໑໐. ອຸຏ຺ຐານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໓໔. ອຸຏ຺ຐຫຖາຕິ ອຸຏ຺ຐານສຸຕ຺ຕໍ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຣຕ຺ຕິໍ ເຊຕວນວິຫາເຣ ວສິຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປາຈີນທ຺ວາເຣນ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມິຄາຣມາຕຸປາສາທໍ ອຄມາສິ ທິວາວິຫາຣຕ຺ຖາຍ. ອາຈິຓ຺ຓໍ ກິເຣຕໍ ຠຄວໂຕ ຣຕ຺ຕິໍ ເຊຕວນວິຫາເຣ ວສິຕ຺ວາ ມິຄາຣມາຕຸປາສາເທ ທິວາວິຫາຣູປຄມນໍ, ຣຕ຺ຕິຎ຺ຈ ມິຄາຣມາຕຸປາສາເທ ວສິຕ຺ວາ ເຊຕວເນ ທິວາວິຫາຣູປຄມນໍ. ກສ຺ມາ? ທ຺ວິນ຺ນໍ ກຸລານໍ ອນຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ມຫາປຣິຈ຺ຈາຄຄຸຓປຣິທີປນຕ຺ຖາຍ ຈ. ມິຄາຣມາຕຸປາສາທສ຺ສ ຈ ເຫຏ຺ຐາ ປຎ຺ຈ ກູຏາຄາຣຄພ຺ຠສຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຍສຸ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ວສນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍທາ ຠຄວາ ເຫຏ຺ຐາປາສາເທ ວສຕິ, ຕທາ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຄາຣເວນ ອຸປຣິປາສາທໍ ນາຣຸຫນ຺ຕິ. ຕໍ ທິວສໍ ປນ ຠຄວາ ອຸປຣິປາສາເທ ກູຏາຄາຣຄພ຺ຠໍ ປາວິສິ, ເຕນ ເຫຏ຺ຐາປາສາເທ ປຎ຺ຈປິ ຄພ຺ຠສຕານິ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ປວິສິໍສຸ. ເຕ ຈ ສພ຺ເພວ ນວາ ໂຫນ຺ຕິ ອຘຸນາຄຕາ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ອຸທ຺ຘຕາ ອຸນ຺ນຬາ ປາກຕິນ຺ທ຺ຣິຍາ. ເຕ ປວິສິຕ຺ວາ ທິວາເສຍ຺ຍໍ ສຸປິຕ຺ວາ ສາຍໍ ອຸຏ຺ຐາຍ ມຫາຕເລ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ຕຸຍ຺ຫໍ ກິໍ ອໂຫສິ, ຕ຺ວໍ ກຕ຺ຖ ອຄມາສິ, ອຫໍ ອາວຸໂສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ຆຣໍ, ອຫໍ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ, ຕຕ຺ຖ ເອວຣູໂປ ຈ ເອວຣູໂປ ຈ ໂຠຊນວິຘິ ອໂຫສີ’’ຕິ ນານປ຺ປກາຣໍ ອາມິສກຖໍ ກເຖນ຺ຕາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທາ ອເຫສຸໍ.

