໑໓. ສມ຺ມາປຣິພ຺ພາຊນີຍສຸຕ຺ຕ-(ມຫາສມຍສຸຕ຺ຕ)-ວຓ຺ຓນາ

໓໖໒. ປຸຈ຺ຉາມິ ມຸນິໍ ປຫູຕປຎ຺ຎນ຺ຕິ ສມ຺ມາປຣິພ຺ພາຊນີຍສຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ມຫາສມຍສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ ມຫາສມຍທິວເສ ກຖິຕຕ຺ຕາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ປຸຈ຺ຉາວສິກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ນິມ຺ມິຕພຸທ຺ເຘນ ຫິ ປຸຏ຺ໂຐ ຠຄວາ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕມຠາສິ, ຕໍ ສທ຺ຘິໍ ປຸຈ຺ຉາຍ ‘‘ສມ຺ມາປຣິພ຺ພາຊນີຍສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ສາກິຍໂກລິຍານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຠຸຕິ ໂປຣາເຓຫິ ວຓ຺ຓີຍຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຸທ຺ເທສມຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ – ປຐມກປ຺ປິການໍ ກິຣ ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສມ຺ມຕສ຺ສ ໂຣໂຊ ນາມ ປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ໂຣຊສ຺ສ ວຣໂຣໂຊ, ວຣໂຣຊສ຺ສ ກລ຺ຍາໂຓ, ກລ຺ຍາຓສ຺ສ ວຣກລ຺ຍາໂຓ, ວຣກລ຺ຍາຓສ຺ສ ມນ຺ຘາຕາ, ມນ຺ຘາຕຸສ຺ສ ວຣມນ຺ຘາຕາ, ວຣມນ຺ຘາຕຸສ຺ສ ອຸໂປສໂຖ, ອຸໂປສຖສ຺ສ ວໂຣ, ວຣສ຺ສ ອຸປວໂຣ, ອຸປວຣສ຺ສ ມຆເທໂວ, ມຆເທວສ຺ສ ປຣມ຺ປຣາ ຈຕຸຣາສີຕິ ຂຕ຺ຕິຍສຫສ຺ສານິ ອເຫສຸໍ. ເຕສໍ ປຣໂຕ ຕໂຍ ໂອກ຺ກາກວໍສາ ອເຫສຸໍ. ເຕສຸ ຕຕິຍໂອກ຺ກາກສ຺ສ ປຎ຺ຈ ມເຫສິໂຍ ອເຫສຸໍ – ຫຕ຺ຖາ, ຈິຕ຺ຕາ, ຊນ຺ຕຸ, ຊາລິນີ, ວິສາຂາຕິ. ເອເກກິສ຺ສາ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ອິຕ຺ຖິສຕານິ ປຣິວາຣາ. ສພ຺ພເຊຏ຺ຐາຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຕ຺ຕາ – ໂອກ຺ກາມຸໂຂ, ກຣກຓ຺ຑຸ, ຫຕ຺ຖິນິໂກ, ສິນິປຸໂຣຕິ; ປຎ຺ຈ ຘີຕໂຣ – ປິຍາ, ສຸປ຺ປິຍາ, ອານນ຺ທາ, ວິຊິຕາ, ວິຊິຕເສນາຕິ. ເອວໍ ສາ ນວ ປຸຕ຺ເຕ ລຠິຕ຺ວາ ກາລມກາສິ.

ອຖ ຣາຊາ ອຎ຺ຎໍ ທຫຣໍ ອຠິຣູປໍ ຣາຊຘີຕຣໍ ອາເນຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ສາປິ ຊນ຺ຕຸໍ ນາມ ເອກໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ຕໍ ຊນ຺ຕຸກຸມາຣໍ ປຎ຺ຈມທິວເສ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສິ. ຣາຊາ ຕຸຏ຺ໂຐ ມເຫສິຍາ ວຣໍ ອທາສິ. ສາ ຎາຕເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ຣາຊາ ‘‘ນສ຺ສ ວສລິ, ມມ ປຸຕ຺ຕານໍ ອນ຺ຕຣາຍມິຈ຺ຉສີ’’ຕິ ນາທາສິ. ສາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຣໂຫ ຣາຊານໍ ປຣິໂຕເສຕ຺ວາ ‘‘ນ, ມຫາຣາຊ, ມຸສາວາໂທ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ຍາຈຕິ ເອວ. ອຖ ຣາຊາ ປຸຕ຺ເຕ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ, ຕາຕາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ກນິຏ຺ຐໍ ຊນ຺ຕຸກຸມາຣໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ມາຕຸຍາ ສຫສາ ວຣໍ ອທາສິໍ. ສາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣຊ຺ຊໍ ປຣິຓາເມຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕິ. ຕຸມ຺ເຫ ມມຈ຺ຈເຍນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອຏ຺ຐຫິ ອມຈ຺ເຈຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ເຕ ຠຄິນິໂຍ ອາທາຍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ‘‘ກຸມາຣາ ປິຕຸອຈ຺ຈເຍນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສ຺ສນ຺ຕິ, ຄຈ຺ຉາມ ເນ ອຸປຏ຺ຐຫາມາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ພຫູ ມນຸສ຺ສາ ອນຸພນ຺ຘິໍສຸ. ປຐມທິວເສ ໂຍຊນມຕ຺ຕາ ເສນາ ອໂຫສິ, ທຸຕິຍທິວເສ ທ຺ວິໂຍຊນມຕ຺ຕາ, ຕຕິຍທິວເສ ຕິໂຍຊນມຕ຺ຕາ. ກຸມາຣາ ຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ມຫາ ອຍໍ ພລກາໂຍ, ສເຈ ມຍໍ ກຎ຺ຈິ ສາມນ຺ຕຣາຊານໍ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ຊນປທໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມ, ໂສປິ ໂນ ນ ປໂຫສ຺ສຕິ, ກິໍ ປເຣສໍ ປີຬໍ ກຕ຺ວາ ລທ຺ຘຣຊ຺ເຊນ, ມຫາ ຊມ຺ພຸທີໂປ, ອຣຎ຺ເຎ ນຄຣໍ ມາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ຫິມວນ຺ຕາຠິມຸຂາ ອຄມິໍສຸ.

ຕຕ຺ຖ ນຄຣມາປໂນກາສໍ ປຣິເຍສມານາ ຫິມວຕິ ກປິໂລ ນາມ ໂຆຣຕໂປ ຕາປໂສ ປຏິວສຕິ ໂປກ຺ຂຣຓິຕີເຣ ມຫາສາກສຓ຺ເຑ, ຕສ຺ສ ວສໂນກາສໍ ຄຕາ. ໂສ ເຕ ທິສ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ເຕສຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອກາສິ. ໂສ ກິຣ ຠຸມ຺ມຊາລໍ ນາມ ວິຊ຺ຊໍ ຊານາຕິ, ຍາຍ ອຸທ຺ຘໍ ອສີຕິຫຕ຺ເຖ ອາກາເສ ຈ ເຫຏ຺ຐາ ຠູມິຍຎ຺ຈ ຄຸຓໂທເສ ປສ຺ສຕິ. ອເຖກສ຺ມິໍ ປເທເສ ສູກຣມິຄາ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທໂຍ ຕາເສຕ຺ວາ ປຣິປາເຕນ຺ຕິ, ມຓ຺ຑູກມູສິກາ ສປ຺ເປ ຠິໍສາເປນ຺ຕິ. ໂສ ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ຠູມິປ຺ປເທໂສ ປຖວີອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ປເທເສ ອສ຺ສມໍ ມາເປສິ. ຕໂຕ ໂສ ຣາຊກຸມາເຣ ອາຫ – ‘‘ສເຈ ມມ ນາເມນ ນຄຣໍ ກໂຣຖ, ເທມິ ໂວ ອິມໍ ໂອກາສ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ຕຖາ ປຏິຊານິໍສຸ. ຕາປໂສ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ຐຕ຺ວາ ຈຓ຺ຑາລປຸຕ຺ໂຕປິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໍ ພເລນ ອຕິເສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອສ຺ສເມ ຣຎ຺ໂຎ ຆຣໍ ມາເປຕ຺ວາ ນຄຣໍ ມາເປຖາ’’ຕິ ຕໍ ໂອກາສໍ ທຕ຺ວາ ສຍໍ ອວິທູເຣ ປພ຺ພຕປາເທ ອສ຺ສມໍ ກຕ຺ວາ ວສິ. ຕໂຕ ກຸມາຣາ ຕຕ຺ຖ ນຄຣໍ ມາເປຕ຺ວາ ກປິລສ຺ສ ວຸຕ຺ໂຖກາເສ ກຕຕ຺ຕາ ‘‘ກປິລວຕ຺ຖູ’’ຕິ ນາມໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິວາສໍ ກປ຺ເປສຸໍ.

