໑໒. ທ຺ວາທສມວຄ຺ໂຄ

໑. ເຊນ຺ຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ທຸປ຺ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ເວ ທຸຣຘິວາສາ ເຄຫາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ເຊນ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ສິຂິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ກິໍກິຣາຕປຸປ຺ເຜຫິ ປູຊໍ ອກາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ເຊນ຺ຕຄາເມ ເອກສ຺ສ ມຓ຺ຑລິກຣາຊສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ເຊນ຺ໂຕຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ທຫຣກາເລເຍວ ເຫຕຸສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ປພ຺ພຊ຺ຊານິນ຺ນມານໂສ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ປພ຺ພຊ຺ຊາ ນາມ ທຸກ຺ກຣາ, ຆຣາປິ ທຸຣາວາສາ, ຘມ຺ໂມ ຈ ຄມ຺ຠີໂຣ, ໂຠຄາ ຈ ທຸຣຘິຄມາ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປນ ຈິນ຺ຕາພຫຸໂລ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິ. ສຸຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຠິຣໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ສຸຂາຍ ປຏິປທາຍ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉາກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໖.໒໑-໒໔) –

‘‘ເທວປຸຕ຺ໂຕ ອຫໍ ສນ຺ໂຕ, ປູຊຍິໍ ສິຂິນາຍກໍ;

ກກ຺ກາຣຸປຸປ຺ຜໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ, ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຠິໂຣປຍິໍ.

‘‘ເອກຕິໍເສ ອິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ປຸປ຺ຜມຠິໂຣປຍິໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ອິໂຕ ຈ ນວເມ ກປ຺ເປ, ຣາຊາ ສຕ຺ຕຸຕ຺ຕໂມ ອຫຸໍ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພໂລ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ, ‘‘ອສກ຺ຂິໍ ວຕາຫໍ ອາທິໂຕ ມຍ຺ຫໍ ອຸປ຺ປນ຺ນວິຕກ຺ກໍ ຉິນ຺ທິຕຸ’’ນ຺ຕິ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາກາຣໍ ຕສ຺ສ ຈ ສມ຺ມເທວ ຉິນ຺ນຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

໑໑໑. ‘‘ທຸປ຺ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ເວ ທຸຣຘິວາສາ ເຄຫາ, ຘມ຺ໂມ ຄມ຺ຠີໂຣ ທຸຣຘິຄມາ ໂຠຄາ;

ກິຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕິ ໂນ ອິຕຣີຕເຣເນວ, ຍຸຕ຺ຕໍ ຈິນ຺ເຕຕຸໍ ສຕຕມນິຈ຺ຈຕ’’ນ຺ຕິ. –

