໑໒. ນິຄ຺ໂຣຘກປ຺ປສຸຕ຺ຕ-(ວງ຺ຄີສສຸຕ຺ຕ)-ວຓ຺ຓນາ

ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ນິຄ຺ໂຣຘກປ຺ປສຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ວງ຺ຄີສສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍເມວ ຍາສ຺ສ ນິທາເນ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ເມຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ, ຍໂຕ ຕານິ ອຎ຺ຎານິ ຈ ຕຖາວິຘານິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອວຸຕ຺ຕນຍເມວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ. ອຄ຺ຄາຬເວ ເຈຕິເຍຕິ ອາຬວິຍໍ ອຄ຺ຄເຈຕິເຍ. ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ຫິ ຠຄວຕິ ອຄ຺ຄາຬວໂຄຕມກາທີນິ ອເນການິ ເຈຕິຍານິ ອເຫສຸໍ ຍກ຺ຂນາຄາທີນໍ ຠວນານິ. ຕານິ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຠຄວຕິ ມນຸສ຺ສາ ວິນາເສຕ຺ວາ ວິຫາເຣ ອກໍສຸ, ເຕເນວ ຈ ນາເມນ ໂວຫຣິໍສຸ. ຕໂຕ ອຄ຺ຄາຬວເຈຕິຍສງ຺ຂາເຕ ວິຫາເຣ ວິຫຣຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອາຍສ຺ມໂຕ ວງ຺ຄີສສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຍສ຺ມາຕິ ປິຍວຈນໍ, ວງ຺ຄີໂສຕິ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ນາມໍ. ໂສ ຊາຕິໂຕ ປຠຸຕິ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ – ໂສ ກິຣ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊິກາຍ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ຊາໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວິຊ຺ຊໍ ຊານາຕິ, ຍສ຺ສານຸຠາເວນ ຉວສີສໍ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ສຕ຺ຕານໍ ຄຕິໍ ຊານາຕິ. ມນຸສ຺ສາປິ ສຸທໍ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕີນໍ ກາລກຕານໍ ສຸສານໂຕ ສີສານິ ອາເນຕ຺ວາ ຕໍ ເຕສໍ ຄຕິໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ອສຸກນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ອສຸກມນຸສ຺ສໂລເກ’’ຕິ ວທຕິ. ເຕ ເຕນ ວິມ຺ຫິຕາ ຕສ຺ສ ພຫຸໍ ຘນໍ ເທນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂສ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ປາກໂຏ ອໂຫສິ.

ໂສ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປໍ ປູຣິຕປາຣມີ ອຠິນີຫາຣສມ຺ປນ຺ໂນ ປຎ຺ຈຫິ ປຸຣິສສຫສ຺ເສຫິ ປຣິວຸໂຕ ຄາມນິຄມຊນປທຣາຊຘານີສຸ ວິຈຣນ຺ໂຕ ສາວຕ຺ຖິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ, ສາວຕ຺ຖິວາສິໂນ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ສຸນິວຕ຺ຖາ ສຸປາຣຸຕາ ປຸປ຺ຜຄນ຺ຘາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖາຍ ເຊຕວນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂສ ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຫາຊນກາໂຍ ກຸຫິໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖສ຺ສ ເຕ ອາຈິກ຺ຂິໍສຸ – ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ໂສ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ໂສປິ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສປຣິວາໂຣ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ຠຄວາ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ກິໍ, ວງ຺ຄີສ, ຊານາສິ ກິຣ ຕາທິສໍ ວິຊ຺ຊໍ, ຍາຍ ສຕ຺ຕານໍ ຉວສີສານິ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ຄຕິໍ ປເວເທສີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຊານາມີ’’ຕິ. ຠຄວາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ສີສໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ, ໂສ ນເຂນ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ‘‘ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ສີສໍ ໂຠ ໂຄຕມາ’’ຕິ ອາຫ. ເອວໍ ສພ຺ພຄຕິນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ສີສານິ ທສ຺ເສສິ, ໂສປິ ຕເຖວ ຎຕ຺ວາ ອາໂຣເຈສິ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ຂີຓາສວສີສໍ ທສ຺ເສສິ, ໂສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ນ ອຎ຺ຎາສິ. ຕໂຕ ຠຄວາ ‘‘ອວິສໂຍ ເຕ ເອຕ຺ຖ ວງ຺ຄີສ, ມເມເວໂສ ວິສໂຍ, ຂີຓາສວສີສ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມຠາສິ –

