໒. ອຸພ຺ພຣິວຄ຺ໂຄ

໑. ສໍສາຣໂມຈກເປຕິວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

ນຄ຺ຄາ ທຸພ຺ພຓ຺ຓຣູປາສີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖຣິ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ເຕ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ອິຏ຺ຐກວຕີນາມເກ ຄາເມ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເປຕິໍ ອາຣພ຺ຠ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຄຘຣຏ຺ເຐ ກິຣ ອິຏ຺ຐກວຕີ ຈ ທີຆຣາຊິ ຈາຕິ ທ຺ເວ ຄາມກາ ອເຫສຸໍ, ຕຕ຺ຖ ພຫູ ສໍສາຣໂມຈກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ປຏິວສນ຺ຕິ. ອຕີເຕ ຈ ກາເລ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວສ຺ສສຕານໍ ມຕ຺ຖເກ ອຎ຺ຎຕຣາ ອິຕ຺ຖີ ຕຕ຺ເຖວ ອິຏ຺ຐກວຕິຍໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ສໍສາຣໂມຈກກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວເສນ ພຫູ ກີຏປຏງ຺ເຄ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕ຺ວາ ເປເຕສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ສາ ປຎ຺ຈ ວສ຺ສສຕານິ ຂຸປ຺ປິປາສາທິທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວຕິ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ເກ ອນຸກ຺ກເມນ ຣາຊຄຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ເຕ ປຸນປິ ອິຏ຺ຐກວຕິຍໍເຍວ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ສໍສາຣໂມຈກກຸເລເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຍທາ ສຕ຺ຕຏ຺ຐວສ຺ສຸທ຺ເທສິກກາເລ ອຎ຺ຎາຫິ ທາຣິກາຫິ ສທ຺ຘິໍ ຣຖິກາຍ ກີຬນສມຕ຺ຖາ ອໂຫສິ, ຕທາ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ຕເມວ ຄາມໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ອຣຸຓວຕີວິຫາເຣ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ທ຺ວາທສຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ທ຺ວາຣສມີເປນ ມຄ຺ເຄນ ອຕິກ຺ກມຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ພຫູ ຄາມທາຣິກາ ຄາມໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣສມີເປ ກີຬນ຺ຕິໂຍ ປສນ຺ນມານສາ ມາຕາປິຕູນໍ ປຏິປຕ຺ຕິທສ຺ສເນນ ເວເຄນາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອຎ຺ເຎ ຈ ຠິກ຺ຂູ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິໍສຸ. ສາ ປເນສາ ອສ຺ສທ຺ຘກຸລສ຺ສ ຘີຕາ ຈິຣກາລໍ ອປຣິຈິຕກຸສລຕາຍ ສາຘຸຊນາຈາຣວິຣຫິຕາ ອນາທຣາ ອລກ຺ຂິກາ ວິຍ ອຏ຺ຐາສິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ສາ ປຸພ຺ພຈຣິຕໍ ອິທານິ ຈ ສໍສາຣໂມຈກກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໍ ອາຍຕິຎ຺ຈ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນາຣຫຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສຈາຍໍ ມໍ ວນ຺ທິສ຺ສຕິ, ນິຣເຍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ເປເຕສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາປິ ມມໍເຍວ ນິສ຺ສາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຏິລຠິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ກຣຸຓາສຎ຺ໂຈທິຕມານໂສ ຕາ ທາຣິກາໂຍ ອາຫ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ຠິກ຺ຂູ ວນ຺ທຖ, ອຍໍ ປນ ທາຣິກາ ອລກ຺ຂິກາ ວິຍ ຐິຕາ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ຕາ ທາຣິກາ ຫຕ຺ເຖສຸ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ພລກ຺ກາເຣນ ເຖຣສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທາເປສຸໍ.

ສາ ອປເຣນ ສມເຍນ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ທີຆຣາຊິຍໍ ສໍສາຣໂມຈກກຸເລ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ທິນ຺ນາ ປຣິປຸຓ຺ຓຄພ຺ຠາ ຫຸຕ຺ວາ ກາລກຕາ ເປເຕສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນຄ຺ຄາ ທຸພ຺ພຓ຺ຓຣູປາ ຂຸປ຺ປິປາສາຠິຠູຕາ ອຕິວິຍ ພີຠຈ຺ຉທສ຺ສນາ ວິຈຣນ຺ຕີ ຣຕ຺ຕິຍໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ເຖໂຣ –

໙໕. ‘‘ນຄ຺ຄາ ທຸພ຺ພຓ຺ຓຣູປາສິ, ກິສາ ຘມນິສນ຺ຖຕາ;

ອຸປ຺ຜາສຸລິເກ ກິສິເກ, ກາ ນຸ ຕ຺ວໍ ອິຘ ຕິຏ຺ຐສີ’’ຕິ. –

ຄາຖາຍ ປຸຈ຺ຉິ. ຕຕ຺ຖ ຘມນິສນ຺ຖຕາຕິ ນິມ຺ມໍສໂລຫິຕຕາຍ ສິຣາຊາເລຫິ ປຕ຺ຖຕຄຕ຺ຕາ. ອຸປ຺ຜາສຸລິເກຕິ ອຸຄ຺ຄຕຜາສຸລິເກ. ກິສິເກຕິ ກິສສຣີເຣ. ປຸພ຺ເພປິ ‘‘ກິສາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ກິສິເກ’’ຕິ ວຈນໍ ອຏ຺ຐິຈມ຺ມນ຺ຫາຣຸມຕ຺ຕສຣີຣຕາຍ ອຕິວິຍ ກິສຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເປຕີ ອຕ຺ຕານໍ ປເວເທນ຺ຕີ –