ຄາຖໍ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ທຸປ຺ປພ຺ພຊ຺ຊນ຺ຕິ ອປ຺ປໍ ວາ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘຎ຺ເຈວ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏຎ຺ຈ ປຫາຍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ອຸຣໍ ທຕ຺ວາ ປພ຺ພຊນສ຺ສ ທຸກ຺ກຣຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂໍ ປພ຺ພຊນໍ, ທຸກ຺ກຣາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຕິ ທຸປ຺ປພ຺ພຊ຺ຊໍ. ເວຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ທຬ຺ຫຕ຺ໂຖ ວາ ‘‘ປພ຺ພຊ຺ຊາ ທຸກ຺ຂາ’’ຕິ. ເຄຫຎ຺ເຈ ອາວເສຍ຺ຍໍ, ທຸຣຘິວາສາ ເຄຫາ, ຍສ຺ມາ ເຄຫໍ ອຘິວສນ຺ເຕນ ຣຎ຺ຎາ ຣາຊກິຈ຺ຈໍ, ອິສ຺ສເຣນ ອິສ຺ສຣກິຈ຺ຈໍ, ຄຫປຕິນາ ຄຫປຕິກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ປຣິຊໂນ ເຈວ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ພາ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ກຕ຺ຕພ຺ເພ ກຣິຍມາເນປິ ຆຣາວາໂສ ຉິທ຺ທຆໂຏ ວິຍ ມຫາສມຸທ຺ໂທ ວິຍ ຈ ທຸປ຺ປູໂຣ, ຕສ຺ມາ ເຄຫາ ນາເມເຕ ອຘິວສິຕຸໍ ອາວສິຕຸໍ ທຸກ຺ຂາ ທຸກ຺ກຣາຕິ ກຕ຺ວາ ທຸຣຘິວາສາ ທຸຣາວາສາຕິ. ປພ຺ພຊ຺ຊຎ຺ເຈ ອນຸຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍໍ ຘມ຺ໂມ ຄມ຺ຠີໂຣ, ຍທຕ຺ຖາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ໂສ ປພ຺ພຊິເຕນ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ໂພ ປຏິເວຘສທ຺ຘມ຺ໂມ ຄມ຺ຠີໂຣ, ຄມ຺ຠີຣຎາຓໂຄຈຣຕ຺ຕາ ທຸທ຺ທໂສ, ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ໂຌ ຘມ຺ມສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຠາເວນ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌຕ຺ຕາ. ເຄຫຎ຺ເຈ ອາວເສຍ຺ຍໍ, ທຸຣຘິຄມາ ໂຠຄາ ເຍຫິ ວິນາ ນ ສກ຺ກາ ເຄຫໍ ອາວສິຕຸໍ, ເຕ ໂຠຄາ ທຸກ຺ເຂນ ກສິເຣນ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພຕາຍ ທຸຣຘິຄມາ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຆຣາວາສໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍເຍວ ອນຸຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍໍ, ເອວມ຺ປິ ກິຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕິ ໂນ ອິຕຣີຕເຣນ ອິຘ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘສາສເນ ອິຕຣີຕເຣນ ຍຖາລທ຺ເຘນ ປຈ຺ຈເຍນ ອມ຺ຫາກໍ ວຸຕ຺ຕິ ຊີວິກາ ກິຈ຺ຉາ ທຸກ຺ຂາ, ຆຣາວາສານໍ ທຸຣຘິວາສຕາຍ ໂຠຄານຎ຺ຈ ທຸຣຘິຄມຕາຍ ເຄເຫ ອິຕຣີຕເຣນ ປຈ຺ຈເຍນ ຍາເປຕພ຺ພຕາຍ ກິຈ຺ຉາ ກສິຣາ ວຸຕ຺ຕິ ອມ຺ຫາກໍ, ຕຕ຺ຖ ກິໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ? ຍຸຕ຺ຕໍ ຈິນ຺ເຕຕຸໍ ສຕຕມນິຈ຺ຈຕໍ ສກລໍ ທິວສໍ ປຸພ຺ພຣຕ຺ຕາປຣຣຕ຺ຕຎ຺ຈ ເຕຠູມກຘມ຺ມຊາຕໍ ອນິຈ຺ຈຕນ຺ຕິ, ຕໂຕ ອຸປ຺ປາທວຍວນ຺ຕໂຕ ອາທິອນ຺ຕວນ຺ຕໂຕ ຕາວກາລິກໂຕ ຈ ນ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕຸໍ ວິປສ຺ສິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ສິທ຺ຘາຍ ອິຕຣານຸປສ຺ສນາ ສຸເຂເນວ ສິຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາວ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕາ, ອນິຈ຺ຈສ຺ສ ທຸກ຺ຂານຕ຺ຕຕານໍ ອພ຺ຍຠິຈຣຓໂຕ ສາສນິກສ຺ສ ສຸຂຄ຺ຄຫຓໂຕ ຈ. ເຕນາຫ – ‘‘ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕທນຕ຺ຕາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໕), ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມໍ’’ (ມຫາວ. ໑໖; ທີ. ນິ. ໒.໓໗໑; ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑), ‘‘ວຍຘມ຺ມາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໑໘) ຈ ຕທມິນາ ເອວໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຏິປກ຺ຂວເສນ ອປຣາປຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ວິຕກ຺ເກ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຈຕາມຸເຂນ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ອິທານິ ກຕກິຈ຺ໂຈ ຊາໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອິທເມວ ເຖຣສ຺ສ ອຎ຺ຎາພ຺ຍາກຣຓໍ ອໂຫສິ.

ເຊນ຺ຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ເຕວິຊ຺ໂຊຫໍ ມຫາຌາຍີຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລພີຊໍ ໂຣເປນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ພນ຺ຘຸມຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ຣຎ຺ຎາ ນາຄເຣຫິ ຈ ສທ຺ຘິໍ ພຸທ຺ຘປູຊໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣາຊຄເຫ ວິຠວສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ຕຕາຍ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕຕ຺ເວວ ສມຎ຺ຎາ ອໂຫສິ. ໂສ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວິຊ຺ຊາສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄໂຕ ວິມຸຕ຺ຕິໍ ຄເວສນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ສາຣໍ ອທິສ຺ວາ ປຣິພ຺ພາຊກປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິເຕ ປສນ຺ນມານໂສ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໖.໑໕-໒໐) –

‘‘ອຸເທນ຺ຕໍ ສຕຣໍສິໍວ, ປີຕຣໍສິໍວ ຠາຓຸມໍ;

ປນ຺ນຣເສ ຍຖາ ຈນ຺ທໍ, ນິຍ຺ຍນ຺ຕໍ ໂລກນາຍກໍ.

‘‘ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິສຫສ຺ສານິ, ສພ຺ເພ ຂີຓາສວາ ອຫຸໍ;

ປຣິວາຣິໍສຸ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ທ຺ວິປທິນ຺ທໍ ນຣາສຠໍ.

‘‘ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວານ ຕໍ ວີຖິໍ, ນິຍ຺ຍນ຺ເຕ ໂລກນາຍເກ;

ອຸສ຺ສາເປສິໍ ຘຊໍ ຕຕ຺ຖ, ວິປ຺ປສນ຺ເນນ ເຈຕສາ.

