໖. ກປິລສຸຕ຺ຕ-(ຘມ຺ມຈຣິຍສຸຕ຺ຕ)-ວຓ຺ຓນາ

ຘມ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ກປິລສຸຕ຺ຕໍ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ເຫມວຕສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ກສ຺ສເປ ຠຄວຕິ ທ຺ເວ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ຠາຕໂຣ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສາວການໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ເຊຏ຺ໂຐ ໂສຘໂນ ນາມ, ກນິຏ຺ໂຐ ກປິໂລ ນາມ. ເຕສໍ ມາຕາ ສາຘນີ ນາມ, ກນິຏ຺ຐຠຄິນີ ຕາປນາ ນາມ. ຕາປິ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ຕໂຕ ເຕ ທ຺ເວປິ ເຫມວຕສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ‘‘ສາສເນ ກຕິ ຘຸຣານີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສຸຕ຺ວາ ຈ ເຊຏ຺ໂຐ ‘‘ວາສຘຸຣໍ ປູເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຎ຺ຈ ວສ຺ສານິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ສນ຺ຕິເກ ວສິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວສ຺ໂສ ຫຸຕ຺ວາ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕໍ, ຕາວ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສຸຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ວາຍມນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ກປິໂລ ‘‘ອຫໍ ຕາວ ຕຣຸໂຓ, ວຸຑ຺ຒກາເລ ວາສຘຸຣໍ ປຣິປູເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຖຘຸຣໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ເຕປິຏໂກ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ປຣິຍຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ປຣິວາໂຣ, ປຣິວາຣໍ ນິສ຺ສາຍ ລາໂຠ ຈ ອຸທປາທິ.

ໂສ ພາຫຸສຈ຺ຈມເທນ ມຕ຺ໂຕ ປຓ຺ຑິຕມານີ ອນຎ຺ຎາເຕປິ ອຎ຺ຎາຕມານີ ຫຸຕ຺ວາ ປເຣຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ກປ຺ປິຍມ຺ປິ ອກປ຺ປິຍໍ, ອກປ຺ປິຍມ຺ປິ ກປ຺ປິຍໍ, ສາວຊ຺ຊມ຺ປິ ອນວຊ຺ຊໍ, ອນວຊ຺ຊມ຺ປິ ສາວຊ຺ຊນ຺ຕິ ຠຓຕິ. ໂສ ເປສເລຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ, ‘‘ມາ, ອາວຸໂສ ກປິລ, ເອວໍ ອວຈາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ໂອວທິຍມາໂນ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ກິໍ ຊານາຖ ຣິຕ຺ຕມຸຏ຺ຐິສທິສາ’’ຕິອາທີຫິ ວຈເນຫິ ຂຸໍເສນ຺ໂຕ ວມ຺ເຠນ຺ໂຕເຍວ ຈຣຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ຠາຕຸໂນ ໂສຘນຕ຺ເຖຣສ຺ສາປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂສປິ ນໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ອາວຸໂສ ກປິລ, ສາສນສ຺ສ ອາຍຸ ນາມ ຕຸມ຺ຫາທິສານໍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິ. ມາ, ອາວຸໂສ ກປິລ, ກປ຺ປິຍມ຺ປິ ອກປ຺ປິຍໍ, ອກປ຺ປິຍມ຺ປິ ກປ຺ປິຍໍ, ສາວຊ຺ຊມ຺ປິ ອນວຊ຺ຊໍ, ອນວຊ຺ຊມ຺ປິ ສາວຊ຺ຊນ຺ຕິ ວເທຫີ’’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສປິ ວຈນໍ ນາທິຍິ. ຕໂຕ ນໍ ໂສຘນຕ຺ເຖໂຣ ທ຺ວຕ຺ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ວາ –

‘‘ເອກວາຈມ຺ປິ ທ຺ວິວາຈໍ, ຠເຓຍ຺ຍ ອນຸກມ຺ປໂກ;

ຕຕຸຕ຺ຕຣິໍ ນ ຠາເສຍ຺ຍ, ທາໂສວຍ຺ຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໑໙.໓໔) –

ປຣິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວເມວ, ອາວຸໂສ, ສເກນ ກມ຺ເມນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສສີ’’ຕິ ປກ຺ກາມິ. ຕໂຕ ປຠຸຕິ ນໍ ເປສລາ ຠິກ຺ຂູ ຉຑ຺ເຑສຸໍ.

