໑໔. ຘມ຺ມິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ຘມ຺ມິກສຸຕ຺ຕໍ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ຕິຏ຺ຐມາເນ ກິຣ ຠຄວຕິ ໂລກນາເຖ ຘມ຺ມິໂກ ນາມ ອຸປາສໂກ ອໂຫສິ ນາເມນ ຈ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຈ. ໂສ ກິຣ ສຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ປິຏກຕ຺ຕຍຘໂຣ ອນາຄາມີ ອຠິຎ຺ຎາລາຠີ ອາກາສຈາຣີ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ປຣິວາຣາ ປຎ຺ຈສຕາ ອຸປາສກາ, ເຕປິ ຕາທິສາ ເອວ ອເຫສຸໍ. ຕສ຺ເສກທິວສໍ ອຸໂປສຖິກສ຺ສ ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ມຊ຺ຌິມຍາມາວສານສມເຍ ເອວໍ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ຍໍນູນາຫໍ ອຄາຣິຍອນຄາຣິຍານໍ ປຏິປທໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ປຎ຺ຈຫິ ອຸປາສກສເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉິ, ຠຄວາ ຈສ຺ສ ພ຺ຍາກາສິ. ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພ ວຓ຺ຓິຕສທິສໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ, ອປຸພ຺ພໍ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ.

໓໗໙. ຕຕ຺ຖ ປຐມຄາຖາຍ ຕາວ ກຖໍກໂຣຕິ ກຖໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ກຖໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕ. ສາຘຸ ໂຫຕີຕິ ສຸນ຺ທໂຣ ອນວຊ຺ໂຊ ອຕ຺ຖສາຘໂນ ໂຫຕິ. ອຸປາສກາເສຕິ ອຸປາສກາອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເສສມຕ຺ຖໂຕ ປາກຏເມວ. ອຍໍ ປນ ໂຍຊນາ – ໂຍ ວາ ອຄາຣາ ອນຄາຣເມຕິ ປພ຺ພຊຕິ, ເຍ ວາ ອຄາຣິໂນ ອຸປາສກາ, ເອເຕສຸ ທຸວິເຘສຸ ສາວເກສຸ ກຖໍກໂຣ ສາວໂກ ສາຘຸ ໂຫຕີຕິ.

໓໘໐-໑. ອິທານິ ເອວໍ ປຸຏ຺ຐສ຺ສ ຠຄວໂຕ ພ຺ຍາກຣຓສມຕ຺ຖຕໍ ທີເປນ຺ໂຕ ‘‘ຕຸວຎ຺ຫີ’’ຕິ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຄຕິນ຺ຕິ ອຊ຺ຌາສຍຄຕິໍ. ປຣາຍຓນ຺ຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ. ອຖ ວາ ຄຕິນ຺ຕິ ນິຣຍາທິປຎ຺ຈປ຺ປເຠທໍ. ປຣາຍຓນ຺ຕິ ຄຕິໂຕ ປຣໍ ອຍນໍ ຄຕິວິປ຺ປໂມກ຺ຂໍ ປຣິນິພ຺ພານໍ, ນ ຈຕ຺ຖິ ຕຸລ຺ໂຍຕິ ຕຍາ ສທິໂສ ນຕ຺ຖິ. ສພ຺ພໍ ຕຸວໍ ຎາຓມເວຈ຺ຈ ຘມ຺ມໍ, ປກາເສສິ ສຕ຺ເຕ ອນຸກມ຺ປມາໂນຕິ ຕ຺ວໍ ຠຄວາ ຍທຕ຺ຖິ ເຎຍ຺ຍໍ ນາມ, ຕໍ ອນວເສສໍ ອເວຈ຺ຈ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສຕ຺ເຕ ອນຸກມ຺ປມາໂນ ສພ຺ພໍ ຎາຓຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ປກາເສສິ. ຍໍ ຍໍ ຍສ຺ສ ຫິຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ຕໍ ຕສ຺ສ ອາວິກາສິເຍວ ເທເສສິເຍວ, ນ ເຕ ອຕ຺ຖິ ອາຈຣິຍມຸຏ຺ຐີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິໂຣຈສິ ວິມໂລຕິ ຘູມຣຊາທິວິຣຫິໂຕ ວິຍ ຈນ຺ໂທ, ຣາຄາທິມລາຠາເວນ ວິມໂລ ວິໂຣຈສິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