‘‘ເອກນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ຘຊໍ ອຠິໂຣປຍິໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ຘຊທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ອິໂຕ ຈຕຸຕ຺ຖເກ ກປ຺ເປ, ຣາຊາໂຫສິໍ ມຫພ຺ພໂລ;

ສພ຺ພາກາເຣນ ສມ຺ປນ຺ໂນ, ສຸຘໂຊ ອິຕິ ວິສ຺ສຸໂຕ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ອຸທານວເສນ –

໑໑໒. ‘‘ເຕວິຊ຺ໂຊຫໍ ມຫາຌາຍີ, ເຈໂຕສມຖໂກວິໂທ;

ສທຕ຺ໂຖ ເມ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ. – ຄາຖໍ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ເຕວິຊ຺ໂຊຫນ຺ຕິ ຍທິປິ ມໍ ປຸພ຺ເພ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣໍ ຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຕວິຊ຺ໂຊ’’ຕິ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ, ຕໍ ປນ ສມຎ຺ຎາມຕ຺ຕໍ ເວເທສຸ ວິຊ຺ຊາກິຈ຺ຈສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ອິທານິ ປນ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓາທີນໍ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ວິຊ຺ຊານໍ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ເຕວິຊ຺ໂຊ ອຫໍ, ມຫນ຺ຕສ຺ສ ອນວເສສສ຺ສ ສມຸທຍປກ຺ຂິຍສ຺ສ ກິເລສຄຓສ຺ສ ຌາປນໂຕ, ມຫນ຺ເຕນ ມຄ຺ຄຜລຌາເນນ ມຫນ຺ຕສ຺ສ ອຸຬາຣສ຺ສ ປຓີຕສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ຌາຍນໂຕ ຈ ມຫາຌາຍີ. ເຈໂຕສມຖໂກວິໂທຕິ ຈິຕ຺ຕສງ຺ໂຂຠກຣານໍ ສໍກິເລສຘມ຺ມານໍ ວູປສມເນນ ເຈຕໂສ ສມາທຫເນ ກຸສໂລ. ເອເຕນ ເຕວິຊ຺ຊຠາວສ຺ສ ກາຣຓມາຫ. ສມາຘິໂກສລ຺ລສຫິເຕນ ຫິ ອາສວກ຺ຂເຍນ ເຕວິຊ຺ຊຕາ, ນ ເກວເລນ. ສທຕ຺ໂຖຕິ ສກຕ຺ໂຖ ກ-ກາຣສ຺ສາຍໍ ທ-ກາໂຣ ກໂຕ ‘‘ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໙; ອ. ນິ. ໓.໓໘) ວິຍ. ‘‘ສທຕ຺ໂຖ’’ຕິ ຈ ອຣຫຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕປຏິພນ຺ຘຏ຺ເຐນ ອຕ຺ຕານໍ ອວິຊຫນຏ຺ເຐນ ອຕ຺ຕໂນ ປຣມຕ຺ຖຏ຺ເຐນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖຕ຺ຕາ ‘‘ສກຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສ຺ວາຍໍ ສທຕ຺ໂຖ ເມ ມຍາ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຘິຄໂຕ. ເອເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ມຫາຌາຍິຠາວໍ ສິຂາປຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ວນວຈ຺ຉຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ອຈ຺ໂຉທິກາ ປຸຖຸສິລາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ວນວຈ຺ຉຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລພີຊໍ ໂຣເປນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ປຣສ຺ສ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຊີວນ຺ໂຕ ກສ຺ສຈິ ອປຣາຘໍ ກຕ຺ວາ ມຣຓຠເຍນ ຕຊ຺ຊິໂຕ ປລາຍນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ໂພຘິຣຸກ຺ຂໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ຕສ຺ສ ມູລໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑິພນ຺ເຘຫິ ອໂສກປຸປ຺ເຜຫິ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ໂພຘິໍ ອຠິມຸໂຂ ນມສ຺ສມາໂນ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ໂນ ມາເຣຕຸໍ ອາຄເຕ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກ ທິສ຺ວາ ເຕສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ອໂກເປຕ຺ວາ ໂພຘິໍ ເອວ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ສຕໂປຣິເສ ປປາເຕ ປປຕິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອປຣາປຣໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣາຊຄເຫ ວິຠວສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ‘‘ວຈ຺ໂຉ’’ຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ພິມ຺ພິສາຣສມາຄເມ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໖.໗-໑໔) –

‘‘ປຣກມ຺ມາຍເນ ຍຸຕ຺ໂຕ, ອປຣາຘໍ ອກາສຫໍ;

ວນນ຺ຕໍ ອຠິຘາວິສ຺ສໍ, ຠຍເວຣສມປ຺ປິໂຕ.

‘‘ປຸປ຺ຜິຕໍ ປາທປໍ ທິສ຺ວາ, ປິຓ຺ຑິພນ຺ຘໍ ສຸນິມ຺ມິຕໍ;

ຕມ຺ພປຸປ຺ຜໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ໂພຘິຍໍ ໂອກິຣິໍ ອຫໍ.

‘‘ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວານ ຕໍ ໂພຘິໍ, ປາຏລິໍ ປາທປຸຕ຺ຕມໍ;

ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວານ, ໂພຘິມູເລ ອຸປາວິສິໍ.