ໂສ ທຸຣາຈາໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ທຸຣາຈາຣປຣິວຸໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ‘‘ອຸໂປສຖໍ ໂອສາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ສີຫາສນໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ຈິຕ຺ຣພີຊນິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ວຕ຺ຕຕິ, ອາວຸໂສ, ເອຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອາຫ. ອເຖໂກ ຠິກ຺ຂຸປິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ນ ອໂວຈ. ນ ຈ ຕສ຺ສ ເຕສໍ ວາ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ ວຕ຺ຕຕິ. ຕໂຕ ໂສ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ເຂ ສຸເຕປິ ອສຸເຕປິ ວິນໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐາສິ. ເອວໍ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ໂອສກ຺ກາເປສິ ວິນາເສສິ. ອຖ ໂສຘນຕ຺ເຖໂຣ ຕທເຫວ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ໂສປິ ກປິໂລ ເອວໍ ຕໍ ສາສນໍ ໂອສກ຺ກາເປຕ຺ວາ ກາລກໂຕ ອວີຈິມຫານິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ສາປິສ຺ສ ມາຕາ ຈ ຠຄິນີ ຈ ຕສ຺ເສວ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເປສເລ ຠິກ຺ຂູ ອກ຺ໂກສມານາ ປຣິຠາສມານາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ.

ຕສ຺ມິໍເຍວ ຈ ກາເລ ປຎ຺ຈສຕາ ປຸຣິສາ ຄາມຆາຕາທີນິ ກຕ຺ວາ ໂຈຣິກາຍ ຊີວນ຺ຕາ ຊນປທມນຸສ຺ເສຫິ ອນຸພທ຺ຘາ ປລາຍມານາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ ຄຫນໍ ວາ ປຏິສຣຓໍ ວາ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ອວິທູເຣ ປາສາເຓ ວສນ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອາຣຎ຺ຎິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຏິສຣຓໍ ໂຫຖາ’’ຕິ ຠຓິໍສຸ. ເຖໂຣ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສີລສທິສໍ ປຏິສຣຓໍ ນຕ຺ຖິ, ສພ຺ເພ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ສມາທິຍຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສີລານິ ສມາທິຍິໍສຸ. ເຖໂຣ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ສີລວນ຺ໂຕ, ອິທານິ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕໍ ວິນາເສນ຺ເຕສຸປິ ມາ ມໂນ ປທູສຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ. ອຖ ເຕ ຊານປທາ ສມ຺ປຕ຺ຕາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ມຄ຺ຄມານາ ເຕ ໂຈເຣ ທິສ຺ວາ ສພ຺ເພວ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສຸໍ. ເຕ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ກາມາວຈຣເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕສຸ ເຊຏ຺ຐກໂຈໂຣ ເຊຏ຺ຐກເທວປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ອິຕເຣ ຕສ຺ເສວ ປຣິວາຣາ.