‘‘ຄຕີ ມິຄານໍ ປວນໍ, ອາກາໂສ ປກ຺ຂິນໍ ຄຕິ;

ວິຠໂວ ຄຕິ ຘມ຺ມານໍ, ນິພ຺ພານໍ ອຣຫໂຕ ຄຕີ’’ຕິ. (ປຣິ. ໓໓໙);

ວງ຺ຄີໂສ ຄາຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ເມ, ໂຠ ໂຄຕມ, ວິຊ຺ຊໍ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ຠຄວາ ‘‘ນາຍໍ ວິຊ຺ຊາ ອປພ຺ພຊິຕານໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ວາ ມໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຍໍ ວາ ອິຈ຺ຉສິ, ຕໍ ກຕ຺ວາ ອິມໍ ວິຊ຺ຊໍ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ຕທາ ຈ ຠຄວໂຕ ນິຄ຺ໂຣຘກປ຺ປຕ຺ເຖໂຣ ສມີເປ ໂຫຕິ, ຕໍ ຠຄວາ ອາຓາເປສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ນິຄ຺ໂຣຘກປ຺ປ, ອິມໍ ປພ຺ພາເຊຫີ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ຕຈປຎ຺ຈກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ວງ຺ຄີໂສ ອນຸປຸພ຺ເພນ ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຣຫາ ອໂຫສິ. ເອຕທຄ຺ເຄ ຈ ຠຄວຕາ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຏິຠານວນ຺ຕານໍ ຍທິທໍ ວງ຺ຄີໂສ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໑໒).

ເອວໍ ສມຸທາຄຕສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ວງ຺ຄີສສ຺ສ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ວຊ຺ຊາວຊ຺ຊາທິອຸປນິຊ຺ຌາຍເນນ ເອວໍ ລທ຺ຘໂວຫາໂຣ ນິຄ຺ໂຣຘກປ຺ໂປ ນາມ ເຖໂຣ. ກປ຺ໂປຕິ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ນາມໍ, ນິຄ຺ໂຣຘມູເລ ປນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ນິຄ຺ໂຣຘກປ຺ໂປ’’ຕິ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕໂຕ ນໍ ຠິກ຺ຂູປິ ເອວໍ ໂວຫຣນ຺ຕິ. ສາສເນ ຖິຣຠາວໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ເຖໂຣ. ອຄ຺ຄາຬເວ ເຈຕິເຍ ອຈິຣປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ເຈຕິເຍ ອຈິຣປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ໂຫຕິ. ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສາຕິ ຄຓມ຺ຫາ ວູປກຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຣໂຫຄຕສ຺ສ ກາເຍນ, ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ຈິຕ຺ເຕນ ເຕຫິ ເຕຫິ ວິສເຍຫິ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສລ຺ລີນສ຺ສ. ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທີຕິ ອິມິນາ ອາກາເຣນ ວິຕກ຺ໂກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ກສ຺ມາ ປນ ອຸທປາທີຕິ. ອສມ຺ມຸຂຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐາເສວນຕ຺ຕາ ຈ. ອຍຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພານກາເລ ນ ສມ຺ມຸຂາ ອໂຫສິ, ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພຎ຺ຈາເນນ ອສ຺ສ ຫຕ຺ຖກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາທິປຸພ຺ພາເສວນໍ, ຕາທິສຎ຺ຈ ອຂີຓາສວານມ຺ປິ ໂຫຕິ ຂີຓາສວານມ຺ປິ ປຸພ຺ພປຣິຈເຍນ.