໙໖. ‘‘ອຫໍ ຠທນ຺ເຕ ເປຕີມ຺ຫິ, ທຸຄ຺ຄຕາ ຍມໂລກິກາ;

ປາປກມ຺ມໍ ກຣິຕ຺ວານ, ເປຕໂລກໍ ອິໂຕ ຄຕາ’’ຕິ. – ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ເຖເຣນ –

໙໗. ‘‘ກິໍ ນຸ ກາເຍນ ວາຈາຍ, ມນສາ ທຸກ຺ກຏໍ ກຕໍ;

ກິສ຺ສກມ຺ມວິປາເກນ, ເປຕໂລກໍ ອິໂຕ ຄຕາ’’ຕິ. –

ກຕກມ຺ມໍ ປຸຏ຺ຐາ ‘‘ອທານສີລາ ມຈ຺ຉຣິນີ ຫຸຕ຺ວາ ເປຕໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເອວໍ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວາມີ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໙໘. ‘‘ອນຸກມ຺ປກາ ມຍ຺ຫໍ ນາເຫສຸໍ ຠນ຺ເຕ, ປິຕາ ຈ ມາຕາ ອຖວາປິ ຎາຕກາ;

ເຍ ມໍ ນິໂຍເຊຍ຺ຍຸໍ ທທາຫິ ທານໍ, ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ.

໙໙. ‘‘ອິໂຕ ອຫໍ ວສ຺ສສຕານິ ປຎ຺ຈ, ຍໍ ເອວຣູປາ ວິຈຣາມິ ນຄ຺ຄາ;

ຂຸທາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ຈ ຂຊ຺ຊມານາ, ປາປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ຜລໍ ມເມທໍ.

໑໐໐. ‘‘ວນ຺ທາມິ ຕໍ ອຍ຺ຍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ, ອນຸກມ຺ປ ມໍ ວີຣ ມຫານຸຠາວ;

ທຕ຺ວາ ຈ ເມ ອາທິສ ຍຎ຺ຫິ ກິຎ຺ຈິ, ໂມເຈຫິ ມໍ ທຸຄ຺ຄຕິຍາ ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ.

໙໘. ຕຕ຺ຖ ອນຸກມ຺ປກາຕິ ສມ຺ປຣາຍິເກນ ອຕ຺ເຖນ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫກາ. ຠນ຺ເຕຕິ ເຖຣໍ ອາລປຕິ. ເຍ ມໍ ນິໂຍເຊຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ມາຕາ ວາ ປິຕາ ວາ ອຖ ວາ ຎາຕກາ ເອທິສາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ທທາຫິ ທານ’’ນ຺ຕິ ເຍ ມໍ ນິໂຍເຊຍ຺ຍຸໍ, ຕາທິສາ ອນຸກມ຺ປກາ ມຍ຺ຫໍ ນາເຫສຸນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

໙໙. ອິໂຕ ອຫໍ ວສ຺ສສຕານິ ປຎ຺ຈ, ຍໍ ເອວຣູປາ ວິຈຣາມິ ນຄ຺ຄາຕິ ອິທໍ ສາ ເປຕີ ອິໂຕ ຕຕິຍາຍ ຊາຕິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ເປຕຕ຺ຕຠາວໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ອິທານິປິ ຕຖາ ປຎ຺ຈວສ຺ສສຕານິ ວິຈຣາມີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ, ທານາທີນໍ ປຸຎ຺ຎານໍ ອກຕຕ຺ຕາ ເອວຣູປາ ນຄ຺ຄາ ເປຕີ ຫຸຕ຺ວາ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວສ຺ສສຕານິ ປຎ຺ຈ ວິຈຣາມີຕິ ໂຍຊນາ. ຕຓ຺ຫາຍາຕິ ປິປາສາຍ. ຂຊ຺ຊມານາຕິ ຂາທິຍມານາ, ພາຘິຍມານາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໐໐. ວນ຺ທາມິ ຕໍ ອຍ຺ຍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາຕິ ອຍ຺ຍ, ຕມຫໍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ວນ຺ທາມິ, ເອຕ຺ຕກເມວ ປຸຎ຺ຎໍ ອິທານິ ມຍາ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອນຸກມ຺ປ ມນ຺ຕິ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫ ມມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອນຸທ຺ທຍໍ ກໂຣຫິ. ທຕ຺ວາ ຈ ເມ ອາທິສ ຍຎ຺ຫິ ກິຎ຺ຈີຕິ ກິຎ຺ຈິເທວ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ທຕ຺ວາ ຕໍ ທກ຺ຂິຓໍ ມຍ຺ຫໍ ອາທິສ, ເຕນ ເມ ອິໂຕ ເປຕໂຍນິໂຕ ໂມກ຺ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວທຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ໂມເຈຫິ ມໍ ທຸຄ຺ຄຕິຍາ ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ.

