໒. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣມາຕຸເປຕິວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

ນຄ຺ຄາ ທຸພ຺ພຓ຺ຓຣູປາສີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖຣິ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ເຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອິໂຕ ປຎ຺ຈມາຍ ຊາຕິຍາ ມາຕຸຠູຕໍ ເປຕິໍ ອາຣພ຺ຠ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກທິວສໍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ອາຍສ຺ມາ ຈ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອາຍສ຺ມາ ຈ ກປ຺ປິໂນ ຣາຊຄຫສ຺ສ ອວິທູເຣ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ວິຫຣນ຺ຕິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ພາຣາຓສິຍໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຑ຺ໂຒ ມຫທ຺ຘໂນ ມຫາໂຠໂຄ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓກປຓທ຺ຘິກວນິພ຺ພກຍາຈການໍ ໂອປານຠູໂຕ ອນ຺ນປານວຕ຺ຖສຍນາທີນິ ເທຕິ. ເທນ຺ໂຕ ຈ ອາຄຕາຄຕານໍ ຍຖາກາລໍ ຍຖາຣຫຎ຺ຈ ປາໂທທກປາທພ຺ຠຎ຺ຊນາທິທານານຸປຸພ຺ພກໍ ສພ຺ພາຠິເທຍ຺ຍໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂູ ອນ຺ນປານາທິນາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປຣິວິສຕິ. ໂສ ເທສນ຺ຕຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠຣິຍໍ ອາຫ – ‘‘ໂຠຕິ, ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ອິມໍ ທານວິຘິໍ ອປຣິຫາເປນ຺ຕີ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອນຸປຕິຏ຺ຐາຫີ’’ຕິ. ສາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ປກ຺ກນ຺ເຕ ເອວ ຕາວ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ທານວິຘິໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິ, ອທ຺ຘິການໍ ປນ ນິວາສຕ຺ຖາຍ ອຸປຄຕານໍ ເຄຫປິຏ຺ຐິໂຕ ຉຑ຺ຑິຕໍ ຊຣສາລໍ ທສ຺ເສສິ ‘‘ເອຕ຺ຖ ວສຖາ’’ຕິ. ອນ຺ນປານາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຕຕ຺ຖ ອທ຺ຘິເກສຸ ອາຄເຕສຸ ‘‘ຄູຖໍ ຂາທຖ, ມຸຕ຺ຕໍ ປິວຖ, ໂລຫິຕໍ ປິວຖ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ມາຕຸ ມຕ຺ຖລຸງ຺ຄໍ ຂາທຖາ’’ຕິ ຍໍ ຍໍ ອສຸຈິ ເຊຄຸຈ຺ຉໍ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐຸຣໍ ວທຕິ.

ສາ ອປເຣນ ສມເຍນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ກມ຺ມານຸຠາວຸກ຺ຂິຕ຺ຕາ ເປຕໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕານຸຣູປໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕີ ປຸຣິມຊາຕິສມ຺ພນ຺ຘໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸກາມາ ຕສ຺ສ ວິຫາຣທ຺ວາຣໍ ສມ຺ປາປຸຓິ, ຕສ຺ສ ວິຫາຣທ຺ວາຣເທວຕາໂຍ ວິຫາຣປ຺ປເວສນໍ ນິວາເຣສຸໍ. ສາ ກິຣ ອິໂຕ ປຎ຺ຈມາຍ ຊາຕິຍາ ເຖຣສ຺ສ ມາຕຸຠູຕປຸພ຺ພາ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ – ‘‘ອຫໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອິໂຕ ປຎ຺ຈມາຍ ຊາຕີຍາ ມາຕາ, ເທຖ ເມ ທ຺ວາຣປ຺ປເວສນໍ ເຖຣໍ ທຏ຺ຐຸ’’ນ຺ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເທວຕາ ຕສ຺ສາ ປເວສນໍ ອນຸຊານິໍສຸ. ສາ ປວິສິຕ຺ວາ ຈງ຺ກມນໂກຏິຍໍ ຐຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສິ. ເຖໂຣ ຕໍ ທິສ຺ວາ ກຣຸຓາຍ ສຎ຺ໂຈທິຕມານໂສ ຫຸຕ຺ວາ –