ຠຄວາ ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ວສນ຺ຕາປິ ເອວໍ ປມຕ຺ຕາ, ອໂຫ ອຍຸຕ຺ຕກາຣິໂນ’’ຕິ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອາຄມນໍ ຈິນ຺ເຕສິ. ຕາວເທວ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຠຄວໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິຍາ ອາຄມ຺ມ ປາທມູເລ ວນ຺ທມາໂນເຍວ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ນໍ ຠຄວາ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອເຕ ເຕ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ປມຕ຺ຕາ, ສາຘຸ ເນ ສໍເວເຊຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ຕາວເທວ ອາໂປກສິຓໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ກຣີສຠູມິຍໍ ຐິຕໍ ມຫາປາສາທໍ ນາວໍ ວິຍ ມຫາວາໂຕ ປາທງ຺ຄຸຏ຺ຐເກນ ກມ຺ເປສິ ສທ຺ຘິໍ ປຕິຏ຺ຐິຕປຖວິປ຺ປເທເສນ. ອຖ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠີຕາ ວິສ຺ສຣໍ ກໂຣນ຺ຕາ ສກສກຈີວຣານິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ຠຄວາ ເຕສໍ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຎ຺ເຎນ ທ຺ວາເຣນ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສນ຺ໂຕ ວິຍ ອໂຫສິ, ເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ຠຄວາ ‘‘ກິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠີຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ, ເຕ ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ມິຄາຣມາຕຸປາສາໂທ ກມ຺ປິໂຕ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ຊານາຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເກນາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຊານາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ອຖ ຠຄວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາທິສານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີນໍ ອສມ຺ປຊານານໍ ປມາທວິຫາຣີນໍ ສໍເວຄຊນນຕ຺ຖໍ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນນ ກມ຺ປິໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕມຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ອຸຏ຺ຐຫຖາຕິ ອາສນາ ອຸຏ຺ຐຫຖ ຆຏຖ ວາຍມຖ, ມາ ກຸສີຕາ ໂຫຖ. ນິສີທຖາຕິ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານານຸໂຍຄຕ຺ຖາຍ ນິສີທຖ. ໂກ ອຕ຺ໂຖ ສຸປິເຕນ ໂວຕິ ໂກ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານຕ຺ຖາຍ ປພ຺ພຊິຕານໍ ສຸປິເຕນ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ສຸປນ຺ເຕນ ໂກຈິ ອຕ຺ໂຖ ປາປຸຓິຕຸໍ. ອາຕຸຣານຎ຺ຫິ ກາ ນິທ຺ທາ, ສລ຺ລວິທ຺ຘານ ຣຸປ຺ປຕນ຺ຕິ ຍຕ຺ຣ ຈ ນາມ ອປ຺ປເກປິ ສຣີຣປ຺ປເທເສ ອຸຏ຺ຐິເຕນ ຈກ຺ຂຸໂຣຄາທິນາ ໂຣເຄນ ອາຕຸຣານໍ ເອກທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ຕມ຺ປິ ປວິຏ຺ເຐນ ອຍສລ຺ລອຏ຺ຐິສລ຺ລທນ຺ຕສລ຺ລວິສາຓສລ຺ລກຏ຺ຐສລ຺ລານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ສລ຺ເລນ ຣຸປ຺ປມານານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ນິທ຺ທາ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສກລຈິຕ຺ຕສຣີຣສນ຺ຕານໍ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ເນຫິ ນານປ຺ປກາຣກິເລສໂຣເຄຫິ ອາຕຸຣານຎ຺ຫິ ກາ ນິທ຺ທາ ຣາຄສລ຺ລາທີຫິ ຈ ປຎ຺ຈຫິ ສລ຺ເລຫິ ອນ຺ໂຕຫທຍໍ ປວິສິຍ ວິທ຺ຘຕ຺ຕາ ສລ຺ລວິທ຺ຘານໍ ຣຸປ຺ປຕໍ.

໓໓໕. ເອວໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຠຄວາ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຸສ຺ສາເຫນ຺ໂຕ ສໍເວເຊນ຺ໂຕ ຈ ອາຫ – ‘‘ອຸຏ຺ຐຫຖ…ເປ… ວສານຸເຄ’’ຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສາຘິປ຺ປາຍໂຍຊນາ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ – ເອວໍ ກິເລສສລ຺ລວິທ຺ຘານຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາໂລ ປພຸຊ຺ຌິຕຸໍ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ມຓ຺ຑເປຍ຺ຍມິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ສຕ຺ຖາ ສມ຺ມຸຂີຠູໂຕ, ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ປນ ໂວ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ, ຄິຣີສຸ ສຸຕ຺ຕໍ, ນທີສຸ ສຸຕ຺ຕໍ, ສເມສຸ ສຸຕ຺ຕໍ, ວິສເມສຸ ສຸຕ຺ຕໍ, ຣຸກ຺ຂຄ຺ເຄສຸປິ ສຸຕ຺ຕໍ ອທສ຺ສນາ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສາ ນິທ຺ທາຍ ອນ຺ຕກິຣິຍຕ຺ຖໍ ອຸຏ຺ຐຫຖ ນິສີທຖ ທຬ຺ຫໍ ສິກ຺ຂຖ ສນ຺ຕິຍາ.

ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມປາທສ຺ສຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ຕນໂຍ ເອວ. ທຸຕິຍປາເທ ປນ ສນ຺ຕີຕິ ຕິສ຺ໂສ ສນ຺ຕິໂຍ – ອຈ຺ຈນ຺ຕສນ຺ຕິ, ຕທງ຺ຄສນ຺ຕິ, ສມ຺ມຸຕິສນ຺ຕີຕິ, ນິພ຺ພານວິປສ຺ສນາທິຏ຺ຐິຄຕານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອິຘ ປນ ອຈ຺ຈນ຺ຕສນ຺ຕິ ນິພ຺ພານມຘິປ຺ເປຕໍ, ຕສ຺ມາ ນິພ຺ພານຕ຺ຖໍ ທຬ຺ຫໍ ສິກ຺ຂຖ, ອສິຖິລປຣກ຺ກມາ ຫຸຕ຺ວາ ສິກ຺ຂຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ມາ ໂວ ປມຕ຺ເຕ ວິຎ຺ຎາຍ, ມຈ຺ຈຸຣາຊາ ອໂມຫຍິຕ຺ຖ ວສານຸເຄ, ມາ ຕຸມ຺ເຫ ‘‘ປມຕ຺ຕາ ເອເຕ’’ຕິ ເອວໍ ຎຕ຺ວາ ມຈ຺ຈຸຣາຊປຣິຍາຍນາໂມ ມາໂຣ ວສານຸເຄ ອໂມຫຍິຕ຺ຖ, ຍຖາ ຕສ຺ສ ວສໍ ຄຈ຺ຉຖ, ເອວໍ ວສານຸເຄ ກໂຣນ຺ໂຕ ມາ ອໂມຫຍິຕ຺ຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໓໓໖. ຍໂຕ ຕສ຺ສ ວສໍ ອນຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຍາຍ ເທວາ ມນຸສ຺ສາ ຈ…ເປ… ສມປ຺ປິຕາ, ຍາຍ ເທວາ ຈ ມນຸສ຺ສາ ຈ ອຕ຺ຖິກາ ຣູປສທ຺ທຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພຕ຺ຖິກາ, ຕໍ ຣູປາທິໍ ສິຕາ ນິສ຺ສິຕາ ອລ຺ລີນາ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຕຣຖ ສມຕິກ຺ກມຖ ເອຕໍ ນານປ຺ປກາເຣສຸ ວິສເຍສຸ ວິສຏວິຕ຺ຖິຓ຺ຓວິສາລຕ຺ຕາ ວິສຕ຺ຕິກໍ ຠວໂຠຄຕຓ຺ຫໍ. ຂໂຓ ໂວ ມາ ອຸປຈ຺ຈຄາ, ອຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສມຓຘມ຺ມກຣຓກ຺ຂໂຓ ມາ ອຕິກ຺ກມິ. ເຍສຎ຺ຫິ ອຍເມວຣູໂປ ຂໂຓ ອຕິກ຺ກມຕິ, ເຍ ຈ ອິມໍ ຂຓໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕິ, ເຕ ຂຓາຕີຕາ ຫິ ໂສຈນ຺ຕິ ນິຣຍມ຺ຫິ ສມປ຺ປິຕາ, ນິຣສ຺ສາທຏ຺ເຐນ ນິຣຍສຎ຺ຎິເຕ ຈຕຸພ຺ພິເຘປິ ອປາເຍ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ‘‘ອກຕໍ ວຕ ໂນ ກລ຺ຍາຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ໂສຈນ຺ຕິ.