ເອວໍ ເປຕິຍາ ວຸຕ຺ເຕ ຍຖາ ໂສ ເຖໂຣ ປຏິປຊ຺ຊິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາ ວຸຕ຺ຕາ –

໑໐໑. ‘‘ສາຘູຕິ ໂສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕນຸກມ຺ປໂກ;

ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂລປໍ ທຕ຺ວາ, ປາຓິມຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂຈຬກໍ;

ຖາລກສ຺ສ ຈ ປານີຍໍ, ຕສ຺ສາ ທກ຺ຂິຓມາທິສິ.

໑໐໒. ‘‘ສມນນ຺ຕຣານຸທ຺ທິຏ຺ເຐ, ວິປາໂກ ອຸທປຊ຺ຊຖ;

ໂຠຊນຈ຺ຉາທນປານີຍໍ, ທກ຺ຂິຓາຍ ອິທໍ ຜລໍ.

໑໐໓. ‘‘ຕໂຕ ສຸທ຺ຘາ ສຸຈິວສນາ, ກາສິກຸຕ຺ຕມຘາຣິນີ;

ວິຈິຕ຺ຕວຕ຺ຖາຠຣຓາ, ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມີ’’ຕິ.

໑໐໑-໑໐໓. ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູນນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ, ວຈນວິປລ຺ລາເສນ ເຫຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອາໂລປໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຕ຺ວາ’’ຕິ ເກຈິ ປຐນ຺ຕິ. ອາໂລປນ຺ຕິ ກພຬໍ, ເອກາໂລປມຕ຺ຕໍ ໂຠຊນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາຓິມຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂຈຬກນ຺ຕິ ເອກຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓໍ ໂຈຬຂຓ຺ຑນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຖາລກສ຺ສ ຈ ປານີຍນ຺ຕິ ເອກຖາລກປູຣຓມຕ຺ຕໍ ອຸທກໍ. ເສສໍ ຂລ຺ລາຏິຍເປຕວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ອຖາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ເປຕິໍ ປີຓິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຣິສຸທ຺ຘຉວິວຓ຺ຓໍ ທິພ຺ພວຕ຺ຖາຠຣຓາລງ຺ກາຣໍ ສມນ຺ຕໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຠາຍ ໂອຠາເສນ຺ຕິໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕໍ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ກມ຺ມຜລໍ ຕາຍ ວິຠາເວຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໐໔. ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ເຕນ ວຓ຺ເຓນ, ຍາ ຕ຺ວໍ ຕິຏ຺ຐສິ ເທວເຕ;

ໂອຠາເສນ຺ຕີ ທິສາ ສພ຺ພາ, ໂອສຘີ ວິຍ ຕາຣກາ.

໑໐໕. ‘‘ເກນ ເຕຕາທິໂສ ວຓ຺ໂຓ, ເກນ ເຕ ອິຘ ມິຊ຺ຌຕິ;

ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຈ ເຕ ໂຠຄາ, ເຍ ເກຈິ ມນໂສ ປິຍາ.

໑໐໖. ‘‘ປຸຈ຺ຉາມິ ຕໍ ເທວິ ມຫານຸຠາເວ, ມນຸສ຺ສຠູຕາ ກິມກາສິ ປຸຎ຺ຎໍ;

ເກນາສິ ເອວໍ ຊລິຕານຸຠາວາ, ວຓ຺ໂຓ ຈ ເຕ ສພ຺ພທິສາ ປຠາສຕີ’’ຕິ.

໑໐໔. ຕຕ຺ຖ ອຠິກ຺ກນ຺ເຕນາຕິ ອຕິມນາເປນ, ອຠິຣູເປນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຓ຺ເຓນາຕິ ຉວິວຓ຺ເຓນ. ໂອຠາເສນ຺ຕີ ທິສາ ສພ຺ພາຕິ ສພ຺ພາປິ ທສ ທິສາ ໂຊເຕນ຺ຕີ ເອກາໂລກໍ ກໂຣນ຺ຕີ. ຍຖາ ກິນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ໂອສຘີ ວິຍ ຕາຣກາ’’ຕິ. ອຸສ຺ສນ຺ນາ ປຠາ ເອຕາຍ ຘີຍຕິ, ໂອສຘານໍ ວາ ອນຸພລປ຺ປທາຍິກາຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ໂອສຘີ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມາ ຕາຣກາ ຍຖາ ສມນ຺ຕໂຕ ອາໂລກໍ ກຸຣຸມານາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວເມວ ຕ຺ວໍ ສພ຺ພທິສາ ໂອຠາເສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໐໕. ເກນາຕິ ກິໍ-ສທ຺ໂທ ປຸຈ຺ຉາຍໍ. ເຫຕຸອຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ກຣຓວຈນໍ, ເກນ ເຫຕຸນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕຕິ ຕວ. ເອຕາທິໂສຕິ ເອທິໂສ, ເອຕຣຫິ ຍຖາທິສ຺ສມາໂນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເກນ ເຕ ອິຘ ມິຊ຺ຌຕີຕິ ເກນ ປຸຎ຺ຎວິເສເສນ ອິຘ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອິທານິ ຕຍາ ລພ຺ຠມານໍ ສຸຈຣິຕຜລໍ ອິຊ຺ຌຕິ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕິ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ໂຠຄາຕິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ‘‘ໂຠຄາ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມາ ວຕ຺ຖາຠຣຓາທິວິຕ຺ຕູປກຣຓວິເສສາ. ເຍ ເກຈີຕິ ໂຠເຄ ອນວເສສໂຕ ພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອນວເສສພ຺ຍາປໂກ ຫິ ອຍໍ ນິທ຺ເທໂສ ຍຖາ ‘‘ເຍ ເກຈິ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ. ມນໂສ ປິຍາຕິ ມນສາ ປິຍາຍິຕພ຺ພາ, ມນາປິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໐໖. ປຸຈ຺ຉາມີຕິ ປຸຈ຺ຉໍ ກໂຣມິ, ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕນ຺ຕິ ຕ຺ວໍ. ເທວີຕິ ທິພ຺ພານຠາວສມງ຺ຄິຕາຍ, ເທວິ. ເຕນາຫ ‘‘ມຫານຸຠາເວ’’ຕິ. ມນຸສ຺ສຠູຕາຕິ ມນຸສ຺ເສສຸ ຊາຕາ ມນຸສ຺ສຠາວໍ ປຕ຺ຕາ. ອິທໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສຕ຺ຕາ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕຠາເວ ຐິຕາ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍເມຕາຍໍ ຄາຖານໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ອຕ຺ໂຖ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ປຣມຕ຺ຖທີປນິຍໍ ວິມານວຕ຺ຖຸອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ປຸນ ເຖເຣນ ປຸຏ຺ຐາ ເປຕີ ຕສ຺ສາ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ລທ຺ຘກາຣຓໍ ປກາເສນ຺ຕີ ເສສຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໐໗. ‘‘ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸກິໍ ກິສໍ ຉາຕໍ, ນຄ຺ຄໍ ສມ຺ປຕິຕຈ຺ຉວິໍ;