ອຖ ອມຈ຺ຈາ ‘‘ອິເມ ກຸມາຣາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ, ຍທິ ເນສໍ ປິຕາ ສນ຺ຕິເກ ຠເວຍ຺ຍ, ໂສ ອາວາຫວິວາຫໍ ກາເຣຍ຺ຍ. ອິທານິ ປນ ອມ຺ຫາກໍ ຠາໂຣ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກຸມາເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕສຸໍ. ກຸມາຣາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ສທິສາ ຂຕ຺ຕິຍຘີຕໂຣ ນ ປສ຺ສາມ, ຕາສມ຺ປິ ຠຄິນີນໍ ສທິເສ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາເຣ, ຊາຕິສມ຺ເຠທຎ຺ຈ ນ ກໂຣມາ’’ຕິ. ເຕ ຊາຕິສມ຺ເຠທຠເຍນ ເຊຏ຺ຐຠຄິນິໍ ມາຕຸຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາຫິ ສໍວາສໍ ກປ຺ເປສຸໍ. ເຕສໍ ປິຕາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສກ຺ຍາ ວຕ, ໂຠ ກຸມາຣາ, ປຣມສກ຺ຍາ ວຕ, ໂຠ ກຸມາຣາ’’ຕິ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ. ອຍໍ ຕາວ ສກ຺ຍານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ອຖ ໂຂ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ຣາຊາ ໂອກ຺ກາໂກ ອມຈ຺ເຈ ປາຣິສຊ຺ເຊ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ, ເອຕຣຫິ ກຸມາຣາ ສມ຺ມນ຺ຕີ’ຕິ. ອຕ຺ຖິ, ເທວ, ຫິມວນ຺ຕປສ຺ເສ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ຕີເຣ ມຫາສາກສຓ຺ໂຑ, ຕຕ຺ເຖຕຣຫິ ກຸມາຣາ ສມ຺ມນ຺ຕິ. ເຕ ຊາຕິສມ຺ເຠທຠຍາ ສກາຫິ ຠຄິນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສໍ ກປ຺ເປນ຺ຕີຕິ. ອຖ ໂຂ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ຣາຊາ ໂອກ຺ກາໂກ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ – ‘ສກ຺ຍາ ວຕ, ໂຠ ກຸມາຣາ, ປຣມສກ຺ຍາ ວຕ, ໂຠ ກຸມາຣາ’ຕິ, ຕທຄ຺ເຄ ໂຂ ປນ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ສກ຺ຍາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ໂສ ຈ ສກ຺ຍານໍ ປຸພ຺ພປຸຣິໂສ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໖໗).

ຕໂຕ ເນສໍ ເຊຏ຺ຐຠຄິນິຍາ ກຸຏ຺ຐໂຣໂຄ ອຸທປາທິ, ໂກວິຬາຣປຸປ຺ຜສທິສານິ ຄຕ຺ຕານິ ອເຫສຸໍ. ຣາຊກຸມາຣາ ‘‘ອິມາຍ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ນິສຊ຺ຊຏ຺ຐານໂຠຊນາທີນິ ກໂຣນ຺ຕານມ຺ປິ ອຸປຣິ ເອສ ໂຣໂຄ ສງ຺ກມຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານກີຬໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ວິຍ ຕໍ ຍາເນ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ຂຓາເປຕ຺ວາ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ຂາທນີຍໂຠຊນີເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ປທຣໍ ປຏິຈ຺ຉາທາເປຕ຺ວາ ປໍສຸໍ ທຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ຣາໂມ ນາມ ຣາຊາ ກຸຏ຺ຐໂຣຄີ ໂອໂຣເຘຫິ ຈ ນາຏເກຫິ ຈ ຊິຄຸຈ຺ຉິຍມາໂນ ເຕນ ສໍເວເຄນ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣຊ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ຓມູລຜລານິ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ອໂຣໂຄ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ຫຸຕ຺ວາ, ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິຈຣນ຺ໂຕ ມຫນ຺ຕໍ ສຸສິຣຣຸກ຺ຂໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ໂສຬສຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓໍ ຕໍ ໂກລາປໍ ໂສເຘຕ຺ວາ, ທ຺ວາຣຎ຺ຈ ວາຕປານຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ນິສ຺ເສຓິໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ໂສ ອງ຺ຄາຣກຏາເຫ ອຄ຺ຄິໍ ກຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ວິສ຺ສຣຎ຺ຈ ສຸສ຺ສຣຎ຺ຈ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຍຕິ. ໂສ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ປເທເສ ສີໂຫ ສທ຺ທມກາສິ, ອສຸກສ຺ມິໍ ພ຺ຍຄ຺ໂຆ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຠາເຕ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຆາສມໍສໍ ອາທາຍ ປຈິຕ຺ວາ ຂາທຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ໂສ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ອຄ຺ຄິໍ ຊາເລຕ຺ວາ ນິສີທິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ຕສ຺ສາ ຣາຊຘີຕາຍ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ພ຺ຍຄ຺ໂຆ ຕໍ ປເທສໍ ຂຓິຕ຺ວາ ປທຣຕ຺ຖເຣ ວິວຣມກາສິ. ເຕນ ວິວເຣນ ສາ ພ຺ຍຄ຺ຆໍ ທິສ຺ວາ ຠີຕາ ວິສ຺ສຣມກາສິ. ໂສ ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິຕ຺ຖິສທ຺ໂທ ເອໂສ’’ຕິ ຈ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ປາໂຕວ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ມາຕຸຄາໂມ ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ນິກ຺ຂມາ’’ຕິ. ‘‘ນ ນິກ຺ຂມາມີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ຂຕ຺ຕິຍກຎ຺ຎາ ອຫ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂສພ຺ເຠ ນິຂາຕາປິ ມານເມວ ກໂຣຕິ. ໂສ ສພ຺ພໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອຫມ຺ປິ ຂຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ ຊາຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ ທານິ ຂີເຣ ປກ຺ຂິຕ຺ຕສປ຺ປິ ວິຍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສາ ‘‘ກຸຏ຺ຐໂຣຄິນີມ຺ຫິ ສາມິ, ນ ສກ຺ກາ ນິກ຺ຂມິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ກຕກມ຺ໂມ ທານິ ອຫໍ ສກ຺ກາ ຕິກິຈ຺ຉິຕຸ’’ນ຺ຕິ ນິສ຺ເສຓິໍ ທຕ຺ວາ ຕໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສໂນກາສໍ ເນຕ຺ວາ ສຍໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕເຠສຊ຺ຊານິ ເອວ ທຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອໂຣຄໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓມກາສິ. ໂສ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ສາ ປຐມສໍວາເສເນວ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ປຸຕ຺ເຕ ວິຊາຍິ, ປຸນປິ ທ຺ເວຕິ ເອວໍ ໂສຬສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວິຊາຍິ. ເອວໍ ເຕ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ຠາຕໂຣ ອເຫສຸໍ. ເຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວຸຑ຺ຒິປ຺ປຕ຺ເຕ ປິຕາ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ສິກ຺ຂາເປສິ.