ຕຖາ ຫິ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາໂຊ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ທິວາວິຫາຣຕ຺ຖາຍ ອຸເທນສ຺ສ ອຸຍ຺ຍານເມວ ຄຈ຺ຉຕິ ປຸພ຺ເພ ຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຣິຈາເຣສີຕິ ອິມິນາ ປຸພ຺ພປຣິຈເຍນ, ຄວມ຺ປຕິຕ຺ເຖໂຣ ຕາວຕິໍສຠວເນ ສຸຎ຺ຎໍ ເທວວິມານໍ ຄຈ຺ຉຕິ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຣິຈາເຣສີຕິ ອິມິນາ ປຸພ຺ພປຣິຈເຍນ. ປິລິນ຺ທວຈ຺ໂຉ ຠິກ຺ຂູ ວສລວາເທນ ສມຸທາຈຣຕິ ອພ຺ໂພກິຓ຺ຓານິ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ຕຖາ ອຠາສີຕິ ອິມິນາ ປຸພ຺ພປຣິຈເຍນ. ຕສ຺ມາ ອສມ຺ມຸຂຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐາເສວນຕ຺ຕາ ຈສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ ‘‘ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ນຸ ໂຂ ເມ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ, ອຸທາຫຸ ໂນ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ’’ຕິ. ຕໂຕ ປຣໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ເອກໍສໍ ຈີວຣໍ ກຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ປຸນ ສຓ຺ຐາປເນນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກໍສນ຺ຕິ ຈ ວາມໍສໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຍໂຕ ຍຖາ ວາມໍສໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ຈີວຣໍ ກຕ຺ວາຕິ ເອວມສ຺ສຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເສສໍ ປາກຏເມວ.

໓໔໖. ອໂນມປຎ຺ຎນ຺ຕິ ໂອມໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຣິຕ຺ຕໍ ລາມກໍ, ນ ໂອມປຎ຺ຎໍ, ອໂນມປຎ຺ຎໍ, ມຫາປຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂເມວ, ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ວິຈິກິຈ຺ຉານນ຺ຕິ ເອວຣູປານໍ ປຣິວິຕກ຺ການໍ. ຎາໂຕຕິ ປາກໂຏ. ຍສສ຺ສີຕິ ລາຠປຣິວາຣສມ຺ປນ຺ໂນ ອຠິນິພ຺ພຸຕຕ຺ໂຕຕິ ຄຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ອປຣິຑຍ຺ຫມານຈິຕ຺ໂຕ ວາ.

໓໔໗. ຕຍາ ກຕນ຺ຕິ ນິຄ຺ໂຣຘມູເລ ນິສິນ຺ນຕ຺ຕາ ‘‘ນິຄ຺ໂຣຘກປ຺ໂປ’’ຕິ ວທຕາ ຕຍາ ກຕນ຺ຕິ ຍຖາ ອຕ຺ຕນາ ອຸປລກ຺ເຂຕິ, ຕຖາ ຠຓຕິ. ຠຄວາ ປນ ນ ນິສິນ຺ນຕ຺ຕາ ເອວ ຕໍ ຕຖາ ອາລປິ, ອປິຈ ໂຂ ຕຕ຺ຖ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສາຕິ ຊາຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຓຕິ. ໂສ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ. ນມສ຺ສໍ ອຈຣີຕິ ນມສ຺ສມາໂນ ວິຫາສິ. ມຸຕ຺ຍເປກ຺ໂຂຕິ ນິພ຺ພານສງ຺ຂາຕໍ ວິມຸຕ຺ຕິໍ ອເປກ຺ຂມາໂນ, ນິພ຺ພານໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ທຬ຺ຫຘມ຺ມທສ຺ສີຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາລປຕິ. ທຬ຺ຫຘມ຺ໂມ ຫິ ນິພ຺ພານໍ ອຠິຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ, ຕຎ຺ຈ ຠຄວາ ທສ຺ເສຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ‘‘ທຬ຺ຫຘມ຺ມທສ຺ສີ’’ຕິ ອາຫ.