ມຸນິ ກາຣຸຓິໂກ ໂລເກ, ຕໍ ມໍ ອທ຺ທກ຺ຂິ ທຸຄ຺ຄຕໍ.

໑໐໘. ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂລປໍ ທຕ຺ວາ, ປາຓິມຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂຈຬກໍ;

ຖາລກສ຺ສ ຈ ປານີຍໍ, ມມ ທກ຺ຂິຓມາທິສິ.

໑໐໙. ‘‘ອາໂລປສ຺ສ ຜລໍ ປສ຺ສ, ຠຕ຺ຕໍ ວສ຺ສສຕໍ ທສ;

ຠຸຎ຺ຊາມິ ກາມກາມິນີ, ອເນກຣສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ.

໑໑໐. ‘‘ປາຓິມຕ຺ຕສ຺ສ ໂຈຬສ຺ສ, ວິປາກໍ ປສ຺ສ ຍາທິສໍ;

ຍາວຕາ ນນ຺ທຣາຊສ຺ສ, ວິຊິຕສ຺ມິໍ ປຏິຈ຺ຉທາ.

໑໑໑. ‘‘ຕໂຕ ພຫຸຕຣາ ຠນ຺ເຕ, ວຕ຺ຖານຈ຺ຉາທນານິ ເມ;

ໂກເສຍ຺ຍກມ຺ພລີຍານິ, ໂຂມກປ຺ປາສິການິ ຈ.

໑໑໒. ‘‘ວິປຸລາ ຈ ມຫຄ຺ຆາ ຈ, ເຕປາກາເສວລມ຺ພເຣ;

ສາຫໍ ຕໍ ປຣິທຫາມິ, ຍໍ ຍຎ຺ຫິ ມນໂສ ປິຍໍ.

໑໑໓. ‘‘ຖາລກສ຺ສ ຈ ປານີຍໍ, ວິປາກໍ ປສ຺ສ ຍາທິສໍ;

ຄມ຺ຠີຣາ ຈຕຸຣສ຺ສາ ຈ, ໂປກ຺ຂຣຎ຺ໂຎ ສຸນິມ຺ມິຕາ.

໑໑໔. ‘‘ເສໂຕທກາ ສຸປ຺ປຕິຕ຺ຖາ, ສີຕາ ອປ຺ປຏິຄນ຺ຘິຍາ;

ປທຸມຸປ຺ປລສຎ຺ຉນ຺ນາ, ວາຣິກິຎ຺ຊກ຺ຂປູຣິຕາ.

໑໑໕. ‘‘ສາຫໍ ຣມາມິ ກີຬາມິ, ໂມທາມິ ອກຸໂຕຠຍາ;

ມຸນິໍ ກາຣຸຓິກໍ ໂລເກ, ຠນ຺ເຕ ວນ຺ທິຕຸມາຄຕາ’’ຕິ.

໑໐໗. ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸກິນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸກຊາຕໍ. ຉາຕນ຺ຕິ ພຸຠຸກ຺ຂິຕໍ ຂຸທາຍ ອຠິຠູຕໍ. ສມ຺ປຕິຕຈ຺ຉວິນ຺ຕິ ຉິນ຺ນຠິນ຺ນສຣີຣຈ຺ຉວິໍ. ໂລເກຕິ ອິທໍ ‘‘ກາຣຸຓິໂກ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕກຣຸຓາຍ ວິສຍທສ຺ສນໍ. ຕໍ ມນ຺ຕິ ຕາທິສໍ ມມໍ, ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເອກນ຺ຕໂຕ ກຣຸຓຏ຺ຐານິຍໍ ມໍ. ທຸຄ຺ຄຕນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ຄຕໍ.