ອເຖກທິວສໍ ເອໂກ ຣາມຣຎ຺ໂຎ ນຄຣວາສີ ປພ຺ພເຕ ຣຕນານິ ຄເວສນ຺ໂຕ ຕໍ ປເທສໍ ອາຄໂຕ ຣາຊານໍ ທິສ຺ວາ ອຎ຺ຎາສິ. ‘‘ຊານາມຫໍ, ເທວ, ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກຸໂຕ ຕ຺ວໍ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ຈ ເຕນ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ນຄຣໂຕ ເທວາ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ນໍ ຣາຊາ ສພ຺ພໍ ປວຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເອວໍ ເຕສຸ ສມຸລ຺ລປມາເນສຸ ເຕ ທາຣກາ ອາຄມິໍສຸ. ໂສ ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິເມ ເກ ເທວາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ປຸຕ຺ຕາ ເມ ຠເຓ’’ຕິ. ‘‘ອິເມຫິ ທານິ, ເທວ, ທ຺ວຕ຺ຕິໍສກຸມາເຣຫິ ປຣິວຸໂຕ ວເນ ກິໍ ກຣິສ຺ສສິ, ເອຫິ ຣຊ຺ຊມນຸສາສາ’’ຕິ? ‘‘ອລໍ, ຠເຓ, ອິເຘວ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ລທ຺ຘໍ ທານິ ເມ ກຖາປາຠຕ’’ນ຺ຕິ ນຄຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ຕສ຺ສາໂຣເຈສິ. ຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ປິຕຣໍ ອາເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ປິຕຣໍ ຍາຈິ. ໂສປິ ‘‘ອລໍ, ຕາຕ ກຸມາຣ, ອິເຘວ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ເນວ ອິຈ຺ຉິ. ຕໂຕ ຣາຊປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ນ ທານິ ຣາຊາ ອາຄນ຺ຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຫນ຺ທສ຺ສ ອິເຘວ ນຄຣໍ ມາເປມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໍ ໂກລຣຸກ຺ຂໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຆຣໍ ກຕ຺ວາ ນຄຣໍ ມາເປຕ຺ວາ ໂກລຣຸກ຺ຂໍ ອປເນຕ຺ວາ ກຕຕ຺ຕາ ‘‘ໂກລນຄຣ’’ນ຺ຕິ ຈ ພ຺ຍຄ຺ຆປເຖ ກຕຕ຺ຕາ ‘‘ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ ຈາຕິ ທ຺ເວ ນາມານິ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຄມາສິ.

ຕໂຕ ວຍປ຺ປຕ຺ເຕ ກຸມາເຣ ມາຕາ ອາຓາເປສິ – ‘‘ຕາຕາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ກປິລວຕ຺ຖຸວາສິໂນ ສກ຺ຍາ ມາຕຸລາ ໂຫນ຺ຕິ, ຘີຕໂຣ ເນສໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ. ເຕ ຍໍ ທິວສໍ ຂຕ຺ຕິຍກຎ຺ຎາໂຍ ນທີກີຬນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕໍ ທິວສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນທີຕິຕ຺ຖໍ ອຸປຣຸນ຺ຘິຕ຺ວາ ນາມານິ ສາເວຕ຺ວາ ປຕ຺ຖິຕາ ປຕ຺ຖິຕາ ຣາຊຘີຕໂຣ ຄເຫຕ຺ວາ ອຄມໍສຸ. ສກ຺ຍຣາຊາໂນ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ໂຫຕຸ ຠເຓ, ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕກາ ເອວາ’’ຕິ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ. ອຍໍ ໂກລິຍານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ.

ເອວໍ ເຕສໍ ສາກິຍໂກລິຍານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາວາຫວິວາຫໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ອາຄໂຕ ວໍໂສ ຍາວ ສີຫຫນຸຣາຊາ, ຕາວ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ – ສີຫຫນຸຣຎ຺ໂຎ ກິຣ ປຎ຺ຈ ປຸຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ – ສຸທ຺ໂຘທໂນ, ອມິໂຕທໂນ, ໂຘໂຕທໂນ, ສກ຺ໂກທໂນ, ສຸກ຺ໂກທໂນຕິ. ເຕສຸ ສຸທ຺ໂຘທເນ ຣຊ຺ຊໍ ກາຣຍມາເນ ຕສ຺ສ ປຊາປຕິຍາ ອຎ຺ຊນຣຎ຺ໂຎ ຘີຕາຍ ມຫາມາຍາເທວິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປູຣິຕປາຣມີ ມຫາປຸຣິໂສ ຊາຕກນິທາເນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຕຸສິຕປຸຣາ ຈວິຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ກຕມຫາຠິນິກ຺ຂມໂນ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ອນຸກ຺ກເມນ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊາທໂຍ ອຣິຍຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຊນປທຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸນປິ ອປເຣນ ສມເຍນ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ປນ຺ນຣສຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວິຫຣຕິ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ.

ຕຕ຺ຖ ວິຫຣນ຺ເຕ ຈ ຠຄວຕິ ສາກິຍໂກລິຍານໍ ອຸທກໍ ປຏິຈ຺ຈ ກລໂຫ ອໂຫສິ. ກຖໍ? ເນສໍ ກິຣ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ກປິລປຸຣໂກລິຍປຸຣານໍ ອນ຺ຕເຣ ໂຣຫິຓີ ນາມ ນທີ ປວຕ຺ຕຕິ. ສາ ກທາຈິ ອປ຺ໂປທກາ ໂຫຕິ, ກທາຈິ ມໂຫທກາ. ອປ຺ໂປທກກາເລ ເສຕຸໍ ກຕ຺ວາ ສາກິຍາປິ ໂກລິຍາປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສສ຺ສປາຍນຕ຺ຖໍ ອຸທກໍ ອາເນນ຺ຕິ. ເຕສໍ ມນຸສ຺ສາ ເອກທິວສໍ ເສຕຸໍ ກໂຣນ຺ຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຠຓ຺ຑນ຺ຕາ ‘‘ອເຣ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣາຊກຸລໍ ຠຄິນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສໍ ກປ຺ເປສິ ກຸກ຺ກຸຏໂສຓສິງ຺ຄາລາທິຕິຣຈ຺ຉານາ ວິຍ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣາຊກຸລໍ ສຸສິຣຣຸກ຺ເຂ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ ປິສາຈິລ຺ລິກາ ວິຍາ’’ຕິ ເອວໍ ຊາຕິວາເທນ ຂຸໍເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຣາຊູນໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ເຕ ກຸທ຺ຘາ ຍຸທ຺ຘສຊ຺ຊາ ຫຸຕ຺ວາ ໂຣຫິຓີນທີຕີຣໍ ສມ຺ປຕ຺ຕາ. ເອວໍ ສາຄຣສທິສໍ ພລໍ ອຏ຺ຐາສິ.