໓໓໗. ເອວໍ ຠຄວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຸສ຺ສາເຫຕ຺ວາ ສໍເວເຊຕ຺ວາ ຈ ອິທານິ ເຕສໍ ຕໍ ປມາທວິຫາຣໍ ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ສພ຺ເພວ ເຕ ອປ຺ປມາເທ ນິໂຍເຊນ຺ໂຕ ‘‘ປມາໂທ ຣໂຊ’’ຕິ ອິມໍ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປມາໂທຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ສຕິວິປ຺ປວາໂສ, ໂສ ຈິຕ຺ຕມລິນຏ຺ເຐນ ຣໂຊ. ຕໍ ປມາທມນຸປຕິໂຕ ປມາທານຸປຕິໂຕ, ປມາທານຸປຕິຕຕ຺ຕາ ອປຣາປຣຸປ຺ປນ຺ໂນ ປມາໂທ ເອວ, ໂສປິ ຣໂຊ. ນ ຫິ ກທາຈິ ປມາໂທ ນາມ ອຣໂຊ ອຕ຺ຖິ. ເຕນ ກິໍ ທີເປຕິ? ມາ ຕຸມ຺ເຫ ‘‘ທຫຣາ ຕາວ ມຍໍ ປຈ຺ຉາ ຊານິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວິສ຺ສາສມາປຊ຺ຊິຕ຺ຖ. ທຫຣກາເລປິ ຫິ ປມາໂທ ຣໂຊ, ມຊ຺ຌິມກາເລປິ ເຖຣກາເລປິ ປມາທານຸປຕິຕຕ຺ຕາ ມຫາຣໂຊ ສງ຺ກາຣກູໂຏ ເອວ ໂຫຕິ, ຍຖາ ຆເຣ ເອກທ຺ເວທິວສິໂກ ຣໂຊ ຣໂຊ ເອວ, ວຑ຺ຒມາໂນ ປນ ຄຓວສ຺ສິໂກ ສງ຺ກາຣກູໂຏ ເອວ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ປນ ປຐມວເຍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາ ອິຕຣວເຍສຸ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ, ປຐມວເຍ ວາ ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມວເຍ ສຸຓິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມວເຍ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ຠິກ຺ຂຸ ປມາທວິຫາຣີ ນ ໂຫຕິ ອປ຺ປມາທານຸໂລມປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ. ໂຍ ປນ ສພ຺ພວເຍສຸ ປມາທວິຫາຣີ ທິວາເສຍ຺ຍໍ ອາມິສກຖຎ຺ຈ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຕຸມ຺ເຫ, ຕສ຺ເສວ ໂສ ປຐມວເຍ ປມາໂທ ຣໂຊ, ອິຕຣວເຍສຸ ປມາທານຸປຕິໂຕ ມຫາປມາໂທ ຈ ມຫາຣໂຊ ເອວາຕິ.

ເອວໍ ເຕສໍ ປມາທວິຫາຣໍ ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ອປ຺ປມາເທ ນິໂຍເຊນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ອປ຺ປມາເທນ ວິຊ຺ຊາຍ, ອພ຺ພເຫ ສລ຺ລມຕ຺ຕໂນ’’ຕິ, ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ມາ ເອວເມໂສ ສພ຺ພທາປິ ປມາໂທ ຣໂຊ, ຕສ຺ມາ ສຕິອວິປ຺ປວາສສງ຺ຂາເຕນ ອປ຺ປມາເທນ ອາສວານໍ ຂຍຎາຓສງ຺ຂາຕາຍ ຈ ວິຊ຺ຊາຍ ປຓ຺ຑິໂຕ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອຸທ຺ຘເຣ ອຕ຺ຕໂນ ຫທຍນິສ຺ສິຕໍ ຣາຄາທິປຎ຺ຈວິຘໍ ສລ຺ລນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ເທສນໍ ສມາເປສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ສໍເວຄມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕເມວ ຘມ຺ມເທສນໍ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມານາ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຕາປິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສູຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸຕ຺ຕນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ອຸຏ຺ຐານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.