໑໐໘-໑໐໙. ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂລປໍ ທຕ຺ວາຕິອາທິ ເຖເຣນ ອຕ຺ຕໂນ ກຣຸຓາຍ ກຕາກາຣທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂອທນໍ, ທິພ຺ພໂຠຊນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວສ຺ສສຕໍ ທສາຕິ ທສ ວສ຺ສສຕານິ, ວສ຺ສສຫສ຺ສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ເຈຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ຠຸຎ຺ຊາມິ ກາມກາມິນີ, ອເນກຣສພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎຫິປິ ກາເມຕພ຺ພກາເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ອເນກຣສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊາມີຕິ ໂຍຊນາ.

໑໑໐. ໂຈຬສ຺ສາຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສີເສນ ຕພ຺ພິສຍໍ ທານມຍໍ ປຸຎ຺ຎເມວ ທສ຺ເສຕິ. ວິປາກໍ ປສ຺ສ ຍາທິສນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ໂຈຬທານສ຺ສ ວິປາກສງ຺ຂາຕໍ ຜລໍ ປສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ. ຕໍ ປນ ຍາທິສໍ ຍຖາຣູປໍ, ກິນ຺ຕິ ເຈຕິ ອາຫ ‘‘ຍາວຕາ ນນ຺ທຣາຊສ຺ສາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ໂກຍໍ ນນ຺ທຣາຊາ ນາມ? ອຕີເຕ ກິຣ ທສວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸເກສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ ພາຣາຓສິວາສີ ເອໂກ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ອຣຎ຺ເຎ ຊງ຺ຆາວິຫາຣໍ ວິຈຣນ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎຏ຺ຐາເນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ອທ຺ທສ. ໂສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຕຕ຺ຖ ຈີວຣກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອນຸວາເຕ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ສໍຫຣິຕ຺ວາວ ຐເປຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ໂສ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກິໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ກິຎ຺ຈິ ອວຸຕ຺ເຕປິ ‘‘ຈີວຣທຸສ຺ສໍ ນປ຺ປໂຫຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນຸວາຕໍ ອາໂຣເປນ຺ໂຕ ຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ ປາຣຸປິ. ໂສ ກຸຏຸມ຺ພິກາ ຊີວິຕປຣິໂຍສາເນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕາວຕິໍສຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໂຕ ໂຍຊນມຕ຺ເຕ ຐາເນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຄາເມ ອມຈ຺ຈກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ຕສ຺ສ ວຍປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ສງ຺ຆຸຏ຺ຐໍ ອໂຫສິ. ໂສ ມາຕຣໍ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ມ, ສາຏກໍ ເມ ເທຫິ, ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາ ສຸໂຘຕວຕ຺ຖໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອທາສິ. ‘‘ອມ຺ມ, ຖູລໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອທາສິ, ຕມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປິ. ອຖ ນໍ ມາຕາ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ຍາທິເສ ເຄເຫ ມຍໍ ຊາຕາ, ນຕ຺ຖິ ໂນ ອິໂຕ ສຸຂຸມຕຣສ຺ສ ວຕ຺ຖສ຺ສ ປຏິລາຠາຍ ປຸຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ລຠນຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ຄຈ຺ຉ, ປຸຕ຺ຕ, ອຫໍ ອຊ຺ເຊວ ຕຸຍ຺ຫໍ ພາຣາຓສິນຄເຣ ຣຊ຺ຊປຏິລາຠໍ ອິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ, ອມ຺ມາ’’ຕິ ມາຕຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຄຈ຺ຉາມິ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕາຕາ’’ຕິ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສາ ຈິຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ – ‘‘ກຫໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ອິຘ ວາ ເອຕ຺ຖ ວາ ເຄເຫ ນິສີທິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ປນ ປຸຎ຺ຎນິຍາເມນ ໂຈທິຍມາໂນ ຄາມໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມງ຺ຄລສິລາປຏ຺ເຏ ສສີສໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ໂສ ຈ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ກາລກຕສ຺ສ ສຕ຺ຕໂມ ທິວໂສ ໂຫຕິ.

ອມຈ຺ຈາ ຈ ປຸໂຣຫິໂຕ ຈ ຣຎ຺ໂຎ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຣາຊງ຺ຄເຓ ນິສີທິຕ຺ວາ ມນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ເອກາ ຘີຕາ ອຕ຺ຖິ, ປຸຕ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ, ອຣາຊກໍ ຣຊ຺ຊໍ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຜຸສ຺ສຣຖໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊມາ’’ຕິ. ເຕ ກຸມຸທວຓ຺ເຓ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສິນ຺ຘເວ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕປ຺ປມຸຂໍ ປຎ຺ຈວິຘໍ ຣາຊກກຸຘຠຓ຺ຑໍ ຣຖສ຺ມິໍເຍວ ຐເປຕ຺ວາ ຣຖໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຈ຺ຉໂຕ ຕູຣິຍານິ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາເປສຸໍ. ຣໂຖ ປາຈີນທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານາຠິມຸກ຺ໂຂ ອໂຫສິ. ‘‘ປຣິຈເຍນ ອຸຍ຺ຍານາຠິມຸໂຂ ຄຈ຺ຉຕິ, ນິວຕ຺ເຕມາ’’ຕິ ເກຈິ ອາຫໍສຸ. ປຸໂຣຫິໂຕ ‘‘ມາ ນິວຕ຺ຕຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຣໂຖ ກຸມາຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ອາໂຣຫນສຊ຺ໂຊ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ, ປຸໂຣຫິໂຕ ປາຣຸປນກຓ຺ຓໍ ອປເນຕ຺ວາ ປາທຕລານິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ອຍໍ ທີໂປ, ທ຺ວິສຫສ຺ສທີປປຣິວາເຣສຸ ຈຕູສຸ ມຫາທີເປສຸ ເອກຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕູຣິຍານິ ປຄ຺ຄຓ຺ຫຖ, ປຸນປິ ປຄ຺ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຕູຣິຍານິ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາເປສິ.