໓໘໒. ອິທານິ ເຍສໍ ຕທາ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ເຕ ເທວປຸຕ຺ເຕ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປສໍສນ຺ໂຕ ‘‘ອາຄຎ຺ຉີ ເຕ ສນ຺ຕິເກ’’ຕິ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ. ຕຕ຺ຖ ນາຄຣາຊາ ເອຣາວໂຓ ນາມາຕິ ອຍໍ ກິຣ ເອຣາວໂຓ ນາມ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ກາມຣູປີ ທິພ຺ເພ ວິມາເນ ວສຕິ. ໂສ ຍທາ ສກ຺ໂກ ອຸຍ຺ຍານກີຬໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕທາ ທິຍຑ຺ຒສຕໂຍຊນໍ ກາຍໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ເຕຕ຺ຕິໍສ ກຸມ຺ເຠ ມາເປຕ຺ວາ ເອຣາວໂຓ ນາມ ຫຕ຺ຖີ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ເອເກກສ຺ມິໍ ກຸມ຺ເຠ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ທນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອເກກສ຺ມິໍ ທນ຺ເຕ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕ ໂປກ຺ຂຣຓິໂຍ, ເອເກກິສ຺ສາ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕ ປທຸມິນິໂຍ, ເອເກກິສ຺ສາ ປທຸມິນິຍາ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕ ປຸປ຺ຜານິ, ເອເກກສ຺ມິໍ ປຸປ຺ເຜ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕ ປຕ຺ຕານິ, ເອເກກສ຺ມິໍ ປຕ຺ເຕ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕ ອຈ຺ຉຣາໂຍ ນຈ຺ຈນ຺ຕິ ປທຸມຈ຺ຉຣາໂຍຕ຺ເວວ ວິສ຺ສຸຕາ ສກ຺ກສ຺ສ ນາຏກິຕ຺ຖິໂຍ, ຍາ ຈ ວິມານວຕ຺ຖຸສ຺ມິມ຺ປິ ‘‘ຠມນ຺ຕິ ກຎ຺ຎາ ປທຸເມສຸ ສິກ຺ຂິຕາ’’ຕິ (ວິ. ວ. ໑໐໓໔) ອາຄຕາ. ເຕສໍ ປນ ເຕຕ຺ຕິສໍກຸມ຺ຠານໍ ມຊ຺ເຌ ສຸທສ຺ສນກຸມ຺ໂຠ ນາມ ຕິໍສໂຍຊນມຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ໂຍຊນປ຺ປມາໂຓ ມຓິປລ຺ລງ຺ໂກ ຕິໂຍຊນຸພ຺ເພເຘ ປຸປ຺ຜມຓ຺ຑເປ ອຕ຺ຖຣີຍຕິ. ຕຕ຺ຖ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕິ. ສກ຺ເກ ປນ ເທວານມິນ຺ເທ ອຸຍ຺ຍານກີຬາໂຕ ປຏິນິວຕ຺ເຕ ປຸນ ຕໍ ຣູປໍ ສໍຫຣິຕ຺ວານ ເທວປຸຕ຺ໂຕວ ໂຫຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ – ‘‘ອາຄຎ຺ຉິ ເຕ ສນ຺ຕິເກ ນາຄຣາຊາ ເອຣາວໂຓ ນາມາ’’ຕິ. ຊິໂນຕິ ສຸຕ຺ວາຕິ ‘‘ວິຊິຕປາປຘມ຺ໂມ ເອສ ຠຄວາ’’ຕິ ເອວໍ ສຸຕ຺ວາ. ໂສປິ ຕຍາ ມນ຺ຕຍິຕ຺ວາຕິ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ຕຍິຕ຺ວາ, ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຊ຺ຌຄມາຕິ ອຘິອຄມາ, ຄໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສາຘູຕິ ສຸຕ຺ວານ ປຕີຕຣູໂປຕິ ຕໍ ປຎ຺ຫໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສາຘຸ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ຕຸຏ຺ຐຣູໂປ ຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໘໓. ຣາຊາປິ ຕໍ ເວສ຺ສວໂຓ ກຸເວໂຣຕິ ເອຕ຺ຖ ໂສ ຍກ຺ໂຂ ຣຎ຺ຊນຏ຺ເຐນ ຣາຊາ, ວິສາຓາຍ ຣາຊຘານິຍາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕີຕິ ເວສ຺ສວໂຓ, ປຸຣິມນາເມນ ກຸເວໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ກິຣ ກຸເວໂຣ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາໂລ ຫຸຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ວິສາຓາຍ ຣາຊຘານິຍາ ອຘິປຕິ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມາ ‘‘ກຸເວໂຣ ເວສ຺ສວໂຓ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ອາຏານາຏິຍສຸຕ຺ເຕ –

‘‘ກຸເວຣສ຺ສ ໂຂ ປນ, ມາຣິສ, ມຫາຣາຊສ຺ສ ວິສາຓາ ນາມ ຣາຊຘານີ, ຕສ຺ມາ ກຸເວໂຣ ມຫາຣາຊາ ‘ເວສ຺ສວໂຓ’ຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໒໙໑) –

ເສສເມຕ຺ຖ ປາກຏເມວ.

ຕຕ຺ຖ ສິຍາ – ກສ຺ມາ ປນ ທູຣຕເຣ ຕາວຕິໍສຠວເນ ວສນ຺ໂຕ ເອຣາວໂຓ ປຐມໍ ອາຄໂຕ, ເວສ຺ສວໂຓ ປຈ຺ຉາ, ເອກນຄເຣວ ວສນ຺ໂຕ ອຍໍ ອຸປາສໂກ ສພ຺ພປຈ຺ຉາ, ກຖຎ຺ຈ ໂສ ເຕສໍ ອາຄມນໍ ອຎ຺ຎາສິ, ເຍນ ເອວມາຫາຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ເວສ຺ສວໂຓ ກິຣ ຕທາ ອເນກສຫສ຺ສປວາຬປລ຺ລງ຺ກໍ ທ຺ວາທສໂຍຊນໍ ນາຣິວາຫນໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ປວາຬກຸນ຺ຕໍ ອຸຈ຺ຈາເຣຕ຺ວາ ທສສຫສ຺ສໂກຏິຍກ຺ເຂຫິ ປຣິວຸໂຕ ‘‘ຠຄວນ຺ຕໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາກາສຏ຺ຐກວິມານານິ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ມຄ຺ເຄນ ມຄ຺ຄໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເວຬຸກຓ຺ຑກນຄເຣ ນນ຺ທມາຕາຍ ອຸປາສິກາຍ ນິເວສນສ຺ສ ອຸປຣິຠາຄໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ. ອຸປາສິກາຍ ອຍມານຸຠາໂວ – ປຣິສຸທ຺ຘສີລາ ໂຫຕິ, ນິຈ຺ຈໍ ວິກາລໂຠຊນາ ປຏິວິຣຕາ, ປິຏກຕ຺ຕຍຘາຣິນີ, ອນາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິຕາ. ສາ ຕມ຺ຫິ ສມເຍ ສີຫປຎ຺ຊຣໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ອຸຕຸຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ມາລຸເຕຣິໂຕກາເສ ຐຕ຺ວາ ອຏ຺ຐກປາຣາຍນວຄ຺ເຄ ປຣິມຓ຺ຑເລຫິ ປທພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ມຘຸເຣນ ສເຣນ ຠາສຕິ. ເວສ຺ສວໂຓ ຕຕ຺ເຖວ ຍານານິ ຐເປຕ຺ວາ ຍາວ ອຸປາສິກາ ‘‘ອິທມໂວຈ ຠຄວາ ມຄເຘສຸ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປາສາຓເກ ເຈຕິເຍ ປຣິຈາຣກໂສຬສນ຺ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານ’’ນ຺ຕິ ນິຄມນໍ ອຠາສິ, ຕາວ ສພ຺ພໍ ສຸຕ຺ວາ ວຄ຺ຄປຣິໂຍສາເນ ສຸວຓ຺ຓມຸຣຊສທິສໍ ມຫນ຺ຕໍ ຄີວໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ ຠຄິນີ’’ຕິ ສາຘຸກາຣມທາສິ. ສາ ‘‘ໂກ ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອຫໍ ຠຄິນິ ເວສ຺ສວໂຓ’’ຕິ. ອຸປາສິກາ ກິຣ ປຐມໍ ໂສຕາປນ຺ນາ ອໂຫສິ, ປຈ຺ຉາ ເວສ຺ສວໂຓ. ຕໍ ໂສ ຘມ຺ມໂຕ ສໂຫທຣຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ອຸປາສິກໍ ຠຄິນິວາເທນ ສມຸທາຈຣຕິ. ອຸປາສິກາຍ ຈ ‘‘ວິກາໂລ, ຠາຕິກ ຠທ຺ຣມຸຂ, ຍສ຺ສ ທານິ ກາລໍ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອຫໍ ຠຄິນິ ຕຍິ ປສນ຺ໂນ ປສນ຺ນາກາຣໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນ ຫິ ຠທ຺ຣມຸຂ, ມມ ເຂຕ຺ເຕ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ ສາລິໍ ກມ຺ມກຣາ ອາຫຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕໍ ຕວ ປຣິສາຍ ອາຓາເປຫີຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ ຠຄິນີ’’ຕິ ຍກ຺ເຂ ອາຓາເປສິ. ເຕ ອຑ຺ຒເຕຣສ ໂກຏ຺ຐາຄາຣສຕານິ ປູເຣສຸໍ. ຕໂຕ ປຠຸຕິ ໂກຏ຺ຐາຄາຣໍ ອູນໍ ນາມ ນາໂຫສິ, ‘‘ນນ຺ທມາຕຸ ໂກຏ຺ຐາຄາຣໍ ວິຍາ’’ຕິ ໂລເກ ນິທສ຺ສນໍ ອໂຫສິ. ເວສ຺ສວໂຓ ໂກຏ຺ຐາຄາຣານິ ປູເຣຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິ. ຠຄວາ ‘‘ວິກາເລ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ຠຄວໂຕ ສພ຺ພໍ ອາໂຣເຈສິ. ອິມິນາ ກາຣເຓນ ອາສນ຺ນຕເຣປິ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກຠວເນ ວສນ຺ໂຕ ເວສ຺ສວໂຓ ປຈ຺ຉາ ອາຄໂຕ. ເອຣາວຓສ຺ສ ປນ ນ ກິຎ຺ຈິ ອນ຺ຕຣາ ກຣຓີຍໍ ອໂຫສິ, ເຕນ ໂສ ປຐມຕຣໍ ອາຄໂຕ.