໓໔໘. ສກ຺ຍາຕິປິ ຠຄວນ຺ຕເມວ ກຸລນາເມນ ອາລປຕິ. ມຍມ຺ປິ ສພ຺ເພຕິ ນິຣວເສສປຣິສໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠຓຕິ. ສມນ຺ຕຈກ຺ຂູຕິປິ ຠຄວນ຺ຕເມວ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ອາລປຕິ. ສມວຏ຺ຐິຕາຕິ ສມ຺ມາ ອວຏ຺ຐິຕາ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ຐິຕາ. ໂນຕິ ອມ຺ຫາກໍ. ສວນາຍາຕິ ອິມສ຺ສ ປຎ຺ຫສ຺ສ ເວຍ຺ຍາກຣຓສ຺ສວນຕ຺ຖາຍ. ໂສຕາຕິ ໂສຕິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ຕຸວໍ ໂນ ສຕ຺ຖາ ຕ຺ວມນຸຕ຺ຕໂຣສີຕິ ຖຸຕິວຈນມຕ຺ຕເມເວຕໍ.

໓໔໙. ຉິນ຺ເທວ ໂນ ວິຈິກິຈ຺ຉນ຺ຕິ ອກຸສລວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ນິພ຺ພິຈິກິຈ຺ໂຉ ໂສ, ວິຈິກິຈ຺ຉາປຕິຣູປກໍ ປນ ຕໍ ປຣິວິຕກ຺ກໍ ສນ຺ຘາເຍວມາຫ. ພ຺ຣູຫິ ເມຕນ຺ຕິ ພ຺ຣູຫິ ເມ ເອຕໍ, ຍໍ ມຍາ ຍາຈິໂຕສິ ‘‘ຕໍ ສາວກໍ ສກ຺ຍ, ມຍມ຺ປິ ສພ຺ເພ ອຎ຺ຎາຕຸມິຈ຺ຉາມາ’’ຕິ, ພ຺ຣູວນ຺ໂຕ ຈ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ປຣິນິພ຺ພຸຕໍ ເວທຍ ຠູຣິປຎ຺ຎ ມຊ຺ເຌວ ໂນ ຠາສ, ປຣິນິພ຺ພຸຕໍ ຎຕ຺ວາ ມຫາປຎ຺ຎໍ ຠຄວາ ມຊ຺ເຌວ ອມ຺ຫາກໍ ສພ຺ເພສໍ ຠາສ, ຍຖາ ສພ຺ເພວ ມຍໍ ຊາເນຍ຺ຍາມ. ສກ຺ໂກວ ເທວານ ສຫສ຺ສເນຕ຺ໂຕຕິ ອິທໍ ປນ ຖຸຕິວຈນເມວ. ອປິຈສ຺ສ ອຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຍຖາ ສກ຺ໂກ ສຫສ຺ສເນຕ຺ໂຕ ເທວານໍ ມຊ຺ເຌ ເຕຫິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕວຈໂນ ຠາສຕິ, ເອວໍ ອມ຺ຫາກໍ ມຊ຺ເຌ ອມ຺ເຫຫິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕວຈໂນ ຠາສາຕິ.