ອຖ ຠຄວາ ‘‘ຎາຕກາ ກລຫໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຫນ຺ທ, ເນ ວາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເສນານໍ ມຊ຺ເຌ ອຏ຺ຐາສິ. ຕມ຺ປິ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໂຕ ອາຄໂຕຕິ ເອເກ. ເອວໍ ຐຕ຺ວາ ຈ ປນ ອຕ຺ຕທຓ຺ຑສຸຕ຺ຕໍ (ສຸ. ນິ. ໙໔໑ ອາທໂຍ) ອຠາສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ສໍເວຄປ຺ປຕ຺ຕາ ອາວຸຘານິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ນມສ຺ສມານາ ອຏ຺ຐໍສຸ, ມຫຄ຺ຆຎ຺ຈ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປສຸໍ. ຠຄວາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ກຸຐາຣີຫຕ຺ໂຖ ປຸຣິໂສ’’ຕິອາທິກໍ ຜນ຺ທນຊາຕກໍ (ຊາ. ໑.໑໓.໑໔), ‘‘ວນ຺ທາມິ ຕໍ ກຸຎ຺ຊຣາ’’ຕິອາທິກໍ ລຏຸກິກຊາຕກໍ (ຊາ. ໑.໕.໓໙).

‘‘ສມ຺ໂມທມານາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຊາລມາທາຍ ປກ຺ຂິໂນ;

ຍທາ ເຕ ວິວທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕທາ ເອຫິນ຺ຕິ ເມ ວສ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໓໓) –

ອິມໍ ວຏ຺ຏກຊາຕກຎ຺ຈ ກເຖຕ຺ວາ ປຸນ ເຕສໍ ຈິຣກາລປ຺ປວຕ຺ຕໍ ຎາຕິຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ມຫາວໍສໍ ກເຖສິ. ເຕ ‘‘ປຸພ຺ເພ ກິຣ ມຍໍ ຎາຕກາ ເອວາ’’ຕິ ອຕິວິຍ ປສີທິໍສຸ. ຕໂຕ ສກ຺ຍາ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍກຸມາຣສເຕ, ໂກລິຍາ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍກຸມາຣສເຕຕິ ປຎ຺ຈ ກຸມາຣສເຕ ຠຄວໂຕ ປຣິວາຣຕ຺ຖາຍ ອທໍສຸ. ຠຄວາ ເຕສໍ ປຸພ຺ພເຫຕຸໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຖ ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ສພ຺ເພ ອິທ຺ຘິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕອຏ຺ຐປຣິກ຺ຂາຣຍຸຕ຺ຕາ ອາກາເສ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຄມ຺ມ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ຠຄວາ ເຕ ອາທາຍ ມຫາວນໍ ອຄມາສິ. ເຕສໍ ປຊາປຕິໂຍ ທູເຕ ປາເຫສຸໍ, ເຕ ຕາຫິ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ປໂລຠິຍມານາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໍສຸ. ຠຄວາ ເຕສໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກຸຓາລຊາຕກກຖາຍ (ຊາ. ໒.໒໑.໒໘໙ ກຸຓາລຊາຕກໍ) ເຕສໍ ອນຠິຣຕິໍ ວິໂນເທຕຸກາໂມ ອາຫ – ‘‘ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫິມວາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຠຄວາ’’ຕິ. ‘‘ເອຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເປກ຺ຂຖາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອິທ຺ຘິຍາ ເຕ ອາກາເສນ ເນນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ສຸວຓ຺ຓປພ຺ພໂຕ, ອຍໍ ຣຊຕປພ຺ພໂຕ, ອຍໍ ມຓິປພ຺ພໂຕ’’ຕິ ນານປ຺ປກາເຣ ປພ຺ພເຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກຸຓາລທເຫ ມໂນສິລາຕເລ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາສິ. ຕໂຕ ‘‘ຫິມວນ຺ເຕ ສພ຺ເພ ຈຕຸປ຺ປທພຫຸປ຺ປທາທິເຠທາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ປາຓາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ, ສພ຺ເພສຎ຺ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ກຸຓາລສກຸໂຓ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຈ ເຕ ຊາຕິນາມນິຣຸຕ຺ຕິວເສນ ວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ‘‘ເອເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫໍສາ, ເອເຕ ໂກຎ຺ຈາ, ເອເຕ ຈກ຺ກວາກາ, ກຣວີກາ, ຫຕ຺ຖິໂສຓ຺ຑກາ, ໂປກ຺ຂຣສາຕກາ’’ຕິ ເຕສໍ ທສ຺ເສສິ.

ເຕ ວິມ຺ຫິຕຫທຍາ ປສ຺ສນ຺ຕາ ສພ຺ພປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທ຺ວີຫິ ທິຊກຎ຺ຎາຫິ ມຸຂຕຸຓ຺ຑເກນ ຑໍສິຕ຺ວາ ຄຫິຕກຏ຺ຐເວມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ນໍ ສຫສ຺ສທິຊກຎ຺ຎາປຣິວາຣໍ ກຸຓາລສກຸຓໍ ທິສ຺ວາ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຈິຕ຺ຕຊາຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ກຈ຺ຈິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາປິ ອິຘ ກຸຓາລຣາຊາ ຠູຕປຸພ຺ໂພ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາເວສ ກຸຓາລວໍໂສ ກໂຕ. ອຕີເຕ ຫິ ມຍໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຊນາ ອິຘ ວສິມ຺ຫາ – ນາຣໂທ ເທວິໂລ ອິສິ, ອານນ຺ໂທ ຄິຊ຺ຌຣາຊາ, ປຸຓ຺ຓມຸໂຂ ຜຸສ຺ສໂກກິໂລ, ອຫໍ ກຸຓາໂລ ສກຸໂຓ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ມຫາກຸຓາລຊາຕກໍ ກເຖສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາໂຍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ອນຠິຣຕິ ວູປສນ຺ຕາ. ຕໂຕ ເຕສໍ ຠຄວາ ສຈ຺ຈກຖໍ ກເຖສິ, ກຖາປຣິໂຍສາເນ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ, ສພ຺ພອຸປຣິໂມ ອນາຄາມີ ອໂຫສິ, ເອໂກປິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ວາ ອຣຫາ ວາ ນຕ຺ຖິ. ຕໂຕ ຠຄວາ ເຕ ອາທາຍ ປຸນເທວ ມຫາວເນ ໂອຣຸຫິ. ອາຄຈ຺ຉມານາ ຈ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຕໂນວ ອິທ຺ຘິຍາ ອາຄຈ຺ຉິໍສຸ.

ອຖ ເນສໍ ຠຄວາ ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ປຸນ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເຕ ປຎ຺ຈສຕາປິ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ປຐມໍ ປຕ຺ໂຕ ປຐມເມວ ອຄມາສິ ‘‘ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຈ ‘‘ອຠິຣມາມຫໍ ຠຄວາ, ນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອວໍ ເຕ ສພ຺ເພປິ ອນຸກ຺ກເມນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ ເຊຏ຺ຐມາສອຸໂປສຖທິວເສ ສາຍນ຺ຫສມເຍ. ຕໂຕ ປຎ຺ຈສຕຂີຓາສວປຣິວຸຕໍ ວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ນໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອສຎ຺ຎສຕ຺ເຕ ຈ ອຣູປພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ຈ ສກລທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬ ອວເສສເທວຕາທໂຍ ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສຸຂຸມຕ຺ຕຠາເວ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ສມ຺ປຣິວາເຣສຸໍ ‘‘ວິຈິຕ຺ຣປຏິຠານໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ໂສສ຺ສາມາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂີຓາສວພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຄຓໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ‘‘ກຸຫິໍ ຄຕາ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ຎຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອກາສໍ ອລຠມານາ ຈກ຺ກວາຬມຸທ຺ຘນິ ຐຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກຄາຖາໂຍ ອຠາສິໍສຸ. ຍຖາຫ –

‘‘ອຖ ໂຂ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຸທ຺ຘາວາສກາຍິການໍ ເທວຕານໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘ອຍໍ, ໂຂ, ຠຄວາ ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕິ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ມຫາວເນ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສພ຺ເພເຫວ ອຣຫນ຺ເຕຫິ. ທສຫິ ຈ ໂລກຘາຕູຫິ ເທວຕາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສນ຺ນິປຕິຕາ ໂຫນ຺ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ຍໍນູນ ມຍມ຺ປິ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍາມ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປຈ຺ເຈກໍ ຄາຖໍ ຠາເສຍ຺ຍາມາ’’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໓໑; ສໍ. ນິ. ໑.໓໗).