ອຍໍ ປນ ອຸປາສໂກ ກິຎ຺ຈາປິ ອນາຄາມີ ປກຕິຍາວ ເອກຠຕ຺ຕິໂກ, ຕຖາປິ ຕທາ ອຸໂປສຖທິວໂສຕິ ກຕ຺ວາ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ສຸນິວຕ຺ໂຖ ສຸປາຣຸໂຕ ປຎ຺ຈສຕອຸປາສກປຣິວຸໂຕ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຆຣໍ ອາຄມ຺ມ ເຕສໍ ອຸປາສການໍ ສຣຓສີລອຸໂປສຖານິສໍສາທິເຠທໍ ອຸປາສກຘມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ ເຕ ອຸປາສເກ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ເຕສຎ຺ຈ ຕສ຺ເສວ ຆເຣ ມຸຏ຺ຐິຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓປາທການິ ປຎ຺ຈ ກປ຺ປິຍມຎ຺ຈສຕານິ ປາເຏກ຺ໂກວຣເກສຸ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ໂອວຣກໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ, ອຸປາສໂກປິ ຕເຖວາກາສິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ສາວຕ຺ຖິນຄເຣ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສ ກຸລສຕສຫສ຺ສານິ ວສນ຺ຕິ, ມນຸສ຺ສຄຓນາຍ ອຏ຺ຐາຣສໂກຏິມນຸສ຺ສາ. ເຕນ ປຐມຍາເມ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສມນຸສ຺ສເຠຣິສທ຺ທາທີຫິ ສາວຕ຺ຖິນຄຣໍ ມຫາສມຸທ຺ໂທ ວິຍ ເອກສທ຺ທໍ ໂຫຕິ. ມຊ຺ຌິມຍາມສມນນ຺ຕເຣ ໂສ ສທ຺ໂທ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ຕມ຺ຫິ ກາເລ ອຸປາສໂກ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸເຓ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ເຍນາຫໍ ມຄ຺ຄສຸເຂນ ຜລສຸເຂນ ສຸຂິໂຕ ວິຫຣາມິ, ອິທໍ ສຸຂໍ ກໍ ນິສ຺ສາຍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຠຄວນ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍາ’’ຕິ ຠຄວຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ ‘‘ຠຄວາ ເອຕຣຫິ ກຕເມນ ວິຫາເຣນ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ເອຣາວຓເວສ຺ສວເຓ ທິສ຺ວາ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ເຈໂຕປຣິຍຎາເຓນ ເຕສໍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕຕໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຍໍນູນາຫມ຺ປິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸຠຍຫິຕໍ ປຏິປທໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ເອກນຄເຣ ວສນ຺ໂຕປິ ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ອາຄໂຕ, ເອວຎ຺ຈ ເນສໍ ອາຄມນໍ ອຎ຺ຎາສິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອາຄຎ຺ຉິ ເຕ ສນ຺ຕິເກ ນາຄຣາຊາ…ເປ… ໂສ ຈາປິ ສຸຕ຺ວານ ປຕີຕຣູໂປ’’ຕິ.