‘‘ຄຕມຄ຺ຄໍ ຄເວສນ຺ຕາ, ອາຄຈ຺ຉຸໍ ມມ ສນ຺ຕິກໍ;

ເຕ ຈ ທິສ຺ວານຫໍ ຕຕ຺ຖ, ອາວຊ຺ຊິໍ ໂພຘິມຸຕ຺ຕມໍ.

‘‘ວນ຺ທິຕ຺ວານ ອຫໍ ໂພຘິໍ, ວິປ຺ປສນ຺ເນນ ເຈຕສາ;

ອເນກຕາເລ ປປຕິໍ, ຄິຣິທຸຄ຺ເຄ ຠຍານເກ.

‘‘ເອກນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ປຸປ຺ຜມຠິໂຣປຍິໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ໂພຘິປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ອິໂຕ ຈ ຕຕິເຍ ກປ຺ເປ, ຣາຊາ ສຸສຎ຺ຎໂຕ ອຫໍ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພໂລ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ວິເວກາຠິຣຕິຍາ ວເນເຍວ ວສິ, ເຕນ ວນວຈ຺ໂຉຕິ ສມຎ຺ຎາ ອຸທປາທິ. ອຖ ກທາຈິ ເຖໂຣ ຎາຕິຊນານຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ຣາຊຄຫໍ ຄໂຕ ຕຕ຺ຖ ຎາຕເກຫິ ອຸປຏ຺ຐິຍມາໂນ ກຕິປາຫໍ ວສິຕ຺ວາ ຄມນາກາຣໍ ສນ຺ທສ຺ເສຕິ. ຕໍ ຎາຕກາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ອນຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ຘຸຣວິຫາເຣ ວສຖ, ມຍໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຍາຈິໍສຸ. ເຖໂຣ ເຕສໍ ປພ຺ພຕຣາມເຓຍ຺ຍກິຕ຺ຕນາປເທເສນ ວິເວກາຠິຣຕິໍ ນິເວເທນ຺ໂຕ –

໑໑໓. ‘‘ອຈ຺ໂຉທິກາ ປຸຖຸສິລາ, ໂຄນງ຺ຄຸລມິຄາຍຸຕາ;

ອມ຺ພຸເສວາລສຎ຺ຉນ຺ນາ, ເຕ ເສລາ ຣມຍນ຺ຕິ ມ’’ນ຺ຕິ. – ຄາຖໍ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ອຈ຺ໂຉທິກາຕິ ອຈ຺ຉໍ ອພຫລໍ ສຸຂຸມໍ ອຸທກໍ ເອເຕສູຕິ ‘‘ອຈ຺ໂຉທກາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ອຈ຺ໂຉທິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕນ ເຕສໍ ອຸທກສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຸຖຸສິລາຕິ ປຸຖຸລາ ວິຕ຺ຖຕາ ມຸທຸສຸຂສມ຺ຜສ຺ສາ ສິລາ ເອເຕສູຕິ ປຸຖຸສິລາ. ເອເຕນ ນິສຊ຺ຊນຏ຺ຐານສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ຄຸນ຺ນໍ ວິຍ ນງ຺ຄຸລໍ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ໂຄນງ຺ຄຸລາ, ກາຬມກ຺ກຏາ, ‘‘ປກຕິມກ຺ກຏາ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິເຍວ. ໂຄນງ຺ຄຸເລຫິ ຈ ປສທາທິເກຫິ ມິເຄຫິ ຈ ຕຫໍ ຕຫໍ ວິຈຣນ຺ເຕຫິ ອາຍຸຕາ ມິສ຺ສິຕາຕິ ໂຄນງ຺ຄຸລມິຄາຍຸຕາ. ເອເຕນ ເຕສໍ ອມນຸສ຺ສູປຈາຣິຕາຍ ອຣຎ຺ຎລກ຺ຂຓູເປຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອມ຺ພຸເສວາລສຎ຺ຉນ຺ນາຕິ ປສວນໂຕ ສຕຕໍ ປຄ຺ຆຣມານສລິລຕາຍ ຕຫໍ ຕຫໍ ອຸທກເສວາລສຎ຺ຉາທິຕາ. ເຕ ເສລາ ຣມຍນ຺ຕິ ມນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖາຫໍ ວສາມິ; ເຕ ເອທິສາ ເສລາ ປພ຺ພຕາ ວິເວກາຠິຣຕິຍາ ມໍ ຣມຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ເຖວາຫໍ ຄຈ຺ຉາມີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິທເມວ ຈ ເຖຣສ຺ສ ອຎ຺ຎາພ຺ຍາກຣຓໍ ອໂຫສິ.