ສພ຺ພໍ ສຄາຖາວຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈ ຕຕ຺ຖ ເອໂກ ພ຺ຣຫ຺ມາ ປຸຣຕ຺ຖິມຈກ຺ກວາຬມຸທ຺ຘນິ ໂອກາສໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ມຫາສມໂຍ ປວນສ຺ມິໍ…ເປ…

ທກ຺ຂິຕາເຍ ອປຣາຊິຕສງ຺ຆ’’ນ຺ຕິ. (ທີ. ນິ. ໒.໓໓໒; ສໍ. ນິ. ໑.໓໗);

ອິມຎ຺ຈສ຺ສ ຄາຖໍ ຠາສມານສ຺ສ ປຈ຺ຉິມຈກ຺ກວາຬປພ຺ພເຕ ຐິໂຕ ສທ຺ທໍ ອສ຺ໂສສິ.

ທຸຕິໂຍ ປຈ຺ຉິມຈກ຺ກວາຬມຸທ຺ຘນິ ໂອກາສໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ຕໍ ຄາຖໍ ສຸຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ຕຕ຺ຣ ຠິກ຺ຂໂວ ສມາທຫໍສຸ…ເປ…

ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ໒.໓໓໒; ສໍ. ນິ. ໑.໓໗);

ຕຕິໂຍ ທກ຺ຂິຓຈກ຺ກວາຬມຸທ຺ຘນິ ໂອກາສໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ຕໍ ຄາຖໍ ສຸຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ເຉຕ຺ວາ ຂີລໍ ເຉຕ຺ວາ ປລິຆໍ…ເປ… ສຸສຸນາຄາ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ໒.໓໓໒; ສໍ. ນິ. ໑.໓໗);

ຈຕຸຕ຺ໂຖ ອຸຕ຺ຕຣຈກ຺ກວາຬມຸທ຺ຘນິ ໂອກາສໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ຕໍ ຄາຖໍ ສຸຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມຠາສິ –

‘‘ເຍ ເກຈິ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຕາເສ…ເປ…

ເທວກາຍໍ ປຣິປູເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ໒.໓໓໒; ສໍ. ນິ. ໑.໓໗);

ຕສ຺ສປິ ຕໍ ສທ຺ທໍ ທກ຺ຂິຓຈກ຺ກວາຬມຸທ຺ຘນິ ຐິໂຕ ອສ຺ໂສສິ. ເອວໍ ຕທາ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ປຣິສໍ ໂຖເມຕ຺ວາ ຐິຕາ ອເຫສຸໍ, ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ເອກຈກ຺ກວາຬໍ ຉາເທຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ.

ອຖ ຠຄວາ ເທວປຣິສໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ເຍປິ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອເຫສຸໍ ອຕີຕມທ຺ຘານໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ເຕສມ຺ປິ ຠຄວນ຺ຕານໍ ເອຕປ຺ປຣມາເຍວ ເທວຕາ ສນ຺ນິປຕິຕາ ອເຫສຸໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ມຍ຺ຫໍ ເອຕຣຫິ, ເຍປິ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ເຕສມ຺ປິ ຠຄວນ຺ຕານໍ ເອຕປ຺ປຣມາເຍວ ເທວຕາ ສນ຺ນິປຕິຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ມຍ຺ຫໍ ເອຕຣຫີ’’ຕິ. ຕໂຕ ຕໍ ເທວປຣິສໍ ຠພ຺ພາຠພ຺ພວເສນ ທ຺ວິຘາ ວິຠຊິ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ຠພ຺ພາ, ເອຕ຺ຕກາ ອຠພ຺ພາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຠພ຺ພປຣິສາ ພຸທ຺ຘສເຕປິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ເຕ ນ ພຸຊ຺ຌຕິ, ຠພ຺ພປຣິສາ ສກ຺ກາ ໂພເຘຕຸ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ປຸນ ຠພ຺ພປຸຄ຺ຄເລ ຈຣິຍວເສນ ຉຘາ ວິຠຊິ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ຣາຄຈຣິຕາ, ເອຕ຺ຕກາ ໂທສ-ໂມຫ-ວິຕກ຺ກ-ສທ຺ຘາ-ພຸທ຺ຘິຈຣິຕາ’’ຕິ. ເອວໍ ຈຣິຍວເສນ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອສ຺ສາ ປຣິສາຍ ກີທິສາ ຘມ຺ມເທສນາ ສປ຺ປາຍາ’’ຕິ ຘມ຺ມກຖໍ ວິຈິນິຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ປຣິສໍ ມນສາກາສິ – ‘‘ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສເຍນ ນຸ ໂຂ ຊາເນຍ຺ຍ, ປຣຊ຺ຌາສເຍນ, ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ, ປຸຈ຺ຉາວເສນາ’’ຕິ. ຕໂຕ ‘‘ປຸຈ຺ຉາວເສນ ຊາເນຍ຺ຍາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖິ, ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸນ ສກລປຣິສໍ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ໂກຈີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ອຫເມວ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຫເມວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍໍ, ເອວມສ຺ສາ ປຣິສາຍ ສປ຺ປາຍໍ ນ ໂຫຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ນິມ຺ມິຕພຸທ຺ຘໍ ມາເປຍ຺ຍນ຺ຕິ ປາທກຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ມໂນມຍິທ຺ຘິຍາ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ນິມ຺ມິຕພຸທ຺ຘໍ ມາເປສິ. ສພ຺ພງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄີ ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣຘໂຣ ອາໂລກິຕວິໂລກິຕາທິສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐານຈິຕ຺ເຕນ ສຫ ປາຕຸຣໂຫສິ. ໂສ ປາຈີນໂລກຘາຕຸໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສມສເມ ອາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ເອວໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຍານິ ຠຄວຕາ ອິມມ຺ຫິ ສມາຄເມ ຈຣິຍວເສນ ຉ ສຸຕ຺ຕານິ (ສຸ. ນິ. ໘໕໔ ອາທໂຍ, ໘໖໘ ອາທໂຍ, ໘໘໔ ອາທໂຍ, ໙໐໑ ອາທໂຍ, ໙໒໑ ອາທໂຍ) ກຖິຕານິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ປຸຣາເຠທສຸຕ຺ຕໍ ກລຫວິວາທສຸຕ຺ຕໍ ຈູຬພ຺ຍູຫໍ ມຫາພ຺ຍູຫໍ ຕຸວຏກໍ ອິທເມວ ສມ຺ມາປຣິພ຺ພາຊນີຍນ຺ຕິ. ເຕສຸ ຣາຄຈຣິຕເທວຕານໍ ສປ຺ປາຍວເສນ ກເຖຕພ຺ພສ຺ສ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ປຸຈ຺ຉາມິ ມຸນິໍ ປຫູຕປຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ອິມໍ ຄາຖມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ປຫູຕປຎ຺ຎນ຺ຕິ ມຫາປຎ຺ຎໍ. ຕິຓ຺ຓນ຺ຕິ ຈຕຸໂຣຆຕິຓ຺ຓໍ. ປາຣງ຺ຄຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ຕໍ. ປຣິນິພ຺ພຸຕນ຺ຕິ ສອຸປາທິເສສນິພ຺ພານວເສນ ປຣິນິພ຺ພຸຕໍ. ຐິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂລກຘມ຺ເມຫິ ອກມ຺ປນີຍຈິຕ຺ຕໍ. ນິກ຺ຂມ຺ມ ຆຣາ ປນຸຊ຺ຊ ກາເມຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມ ປນຸທິຕ຺ວາ ຆຣາວາສາ ນິກ຺ຂມ຺ມ. ກຖໍ ຠິກ຺ຂຸ ສມ຺ມາ ໂສ ໂລເກ ປຣິພ຺ພເຊຍ຺ຍາຕິ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ກຖໍ ໂລເກ ສມ຺ມາ ປຣິພ຺ພເຊຍ຺ຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ ອນຸປລິຕ຺ໂຕ ໂລເກນ ຫຸຕ຺ວາ, ໂລກໍ ອຕິກ຺ກເມຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