ເຕ ອນຸໂລມປຏິໂລມໍ ສໍສຣນ຺ຕາ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ເທວໂລເກ ເຂເປຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ກາເລ ເທວໂລກໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ເຊຏ຺ຐກເທວປຸຕ຺ໂຕ ສາວຕ຺ຖິທ຺ວາເຣ ເກວຏ຺ຏຄາໂມ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈສຕກຸລເຊຏ຺ຐສ຺ສ ເກວຏ຺ຏສ຺ສ ປຊາປຕິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອຄ຺ຄເຫສິ, ອິຕເຣ ອວເສສເກວຏ຺ຏປຊາປຕີນໍ. ເອວໍ ເຕສໍ ເອກທິວສໍເຍວ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອໂຫສິ. ອຖ ເກວຏ຺ຏເຊຏ຺ໂຐ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ອິມສ຺ມິໍ ຄາເມ ອຎ຺ເຎປິ ທາຣກາ ອຊ຺ຊ ຊາຕາ’’ຕິ ວິຈິນນ຺ໂຕ ເຕ ທາຣເກ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິເມ ເມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຫາຍກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ສພ຺ເພສໍ ໂປສາວນິກໍ ອທາສິ. ເຕ ສພ຺ເພ ສຫາຍກາ ສຫປໍສຸໍ ກີຬນ຺ຕາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ. ຍໂສໂຊ ເຕສໍ ອຄ຺ໂຄ ອໂຫສິ.

ກປິໂລປິ ຕທາ ນິຣເຍ ປກ຺ກາວເສເສນ ອຈິຣວຕິຍາ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘມຸໂຂ ມຈ຺ໂຉ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອເຖກທິວສໍ ສພ຺ເພປິ ເກວຏ຺ຏທາຣກາ ຊາລານິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ມຈ຺ເຉ ພນ຺ຘິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນທິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊາລານິ ປກ຺ຂິປິໍສຸ. ເຕສໍ ຊາລໍ ໂສ ມຈ຺ໂຉ ປາວິສິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ສພ຺ໂພ ເກວຏ຺ຏຄາໂມ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ໂທ ອໂຫສິ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ຕາ ປຐມໍ ມຈ຺ເຉ ພນ຺ຘນ຺ຕາ ສຸວຓ຺ຓມຈ຺ຉໍ ພນ຺ຘິໍສຸ, ວຸຑ຺ຒິ ເນສໍ ທາຣການໍ, ອິທານິ ຈ ໂນ ຣາຊາ ປຫູຕໍ ຘນໍ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ເຕ ປຎ຺ຈສຕາປິ ທາຣກສຫາຍກາ ມຈ຺ຉໍ ນາວາຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນາວໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມໍສຸ. ຣາຊາ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເອຕໍ ຠເຓ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ມຈ຺ໂຉ ເທວາ’’ຕິ. ຣາຊາ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ມຈ຺ຉໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຠຄວາ ເອຕສ຺ສ ວຓ຺ຓກາຣຓໍ ຊານິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຈ຺ຉໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ມຈ຺ຉສ຺ສ ມຸຂວິວຣຓກາເລ ເຊຕວນໍ ອຕິວິຍ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ໂຫຕິ.

ຣາຊາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ມຈ຺ໂຉ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ຊາໂຕ, ກສ຺ມາ ຈສ຺ສ ມຸຂໂຕ ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ ວາຍຕີ’’ຕິ? ອຍໍ, ມຫາຣາຊ, ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປາວຈເນ ກປິໂລ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ອາຄຕາຄໂມ. ອຕ຺ຕໂນ ວຈນໍ ອຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອກ຺ໂກສກປຣິຠາສໂກ. ຕສ຺ສ ຈ ຠຄວໂຕ ສາສນວິນາສໂກ. ຍໍ ໂສ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ວິນາເສສິ, ເຕນ ກມ຺ເມນ ອວີຈິມຫານິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ວິປາກາວເສເສນ ຈ ອິທານິ ມຈ຺ໂຉ ຊາໂຕ. ຍໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ວາເຈສິ, ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖສິ, ຕສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ອີທິສໍ ວຓ຺ຓໍ ປຏິລຠິ. ຍໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອກ຺ໂກສກປຣິຠາສໂກ ອໂຫສິ, ເຕນສ຺ສ ມຸຂໂຕ ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ ວາຍຕິ. ‘‘ອຸລ຺ລປາເປມິ ນໍ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ ຠຄວາ’’ຕິ. ອຖ ຠຄວາ ມຈ຺ຉໍ ອາລປິ – ‘‘ຕ຺ວໍສິ ກປິໂລ’’ຕິ? ‘‘ອາມ ຠຄວາ, ອຫໍ ກປິໂລ’’ຕິ. ‘‘ກຸໂຕ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ? ‘‘ອວີຈິມຫານິຣຍໂຕ ຠຄວາ’’ຕິ. ‘‘ໂສຘໂນ ກຸຫິໍ ຄໂຕ’’ຕິ? ‘‘ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ຠຄວາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘນີ ກຸຫິໍ ຄຕາ’’ຕິ? ‘‘ມຫານິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຠຄວາ’’ຕິ. ‘‘ຕາປນາ ກຸຫິໍ ຄຕາ’’ຕິ? ‘‘ມຫານິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຠຄວາ’’ຕິ. ‘‘ອິທານິ ຕ຺ວໍ ກຸຫິໍ ຄມິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ມຫານິຣຍໍ ຠຄວາ’’ຕິ. ຕາວເທວ ວິປ຺ປຏິສາຣາຠິຠູໂຕ ນາວໍ ສີເສນ ປຫຣິຕ຺ວາ ກາລກໂຕ ມຫານິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ມຫາຊໂນ ສໍວິຄ຺ໂຄ ອໂຫສິ ໂລມຫຏ຺ຐຊາໂຕ. ອຖ ຠຄວາ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຕ຺ຕຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິຕປຣິສາຍ ຕງ຺ຂຓານຸຣູປໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕມຠາສິ.

໒໗໗-໘. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ກາຍສຸຈຣິຕາທິ ຘມ຺ມຈຣິຍໍ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ເອຕທາຫຸ ວສຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ເອຕໍ ອຸຠຍມ຺ປິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ສຸຈຣິຕໍ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂສຸຂສມ຺ປາປກຕ຺ຕາ ວສຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ອາຫຸ ອຣິຍາ. ວສຸຕ຺ຕມໍ ນາມ ອຸຕ຺ຕມຣຕນໍ, ອນຸຄາມິກໍ ອຕ຺ຕາຘີນໍ ຣາຊາທີນໍ ອສາຘາຣຓນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ‘‘ຄຫຏ຺ຐສ຺ສ ວາ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ວາ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິເຍວ ປຏິສຣຓ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປຏິປຕ຺ຕິວິຣຫິຕາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອສາຣກຕ຺ຕທສ຺ສເນນ ກປິລໍ ອຎ຺ເຎ ຈ ຕຖາຣູເປ ຄຣຫນ຺ໂຕ ‘‘ປພ຺ພຊິໂຕປິ ເຈ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວມາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ – ໂຍ ຫິ ໂກຈິ ຄິຫິພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ອປເນຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑຸກາສາວາທິຄຫຓມຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມເນນ ປພ຺ພຊິໂຕປິ ເຈໂຫຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖໍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ, ໂສ ເຈ ມຸຂຣຊາຕິໂກ ໂຫຕິ ຜຣຸສວຈໂນ, ນານປ຺ປກາຣາຍ ວິເຫສາຍ ອຠິຣຕຕ຺ຕາ ວິເຫສາຠິຣໂຕ, ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປາຠາເວນ ມຄສທິສຕ຺ຕາ ມໂຄ, ຊີວິຕໍ ຕສ຺ສ ປາປິໂຍ, ຕສ຺ສ ເອວຣູປສ຺ສ ຊີວິຕໍ ອຕິປາປໍ ອຕິຫີນໍ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ອິມາຍ ມິຈ຺ຉາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຣາຄາທິມເນກປ຺ປກາຣໍ ຣຊໍ ວຑ຺ເຒຕິ ອຕ຺ຕໂນ.