ວນວຈ຺ຉຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ອຘິມຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ກາຍທຸຏ຺ຐຸລ຺ລຄຣຸໂນຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຘິມຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວິຊ຺ຊາສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄໂຕ ກາເມສຸ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ຆຣາວາສໍ ປຫາຍ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໍ ສຸຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສູປຈາຣໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ອຕ຺ຕໂນ ວາກຈີຣໍ ສຕ຺ຖຸ ປາທມູເລ ປຕ຺ຖຣິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຎຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ອຏ຺ຐາສິ. ຕຕ຺ຖ ຐິຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ກາຬານຸສາເຣນ ຄນ຺ເຘນ ປູເຊຕ຺ວາ ‘‘ສມຸທ຺ຘຣສິມໍ ໂລກ’’ນ຺ຕິອາທິກາຫິ ທສຫິ ຄາຖາຫິ ອຠິຕ຺ຖວິ. ຕໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ອນາຄເຕ ອິໂຕ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປມຕ຺ຖເກ ໂຄຕມສ຺ສ ນາມ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຍາວາຍໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາໂທ, ຕາວ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຘິມຸຕ຺ໂຕຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວິຊ຺ຊາສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສາຣໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຈ຺ຉິມຠວິກຕ຺ຕາ ນິສ຺ສຣຓໍ ຄເວສນ຺ໂຕ ເຊຕວນປຏິຄ຺ຄຫເຓ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ທິສ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໔໐.໓໐໔-໓໓໒) –

‘‘ກຓິກາຣໍວ ຊລິຕໍ, ທີປຣຸກ຺ຂໍວ ອຸຊ຺ຊລໍ;

ໂອສຘິໍວ ວິໂຣຈນ຺ຕໍ, ວິຊ຺ຊຸຕໍ ຄຄເນ ຍຖາ.

‘‘ອສມ຺ຠີຕໍ ອນຸຕ຺ຕາສິໍ, ມິຄຣາຊໍວ ເກສຣິໍ;

ຎາຓາໂລກໍ ປກາເສນ຺ຕໍ, ມທ຺ທນ຺ຕໍ ຕິຕ຺ຖິເຍ ຄເຓ.

‘‘ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕໍ ອິມໍ ໂລກໍ, ຉິນ຺ທນ຺ຕໍ ສພ຺ພສໍສຍໍ;

ຄຊ຺ຊນ຺ຕໍ ມິຄຣາຊໍວ, ອທ຺ທສໍ ໂລກນາຍກໍ.

‘‘ຊຏາຊິນຘໂຣ ອາສິໍ, ພ຺ຣຫາ ອຸຊຸ ປຕາປວາ;

ວາກຈີຣໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ປາທມູເລ ອປຕ຺ຖຣິໍ.

‘‘ກາຬານຸສາຣິຍໍ ຄຍ຺ຫໍ, ອນຸລິມ຺ປິໍ ຕຖາຄຕໍ;

ສມ຺ພຸທ຺ຘມນຸລິມ຺ເປຕ຺ວາ, ສນ຺ຖວິໍ ໂລກນາຍກໍ.

‘‘ສມຸທ຺ຘຣສິມໍ ໂລກໍ, ໂອຆຕິຓ຺ຓ ມຫາມຸນິ;

ຎາຓາໂລເກນ ໂຊເຕສິ, ນາວຏໍ ຎາຓມຸຕ຺ຕມໍ.

‘‘ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕສິ, ມທ຺ທເສ ປຣຕິຕ຺ຖິເຍ;

ອຸສໂຠ ຊິຕສງ຺ຄາໂມ, ສມ຺ປກມ຺ເປສິ ເມທນິໍ.

‘‘ມຫາສມຸທ຺ເທ ອູມິໂຍ, ເວລນ຺ຕມ຺ຫິ ປຠິຊ຺ຊເຣ;

ຕເຖວ ຕວ ຎາຓມ຺ຫິ, ສພ຺ພທິຏ຺ຐີ ປຠິຊ຺ຊເຣ.

‘‘ສຸຂຸມຈ຺ຉິກຊາເລນ, ສຣມ຺ຫິ ສມ຺ປຕານິເຕ;

ອນ຺ໂຕຊາລີກຕາ ປາຓາ, ປີຬິຕາ ໂຫນ຺ຕິ ຕາວເທ.

‘‘ຕເຖວ ຕິຕ຺ຖິຍາ ໂລເກ, ປຸຖຸປາສຓ຺ຑນິສ຺ສິຕາ;

ອນ຺ໂຕຎາຓວເຣ ຕຸຍ຺ຫໍ, ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ ມາຣິສ.

‘‘ປຕິຏ຺ຐາ ວຸຍ຺ຫຕໍ ໂອເຆ, ຕ຺ວຎ຺ຫິ ນາໂຖ ອພນ຺ຘຸນໍ;

ຠຍຏ຺ຏິຕານໍ ສຣຓໍ, ມຸຕ຺ຕິຕ຺ຖີນໍ ປຣາຍຓໍ.

‘‘ເອກວີໂຣ ອສທິໂສ, ເມຕ຺ຕາກຣຸຓສຎ຺ຈໂຍ;

ອສໂມ ສຸສໂມ ສນ຺ໂຕ, ວສີ ຕາທີ ຊິຕຎ຺ຊໂຍ.