໓໘໔. ອິທານິ ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ໂລກສມ຺ມເຕຫິ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຠາເວນ ຠຄວນ຺ຕໍ ປສໍສນ຺ໂຕ ‘‘ເຍ ເກຈິເມ’’ຕິ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕິຕ຺ຖິຍາຕິ ນນ຺ທວຈ຺ຉສໍກິຈ຺ເຈຫິ ອາທິປຸຄ຺ຄເລຫິ ຕີຫິ ຕິຕ຺ຖກເຣຫິ ກເຕ ທິຏ຺ຐິຕິຕ຺ເຖ ຊາຕາ, ເຕສໍ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕາ ປູຣຓາທໂຍ ຉ ສຕ຺ຖາໂຣ. ຕຕ຺ຖ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ນິຄຓ຺ໂຐ, ອວເສສາ ອາຊີວກາຕິ ເຕ ສພ຺ເພ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເຍ ເກຈິເມ ຕິຕ຺ຖິຍາ ວາທສີລາ’’ຕິ, ‘‘ມຍໍ ສມ຺ມາ ປຏິປນ຺ນາ, ອຎ຺ເຎ ມິຈ຺ຉາ ປຏິປນ຺ນາ’’ຕິ ເອວໍ ວາທກຣຓສີລາ ໂລກໍ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຕຸທນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ອາຊີວກາ ວາຕິ ເຕ ເອກຊ຺ຌມຸທ຺ທິຏ຺ເຐ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ນາຕິຕຣນ຺ຕີຕິ ນາຕິກ຺ກມນ຺ຕິ. ສພ຺ເພຕິ ອຎ຺ເຎປິ ເຍ ເກຈິ ຕິຕ຺ຖິຍສາວກາທໂຍ, ເຕປິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອາຫ. ‘‘ຐິໂຕ ວຊນ຺ຕໍ ວິຍາ’’ຕິ ຍຖາ ໂກຈິ ຐິໂຕ ຄຕິວິກໂລ ສີຆຄາມິນໍ ປຸຣິສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ນາຕິຕເຣຍ຺ຍ, ເອວໍ ເຕ ປຎ຺ຎາຄຕິຍາ ອຠາເວນ ເຕ ເຕ ອຕ຺ຖປ຺ປເຠເທ ພຸຊ຺ຌິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຐິຕາ, ອຕິຊວນປຎ຺ຎໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ນາຕິຕຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໘໕. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາທສີລາ ວຸທ຺ຘາ ຈາຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈງ຺ກີຕາຣຸກ຺ຂໂປກ຺ຂຣສາຕິຊາຓຸສ຺ໂສຓິອາທໂຍ ທສ຺ເສຕິ, ອປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສນ຺ຕິ ເກຈີຕິ ອິມິນາ ມຊ຺ຌິມາປິ ທຫຣາປິ ເກວລໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສນ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ ອຸປລພ຺ຠນ຺ຕິ ເກຈີຕິ ເອວໍ ອສ຺ສລາຍນວາເສຏ຺ຐອມ຺ພຏ຺ຐອຸຕ຺ຕຣມາຓວກາທໂຍ ທສ຺ເສຕິ. ອຕ຺ຖພທ຺ຘາຕິ ‘‘ອປິ ນຸ ໂຂ ອິມໍ ປຎ຺ຫໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ, ອິມໍ ກງ຺ຂໍ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຖພທ຺ຘາ ຠວນ຺ຕິ. ເຍ ຈາປິ ອຎ຺ເຎຕິ ອຎ຺ເຎປິ ເຍ ‘‘ມຍໍ ວາທິໂນ’’ຕິ ເອວໍ ມຎ຺ຎມານາ ວິຈຣນ຺ຕິ ຂຕ຺ຕິຍປຓ຺ຑິຕພ຺ຣາຫ຺ມຓພ຺ຣຫ຺ມເທວຍກ຺ຂາທໂຍ ອປຣິມາຓາ. ເຕປິ ສພ຺ເພ ຕຍິ ອຕ຺ຖພທ຺ຘາ ຠວນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໓໘໖-໗. ເອວໍ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປສໍສິຕ຺ວາ ອິທານິ ຘມ຺ເມເນວ ຕໍ ປສໍສິຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖໍ ຍາຈນ຺ໂຕ ‘‘ອຍຎ຺ຫິ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຍຎ຺ຫິ ຘມ຺ໂມຕິ ສຕ຺ຕຕິໍສ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມ ສນ຺ຘາຍາຫ. ນິປຸໂຓຕິ ສຓ຺ໂຫ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ໂຌ. ສຸໂຂຕິ ປຏິວິທ຺ໂຘ ສມາໂນ ໂລກຸຕ຺ຕຣສຸຂມາວຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສຸຂາວຫຕ຺ຕາ ‘‘ສຸໂຂ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສຸປ຺ປວຸຕ຺ໂຕຕິ ສຸເທສິໂຕ. ສຸສ຺ສູສມານາຕິ ໂສຕຸກາມມ຺ຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ໂນ ວທາຕິ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ອມ຺ຫາກໍ ວທ. ‘‘ຕ຺ວໍ ໂນ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຕ຺ວໍ ອມ຺ຫາກໍ ວທາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ເພປິເມ ຠິກ຺ຂໂວຕິ ຕງ຺ຂຓໍ ນິສິນ຺ນານິ ກິຣ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕານິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຍາຈຕິ. ອຸປາສກາ ຈາປີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິວາເຣ ອຎ຺ເຎ ຈ ທສ຺ເສຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ປາກຏເມວ.

໓໘໘. ອຖ ຠຄວາ ອນຄາຣິຍປຏິປທໍ ຕາວ ທສ຺ເສຕຸໍ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ສຸຓາຖ ເມ ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມໍ ຘຸຕໍ ຕຎ຺ຈ ຈຣາຖ ສພ຺ເພຕິ ກິເລເສ ຘຸນາຕີຕິ ຘຸໂຕ, ເອວຣູປໍ ກິເລສຘຸນນກໍ ປຏິປທາຘມ຺ມໍ ສາວຍາມິ ໂວ, ຕຎ຺ຈ ມຍາ ສາວິຕໍ ສພ຺ເພ ຈຣຖ ປຏິປຊ຺ຊຖ, ມາ ປມາທິຕ຺ຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິຣິຍາປຖນ຺ຕິ ຄມນາທິຈຕຸພ຺ພິຘໍ. ປພ຺ພຊິຕານຸໂລມິກນ຺ຕິ ສມຓສາຣຸປ຺ປໍ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎຍຸຕ຺ຕໍ. ອຣຎ຺ເຎ ກມ຺ມຏ຺ຐານານຸໂຍຄວເສນ ປວຕ຺ຕເມວາຕິ ອປເຣ. ເສເວຖ ນນ຺ຕິ ຕໍ ອິຣິຍາປຖໍ ຠເຊຍ຺ຍ. ອຕ຺ຖທໂສຕິ ຫິຕານຸປສ຺ສີ. ມຸຕີມາຕິ ພຸທ຺ຘິມາ. ເສສເມຕ຺ຖ ຄາຖາຍ ປາກຏເມວ.