໒໗໙. ນ ເກວລຎ຺ຈ ອິມິນາວ ກາຣເຓນສ຺ສ ຊີວິຕໍ ປາປິໂຍ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ອຍໍ ເອວຣູໂປ ມຸຂຣຊາຕິກຕ຺ຕາ ກລຫາຠິຣໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສຸຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖວິຊານນສມ຺ໂມຫເນນ ໂມຫຘມ຺ເມນ ອາວຸໂຕ, ‘‘ມາ, ອາວຸໂສ ກປິລ, ເອວໍ ອວຈ, ອິມິນາປິ ປຣິຍາເຍນ ຕໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ເປສເລຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອກ຺ຂາຕມ຺ປິ ນ ຊານາຕິ ຘມ຺ມໍ ພຸທ຺ເຘນ ເທສິຕໍ. ໂຍ ຘມ຺ໂມ ພຸທ຺ເຘນ ເທສິໂຕ, ຕໍ ນານປ຺ປກາເຣນ ອຕ຺ຕໂນ ວຸຈ຺ຈມານມ຺ປິ ນ ຊານາຕິ. ເອວມ຺ປິສ຺ສ ຊີວິຕໍ ປາປິໂຍ.

໒໘໐. ຕຖາ ໂສ ເອວຣູໂປ ວິເຫສາຠິຣຕຕ຺ຕາ ວິເຫສໍ ຠາວິຕຕ຺ຕານໍ ຠາວິຕຕ຺ເຕ ຂີຓາສວຠິກ຺ຂູ ໂສຘນຕ຺ເຖຣປຠຸຕິເກ ‘‘ນ ຕຸມ຺ເຫ ວິນຍໍ ຊານາຖ, ນ ສຸຕ຺ຕໍ ນ ອຠິຘມ຺ມໍ, ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິຕາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວິເຫສນ຺ໂຕ. ອຸປໂຍຄປ຺ປວຕ຺ຕິຍຎ຺ຫິ ອິທໍ ສາມິວຈນໍ. ອຖ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕເນວ ນເຍນ ‘‘ວິເຫສໍ ຠາວິຕຕ຺ຕານໍ ກໂຣນ຺ໂຕ’’ຕິ ປາຐເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍເມວ ສາມິວຈນໍ ສິຊ຺ຌຕິ. ອວິຊ຺ຊາຍ ປຸຣກ຺ຂໂຕຕິ ຠາວິຕຕ຺ຕວິເຫສເນ ອາທີນວທສ຺ສນປຏິຈ຺ຉາທິກາຍ ອວິຊ຺ຊາຍ ປຸຣກ຺ຂໂຕ ເປສິໂຕ ປໂຍຊິໂຕ ເສສປພ຺ພຊິຕານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕານໍ ວິເຫສຠາເວນ ປວຕ຺ຕໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ຈິຕ຺ຕວິພາຘເນນ ສງ຺ກິເລສໍ, ອາຍຕິຎ຺ຈ ນິຣຍສມ຺ປາປເນນ ມຄ຺ຄໍ ນິຣຍຄາມິນໍ ນ ຊານາຕິ.

໒໘໑. ອຊານນ຺ໂຕ ຈ ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ຈຕຸພ຺ພິຘາປາຍເຠທໍ ວິນິປາຕໍ ສມາປນ຺ໂນ. ຕຕ຺ຖ ຈ ວິນິປາເຕ ຄພ຺ຠາ ຄພ຺ຠໍ ຕມາ ຕມໍ ເອເກກນິກາເຍ ສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສຫສ຺ສກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍຫິປິ ອວິທ຺ຘໍສນີຍາ ອສຸຣກາຍຕມາ ຕມຎ຺ຈ ສມາປນ຺ໂນ. ສ ເວ ຕາທິສໂກ ຠິກ຺ຂຸ ເປຈ຺ຈ ອິໂຕ ປຣໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຍໍ ກປິລມຈ຺ໂຉ ວິຍ ນານປ຺ປກາຣໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ.