ອຖ ກຸມາໂຣ ມຸຂໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ເກນ ກມ຺ເມນ ອາຄຕຕ຺ຖ, ຕາຕາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເທວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຊ຺ຊໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ ກຫ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ທິວງ຺ຄໂຕ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ກຕິ ທິວສາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ’’ຕິ? ‘‘ອຊ຺ຊ ສຕ຺ຕໂມ ທິວໂສ’’ຕິ. ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ວາ ຘີຕາ ວາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ຘີຕາ ອຕ຺ຖິ, ເທວ, ປຸຕ຺ໂຕ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ກຣິສ຺ສາມິ ຣຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ຕາວເທວ ອຠິເສກມຓ຺ຑປໍ ກຕ຺ວາ ຣາຊຘີຕຣໍ ສພ຺ພາລງ຺ກາເຣຫິ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານໍ ອາເນຕ຺ວາ ກຸມາຣສ຺ສ ອຠິເສກໍ ອກໍສຸ.

ອຖສ຺ສ ກຕາຠິເສກສ຺ສ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກໍ ວຕ຺ຖໍ ອຸປເນສຸໍ. ໂສ ‘‘ກິມິທໍ, ຕາຕາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ນິວາສນວຕ຺ຖໍ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ນນຸ, ຕາຕາ, ຖູລ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ມນຸສ຺ສານໍ ປຣິໂຠຄວຕ຺ເຖສຸ ອິໂຕ ສຸຂຸມຕຣໍ ນຕ຺ຖິ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ ເອວຣູປໍ ນິວາເສສີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ນ ມຎ຺ເຎ ປຸຎ຺ຎວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໑໙໑) ສຸວຓ຺ຓຠິງ຺ກາຣໍ ອາຫຣຖ, ລຠິສ຺ສາມິ ວຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ສຸວຓ຺ຓຠິງ຺ກາຣໍ ອາຫຣິໍສຸ. ໂສ ອຸຏ຺ຐາຍ ຫຕ຺ເຖ ໂຘວິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ອຸທກໍ ອາທາຍ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສາຍໍ ອພ຺ຠຸກ຺ກິຣິ. ຕທາ ຆນປຖວິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ກປ຺ປຣຸກ຺ຂາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ປຸນ ອຸທກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓາຍ ປຈ຺ຉິມາຍ ອຸຕ຺ຕຣາຍາຕິ ເອວໍ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ອພ຺ຠຸກ຺ກິຣິ. ສພ຺ພທິສາສຸ ອຏ຺ຐ ອຏ຺ຐ ກຕ຺ວາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ກປ຺ປຣຸກ຺ຂາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ເອເກກາຍ ທິສາຍ ໂສຬສ ໂສຬສ ກຕ຺ວາ ຈຕຸສຏ຺ຐິ ກມ຺ມຣຸກ຺ຂາຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ໂສ ເອກໍ ທິພ຺ພທຸສ຺ສໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເອກໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ‘‘ນນ຺ທຣຎ຺ໂຎ ວິຊິເຕ ສຸຕ຺ຕກນ຺ຕິກາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ມາ ສຸຕ຺ຕໍ ກນ຺ຕິໍສູຕິ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຉຕ຺ຕໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘວຣຄໂຕ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປາສາທໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິ.

ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ເອກທິວສໍ ເທວີ ຣຎ຺ໂຎ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ຕປສ຺ສີ’’ຕິ ກາຣຸຎ຺ຎາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ‘‘ກິມິທໍ, ເທວີ’’ຕິ ຈ ປຸຏ຺ຐາ ‘‘ອຕິມຫຕີ ເຕ, ເທວ, ສມ຺ປຕ຺ຕິ. ອຕີເຕ ອທ຺ຘນິ ກລ຺ຍາຓໍ ອກຕ຺ຖ, ອິທານິ ອນາຄຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ກຸສລໍ ນ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກສ຺ສ ເທມ? ສີລວນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ອສຸຎ຺ໂຎ, ເທວ, ຊມ຺ພຸທີໂປ ອຣຫນ຺ເຕຫິ, ຕຸມ຺ເຫ ທານເມວ ສຊ຺ເຊຖ, ອຫໍ ອຣຫນ຺ເຕ ລຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອາຫ. ປຸນທິວເສ ຣາຊາ ມຫາຣຫໍ ທານໍ ສຊ຺ຊາເປສິ. ເທວີ ‘‘ສເຈ ອິມິສ຺ສາຍ ທິສາຍ ອຣຫນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ, ອິຘາຄນ຺ຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣທິສາຠິມຸຂາ ອຸເຣນ ນິປຊ຺ຊິ. ນິປນ຺ນມຕ຺ຕາຍ ເອວ ເທວິຍາ ຫິມວນ຺ເຕ ວສນ຺ຕານໍ ປທຸມວຕິຍາ ປຸຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຈສຕານໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ເຊຏ຺ຐໂກ ມຫາປທຸມປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຠາຕິເກ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ມາຣິສາ ນນ຺ທຣາຊາ ຕຸມ຺ເຫ ນິມນ຺ເຕຕິ, ອຘິວາເສຖ ຕສ຺ສາ’’ຕິ. ເຕ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ຕາວເທວ ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣທ຺ວາເຣ ໂອຕຣິໍສຸ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ປຎ຺ຈສຕາ, ເທວ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ອາຄຕາ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ສທ຺ຘິໍ ເທວິຍາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ປາສາທໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ເຕສໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ຣາຊາ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣສ຺ສ, ເທວີ ສງ຺ຆນວກສ຺ສ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ຍາ, ປຈ຺ຈເຍຫິ ນ ກິລມິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຍໍ ປຸຎ຺ເຎນ ນ ຫາຍິສ຺ສາມ, ອມ຺ຫາກໍ ອິຘ ນິວາສາຍ ປຏິຎ຺ຎໍ ເທຖາ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍາເນ ນິວາສຏ຺ຐານານິ ກາເຣຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ອຸປຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ເຕສຸ ປຣິນິພ຺ພຸເຕສຸ ສາຘຸກີຬິຕໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຄນ຺ຘທາຣຸອາທີຫິ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຘາຕຸໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຈຕິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ‘‘ເອວຣູປານມ຺ປິ ນາມ ມຫານຸຠາວານໍ ມເຫສີນໍ ມຣຓໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ມາທິສານ’’ນ຺ຕິ ສໍເວຄຊາໂຕ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕໍ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິ. ເທວີປິ ‘‘ຣຎ຺ເຎ ປພ຺ພຊິເຕ ອຫໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປພ຺ພຊິ. ທ຺ເວປິ ອຸຍ຺ຍາເນ ວສນ຺ຕາ ຌານານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຌານສຸເຂນ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ອາຍຸປຣິໂຍສາເນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ໂສ ກິຣ ນນ຺ທຣາຊາ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖຸ ມຫາສາວໂກ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ອໂຫສີ, ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສີ ຠທ຺ທາ ກາປິລານີ ນາມ.

ອຍໍ ປນ ນນ຺ທຣາຊາ ທສ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ສຍໍ ທິພ຺ພວຕ຺ຖານິ ປຣິທຫນ຺ໂຕ ສພ຺ພເມວ ອຕ຺ຕໂນ ວິຊິຕໍ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸສທິສໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາຄຕາຄຕານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ທິພ຺ພທຸສ຺ສານິ ອທາສິ. ຕຍິທໍ ທິພ຺ພວຕ຺ຖສມິທ຺ຘິໍ ສນ຺ຘາຍ ສາ ເປຕີ ອາຫ ‘‘ຍາວຕາ ນນ຺ທຣາຊສ຺ສ, ວິຊິຕສ຺ມິໍ ປຏິຈ຺ຉທາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ວິຊິຕສ຺ມິນ຺ຕິ ຣຏ຺ເຐ. ປຏິຈ຺ຉທາຕິ ວຕ຺ຖານິ. ຕານິ ຫິ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕິ ເອເຕຫີຕິ ‘‘ປຏິຈ຺ຉທາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

໑໑໑. ອິທານິ ສາ ເປຕີ ‘‘ນນ຺ທຣາຊສມິທ຺ຘິໂຕປິ ເອຕຣຫິ ມຍ຺ຫໍ ສມິທ຺ຘິ ວິປຸລຕຣາ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ‘‘ຕໂຕ ພຫຸຕຣາ, ຠນ຺ເຕ, ວຕ຺ຖານຈ຺ຉາທນານິ ເມ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕໂຕຕິ ນນ຺ທຣາຊສ຺ສ ປຣິຄ຺ຄຫຠູຕວຕ຺ຖໂຕປິ ພຫຸຕຣານິ ມຍ຺ຫໍ ວຕ຺ຖຈ຺ຉາທນານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຕ຺ຖານຈ຺ຉາທນານີຕິ ນິວາສນວຕ຺ຖານິ ເຈວ ປາຣຸປນວຕ຺ຖານິ ຈ. ໂກເສຍ຺ຍກມ຺ພລີຍານີຕິ ໂກເສຍ຺ຍານິ ເຈວ ກມ຺ພລານິ ຈ. ໂຂມກປ຺ປາສິການີຕິ ໂຂມວຕ຺ຖານິ ເຈວ ກປ຺ປາສມຍວຕ຺ຖານິ ຈ.

໑໑໒. ວິປຸລາຕິ ອາຍາມໂຕ ຈ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈ ວິປຸລາ. ມຫຄ຺ຆາຕິ ມຫຄ຺ຆວເສນ ມຫນ຺ຕາ ມຫາຣຫາ. ອາກາເສວລມ຺ພເຣຕິ ອາກາເສເຍວ ໂອລມ຺ພມານາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ຍໍ ຍຎ຺ຫິ ມນໂສ ປິຍນ຺ຕິ ຍໍ ຍໍ ມຍ຺ຫໍ ມນໂສ ປິຍໍ, ຕໍ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິທຫາມິ ປາຣຸປາມິ ຈາຕິ ໂຍຊນາ.