໓໕໐. ເຍ ເກຈີຕິ ອິມມ຺ປິ ຄາຖໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຖຸນນ຺ໂຕເຍວ ວຕ຺ຕຸກາມຕໍ ຊເນຕຸໍ ຠຓຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ເຍ ເກຈິ ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ຄນ຺ຖາ ເຕສໍ ອປ຺ປຫາເນ ໂມຫວິຈິກິຈ຺ຉານໍ ປຫານາຠາວໂຕ ‘‘ໂມຫມຄ຺ຄາ’’ຕິ ຈ ‘‘ອຎ຺ຎາຓປກ຺ຂາ’’ຕິ ຈ ‘‘ວິຈິກິຈ຺ຉຏ຺ຐານາ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສພ຺ເພ ເຕ ຕຖາຄຕໍ ປຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເທສນາພເລນ ວິທ຺ຘໍສິຕາ ນ ຠວນ຺ຕິ ນສ຺ສນ຺ຕິ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ຈກ຺ຂຸຎ຺ຫິ ເອຕໍ ປຣມໍ ນຣານໍ, ຍສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕ ສພ຺ພຄນ຺ຖວິຘມນປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸຊນນໂຕ ນຣານໍ ປຣມໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໓໕໑. ໂນ ເຈ ຫິ ຊາຕູຕິ ອິມມ຺ປິ ຄາຖໍ ຖຸນນ຺ໂຕເຍວ ວຕ຺ຕຸກາມຕໍ ຊເນນ຺ໂຕວ ຠຓຕິ. ຕຕ຺ຖ ຊາຕູຕິ ເອກໍສວຈນໍ. ປຸຣິໂສຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ໂຊຕິມນ຺ໂຕຕິ ປຎ຺ຎາໂຊຕິສມນ຺ນາຄຕາ ສາຣິປຸຕ຺ຕາທໂຍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍທິ ຠຄວາ ຍຖາ ປຸຣຕ຺ຖິມາທິເຠໂທ ວາໂຕ ອພ຺ຠຆນໍ ວິຫນຕິ, ເອວໍ ເທສນາເວເຄນ ກິເລເສ ນ ວິຫເນຍ຺ຍ. ຕຖາ ຍຖາ ອພ຺ຠຆເນນ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ ຕໂມວ ໂຫຕິ ເອກນ຺ຘກາໂຣ, ເອວໍ ອຎ຺ຎາຓນິວຸໂຕປິ ຕໂມວສ຺ສ. ເຍປິ ອິເມ ທານິ ໂຊຕິມນ຺ໂຕ ຂາຍນ຺ຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕາທໂຍ, ເຕປິ ນຣາ ນ ຕເປຍ຺ຍຸນ຺ຕິ.

໓໕໒. ຘີຣາ ຈາຕິ ອິມມ຺ປິ ຄາຖໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ຠຓຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ຘີຣາ ຈ ປຓ຺ຑິຕາ ປຸຣິສາ ປຊ຺ໂຊຕກຣາ ຠວນ຺ຕິ, ປຎ຺ຎາປຊ຺ໂຊຕໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອຫໍ ຕໍ ວີຣ ປຘານວີຣິຍສມນ຺ນາຄໂຕ ຠຄວາ ຕເຖວ ມຎ຺ເຎ ຘີໂຣຕິ ຈ ປຊ຺ໂຊຕກໂຣຕ຺ເວວ ຈ ມຎ຺ຎາມິ. ມຍຎ຺ຫິ ວິປສ຺ສິນໍ ສພ຺ພຘມ຺ເມ ຍຖາຠູຕໍ ປສ຺ສນ຺ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຊານນ຺ຕາ ເອວ ອຸປາຄມຸມ຺ຫາ, ຕສ຺ມາ ປຣິສາສຸ ໂນ ອາວິກໂຣຫິ ກປ຺ປໍ, ນິຄ຺ໂຣຘກປ຺ປໍ ອາຈິກ຺ຂ ປກາເສຫີຕິ.

໓໕໓. ຂິປ຺ປນ຺ຕິ ອິມມ຺ປິ ຄາຖໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ຠຓຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ຂິປ຺ປໍ ຄິຣໍ ເອຣຍ ລຫຸໍ ອຈິຣາຍມາໂນ ວຈນໍ ຠາສ, ວຄ຺ຄຸໍ ມໂນຣມໍ ຠຄວາ. ຍຖາ ສຸວຓ຺ຓຫໍໂສ ໂຄຈຣປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ຊາຕສ຺ສຣວນສຓ຺ຑໍ ທິສ຺ວາ ຄີວໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ອຸຈ຺ຈາເຣຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕຕຸຓ຺ເຑນ ສຓິກໍ ອຕຣມາໂນ ວຄ຺ຄຸໍ ຄິຣໍ ນິກູຊຕິ ນິຈ຺ຉາເຣຕິ, ເອວເມວ ຕ຺ວມ຺ປິ ສຓິກໍ ນິກູຊ, ອິມິນາ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓຎ຺ຎຕເຣນ ພິນ຺ທຸສ຺ສເຣນ ສຸວິກປ຺ປິເຕນ ສຸຏ຺ຐຸວິກປ຺ປິເຕນ ອຠິສງ຺ຂເຕນ. ເອເຕ ມຍໍ ສພ຺ເພວ ອຸຊຸຄຕາ ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕມານສາ ຫຸຕ຺ວາ ຕວ ນິກູຊິຕໍ ສຸໂຓມາຕິ.