໒໘໒. ກິໍ ກາຣຓາ? ຄູຖກູໂປ ຍຖາ ອສ຺ສ, ສມ຺ປຸຓ຺ໂຓ ຄຓວສ຺ສິໂກ,ຍຖາ ວຈ຺ຈກຸຏິຄູຖກູໂປ ຄຓວສ຺ສິໂກ ອເນກວສ຺ສິໂກ ພຫູນິ ວສ຺ສານິ ມຸຂໂຕ ຄູເຖນ ປູຣິຍມາໂນ ສມ຺ປຸຓ຺ໂຓ ອສ຺ສ, ໂສ ອຸທກກຸມ຺ຠສເຕຫິ ອຸທກກຸມ຺ຠສຫສ຺ເສຫິ ໂຘວິຍມາໂນປິ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘທຸພ຺ພຓ຺ຓິຍານປຄມາ ທຸພ຺ພິໂສໂຘ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ໂຍ ເອວຣູໂປ ອສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ສໍກິລິຏ຺ຐກມ຺ມນ຺ໂຕ ຄູຖກູໂປ ວິຍ ຄູເຖນ ປາເປນ ສມ຺ປຸຓ຺ຓຕ຺ຕາ ສມ຺ປຸຓ຺ໂຓ ປຸຄ຺ຄໂລ, ໂສ ທຸພ຺ພິໂສໂຘ ຫິ ສາງ຺ຄໂຓ, ຈິຣກາລໍ ຕສ຺ສ ອງ຺ຄຓສ຺ສ ວິປາກໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠນ຺ໂຕປິ ນ ສຸຊ຺ຌຕິ. ຕສ຺ມາ ວສ຺ສຄຓນາຍ ອປຣິມາຓມ຺ປິ ກາລໍ ສ ເວ ຕາທິສໂກ ຠິກ຺ຂຸ ເປຈ຺ຈ ທຸກ຺ຂໍ ນິຄຈ຺ຉຕີຕິ. ອຖ ວາ ອຍໍ ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ – ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສ ເວ ຕາທິສໂກ ຠິກ຺ຂຸ, ເປຈ຺ຈ ທຸກ຺ຂໍ ນິຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ, ຕຕ຺ຣ ສິຍາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ‘‘ສກ຺ກາ ປນາຍໍ ຕຖາ ກາຕຸໍ, ຍຖາ ເປຈ຺ຈ ທຸກ຺ຂໍ ນ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ. ນ ສກ຺ກາ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ຄູຖກູໂປ…ເປ… ສາງ຺ຄໂຓຕິ.

໒໘໓-໔. ຍໂຕ ປຏິກຈ຺ເຈວ ຍໍ ເອວຣູປໍ ຊານາຖ, ຠິກ຺ຂໂວ ເຄຫນິສ຺ສິຕໍ, ຍໍ ເອວຣູປໍ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓນິສ຺ສິຕໍ ຊາເນຍ຺ຍາຖ ອຠູຕຄຸຓປຕ຺ຖນາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕາຍ ປາປິກາຍ ອິຈ຺ຉາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ປາປິຈ຺ຉໍ, ກາມວິຕກ຺ກາທີຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ປາປສງ຺ກປ຺ປໍ, ກາຍິກວີຕິກ຺ກມາທິນາ ເວຬຸທານາທິເຠເທນ ຈ ປາປາຈາເຣນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ປາປາຈາຣໍ, ເວສິຍາທິປາປໂຄຈຣໂຕ ປາປໂຄຈຣໍ, ສພ຺ເພ ສມຄ຺ຄາ ຫຸຕ຺ວານ ອຠິນິພ຺ພຊ຺ຊິຍາຖ ນໍ. ຕຕ຺ຖ ອຠິນິພ຺ພຊ຺ຊິຍາຖາຕິ ວິວຊ຺ເຊຍ຺ຍາຖ ມາ ຠເຊຍ຺ຍາຖ, ມາ ຈສ຺ສ ອຠິນິພ຺ພຊ຺ຊນມຕ຺ເຕເນວ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຖ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ກາຣຓ຺ຑວໍ ນິທ຺ຘມຖ, ກສມ຺ພຸໍ ອປກສ຺ສຖ, ຕໍ ກຈວຣຠູຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ກຈວຣມິວ ອນເປກ຺ຂາ ນິທ຺ຘມຖ, ກສຏຠູຕຎ຺ຈ ນໍ ຂຕ຺ຕິຍາທີນໍ ມຊ຺ເຌ ປວິຏ຺ຐໍ ປຠິນ຺ນປຄ຺ຆຣິຕກຸຏ຺ຐໍ ຈຓ຺ຑາລໍ ວິຍ ອປກສ຺ສຖ, ຫຕ຺ເຖ ວາ ສີເສ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ນິກ຺ກຑ຺ຒຖ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ປາປຘມ຺ມໍ ພາຫາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກາ ນິກ຺ຂາເມຕ຺ວາ ສູຈິຆຏິກໍ ອທາສິ, ເອວໍ ອປກສ຺ສຖາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ສງ຺ຆາຣາໂມ ນາມ ສີລວນ຺ຕານໍ ກໂຕ, ນ ທຸສ຺ສີລານໍ.