‘‘ຘີໂຣ ວິຄຕສມ຺ໂມໂຫ, ອເນໂຊ ອກຖໍກຖີ;

ຕຸສິໂຕ ວນ຺ຕໂທໂສສິ, ນິມ຺ມໂລ ສໍຍໂຕ ສຸຈິ.

‘‘ສງ຺ຄາຕິໂຄ ຫຕມໂທ, ເຕວິຊ຺ໂຊ ຕິຠວນ຺ຕໂຄ;

ສີມາຕິໂຄ ຘມ຺ມຄຣຸ, ຄຕຕ຺ໂຖ ຫິຕວພ຺ຠຸໂຕ.

‘‘ຕາຣໂກ ຕ຺ວໍ ຍຖາ ນາວາ, ນິຘີວສ຺ສາສກາຣໂກ;

ອສມ຺ຠີໂຕ ຍຖາ ສີໂຫ, ຄຊຣາຊາວ ທປ຺ປິໂຕ.

‘‘ໂຖເມຕ຺ວາ ທສຄາຖາຫິ, ປທຸມຸຕ຺ຕຣໍ ມຫາຍສໍ;

ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸໂນ ປາເທ, ຕຸຓ຺ຫີ ອຏ຺ຐາສຫໍ ຕທາ.

‘‘ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ໂລກວິທູ, ອາຫຸຕີນໍ ປຏິຄ຺ຄໂຫ;

ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ຐິໂຕ ສຕ຺ຖາ, ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສຖ.

‘‘ໂຍ ເມ ສີລຎ຺ຈ ຎາຓຎ຺ຈ, ສທ຺ຘມ຺ມຎ຺ຈາປິ ວຓ຺ຓຍິ;

ຕມຫໍ ກິຕ຺ຕຍິສ຺ສາມິ, ສຸຓາຖ ມມ ຠາສໂຕ.

‘‘ສຏ຺ຐິ ກປ຺ປສຫສ຺ສານິ, ເທວໂລເກ ຣມິສ຺ສຕິ;

ອຎ຺ເຎ ເທເວຠິຠວິຕ຺ວາ, ອິສ຺ສຣໍ ກາຣຍິສ຺ສຕິ.

‘‘ໂສ ປຈ຺ຉາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວານ, ສຸກ຺ກມູເລນ ໂຈທິໂຕ;

ໂຄຕມສ຺ສ ຠຄວໂຕ, ສາສເນ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕິ.

‘‘ປພ຺ພຊິຕ຺ວານ ກາເຍນ, ປາປກມ຺ມໍ ວິວຊ຺ຊິຍ;

ສພ຺ພາສເວ ປຣິຎ຺ຎາຍ, ນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕິນາສໂວ.

‘‘ຍຖາປິ ເມໂຆ ຖນຍໍ, ຕປ຺ເປຕິ ເມທນິໍ ອິມໍ;

ຕເຖວ ຕ຺ວໍ ມຫາວີຣ, ຘມ຺ເມນ ຕປ຺ປຍີ ມມໍ.

‘‘ສີລໍ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ, ຖວິຕ຺ວາ ໂລກນາຍກໍ;

ປຕ຺ໂຕມ຺ຫິ ປຣມໍ ສນ຺ຕິໍ, ນິພ຺ພານໍ ປທມຈ຺ຈຸຕໍ.

‘‘ອໂຫ ນູນ ສ ຠຄວາ, ຈິຣໍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ ຈກ຺ຂຸມາ;

ອຎ຺ຎາຕຎ຺ຈ ວິຊາເນຍ຺ຍຸໍ, ຜຸເສຍ຺ຍຸໍ ອມຕໍ ປທໍ.

‘‘ອຍໍ ເມ ປຈ຺ຉິມາ ຊາຕິ, ຠວາ ສພ຺ເພ ສມູຫຕາ;

ສພ຺ພາສເວ ປຣິຎ຺ຎາຍ, ວິຫຣາມິ ອນາສໂວ.

‘‘ສຕສຫສ຺ສິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ພຸທ຺ຘມຠິໂຖມຍິໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ກິຕ຺ຕນາຍ ອິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ສຫ ວສນ຺ເຕ ກາຍທຬ຺ຫິພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ໂອວທນ຺ໂຕ –

໑໑໔. ‘‘ກາຍທຸຏ຺ຐຸລ຺ລຄຣຸໂນ, ຫິຍ຺ຍມານມ຺ຫິ ຊີວິເຕ;