໓໘໙. ໂນ ເວ ວິກາເລຕິ ເອວໍ ປພ຺ພຊິຕານຸໂລມິກໍ ອິຣິຍາປຖໍ ເສວມາໂນ ຈ ທິວາມຊ຺ຌນ຺ຫິກວີຕິກ຺ກມໍ ອຸປາທາຍ ວິກາເລ ນ ຈເຣຍ຺ຍ ຠິກ຺ຂຸ, ຍຸຕ຺ຕກາເລ ເອວ ປນ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈເຣຍ຺ຍ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ອກາລຈາຣິຎ຺ຫິ ສຊນ຺ຕິ ສງ຺ຄາ, ອກາລຈາຣິໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ຣາຄສງ຺ຄາທໂຍ ອເນເກ ສງ຺ຄາ ສຊນ຺ຕິ ປຣິສ຺ສຊນ຺ຕິ ອຸປຄຸຫນ຺ຕິ ອລ຺ລີຍນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ວິກາເລ ນ ຈຣນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາ, ຕສ຺ມາ ເຍ ຈຕຸສຈ຺ຈພຸທ຺ຘາ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລາ, ນ ເຕ ວິກາເລ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕີຕິ. ເຕນ ກິຣ ສມເຍນ ວິກາລໂຠຊນສິກ຺ຂາປທໍ ອປ຺ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມເທສນາວເສເນເວຕ຺ຖ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ. ອຣິຍາ ປນ ສຫ ມຄ຺ຄປຏິລາຠາ ເອວ ຕໂຕ ປຏິວິຣຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອສາ ຘມ຺ມຕາ.

໓໙໐. ເອວໍ ວິກາລຈຣິຍໍ ປຏິເສເຘຕ຺ວາ ‘‘ກາເລ ຈຣນ຺ເຕນປິ ເອວໍ ຈຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຣູປາ ຈ ສທ຺ທາ ຈາ’’ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ເຍ ເຕ ຣູປາທໂຍ ນານປ຺ປກາຣກໍ ມທໍ ຊເນນ຺ຕາ ສຕ຺ເຕ ສມ຺ມທຍນ຺ຕິ, ເຕສຸ ປິຓ຺ຑປາຕປາຣິສຸທ຺ຘິສຸຕ຺ຕາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໔໓໘ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຉນ຺ທໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕກາເລເນວ ປາຕຣາສໍ ປວິເສຍ຺ຍາຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປາໂຕ ອສິຕພ຺ໂພຕິ ປາຕຣາໂສ, ປິຓ຺ຑປາຕສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ໂຍ ຍຕ຺ຖ ລພ຺ຠຕິ, ໂສ ປເທໂສປິ ຕໍ ໂຍເຄນ ‘‘ປາຕຣາໂສ’’ຕິ ອິຘ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍໂຕ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ລຠຕິ, ຕໍ ໂອກາສໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໓໙໑. ເອວໍ ປວິຏ຺ໂຐ –

‘‘ປິຓ຺ຑຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸ ສມເຍນ ລທ຺ຘາ,

ເອໂກ ປຏິກ຺ກມ຺ມ ຣໂຫ ນິສີເທ;

ອຊ຺ຌຕ຺ຕຈິນ຺ຕີ ນ ມໂນ ພຫິທ຺ຘາ,

ນິຈ຺ຉາຣເຍ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕຠາໂວ’’.

ຕຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑນ຺ຕິ ມິສ຺ສກຠິກ຺ຂໍ, ສາ ຫິ ຕໂຕ ຕໂຕ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ສມ຺ປິຓ຺ຑິຕຏ຺ເຐນ ‘‘ປິຓ຺ໂຑ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສມເຍນາຕິ ອນ຺ໂຕມຊ຺ຌນ຺ຫິກກາເລ. ເອໂກ ປຏິກ຺ກມ຺ມາຕິ ກາຍວິເວກໍ ສມ຺ປາເທນ຺ໂຕ ອທຸຕິໂຍ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕຈິນ຺ຕີຕິ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຂນ຺ຘສນ຺ຕານໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ. ນ ມໂນ ພຫິທ຺ຘາ ນິຈ຺ຉາຣເຍຕິ ພຫິທ຺ຘາ ຣູປາທີສຸ ຣາຄວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ນີຫເຣ. ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕຠາໂວຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຄຫິຕຈິຕ຺ໂຕ.

໓໙໒. ເອວໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຈ –

‘‘ສເຈປິ ໂສ ສລ຺ລເປ ສາວເກນ,

ອຎ຺ເຎນ ວາ ເກນຈິ ຠິກ຺ຂຸນາ ວາ;

ຘມ຺ມໍ ປຓີຕໍ ຕມຸທາຫເຣຍ຺ຍ,

ນ ເປສຸຓໍ ໂນປິ ປຣູປວາທໍ’’.

ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ໂສ ໂຍຄາວຈໂຣ ກິຎ຺ຈິເທວ ໂສຕຸກາມຕາຍ ອຸປຄເຕນ ສາວເກນ ວາ ເກນຈິ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍຄຫຏ຺ຐາທິນາ ວາ ອິເຘວ ປພ຺ພຊິເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ວາ ສທ຺ຘິໍ ສເຈປິ ສລ຺ລເປ, ອຖ ຍ຺ວາຍໍ ມຄ຺ຄຜລາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ທສກຖາວຕ຺ຖຸເຠໂທ ວາ ອຕປ຺ປກຏ຺ເຐນ ປຓີໂຕ ຘມ຺ໂມ. ຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຓີຕໍ ອຸທາຫເຣຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎໍ ປນ ປິສຸຓວຈນໍ ວາ ປຣູປວາທໍ ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ນ ອຸທາຫເຣຍ຺ຍາຕິ.