໓໖໓. ອຖ ຠຄວາ ຍສ຺ມາ ອາສວກ຺ຂຍໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ໂລເກ ສມ຺ມາ ປຣິພ຺ພຊນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ມິໍ ຣາຄຈຣິຕາທິວເສນ ປຣິຄ຺ຄຫິເຕ ສພ຺ພປຸຄ຺ຄລສມູເຫ ຕໍ ຕໍ ເຕສໍ ເຕສໍ ສມານໂທສານໍ ເທວຕາຄຓານໍ ອາຈິຓ຺ຓໂທສປ຺ປຫານຕ຺ຖໍ ‘‘ຍສ຺ສ ມງ຺ຄລາ’’ຕິ ອາຣຠິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏເນວ ຂີຓາສວປຏິປທໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ປນ຺ນຣສ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ປຐມຄາຖາຍ ຕາວ ມງ຺ຄລາຕິ ມງ຺ຄລສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕານໍ ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລາທີນເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສມູຫຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ອູຫຕາ ປຎ຺ຎາສຕ຺ເຖນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາ. ອຸປ຺ປາຕາຕິ ‘‘ອຸກ຺ກາປາຕທິສາຑາຫາທໂຍ ເອວໍ ວິປາກາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປາຕາຠິນິເວສາ. ສຸປິນາຕິ ‘‘ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມເຍ ສຸປິນໍ ທິສ຺ວາ ອິທໍ ນາມ ໂຫຕິ, ມຊ຺ຌນ຺ຫິກາທີສຸ ອິທໍ, ວາມປສ຺ເສນ ສຍຕາ ທິຏ຺ເຐ ອິທໍ ນາມ ໂຫຕິ, ທກ຺ຂິຓປສ຺ສາທີຫິ ອິທໍ, ສຸປິນນ຺ເຕ ຈນ຺ທໍ ທິສ຺ວາ ອິທໍ ນາມ ໂຫຕິ, ສູຣິຍາທໂຍ ທິສ຺ວາ ອິທ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ສຸປິນາຠິນິເວສາ. ລກ຺ຂຓາຕິ ທຓ຺ຑລກ຺ຂຓວຕ຺ຖລກ຺ຂຓາທິປາຐໍ ປຐິຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ອິທໍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ລກ຺ຂຓາຠິນິເວສາ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ໂສ ມງ຺ຄລໂທສວິປ຺ປຫີໂນຕິ ອຏ຺ຐຕິໍສ ມຫາມງ຺ຄລານິ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ມງ຺ຄລໂທສາ ນາມ. ຍສ຺ສ ປເນເຕ ມງ຺ຄລາທໂຍ ສມູຫຕາ, ໂສ ມງ຺ຄລໂທສວິປ຺ປຫີໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ມງ຺ຄລານຎ຺ຈ ອຸປ຺ປາຕາທິໂທສານຎ຺ຈ ປຫີນຕ຺ຕາ ມງ຺ຄລໂທສວິປ຺ປຫີໂນ ໂຫຕິ, ນ ມງ຺ຄລາທີຫິ ສຸທ຺ຘິໍ ປຈ຺ເຈຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ສມ຺ມາ ໂສ ໂລເກ ປຣິພ຺ພເຊຍ຺ຍ, ໂສ ຂີຓາສໂວ ສມ຺ມາ ໂລເກ ປຣິພ຺ພເຊຍ຺ຍ ອນຸປລິຕ຺ໂຕ ໂລເກນາຕິ.

໓໖໔. ທຸຕິຍຄາຖາຍ ຣາຄໍ ວິນເຍຖ ມານຸເສສຸ, ທິພ຺ເພສຸ ກາເມສຸ ຈາປິ ຠິກ຺ຂູຕິ ມານຸເສສຸ ຈ ທິພ຺ເພສຸ ຈ ກາມຄຸເຓສຸ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕໍ ເນນ຺ໂຕ ຣາຄໍ ວິນເຍຖ. ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຠວໍ ສເມຈ຺ຈ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ເອວໍ ຣາຄໍ ວິເນຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພປ຺ປກາຣໂຕ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍາທໂຍ ສາເຘນ຺ໂຕ ຈຕຸສຈ຺ຈເຠທມ຺ປິ ສເມຈ຺ຈ ຘມ຺ມໍ ອິມາຍ ປຏິປທາຍ ຕິວິຘມ຺ປິ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຠວໍ. ສມ຺ມາ ໂສຕິ ໂສປິ ຠິກ຺ຂຸ ສມ຺ມາ ໂລເກ ປຣິພ຺ພເຊຍ຺ຍ.

໓໖໕. ຕຕິຍຄາຖາຍ ‘‘ອນຸໂຣຘວິໂຣຘວິປ຺ປຫີໂນ’’ຕິ ສພ຺ພວຕ຺ຖູສຸ ປຫີນຣາຄໂທໂສ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ ສພ຺ພຄາຖາສຸ ຈ ‘‘ໂສປິ ຠິກ຺ຂຸ ສມ຺ມາ ໂລເກ ປຣິພ຺ພເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອິໂຕ ປຣຎ຺ຫິ ໂຍຊນມ຺ປິ ອວຕ຺ວາ ອວຸຕ຺ຕນຍເມວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ.