໑໑໖. ‘‘ນຄ຺ຄາ ທຸພ຺ພຓ຺ຓຣູປາສິ, ກິສາ ຘມນິສນ຺ຖຕາ;

ອຸປ຺ຜາສຸລິເກ ກິສິເກ, ກາ ນຸ ຕ຺ວໍ ອິຘ ຕິຏ຺ຐສີ’’ຕິ. –

ຄາຖາຍ ປຸຈ຺ຉິ. ສາ ເຖເຣນ ປຸຏ຺ຐາ ປຏິວຈນໍ ເທນ຺ຕີ –

໑໑໗. ‘‘ອຫໍ ເຕ ສກິຍາ ມາຕາ, ປຸພ຺ເພ ອຎ຺ຎາສຸ ຊາຕີສຸ;

ອຸປປນ຺ນາ ເປຕ຺ຕິວິສຍໍ, ຂຸປ຺ປິປາສສມປ຺ປິຕາ.

໑໑໘. ‘‘ຉຑ຺ຑິຕໍ ຂິປິຕໍ ເຂຬໍ, ສິງ຺ຆາຓິກໍ ສິເລສຸມໍ;

ວສຎ຺ຈ ຑຍ຺ຫມານານໍ, ວິຊາຕານຎ຺ຈ ໂລຫິຕໍ.

໑໑໙. ‘‘ວຓິການຎ຺ຈ ຍໍ ຆານ-ສີສຈ຺ຉິນ຺ນານ ໂລຫິຕໍ;

ຂຸທາປເຣຕາ ຠຸຎ຺ຊາມິ, ອິຈ຺ຉິປຸຣິສນິສ຺ສິຕໍ.

໑໒໐. ‘‘ປຸພ຺ພໂລຫິຕໍ ຠກ຺ຂາມິ, ປສູນໍ ມານຸສານ ຈ;

ອເລຓາ ອນຄາຣາ ຈ, ນີລມຎ຺ຈປຣາຍຓາ.

໑໒໑. ‘‘ເທຫິ ປຸຕ຺ຕກ ເມ ທານໍ, ທຕ຺ວາ ອນ຺ວາທິສາຫິ ເມ;

ອປ຺ເປວ ນາມ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍໍ, ປຸພ຺ພໂລຫິຕໂຠຊນາ’’ຕິ. – ປຎ຺ຈຄາຖາ ອຠາສິ;