໓໙໓. ອິທານິ ຕສ຺ມິໍ ປຣູປວາເທ ໂທສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວາທຎ຺ຫິ ເອເກ’’ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອິເຘກຈ຺ເຈ ໂມຆປຸຣິສາ ປຣູປວາທສຎ຺ຫິຕໍ ນານປ຺ປກາຣໍ ວິຄ຺ຄາຫິກກຖາເຠທໍ ວາທໍ ປຏິເສນິຍນ຺ຕິ ວິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຍຸຊ຺ຌິຕຸກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ເສນາຍ ປຏິມຸຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ມຍໍ ລາມກປຎ຺ເຎ ນ ປສໍສາມ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ຕໂຕ ຕໂຕ ເນ ປສຊນ຺ຕິ ສງ຺ຄາ, ຍສ຺ມາ ເຕ ຕາທິສເກ ປຸຄ຺ຄເລ ຕໂຕ ຕໂຕ ວຈນປຖໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຍ ວິວາທສງ຺ຄາ ສຊນ຺ຕິ ອລ຺ລີຍນ຺ຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ ສຊນ຺ຕີຕິ? ຈິຕ຺ຕຎ຺ຫິ ເຕ ຕຕ຺ຖ ຄເມນ຺ຕິ ທູເຣ, ຍສ຺ມາ ເຕ ປຏິເສນິຍນ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ຖ ຄເມນ຺ຕິ, ຍຕ຺ຖ ຄຕໍ ສມຖວິປສ຺ສນານໍ ທູເຣ ໂຫຕີຕິ.

໓໙໔-໕. ເອວໍ ປຣິຕ຺ຕປຎ຺ຎານໍ ປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ມຫາປຎ຺ຎານໍ ປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປິຓ຺ຑໍ ວິຫາຣໍ…ເປ… ສາວໂກ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ວິຫາເຣນ ປຕິສ຺ສໂຍ, ສຍນາສເນນ ມຎ຺ຈປີຐນ຺ຕິ ຕີຫິປິ ປເທຫິ ເສນາສນເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາປນ຺ຕິ ອຸທກໍ. ສງ຺ຆາຏິຣຊູປວາຫນນ຺ຕິ ປໍສຸມລາທິໂນ ສງ຺ຆາຏິຣຊສ຺ສ ໂຘວນໍ. ສຸຕ຺ວານ ຘມ຺ມໍ ສຸຄເຕນ ເທສິຕນ຺ຕິ ສພ຺ພາສວສໍວຣາທີສຸ ‘‘ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ຈີວຣໍ ປຏິເສວຕິ ສີຕສ຺ສ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໓; ອ. ນິ. ໖.໕໘) ນເຍນ ຠຄວຕາ ເທສິຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ. ສງ຺ຂາຍ ເສເວ ວຣປຎ຺ຎສາວໂກຕິ ເອຕໍ ອິຘ ປິຓ຺ຑນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ, ວິຫາຣາທີຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ, ອາປມຸເຂນ ທສ຺ສິຕໍ ຄິລານປຈ຺ຈຍໍ, ສງ຺ຆາຏິຍາ ຈີວຣນ຺ຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍໍ ສງ຺ຂາຍ ‘‘ຍາວເທວ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຐິຕິຍາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໓; ອ. ນິ. ໖.໕໘) ນເຍນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ເສເວ ວຣປຎ຺ຎສາວໂກ, ເສວິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ ວຣປຎ຺ຎສ຺ສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສາວໂກ ເສກ຺ໂຂ ວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ວາ, ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ຈ ອຣຫາ. ໂສ ຫິ ຈຕຸຣາປສ຺ເສໂນ ‘‘ສງ຺ຂາເຍກໍ ປຏິເສວຕິ, ສງ຺ຂາເຍກໍ ອຘິວາເສຕິ, ສງ຺ຂາເຍກໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ, ສງ຺ຂາເຍກໍ ວິໂນເທຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໐໘; ມ. ນິ. ໒.໑໖໘; ອ. ນິ. ໑໐.໒໐) ວຸຕ຺ໂຕ. ຍສ຺ສາ ຈ ສງ຺ຂາຍ ເສເວ ວຣປຎ຺ຎສາວໂກ, ຕສ຺ມາ ຫິ ປິຓ຺ເຑ…ເປ… ຍຖາ ໂປກ຺ຂເຣ ວາຣິພິນ຺ທຸ, ຕຖາ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໓໙໖. ເອວໍ ຂີຓາສວປຏິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ອນຄາຣິຍປຏິປທໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອິທານິ ອຄາຣິຍປຏິປທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຄຫຏ຺ຐວຕ຺ຕໍ ປນ ໂວ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຐມຄາຖາຍ ຕາວ ສາວໂກຕິ ອຄາຣິຍສາວໂກ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ອຍໍ ປນ ໂຍຊນາ – ໂຍ ມຍາ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ເກວໂລ ອພ຺ຍາມິສ຺ໂສ ສກໂລ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ ຠິກ຺ຂຸຘມ຺ໂມ ກຖິໂຕ. ເອສ ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸອາທິປຣິຄ຺ຄເຫຫິ ສປຣິຄ຺ຄເຫນ ນ ລພ຺ຠາ ຜສ຺ເສຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ອຘິຄນ຺ຕຸນ຺ຕິ.

໓໙໗. ເອວໍ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸຘມ຺ມໍ ປຏິເສເຘຕ຺ວາ ຄຫຏ຺ຐຘມ຺ມເມວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປາຓໍ ນ ຫເນ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມຑ຺ເຒນ ຕິໂກຏິປຣິສຸທ຺ຘາ ປາຓາຕິປາຕາເວຣມຓິ ວຸຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຉິມຑ຺ເຒນ ສຕ຺ເຕສຸ ຫິຕປຏິປຕ຺ຕິ. ຕຕິຍປາໂທ ເຈຕ຺ຖ ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ເຕ (ສຸ. ນິ. ໓໕ ອາທໂຍ) ຈຕຸຕ຺ຖປາເທ ຖາວຣຕສເຠໂທ ເມຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ (ສຸ. ນິ. ໑໔໓ ອາທໂຍ) ສພ຺ພປ຺ປກາຣໂຕ ວຓ຺ຓິໂຕ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ປນ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ – ຕສຖາວເຣສຸ ສພ຺ເພສຸ ຠູເຕສຸ ນິຘາຍ ທຓ຺ຑໍ ນ ຫເນ ນ ຆາຕເຍຍ຺ຍ ນານຸຊຎ຺ຎາຕິ. ‘‘ນິຘາຍ ທຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ອິໂຕ ວາ ປຣໍ ‘‘ວຕ຺ເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ ປາຐເສໂສ ອາຫຣິຕພ຺ໂພ. ອິຕຣຖາ ຫິ ນ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ສນ຺ຘິຍຕິ.