໓໖໖. ຈຕຸຕ຺ຖຄາຖາຍ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣວເສນ ທຸວິຘໍ ປິຍຎ຺ຈ ອປ຺ປິຍຎ຺ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ທຣາຄປຏິຆປ຺ປຫາເນນ ຫິຕ຺ວາ. ອນຸປາທາຍາຕິ ຈຕູຫິ ອຸປາທາເນຫິ ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ອນິສ຺ສິໂຕ ກຸຫິຎ຺ຈີຕິ ອຏ຺ຐສຕເຠເທນ ຕຓ຺ຫານິສ຺ສເຍນ ທ຺ວາສຏ຺ຐິເຠເທນ ທິຏ຺ຐິນິສ຺ສເຍນ ຈ ກຸຫິຎ຺ຈິ ຣູປາທິຘມ຺ເມ ຠເວ ວາ ອນິສ຺ສິໂຕ. ສໍໂຍຊນິເຍຫິ ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕຕິ ສພ຺ເພປິ ເຕຠູມກຘມ຺ມາ ທສວິຘສໍໂຍຊນສ຺ສ ວິສຍຕ຺ຕາ ສໍໂຍຊນິຍາ, ເຕຫິ ສພ຺ພປ຺ປກາຣໂຕ ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ປຣິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ຈ ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຐມປາເທນ ເຈຕ຺ຖ ຣາຄໂທສປ຺ປຫານໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ທຸຕິເຍນ ອຸປາທານນິສ຺ສຍາຠາໂວ, ຕຕິເຍນ ເສສາກຸສເລຫິ ອກຸສລວຕ຺ຖູຫິ ຈ ວິປ຺ປໂມກ຺ໂຂ. ປຐເມນ ວາ ຣາຄໂທສປ຺ປຫານໍ, ທຸຕິເຍນ ຕທຸປາໂຍ, ຕຕິເຍນ ເຕສໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ສໍໂຍຊນິເຍຫິ ວິປ຺ປໂມກ຺ໂຂຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໓໖໗. ປຎ຺ຈມຄາຖາຍ ອຸປຘີສູຕິ ຂນ຺ຘຸປຘີສຸ. ອາທານນ຺ຕິ ອາທາຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ເຕເຍວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອນຎ຺ຎເນຍ຺ໂຍຕິ ອນິຈ຺ຈາທີນໍ ສຸທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ‘‘ອິທໍ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ເກນຈິ ອເນຕພ຺ໂພ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານປທຕ຺ຖເມວ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອາທາເນສຸ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພໂສ ຉນ຺ທຣາຄໍ ວິເນຕ຺ວາ ໂສ ວິນີຕຉນ຺ທຣາໂຄ, ເຕສຸ ອຸປຘີສຸ ນ ສາຣເມຕິ, ສພ຺ເພ ອຸປຘີ ອສາຣກຕ຺ເຕເນວ ປສ຺ສຕິ. ຕໂຕ ເຕສຸ ທຸວິເຘນປິ ນິສ຺ສເຍນ ອນິສ຺ສິໂຕ ອຎ຺ເຎນ ວາ ເກນຈິ ‘‘ອິທໍ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ອເນຕພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ສມ຺ມາ ໂສ ໂລເກ ປຣິພ຺ພເຊຍ຺ຍ.

໓໖໘. ຉຏ຺ຐຄາຖາຍ ອວິຣຸທ຺ໂຘຕິ ເອເຕສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕານໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ສຸຈຣິເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອວິຣຸທ຺ໂຘ. ວິທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ມຄ຺ເຄນ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ຎຕ຺ວາ. ນິພ຺ພານປທາຠິປຕ຺ຖຍາໂນຕິ ອນຸປາທິເສສໍ ຂນ຺ຘປຣິນິພ຺ພານປທໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

໓໖໙. ສຕ຺ຕມຄາຖາຍ ອກ຺ກຸຏ຺ໂຐຕິ ທສຫິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫິ ອຠິສຕ຺ໂຕ. ນ ສນ຺ຘິເຍຖາຕິ ນ ອຸປນຍ຺ເຫຖ ນ ກຸປ຺ເປຍ຺ຍ. ລທ຺ຘາ ປຣໂຠຊນໍ ນ ມຊ຺ເຊຕິ ປເຣຫິ ທິນ຺ນໍ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຎາໂຕ ຍສສ຺ສີ ລາຠີ’’ຕິ ນ ມຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

໓໗໐. ອຏ຺ຐມຄາຖາຍ ໂລຠນ຺ຕິ ວິສມໂລຠໍ. ຠວນ຺ຕິ ກາມຠວາທິຠວໍ. ເອວໍ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ຠວໂຠຄຕຓ຺ຫາ ວຸຕ຺ຕາ. ປຸຣິເມນ ວາ ສພ຺ພາປິ ຕຓ຺ຫາ, ປຈ຺ຉິເມນ ກມ຺ມຠໂວ. ວິຣໂຕ ເຉທນພນ຺ຘນາ ຈາຕິ ເອວເມເຕສໍ ກມ຺ມກິເລສານໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ປຣສຕ຺ຕເຉທນພນ຺ຘນາ ຈ ວິຣໂຕຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

໓໗໑. ນວມຄາຖາຍ ສາຣຸປ຺ປໍ ອຕ຺ຕໂນ ວິທິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຠິກ຺ຂຸຠາວສ຺ສ ປຕິຣູປໍ ອເນສນາທິໍ ປຫາຍ ສມ຺ມາເອສນາທິອາຊີວສຸທ຺ຘິໍ ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐຫເນນ ວິທິຕ຺ວາ. ນ ຫິ ຎາຕມຕ຺ເຕເນວ ກິຎ຺ຈິ ໂຫຕິ. ຍຖາຕຖິຍນ຺ຕິ ຍຖາຕຖໍ ຍຖາຠູຕໍ. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ຂນ຺ຘາຍຕນາທິເຠທໍ ຍຖາຠູຕຎາເຓນ, ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ວາ ມຄ຺ເຄນ ວິທິຕ຺ວາ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

໓໗໒. ທສມຄາຖາຍ ໂສ ນິຣາໂສ ອນາສິສາໂນຕິ ຍສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ວິນາສິຕຕ຺ຕາ ອນຸສຍາ ຈ ນ ສນ຺ຕິ, ອກຸສລມູລາ ຈ ສມູຫຕາ, ໂສ ນິຣາໂສ ນິຕ຺ຕຓ຺ໂຫ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ອາສາຍ ອຠາເວນ ກຎ຺ຈິ ຣູປາທິຘມ຺ມໍ ນາສີສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນິຣາໂສ ອນາສິສາໂນ’’ຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

໓໗໓. ເອກາທສມຄາຖາຍ ອາສວຂີໂຓຕິ ຂີຓຈຕຸຣາສໂວ. ປຫີນມາໂນຕິ ປຫີນນວວິຘມາໂນ. ຣາຄປຖນ຺ຕິ ຣາຄວິສຍຠູຕໍ ເຕຠູມກຘມ຺ມຊາຕໍ. ອຸປາຕິວຕ຺ໂຕຕິ ປຣິຎ຺ຎາປຫາເນຫິ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ. ທນ຺ໂຕຕິ ສພ຺ພທ຺ວາຣວິເສວນໍ ຫິຕ຺ວາ ອຣິເຍນ ທມເຖນ ທນ຺ຕຠູມິໍ ປຕ຺ໂຕ. ປຣິນິພ຺ພຸໂຕຕິ ກິເລສຄ຺ຄິວູປສເມນ ສີຕິຠູໂຕ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

໓໗໔. ທ຺ວາທສມຄາຖາຍ ສທ຺ໂຘຕິ ພຸທ຺ຘາທິຄຸເຓສຸ ປຣປ຺ປຈ຺ຈຍວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພາກາຣສມ຺ປນ຺ເນນ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ນ ປຣສ຺ສ ສທ຺ຘາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ຄມນຠາເວນ. ຍຖາຫ – ‘‘ນ ຂ຺ວາຫໍ ເອຕ຺ຖ ຠນ຺ເຕ ຠຄວໂຕ ສທ຺ຘາຍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໓໔). ສຸຕວາຕິ ໂວສິຕສຸຕກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ປຣມຕ຺ຖິກສຸຕສມນ຺ນາຄໂຕ. ນິຍາມທສ຺ສີຕິ ສໍສາຣກນ຺ຕາຣມູຬ຺ເຫ ໂລເກ ອມຕປຸຣຄາມິໂນ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາມຠູຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ທສ຺ສາວີ, ທິຏ຺ຐມຄ຺ໂຄຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວຄ຺ຄຄເຕສຸ ນ ວຄ຺ຄສາຣີຕິ ວຄ຺ຄຄຕາ ນາມ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິຄຕິກາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຏິໂລມຕ຺ຕາ, ເອວໍ ວຄ຺ຄາຫິ ທິຏ຺ຐີຫິ ຄເຕສຸ ສຕ຺ເຕສຸ ນ ວຄ຺ຄສາຣີ – ‘‘ອິທໍ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ອິທໍ ຕເຖວ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ທິຏ຺ຐິວເສນ ອຄມນໂຕ. ປຏິຆນ຺ຕິ ປຏິຆາຕກໍ, ຈິຕ຺ຕວິຆາຕກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂທສວິເສສນເມເວຕໍ. ວິເນຍ຺ຍາຕິ ວິເນຕ຺ວາ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