ສຣີຣສຸຂຄິທ຺ຘສ຺ສ, ກຸໂຕ ສມຓສາຘຸຕາ’’ຕິ. – ຄາຖໍ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ກາຍທຸຏ຺ຐຸລ຺ລຄຣຸໂນຕິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອສຸຠໂຍຄ຺ຍຕາ, ກາຍສ຺ສ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ກາຍທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ, ກາຍທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ຄຣຸ ສມ຺ຠາວິຕໍ ຍສ຺ສ ໂສ ກາຍທຸຏ຺ຐຸລ຺ລຄຣຸ, ອນິສ຺ສຣຓປ຺ປຎ຺ໂຎ ຫຸຕ຺ວາ ກາຍໂປສນປ຺ປສຸໂຕ ກາຍທຬ຺ຫິພຫຸໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ສ ກາຍທຸຏ຺ຐຸລ຺ລຄຣຸໂນ. ຫິຍ຺ຍມານມ຺ຫິ ຊີວິເຕຕິ ກຸນ຺ນທີນໍ ອຸທກໍ ວິຍ ຊີວິຕສງ຺ຂາເຣ ລຫຸໂສ ຂີຍມາເນ. ສຣີຣສຸຂຄິທ຺ຘສ຺ສາຕິ ປຓີຕາຫາຣາທີຫິ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍສ຺ສ ສຸເຂນ ເຄຘໍ ອາປນ຺ນສ຺ສ. ກຸໂຕ ສມຓສາຘຸຕາຕິ ເອວຣູປສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສມຓຠາເວນ ສາຘຸຕາ ສຸສມຓຕາ ກຸໂຕ ເກນ ກາຣເຓນ ສິຍາ, ເອກໍສໂຕ ປນ ກາເຍ ຊີວິເຕ ຈ ນິຣເປກ຺ຂສ຺ສ ອິຕຣີຕຣສນ຺ໂຕເສນ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ເສວ ສມຓສາຘຸຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອຘິມຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ມຫານາມຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ເອສາວຫິຍ຺ຍເສ ປພ຺ພເຕນາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫານາມຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ສຸເມຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວິຊ຺ຊາສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄໂຕ ຆຣາວາສໍ ປຫາຍ ອຎ຺ຎຕຣາຍ ນທິຍາ ຕີເຣ ອສ຺ສມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ສມ຺ພຫຸເລ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ມນ຺ເຕ ວາເຈນ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ. ອເຖກທິວສໍ ຠຄວາ ຕໍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ຕສ຺ສ ອສມປທໍ ອຸປຄຈ຺ຉິ. ໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອທາສິ. ນິສິນ຺ເນ ຠຄວຕິ ສຸມຘຸຣໍ ມຘຸໍ ອຸປນາເມສິ. ຕໍ ຠຄວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ອຘິມຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອນາຄຕໍ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອປຣາປຣໍ ສຸຄຕີສຸເຍວ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ມຫານາໂມຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເນສາທເກ ນາມ ປພ຺ພເຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ກິເລສປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ເມ ອິມິນາ ສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຊີວິເຕນາ’’ຕິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ນິພ຺ພິນ຺ທນ຺ໂຕ ອຸຈ຺ຈໍ ປພ຺ພຕສິຂຣໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ປາເຕຕ຺ວາ ຕໍ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ປຣໍ ວິຍ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ –

໑໑໕. ‘‘ເອສາວຫິຍ຺ຍເສ ປພ຺ພເຕນ, ພຫຸກຸຏຊສລ຺ລກິເກນ;

ເນສາທເກນ ຄິຣິນາ, ຍສສ຺ສິນາ ປຣິຈ຺ຉເທນາ’’ຕິ. – ຄາຖໍ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ເອສາວຫິຍ຺ຍເສຕິ ເອໂສ ຕ຺ວໍ ມຫານາມ ອວຫິຍ຺ຍເສ ປຣິຫາຍສິ. ປພ຺ພເຕນາຕິ ນິວາສຏ຺ຐານຠູເຕນ ອິມິນາ ປພ຺ພເຕນ. ພຫຸກຸຏຊສລ຺ລກິເກນາຕິ ພຫູຫິ ກຸຏເຊຫິ ອິນ຺ທສາລຣຸກ຺ເຂຫິ ສລ຺ລກີຫິ ອິນ຺ທສາລຣຸກ຺ເຂຫິ ວາ ສມນ຺ນາຄເຕນ. ເນສາທເກນາຕິ ເອວໍນາມເກນ. ຄິຣິນາຕິ ເສເລນ. ເສໂລ ຫິ ສນ຺ຘິສງ຺ຂາເຕຫິ ປພ຺ເພຫິ ຐິຕຕ຺ຕາ ‘‘ປພ຺ພໂຕ’’ຕິ, ປສວນາທິວເສນ ຊລສ຺ສ, ສາຣຠູຕານໍ ເຠສຊ຺ຊາທິວຕ຺ຖູນຎ຺ຈ ຄິຣຓໂຕ ‘‘ຄິຣີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕທຸຠຍຕ຺ຖສມ຺ຠວໂຕ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ປພ຺ພເຕນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຄິຣິນາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສສ຺ສິນາຕິ ສພ຺ພຄຸເຓຫິ ວິສ຺ສຸເຕນ ປກາເສນ. ປຣິຈ຺ຉເທນາຕິ ນານາວິຘຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉລຕາຫິ ສມນ຺ຕໂຕ ຉນ຺ເນນ, ວສນຏ຺ຐານຕາຍ ວາ ຕຸຍ຺ຫໍ ປຣິຈ຺ຉທຠູເຕນ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ມຫານາມ, ຍທິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວິຕກ຺ກພຫຸໂລ ໂຫສິ, ເອວໍ ຕ຺ວໍ ອິມິນາ ຉາຍູທກສມ຺ປນ຺ເນນ ສປ຺ປາເຍນ ນິວາສນຏ຺ຐານຠູເຕນ ເນສາທກຄິຣິນາ ປຣິຫາຍສິ, ອິທານິຫໍ ຕໍ ອິໂຕ ປາເຕຕ຺ວາ ມາເຣສ຺ສາມິ, ຕສ຺ມາ ນ ລພ຺ຠາ ວິຕກ຺ກວສິເກນ ຠວິຕຸນ຺ຕິ. ເອວໍ ເຖໂຣ ອຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຕຊ຺ເຊນ຺ໂຕເຍວ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໔໐.໓໓໓-໓໕໒) –