໓໙໘. ເອວໍ ປຐມສິກ຺ຂາປທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ທຸຕິຍສິກ຺ຂາປທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕໂຕ ອທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈີຕິ ອປ຺ປໍ ວາ ພຫຸໍ ວາ. ກ຺ວຈີຕິ ຄາເມ ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວາ. ສາວໂກຕິ ອຄາຣິຍສາວໂກ. ພຸຊ຺ຌມາໂນຕິ ‘‘ປຣສນ຺ຕກມິທ’’ນ຺ຕິ ຊານມາໂນ. ສພ຺ພໍ ອທິນ຺ນໍ ປຣິວຊ຺ຊເຍຍ຺ຍາຕິ ເອວຎ຺ຫິ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ສພ຺ພໍ ອທິນ຺ນໍ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ທີເປຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍຎ຺ຈ ປາກຏຎ຺ຈາຕິ.

໓໙໙. ເອວໍ ທຸຕິຍສິກ຺ຂາປທມ຺ປິ ຕິໂກຏິປຣິສຸທ຺ຘໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ປຠຸຕິ ຕຕິຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອສມ຺ຠຸຓນ຺ໂຕຕິ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ.

໔໐໐. ອິທານິ ຈຕຸຕ຺ຖສິກ຺ຂາປທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສຠຄ຺ຄໂຕ ວາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສຠຄ຺ຄໂຕຕິ ສນ຺ຖາຄາຣາທິຄໂຕ. ປຣິສຄ຺ຄໂຕຕິ ປູຄມຊ຺ຊຄໂຕ. ເສສເມຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍຎ຺ຈ ປາກຏຎ຺ຈາຕິ.

໔໐໑. ເອວໍ ຈຕຸຕ຺ຖສິກ຺ຂາປທມ຺ປິ ຕິໂກຏິປຣິສຸທ຺ຘໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຎ຺ຈມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ມຊ຺ຊຎ຺ຈ ປານ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ມຊ຺ຊຎ຺ຈ ປານນ຺ຕິ ຄາຖາພນ຺ຘສຸຂຕ຺ຖໍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ ‘‘ມຊ຺ຊປານຎ຺ຈ ນ ສມາຈເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ. ຘມ຺ມໍ ອິມນ຺ຕິ ອິມໍ ມຊ຺ຊປານເວຣມຓີຘມ຺ມໍ. ອຸມ຺ມາທນນ຺ຕນ຺ຕິ ອຸມ຺ມາທນປຣິໂຍສານໍ. ໂຍ ຫິ ສພ຺ພລຫຸໂກ ມຊ຺ຊປານສ຺ສ ວິປາໂກ, ໂສ ມນຸສ຺ສຠູຕສ຺ສ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສໍວຕ຺ຕນິໂກ ໂຫຕິ. ອິຕິ ນໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ອິຕິ ນໍ ມຊ຺ຊປານໍ ຎຕ຺ວາ. ເສສເມຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍຎ຺ຈ ປາກຏຎ຺ຈາຕິ.

໔໐໒. ເອວໍ ປຎ຺ຈມສິກ຺ຂາປທມ຺ປິ ຕິໂກຏິປຣິສຸທ຺ຘໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປຸຣິມສິກ຺ຂາປທານມ຺ປິ ມຊ຺ຊປານເມວ ສໍກິເລສກຣຎ຺ຈ ເຠທກຣຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ທຬ຺ຫຕຣໍ ຕໂຕ ເວຣມຓິຍໍ ນິໂຍເຊນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ມທາ ຫິ ປາປານິ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ມທາຕິ ມທເຫຕຸ. ຫິກາໂຣ ປທປູຣຓມຕ຺ເຕ ນິປາໂຕ. ປາປານິ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ສພ຺ພາກຸສລານິ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຸມ຺ມາທນໍ ໂມຫນນ຺ຕິ ປຣໂລເກ ອຸມ຺ມາທນໍ ອິຫໂລເກ ໂມຫນໍ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

໔໐໓-໔. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຄາຣິຍສາວກສ຺ສ ນິຈ຺ຈສີລໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປາຓໍ ນ ຫເນ’’ຕິ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາຕິ ອເສຏ຺ຐຈຣິຍຠູຕາ. ເມຖຸນາຕິ ເມຖຸນຘມ຺ມສມາປຕ຺ຕິໂຕ. ຣຕ຺ຕິໍ ນ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ວິກາລໂຠຊນນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕິມ຺ປິ ນ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ທິວາປິ ກາລາຕິກ຺ກນ຺ຕໂຠຊນໍ ນ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ. ນ ຈ ຄນ຺ຘນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຄນ຺ຘຄ຺ຄຫເຓນ ວິເລປນຈຸຓ຺ຓາທີນິປິ ຄຫິຕາເນວາຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ມຎ຺ເຈຕິ ກປ຺ປິຍມຎ຺ເຈ. ສນ຺ຖເຕຕິ ຕຏ຺ຏິກາທີຫິ ກປ຺ປິຍຕ຺ຖຣເຓຫິ ອຕ຺ຖເຕ. ຉມາຍໍ ປນ ໂຄນກາທິສນ຺ຖຕາຍປິ ວຏ຺ຏຕິ. ອຏ຺ຐງ຺ຄິກນ຺ຕິ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກໍ ວິຍ ຕູຣິຍໍ, ນ ອງ຺ຄວິນິມຸຕ຺ຕໍ. ທຸກ຺ຂນ຺ຕຄຸນາຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕຄເຕນ. ເສສເມຕ຺ຖ ປາກຏເມວ. ປຈ຺ຉິມຑ຺ຒຸໍ ປນ ສງ຺ຄີຕິກາຣເກຫິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິປິ ອາຫຸ.