໑໑໗. ຕຕ຺ຖ ອຫໍ ເຕ ສກິຍາ ມາຕາຕິ ອຫໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ຊນນິຠາວໂຕ ສກິຍາ ມາຕາ. ປຸພ຺ເພ ອຎ຺ຎາສຸ ຊາຕີສູຕິ ມາຕາ ໂຫນ຺ຕີປິ ນ ອິມິສ຺ສໍ ຊາຕິຍໍ, ອຖ ໂຂ ປຸພ຺ເພ ອຎ຺ຎາສຸ ຊາຕີສຸ, ອິໂຕ ປຎ຺ຈມິຍນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຸປປນ຺ນາ ເປຕ຺ຕິວິສຍນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ເປຕໂລກໍ ອຸປຄຕາ. ຂຸປ຺ປິປາສສມປ຺ປິຕາຕິ ຂຸທາຍ ຈ ປິປາສາຍ ຈ ອຠິຠູຕາ, ນິຣນ຺ຕຣໍ ຊິຆຈ຺ຉາປິປາສາຫິ ອຠິຠຸຍ຺ຍມານາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໑໘-໑໑໙. ຉຑ຺ຑິຕນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐກໍ, ວນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂິປິຕນ຺ຕິ ຂິປິເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມຸຂໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕມລໍ. ເຂຬນ຺ຕິ ນິຏ຺ຐຸຠໍ. ສິງ຺ຆາຓິກນ຺ຕິ ມຕ຺ຖລຸງ຺ຄໂຕ ວິສ຺ສນ຺ທິຕ຺ວາ ນາສິກາຍ ນິກ຺ຂນ຺ຕມລໍ. ສິເລສຸມນ຺ຕິ ເສມ຺ຫໍ. ວສຎ຺ຈ ຑຍ຺ຫມານານນ຺ຕິ ຈິຕກສ຺ມິໍ ຑຍ຺ຫມານານໍ ກເຬວຣານໍ ວສາເຕລຎ຺ຈ. ວິຊາຕານຎ຺ຈ ໂລຫິຕນ຺ຕິ ປສູຕານໍ ອິຕ຺ຖີນໍ ໂລຫິຕໍ, ຄພ຺ຠມລໍ ຈ-ສທ຺ເທນ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ວຓິການນ຺ຕິ ສຎ຺ຊາຕວຓານໍ. ຍນ຺ຕິ ຍໍ ໂລຫິຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຆານສີສຈ຺ຉິນ຺ນານນ຺ຕິ ຆານຈ຺ຉິນ຺ນານໍ ສີສຈ຺ຉິນ຺ນານຎ຺ຈ ຍໍ ໂລຫິຕໍ, ຕໍ ຠຸຎ຺ຊາມີຕິ ໂຍຊນາ. ເທສນາສີສເມຕໍ ‘‘ຆານສີສຈ຺ຉິນ຺ນານ’’ນ຺ຕິ, ຍສ຺ມາ ຫຕ຺ຖປາທາທິຈ຺ຉິນ຺ນານມ຺ປິ ໂລຫິຕໍ ຠຸຎ຺ຊາມິເຍວ. ຕຖາ ‘‘ວຓິການ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ເຕສມ຺ປິ ໂລຫິຕໍ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຂຸທາປເຣຕາຕິ ຊິຆຈ຺ຉາຠິຠູຕາ ຫຸຕ຺ວາ. ອິຕ຺ຖິປຸຣິສນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສສຣີຣນິສ຺ສິຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ຈມ຺ມມໍສນ຺ຫາຣຸປຸພ຺ພາທິກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊາມີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໑໒໐-໑໒໑. ປສູນນ຺ຕິ ອຊໂຄມຫິໍສາທີນໍ. ອເລຓາຕິ ອສຣຓາ. ອນຄາຣາຕິ ອນາວາສາ. ນີລມຎ຺ຈປຣາຍຓາຕິ ສຸສາເນ ຉຑ຺ຑິຕມລມຎ຺ຈສຍນາ. ອຖ ວາ ນີລາຕິ ຉາຣິກງ຺ຄາຣພຫຸລາ ສຸສານຠູມິ ອຘິປ຺ເປຕາ, ຕໍເຍວ ມຎ຺ຈໍ ວິຍ ອຘິສຍນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ວາທິສາຫິ ເມຕິ ຍຖາ ທິນ຺ນໍ ທກ຺ຂິຓໍ ມຍ຺ຫໍ ອຸປກປ຺ປຕິ, ຕຖາ ອຸທ຺ທິສ ປຕ຺ຕິທານໍ ເທຫິ. ອປ຺ເປວ ນາມ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍໍ, ປຸພ຺ພໂລຫິຕໂຠຊນາຕິ ຕວ ອຸທ຺ທິສເນນ ເອຕສ຺ມາ ປຸພ຺ພໂລຫິຕໂຠຊນາ ເປຕຊີວິກາ ອປິ ນາມ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍໍ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ທຸຕິຍທິວເສ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣາທິເກ ຕໂຍ ເຖເຣ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຣາຊຄເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ນິເວສນໍ ອຄມາສິ. ຣາຊາ ເຖເຣ ທິສ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຄມນກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉິ. ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ‘‘ອຎ຺ຎາຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຖເຣ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສພ຺ພກມ຺ມິກໍ ອມຈ຺ຈໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອາຓາເປສິ ‘‘ນຄຣສ຺ສ ອວິທູເຣ ວິວິຕ຺ເຕ ຉາຍູທກສມ຺ປນ຺ເນ ຐາເນ ຈຕສ຺ໂສ ກຸຏິໂຍ ກາເຣຫີ’’ຕິ. ອນ຺ເຕປຸເຣ ຈ ປໂຫນກວິເສສວເສນ ຕິຘາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ຈຕສ຺ໂສ ກຸຏິໂຍ ປຏິຈ຺ຉາເປສິ, ສຍຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ອກາສິ. ນິຏ຺ຐິຕາສຸ ກຸຏິກາສຸ ສພ຺ພໍ ພລິກຣຓໍ ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ອນ຺ນປານວຕ຺ຖາທີນິ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຈາຕຸທ຺ທິສສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິເກ ສພ຺ພປຣິກ຺ຂາເຣ ຈ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຕໍ ສພ຺ພໍ ນິຍ຺ຍາເທສິ. ອຖ ເຖໂຣ ຕໍ ເປຕິໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຕໍ ສພ຺ພໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຈາຕຸທ຺ທິສສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອທາສິ. ສາ ເປຕີ ຕໍ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສພ຺ພກາມສມິທ຺ຘາ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ອປຣທິວເສ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໍ ເຖໂຣ ປຏິປຸຈ຺ຉິ, ສາ ອຕ຺ຕໂນ ເປຕູປປຕ຺ຕິໍ ປຸນ ເທວູປປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ກເຖສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໑໒໒. ‘‘ມາຕຸຍາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ, ອຸປຕິສ຺ໂສນຸກມ຺ປໂກ;