໓໕໔. ປຫີນຊາຕິມຣຓນ຺ຕິ ອິມມ຺ປິ ຄາຖໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ຠຓຕິ. ຕຕ຺ຖ ນ ເສເສຕີຕິ ອເສໂສ, ຕໍ ອເສສໍ. ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ວິຍ ກິຎ຺ຈິ ອເສເສຕ຺ວາ ປຫີນຊາຕິມຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນິຄ຺ຄຍ຺ຫາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຍາຈິຕ຺ວາ ນິພນ຺ຘິຕ຺ວາ. ໂຘນນ຺ຕິ ຘຸຕສພ຺ພປາປໍ. ວເທສ຺ສາມີຕິ ກຖາເປສ຺ສາມິ ຘມ຺ມໍ. ນ ກາມກາໂຣ ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊນານນ຺ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນານເມວ ຫິ ກາມກາໂຣ ນຕ຺ຖິ, ຍໍ ປຕ຺ເຖນ຺ຕິ ຎາຕຸໍ ວາ ວຕ຺ຕຸໍ ວາ, ຕໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ສງ຺ເຂຍ຺ຍກາໂຣ ຈ ຕຖາຄຕານນ຺ຕິ ຕຖາຄຕານໍ ປນ ວີມໍສກາໂຣ ປຎ຺ຎາປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ກິຣິຍາ. ເຕ ຍໍ ປຕ຺ເຖນ຺ຕິ ຎາຕຸໍ ວາ ວຕ຺ຕຸໍ ວາ, ຕໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໓໕໕. ອິທານິ ຕໍ ສງ຺ເຂຍ຺ຍກາຣໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ‘‘ສມ຺ປນ຺ນເວຍ຺ຍາກຣຓ’’ນ຺ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຕຖາ ຫິ ຕວ ຠຄວາ ອິທໍ ສມຸຊ຺ຊຸປຎ຺ຎສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສມຸຄ຺ຄຫີຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ ສມ຺ປນ຺ນເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ‘‘ສນ຺ຕຕິມຫາມຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຕຕາລມຕ຺ຕໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕິ, ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ສກ຺ໂກ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ປຖວິໍ ປວິສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ ອວິປຣີຕໍ ທິຏ຺ຐໍ. ຕໂຕ ປນ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ອຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ອາຫ – ອຍມຎ຺ຊລີ ປຈ຺ຉິໂມ ສຸປ຺ປຓາມິໂຕ, ອຍມປໂຣປິ ອຎ຺ຊລີ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ປຓາມິໂຕ. ມາ ໂມຫຍີຕິ ມາ ໂນ ອກຖເນນ ໂມຫຍິ ຊານໍ ຊານນ຺ໂຕ ກປ຺ປສ຺ສ ຄຕິໍ. ອໂນມປຎ຺ຎາຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາລປຕິ.