‘‘ສິນ຺ຘຸຍາ ນທິຍາ ຕີເຣ, ສຸກໂຕ ອສ຺ສໂມ ມມ;

ຕຕ຺ຖ ວາເຈມຫໍ ສິສ຺ເສ, ອິຕິຫາສໍ ສລກ຺ຂຓໍ.

‘‘ຘມ຺ມກາມາ ວິນີຕາ ເຕ, ໂສຕຸກາມາ ສຸສາສນໍ;

ຉຬງ຺ເຄ ປາຣມິປ຺ປຕ຺ຕາ, ສິນ຺ຘຸກູເລ ວສນ຺ຕິ ເຕ.

‘‘ອຸປ຺ປາຕຄມເນ ເຈວ, ລກ຺ຂເຓສຸ ຈ ໂກວິທາ;

ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ຄເວສນ຺ຕາ, ວສນ຺ຕິ ວິປິເນ ຕທາ.

‘‘ສຸເມໂຘ ນາມ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ຕາວເທ;

ອມ຺ຫາກໍ ອນຸກມ຺ປນ຺ໂຕ, ອຸປາຄຈ຺ຉິ ວິນາຍໂກ.

‘‘ອຸປາຄຕໍ ມຫາວີຣໍ, ສຸເມຘໍ ໂລກນາຍກໍ;

ຕິຓສນ຺ຖາຣກໍ ກຕ຺ວາ, ໂລກເຊຏ຺ຐສ຺ສທາສຫໍ.

‘‘ວິປິນາໂຕ ມຘຸໍ ຄຍ຺ຫ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐສ຺ສທາສຫໍ;

ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ, ອິທໍ ວຈນມພ຺ຣວິ.

‘‘ໂຍ ຕໍ ອທາສິ ມຘຸໍ ເມ, ປສນ຺ໂນ ເສຫິ ປາຓິຠິ;

ຕມຫໍ ກິຕ຺ຕຍິສ຺ສາມິ, ສຸຓາຖ ມມ ຠາສໂຕ.

‘‘ອິມິນາ ມຘຸທາເນນ, ຕິຓສນ຺ຖາຣເກນ ຈ;

ຕິໍສ ກປ຺ປສຫສ຺ສານິ, ເທວໂລເກ ຣມິສ຺ສຕິ.

‘‘ຕິໍສກປ຺ປສຫສ຺ສມ຺ຫິ, ໂອກ຺ກາກກຸລສມ຺ຠໂວ;

ໂຄຕໂມ ນາມ ໂຄຕ຺ເຕນ, ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ຘມ຺ເມສຸ ທາຍາໂທ, ໂອຣໂສ ຘມ຺ມນິມ຺ມິໂຕ;

ສພ຺ພາສເວ ປຣິຎ຺ຎາຍ, ນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕິນາສໂວ.

‘‘ເທວໂລກາ ອິຘາຄນ຺ຕ຺ວາ, ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ອຸປາຄເຕ;

ມຘຸວສ຺ສໍ ປວສ຺ສິຕ຺ຖ, ຉາທຍໍ ມຘຸນາ ມຫິໍ.

‘‘ມຍິ ນິກ຺ຂນ຺ຕມຕ຺ຕມ຺ຫິ, ກຸຈ຺ຉິຍາ ຈ ສຸທຸຕ຺ຕຣາ;

ຕຕ຺ຣາປິ ມຘຸວສ຺ສໍ ເມ, ວສ຺ສເຕ ນິຈ຺ຈກາລິກໍ.

‘‘ອຄາຣາ ອຠິນິກ຺ຂມ຺ມ, ປພ຺ພຊິໍ ອນຄາຣິຍໍ;

ລາຠີ ອນ຺ນສ຺ສ ປານສ຺ສ, ມຘຸທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ສພ຺ພກາມສມິທ຺ໂຘຫໍ, ຠວິຕ຺ວາ ເທວມານຸເສ;

ເຕເນວ ມຘຸທາເນນ, ປຕ຺ໂຕມ຺ຫິ ອາສວກ຺ຂຍໍ.

‘‘ວຸຏ຺ຐມ຺ຫິ ເທເວ ຈຕຸຣງ຺ຄຸເລ ຕິເຓ, ສມ຺ປຸປ຺ຜິເຕ ຘຣຓີຣຸເຫ ສຎ຺ຉນ຺ເນ;