ອາມນ຺ຕຍິ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘຎ຺ຈ ກປ຺ປິນໍ.

໑໒໓. ‘‘ຈຕສ຺ໂສ ກຸຏິໂຍ ກຕ຺ວາ, ສງ຺ເຆ ຈາຕຸທ຺ທິເສ ອທາ;

ກຸຏິໂຍ ອນ຺ນປານຎ຺ຈ, ມາຕຸ ທກ຺ຂິຓມາທິສີ.

໑໒໔. ‘‘ສມນນ຺ຕຣານຸທ຺ທິຏ຺ເຐ, ວິປາໂກ ອຸທປຊ຺ຊຖ;

ໂຠຊນໍ ປານີຍໍ ວຕ຺ຖໍ, ທກ຺ຂິຓາຍ ອິທໍ ຜລໍ.

໑໒໕. ‘‘ຕໂຕ ສຸທ຺ຘາ ສຸຈິວສນາ, ກາສິກຸຕ຺ຕມຘາຣິນີ;

ວິຈິຕ຺ຕວຕ຺ຖາຠຣຓາ, ໂກລິກໍ ອຸປສງ຺ກມີ’’ຕິ.

໑໒໓. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ເຆ ຈາຕຸທ຺ທິເສ ອທາຕິ ຈາຕຸທ຺ທິສສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ອທາສິ, ນິຍ຺ຍາເທສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ.

ອຖາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຕໍ ເປຕິໍ –

໑໒໖. ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ເຕນ ວຓ຺ເຓນ, ຍາ ຕ຺ວໍ ຕິຏ຺ຐສິ ເທວເຕ;

ໂອຠາເສນ຺ຕີ ທິສາ ສພ຺ພາ, ໂອສຘີ ວິຍ ຕາຣກາ.

໑໒໗. ‘‘ເກນ ເຕຕາທິໂສ ວຓ຺ໂຓ, ເຕນ ເຕ ອິຘ ມິຊ຺ຌຕິ;

ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຈ ເຕ ໂຠຄາ, ເຍ ເກຈິ ມນໂສ ປິຍາ.

໑໒໘. ‘‘ປຸຈ຺ຉາມິ ຕໍ ເທວິ ມຫານຸຠາເວ, ມນຸສ຺ສຠູຕາ ກິມກາສິ ປຸຎ຺ຎໍ;

ເກນາສິ ເອວໍ ຊລິຕານຸຠາວາ,

ວຓ຺ໂຓ ຈ ເຕ ສພ຺ພທິສາ ປຠາສຕີ’’ຕິ. – ປຸຈ຺ຉິ;

໑໒໙-໑໓໓. ອຖ ສາ ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສາຫໍ ມາຕາ’’ຕິອາທິນາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ອຖາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສິ. ຠຄວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ສາ ເທສນາ ມຫາຊນສ຺ສ ສາຕ຺ຖິກາ ອໂຫສີຕິ.

ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣມາຕຸເປຕິວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.