໓໗໕. ເຕຣສມຄາຖາຍ ສໍສຸທ຺ຘຊິໂນຕິ ສໍສຸທ຺ເຘນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ວິຊິຕກິເລໂສ. ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉໂທຕິ ວິວຏຣາຄໂທສໂມຫຉທໂນ. ຘມ຺ເມສຸ ວສີຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ເມສຸ ວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ. ນ ຫິສ຺ສ ສກ຺ກາ ເຕ ຘມ຺ມາ ຍຖາ ຎາຕາ ເກນຈິ ອຎ຺ຎຖາ ກາຕຸໍ, ເຕນ ຂີຓາສໂວ ‘‘ຘມ຺ເມສຸ ວສີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປາຣຄູຕິ ປາຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິພ຺ພານໍ, ຕໍ ຄໂຕ, ສອຸປາທິເສສວເສນ ອຘິຄໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອເນໂຊຕິ ອປຄຕຕຓ຺ຫາຈລໂນ. ສງ຺ຂາຣນິໂຣຘຎາຓກຸສໂລຕິ ສງ຺ຂາຣນິໂຣໂຘ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິພ຺ພານໍ, ຕມ຺ຫິ ຎາຓໍ ອຣິຍມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ, ຕຕ຺ຖ ກຸສໂລ, ຈຕຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ເຉໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໓໗໖. ຈຸທ຺ທສມຄາຖາຍ ອຕີເຕສູຕິ ປວຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ວາ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕສຸ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘສຸ. ອນາຄເຕສູຕິ ປວຕ຺ຕິໍ ອປ຺ປຕ຺ເຕສຸ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ເອວ. ກປ຺ປາຕີໂຕຕິ ‘‘ອຫໍ ມມ’’ນ຺ຕິ ກປ຺ປນໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ວາ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິກປ຺ປໍ ອຕີໂຕ. ອຕິຈ຺ຈ ສຸທ຺ຘິປຎ຺ໂຎຕິ ອຕີວ ສຸທ຺ຘິປຎ຺ໂຎ, ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ວາ ສຸທ຺ຘິປຎ຺ໂຎ. ກິໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ? ອທ຺ຘຕ຺ຕຍໍ. ອຣຫາ ຫິ ຍ຺ວາຍໍ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຣສງ຺ຂາໂຕ ອຕີໂຕ ອທ຺ຘາ, ຊາຕິຊຣາມຣຓສງ຺ຂາໂຕ ອນາຄໂຕ ອທ຺ຘາ, ວິຎ຺ຎາຓາທິຠວປຣິຍນ຺ໂຕ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ຈ ອທ຺ຘາ, ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ກງ຺ຂໍ ວິຕຣິຕ຺ວາ ປຣມສຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ຕປຎ຺ໂຎ ຫຸຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ອຕິຈ຺ຈ ສຸທ຺ຘິປຎ຺ໂຎ’’ຕິ. ສພ຺ພາຍຕເນຫີຕິ ທ຺ວາທສຫາຍຕເນຫິ. ອຣຫາ ຫິ ເອວໍ ກປ຺ປາຕີໂຕ. ກປ຺ປາຕີຕຕ຺ຕາ ອຕິຈ຺ຈ ສຸທ຺ຘິປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ຈ ອາຍຕິໍ ນ ກິຎ຺ຈິ ອາຍຕນໍ ອຸເປຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ສພ຺ພາຍຕເນຫິ ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

໓໗໗. ປນ຺ນຣສມຄາຖາຍ ອຎ຺ຎາຍ ປທນ຺ຕິ ເຍ ເຕ ‘‘ສຈ຺ຈານໍ ຈຕຸໂຣ ປທາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສຸ ເອເກກປທໍ ປຸພ຺ພຠາຄສຈ຺ຈວວຕ຺ຖາປນປຎ຺ຎາຍ ຎຕ຺ວາ. ສເມຈ຺ຈ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ຕໂຕ ປຣໍ ຈຕູຫິ ອຣິຍມຄ຺ເຄຫິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ສເມຈ຺ຈ. ວິວຏໍ ທິສ຺ວານ ປຫານມາສວານນ຺ຕິ ອຖ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາເຓນ ອາສວກ຺ຂຍສຎ຺ຎິຕໍ ນິພ຺ພານໍ ວິວຏໍ ປາກຏມນາວຏໍ ທິສ຺ວາ. ສພ຺ພຸປຘີນໍ ປຣິກ຺ຂຍາຕິ ສພ຺ເພສໍ ຂນ຺ຘກາມຄຸຓກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣເຠທານໍ ອຸປຘີນໍ ປຣິກ຺ຂີຓຕ຺ຕາ ກຕ຺ຖຈິ ອສຊ຺ຊມາໂນ ຠິກ຺ຂຸ ສມ຺ມາ ໂສ ໂລເກ ປຣິພ຺ພເຊຍ຺ຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ, ອນລ຺ລີຍນ຺ໂຕ ໂລກໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ.

໓໗໘. ຕໂຕ ໂສ ນິມ຺ມິໂຕ ຘມ຺ມເທສນໍ ໂຖເມນ຺ໂຕ ‘‘ອທ຺ຘາ ຫິ ຠຄວາ’’ຕິ ອິມໍ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ໂສ ເອວໍ ວິຫາຣີຕິ ໂຍ ໂສ ມງ຺ຄລາທີນິ ສມູຫນິຕ຺ວາ ສພ຺ພມງ຺ຄລໂທສປ຺ປຫານວິຫາຣີ, ໂຍປິ ໂສ ທິພ຺ພມານຸສເກສຸ ກາເມສຸ ຣາຄໍ ວິເນຍ຺ຍ ຠວາຕິກ຺ກມ຺ມ ຘມ຺ມາຠິສມຍວິຫາຣີຕິ ເອວໍ ຕາຍ ຕາຍ ຄາຖາຍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຠິກ຺ຂຸໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອຍໍ ປນ ໂຍຊນາ – ອທ຺ຘາ ຫິ ຠຄວາ ຕເຖວ ເອຕໍ ຍໍ ຕ຺ວໍ ‘‘ຍສ຺ສ ມງ຺ຄລາ ສມູຫຕາ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ຕສ຺ສາ ຄາຖາຍ ປຣິໂຍສາເນ ‘‘ສມ຺ມາ ໂສ ໂລເກ ປຣິພ຺ພເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ອວຈ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ໂຍ ໂສ ເອວໍວິຫາຣີ ຠິກ຺ຂຸ, ໂສ ອຸຕ຺ຕເມນ ທມເຖນ ທນ຺ໂຕ, ສພ຺ພານິ ຈ ທສປິ ສໍໂຍຊນານິ ຈຕຸໂຣ ຈ ໂຍເຄ ວີຕິວຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ສມ຺ມາ ໂສ ໂລເກ ປຣິພ຺ພເຊຍ຺ຍ, ນຕ຺ຖິ ເມ ເອຕ຺ຖ ວິຈິກິຈ຺ຉາຕິ ອິຕິ ເທສນາໂຖມນຄາຖມ຺ປິ ວຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏເນວ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ສຸຕ຺ຕປຣິໂຍສາເນ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສເທວຕານໍ ອຄ຺ຄຜລປ຺ປຕ຺ຕິ ອໂຫສິ, ໂສຕາປຕ຺ຕິສກທາຄາມິອນາຄາມິຜລປ຺ປຕ຺ຕາ ປນ ຄຓນໂຕ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍາຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸຕ຺ຕນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ສມ຺ມາປຣິພ຺ພາຊນີຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ນິຏ຺ຐິຕາ.