໔໐໕. ເອວໍ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຸໂປສຖກາລໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕໂຕ ຈ ປກ຺ຂສ຺ສາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕໂຕຕິ ປທປູຣຓມຕ຺ເຕ ນິປາໂຕ. ປກ຺ຂສ຺ສຸປວສ຺ສຸໂປສຖນ຺ຕິ ເອວໍ ປຣປເທນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ‘‘ປກ຺ຂສ຺ສ ຈາຕຸທ຺ທສິໍ ປຎ຺ຈທສິໍ ອຏ຺ຐມິນ຺ຕິ ເອເຕ ຕໂຍ ທິວເສ ອຸປວສ຺ສ ອຸໂປສຖໍ, ເອຕໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກອຸໂປສຖໍ ອຸປຄມ຺ມ ວສິຕ຺ວາ’’ຕິ. ປາຏິຫາຣິຍປກ຺ຂຎ຺ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ວສ຺ສູປນາຍິກາຍ ປຸຣິມຠາເຄ ອາສາຬ຺ຫມາໂສ, ອນ຺ໂຕວສ຺ສໍ ຕໂຍ ມາສາ, ກຕ຺ຕິກມາໂສຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ມາສາ ‘‘ປາຏິຫາຣິຍປກ຺ໂຂ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອາສາຬ຺ຫກຕ຺ຕິກຜຄ຺ຄຸຓມາສາ ຕໂຍ ເອວາຕິ ອປເຣ. ປກ຺ຂຸໂປສຖທິວສານໍ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມທິວສວເສນ ປກ຺ເຂ ປກ຺ເຂ ເຕຣສີປາຏິປທສຕ຺ຕມີນວມີສງ຺ຂາຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທິວສາຕິ ອປເຣ. ຍໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພໍ ວາ ປນ ປຸຎ຺ຎກາມີນໍ ຠາສິຕພ຺ພໍ. ເອວເມຕໍ ປາຏິຫາຣິຍປກ຺ຂຎ຺ຈ ປສນ຺ນມານໂສ ສຸສມຕ຺ຕຣູປໍ ສຸປຣິປຸຓ຺ຓຣູປໍ ເອກມ຺ປິ ທິວສໍ ອປຣິຈ຺ຈຊນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸເປຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສ຺ສາຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ.

໔໐໖. ເອວໍ ອຸໂປສຖກາລໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕສຸ ກາເລສຸ ເອຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສ຺ສ ຍໍ ກາຕພ຺ພໍ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕໂຕ ຈ ປາໂຕ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖາປິ ຕໂຕຕິ ປທປູຣຓມຕ຺ເຕ ນິປາໂຕ, ອນນ຺ຕຣຕ຺ເຖ ວາ, ອຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປາໂຕຕິ ອປຣຊ຺ຊຸທິວສປຸພ຺ພຠາເຄ. ອຸປວຸຕ຺ຖຸໂປສໂຖຕິ ອຸປວສິຕອຸໂປສໂຖ. ອນ຺ເນນາຕິ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທິນາ. ປາເນນາຕິ ອຏ຺ຐວິຘປາເນນ. ອນຸໂມທມາໂນຕິ ອນຸປໂມທມາໂນ, ນິຣນ຺ຕຣໍ ໂມທມາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຣຫນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູເປນ, ຍຖາສຕ຺ຕິ ຍຖາພລນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສໍວິຠເຊຖາຕິ ຠາເຊຍ຺ຍ ປຕິມາເນຍ຺ຍ. ເສສໍ ປາກຏເມວ.

໔໐໗. ເອວໍ ອຸປວຸຕ຺ຖຸໂປສຖສ຺ສ ກິຈ຺ຈໍ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ຍາວຊີວິກໍ ຄຣຸວຕ຺ຕໍ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິຎ຺ຈ ກເຖຕ຺ວາ ຕາຍ ປຏິປທາຍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຘມ຺ເມນ ມາຕາປິຕໂຣ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ເມນາຕິ ຘມ຺ມລທ຺ເຘນ ໂຠເຄນ. ຠເຣຍ຺ຍາຕິ ໂປເສຍ຺ຍ. ຘມ຺ມິກໍ ໂສ ວຓິຊ຺ຊນ຺ຕິ ສຕ຺ຕວຓິຊ຺ຊາ, ສຕ຺ຖວຓິຊ຺ຊາ, ວິສວຓິຊ຺ຊາ, ມໍສວຓິຊ຺ຊາ, ສຸຣາວຓິຊ຺ຊາຕິ ອິມາ ປຎ຺ຈ ອຘມ຺ມວຓິຊ຺ຊາ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອວເສສາ ຘມ຺ມິກວຓິຊ຺ຊາ. ວຓິຊ຺ຊາມຸເຂນ ເຈຕ຺ຖ ກສິໂຄຣກ຺ຂາທິ ອປໂຣປິ ຘມ຺ມິໂກ ໂວຫາໂຣ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ເສສມຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ອຍໍ ປນ ໂຍຊນາ – ໂສ ນິຈ຺ຈສີລອຸໂປສຖສີລທານຘມ຺ມສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ປໂຍຊເຍ ຘມ຺ມິກໍ ວຓິຊ຺ຊໍ, ຕໂຕ ລທ຺ເຘນ ຈ ຘມ຺ມໂຕ ອນເປຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ເມນ ໂຠເຄນ ມາຕາປິຕໂຣ ຠເຣຍ຺ຍ. ອຖ ໂສ ຄິຫີ ເອວໍ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາທິໂຕ ປຠຸຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອິມໍ ວຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຕຍນ຺ໂຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ເຍ ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອາຠາຍ ອນ຺ຘກາຣໍ ວິຘເມຕ຺ວາ ອາໂລກກຣເຓນ ສຍມ຺ປຠາຕິ ລທ຺ຘນາມາ ຉ ກາມາວຈຣເທວາ, ເຕ ສຍມ຺ປເຠ ນາມ ເທເວ ອຸເປຕິ ຠຊຕິ ອລ຺ລີຍຕິ, ເຕສໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸຕ຺ຕນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ຘມ຺ມິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຏ຺ຐິໂຕ ຈ ທຸຕິໂຍ ວຄ຺ໂຄ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນານຍໂຕ, ນາເມນ

ຈູຬວຄ຺ໂຄຕິ.