໒໘໕-໖. ຍໂຕ ເອຕເທວ ຕໂຕ ປລາເປ ວາເຫຖ, ອສ຺ສມເຓ ສມຓມານິເນ, ຍຖາ ຫິ ປລາປາ ອນ຺ໂຕ ຕຓ຺ຑຸລຣຫິຕາປິ ພຫິ ຖຸເສຫິ ວີຫີ ວິຍ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວໍ ປາປຠິກ຺ຂູ ອນ຺ໂຕ ສີລາທິວິຣຫິຕາປິ ພຫິ ກາສາວາທິປຣິກ຺ຂາເຣນ ຠິກ຺ຂູ ວິຍ ທິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ປລາປາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕ ປລາເປ ວາເຫຖ, ໂອປຸນາຖ, ວິຘມຖ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອສ຺ສມເຓ ເວສມຕ຺ເຕນ ສມຓມານິເນ. ເອວໍ ນິທ຺ຘມິຕ຺ວານ…ເປ… ປຕິສ຺ສຕາ. ຕຕ຺ຖ ກປ຺ປຍວ຺ໂຫຕິ ກປ຺ເປຖ, ກໂຣຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຕິສ຺ສຕາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຄາຣວາ ສປ຺ປຕິສ຺ສາ. ຕໂຕ ສມຄ຺ຄາ ນິປກາ, ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຖາຕິ ອເຖວໍ ຕຸມ຺ເຫ ສຸທ຺ຘາ ສຸທ຺ເຘຫິ ສໍວາສໍ ກປ຺ເປນ຺ຕາ, ທິຏ຺ຐິສີລສາມຎ຺ຎຕາຍ ສມຄ຺ຄາ, ອນຸປຸພ຺ເພນ ປຣິປາກຄຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ນິປກາ, ສພ຺ພສ຺ເສວິມສ຺ສ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂາທິໂນ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຖາຕິ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏເນວ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐເປສິ.

ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ເຕ ປຎ຺ຈສຕາ ເກວຏ຺ຏປຸຕ຺ຕາ ສໍເວຄມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກິຣິຍໍ ປຕ຺ຖຍມານາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ອາເນຎ຺ຊວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຘມ຺ມປຣິໂຠເຄນ ເອກປຣິໂຠຄາ ອເຫສຸໍ. ສາ ຈ ເນສໍ ເອວໍ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ເອກປຣິໂຠຄຕາ ອຸທາເນ ວຸຕ຺ຕຍໂສຊສຸຕ຺ຕວເສເນວ ເວທິຕພ຺ພາຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸຕ຺ຕນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ກປິລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.