໓໕໖. ປໂຣວຣນ຺ຕິ ອິມໍ ປນ ຄາຖໍ ອປເຣນປິ ປຣິຍາເຍນ ອໂມຫນເມວ ຍາຈນ຺ໂຕ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ປໂຣວຣນ຺ຕິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣວເສນ ສຸນ຺ທຣາສຸນ຺ທຣໍ ທູເຣສນ຺ຕິກໍ ວາ. ອຣິຍຘມ຺ມນ຺ຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ. ວິທິຕ຺ວາຕິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ. ຊານນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ເຎຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ຊານນ຺ໂຕ. ວາຈາຠິກງ຺ຂາມີຕິ ຍຖາ ຆມ຺ມນິ ຆມ຺ມຕຕ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ ກິລນ຺ໂຕ ຕສິໂຕ ວາຣິໍ, ເອວໍ ເຕ ວາຈໍ ອຠິກງ຺ຂາມິ. ສຸຕໍ ປວສ຺ສາຕິ ສຸຕສງ຺ຂາຕໍ ສທ຺ທາຍຕນໍ ປວສ຺ສ ປຄ຺ຆຣ ມຸຎ຺ຈ ປວຕ຺ເຕຫິ. ‘‘ສຸຕສ຺ສ ວສ຺ສາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສ຺ສ ສທ຺ທາຍຕນສ຺ສ ວຸຏ຺ຐິໍ ວສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໕໗. ອິທານິ ຍາທິສໍ ວາຈໍ ອຠິກງ຺ຂຕິ, ຕໍ ປກາເສນ຺ໂຕ –

‘‘ຍທຕ຺ຖິກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຈຣີ,

ກປ຺ປາຍໂນ ກຈ຺ຈິສ຺ສ ຕໍ ອໂມຆໍ;

ນິພ຺ພາຍິ ໂສ ອາທຸ ສອຸປາທິເສໂສ,

ຍຖາ ວິມຸຕ຺ໂຕ ອຫຸ ຕໍ ສຸໂຓມາ’’ຕິ. –

ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກປ຺ປາຍໂນຕິ ກປ຺ປເມວ ປູຊາວເສນ ຠຓຕິ. ຍຖາ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ‘‘ກິໍ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ຍຖາ ອເສກ຺ຂາ, ອຸທາຫຸ ອຸປາທິເສສາຍ ຍຖາ ເສກ຺ຂາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ປາກຏເມວ.

໓໕໘. ເອວໍ ທ຺ວາທສຫິ ຄາຖາຫິ ຍາຈິໂຕ ຠຄວາ ຕໍ ວິຍາກໂຣນ຺ໂຕ –

‘‘ອຈ຺ເຉຈ຺ຉິ ຕຓ຺ຫໍ ອິຘ ນາມຣູເປ, (ອິຕິ ຠຄວາ)

ກຓ຺ຫສ຺ສ ໂສຕໍ ທີຆຣຕ຺ຕານຸສຍິຕໍ;

ອຕາຣິ ຊາຕິໍ ມຣຓໍ ອເສສໍ,

ອິຈ຺ຈພ຺ຣວີ ຠຄວາ ປຎ຺ຈເສຏ຺ໂຐ’’ຕິ. –

ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມປທສ຺ສ ຕາວ ອຕ຺ໂຖ – ຍາປິ ອິມສ຺ມິໍ ນາມຣູເປ ກາມຕຓ຺ຫາທິເຠທາ ຕຓ຺ຫາທີຆຣຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ອນຸສຍິຕາ ກຓ຺ຫນາມກສ຺ສ ມາຣສ຺ສ ‘‘ໂສຕ’’ນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ກຓ຺ຫສ຺ສ ໂສຕຠູຕໍ ທີຆຣຕ຺ຕານຸສຍິຕໍ ອິຘ ນາມຣູເປ ຕຓ຺ຫໍ ກປ຺ປາຍໂນ ຉິນ຺ທີຕິ. ອິຕິ ຠຄວາຕິ ອິທໍ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ຄີຕິກາຣານໍ ວຈນໍ. ອຕາຣິ ຊາຕິໍ ມຣຓໍ ອເສສນ຺ຕິ ໂສ ຕໍ ຕຓ຺ຫໍ ເຉຕ຺ວາ ອເສສໍ ຊາຕິມຣຓໍ ອຕາຣິ, ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິຈ຺ຈພ຺ຣວີ ຠຄວາ ປຎ຺ຈເສຏ຺ໂຐຕິ ວງ຺ຄີເສນ ປຸຏ຺ໂຐ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປຐມສິສ຺ສານໍ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍານໍ ເສຏ຺ໂຐ, ປຎ຺ຈຫິ ວາ ສທ຺ຘາທີຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ, ສີລາທີຫິ ວາ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ອຕິວິສິຏ຺ເຐຫິ ຈກ຺ຂູຫິ ຈ ເສຏ຺ໂຐຕິ ສງ຺ຄີຕິກາຣານເມວິທໍ ວຈນໍ.

໓໕໙. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕມຠິນນ຺ທມານໂສ ວງ຺ຄີໂສ ‘‘ເອສ ສຸຕ຺ວາ’’ຕິອາທິຄາຖາໂຍ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຐມຄາຖາຍ ອິສິສຕ຺ຕມາຕິ ຠຄວາ ອິສິ ຈ ສຕ຺ຕໂມ ຈ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນ ວິປສ຺ສີສິຂີເວສ຺ສຠູກກຸສນ຺ຘໂກຓາຄມນກສ຺ສປນາມເກ ຉ ອິສໂຍ ອຕ຺ຕນາ ສຫ ສຕ຺ຕ ກໂຣນ຺ໂຕ ປາຕຸຠູໂຕຕິປິ ອິສິສຕ຺ຕໂມ, ຕໍ ອາລປນ຺ໂຕ ອາຫ. ນ ມໍ ວຎ຺ເຈສີຕິ ຍສ຺ມາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕຠາວໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕໍ ມໍ ນ ວຎ຺ເຈສິ, ນ ວິສໍວາເທສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສເມຕ຺ຖ ປາກຏເມວ.

໓໖໐. ທຸຕິຍຄາຖາຍ ຍສ຺ມາ ມຸຕ຺ຍເປກ຺ໂຂ ວິຫາສິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຍຖາວາທີ ຕຖາກາຣີ, ອຫຸ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາວໂກ’’ຕິ. ມຈ຺ຈຸໂນ ຊາລໍ ຕຕນ຺ຕິ ເຕຠູມກວຏ຺ເຏ ວິຕ຺ຖຕໍ ມາຣສ຺ສ ຕຓ຺ຫາຊາລໍ. ມາຍາວິໂນຕິ ພຫຸມາຍສ຺ສ. ‘‘ຕຖາ ມາຍາວິໂນ’’ຕິປິ ເກຈິ ປຐນ຺ຕິ, ເຕສໍ ໂຍ ອເນກາຫິ ມາຍາຫິ ອເນກກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິ, ຕສ຺ສ ຕຖາ ມາຍາວິໂນຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໓໖໑. ຕຕິຍຄາຖາຍ ອາທີຕິ ກາຣຓໍ. ອຸປາທານສ຺ສາຕິ ວຏ຺ຏສ຺ສ. ວຏ຺ຏຎ຺ຫິ ອຸປາທາຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ອິຘ ‘‘ອຸປາທານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ເສວ ອຸປາທານສ຺ສ ອາທິໍ ອວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫາທິເຠທໍ ກາຣຓໍ ອທ຺ທສ ກປ຺ໂປຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ຠຄວາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວທຕິ. ອຈ຺ຈຄາ ວຕາຕິ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ວຕ. ມຈ຺ຈຸເຘຍ຺ຍນ຺ຕິ ມຈ຺ຈຸ ເອຕ຺ຖ ຘິຍຕີຕິ ມຈ຺ຈຸເຘຍ຺ຍໍ, ເຕຠູມກວຏ຺ຏສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕໍ ສຸທຸຕ຺ຕຣໍ ມຈ຺ຈຸເຘຍ຺ຍໍ ອຈ຺ຈຄາ ວຕາຕິ ເວທຊາໂຕ ຠຓຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ປາກຏເມວາຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸຕ຺ຕນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ນິຄ຺ໂຣຘກປ຺ປສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.