໑໑໓. ຖາລກສ຺ສ ຈ ປານີຍໍ, ວິປາກໍ ປສ຺ສ ຍາທິສນ຺ຕິ ຖາລກປູຣຓມຕ຺ຕໍ ປານີຍໍ ທິນ຺ນໍ ອນຸໂມທິຕໍ, ຕສ຺ສ ປນ ວິປາກໍ ຍາທິສໍ ຍາວ ມຫນ຺ຕໍ ປສ຺ສາຕິ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ‘‘ຄມ຺ຠີຣາ ຈຕຸຣສ຺ສາ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຄມ຺ຠີຣາຕິ ອຄາຘາ. ຈຕຸຣສ຺ສາຕິ ຈຕຸຣສ຺ສສຓ຺ຐານາ. ໂປກ຺ຂຣຎ຺ໂຎຕິ ໂປກ຺ຂຣຓິໂຍ. ສຸນິມ຺ມິຕາຕິ ກມ຺ມານຸຠາເວເນວ ສຸຏ຺ຐຸ ນິມ຺ມິຕາ.

໑໑໔. ເສໂຕທກາຕິ ເສຕອຸທກາ ເສຕວາລຸກສມ຺ປຣິກິຓ຺ຓາ. ສຸປ຺ປຕິຕ຺ຖາຕິ ສຸນ຺ທຣຕິຕ຺ຖາ. ສີຕາຕິ ສີຕໂລທກາ. ອປ຺ປຏິຄນ຺ຘິຍາຕິ ປຏິກູລຄນ຺ຘຣຫິຕາ ສຸຣຠິຄນ຺ຘາ. ວາຣິກິຎ຺ຊກ຺ຂປູຣິຕາຕິ ກມລກຸວລຍາທີນໍ ເກສຣສຎ຺ຉນ຺ເນນ ວາຣິນາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ.

໑໑໕. ສາຫນ຺ຕິ ສາ ອຫໍ. ຣມາມີຕິ ຣຕິໍ ວິນ຺ທາມິ. ກີຬາມີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຣິຈາເຣມິ. ໂມທາມີຕິ ໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປມຸທິຕາ ໂຫມິ. ອກຸໂຕຠຍາຕິ ກຸໂຕຈິປິ ອສຎ຺ຊາຕຠຍາ, ເສຣີ ສຸຂວິຫາຣິນີ ໂຫມິ. ຠນ຺ເຕ, ວນ຺ທິຕຸມາຄຕາຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອິມິສ຺ສາ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຏິລາຠສ຺ສ ກາຣຓຠູຕໍ ຕ຺ວໍ ວນ຺ທິຕຸໍ ອາຄຕາ ອຸປຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ອວິຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕເມວ.

ເອວໍ ຕາຍ ເປຕິຍາ ວຸຕ຺ເຕ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອິຏ຺ຐກວຕິຍໍ ທີຆຣາຊິຍນ຺ຕິ ຄາມທ຺ວຍວາສິເກສຸ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປຄເຕສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ ອິມມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ກເຖນ຺ໂຕ ສໍເວເຊຕ຺ວາ ສໍສາຣໂມຈນປາປກມ຺ມໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ອຸປາສກຠາເວ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ສາ ປວຕ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູສຸ ປາກຏາ ຊາຕາ. ຕໍ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຠຄວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ສາ ເທສນາ ມຫາຊນສ຺ສ ສາຕ຺ຖິກາ ອໂຫສີຕິ.

ສໍສາຣໂມຈກເປຕິວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣມາຕຸເປຕິວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

ນຄ຺ຄາ ທຸພ຺ພຓ຺ຓຣູປາສີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖຣິ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ເຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອິໂຕ ປຎ຺ຈມາຍ ຊາຕິຍາ ມາຕຸຠູຕໍ ເປຕິໍ ອາຣພ຺ຠ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກທິວສໍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ອາຍສ຺ມາ ຈ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອາຍສ຺ມາ ຈ ກປ຺ປິໂນ ຣາຊຄຫສ຺ສ ອວິທູເຣ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ວິຫຣນ຺ຕິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ພາຣາຓສິຍໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຑ຺ໂຒ ມຫທ຺ຘໂນ ມຫາໂຠໂຄ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓກປຓທ຺ຘິກວນິພ຺ພກຍາຈການໍ ໂອປານຠູໂຕ ອນ຺ນປານວຕ຺ຖສຍນາທີນິ ເທຕິ. ເທນ຺ໂຕ ຈ ອາຄຕາຄຕານໍ ຍຖາກາລໍ ຍຖາຣຫຎ຺ຈ ປາໂທທກປາທພ຺ຠຎ຺ຊນາທິທານານຸປຸພ຺ພກໍ ສພ຺ພາຠິເທຍ຺ຍໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂູ ອນ຺ນປານາທິນາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປຣິວິສຕິ. ໂສ ເທສນ຺ຕຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠຣິຍໍ ອາຫ – ‘‘ໂຠຕິ, ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ອິມໍ ທານວິຘິໍ ອປຣິຫາເປນ຺ຕີ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອນຸປຕິຏ຺ຐາຫີ’’ຕິ. ສາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ປກ຺ກນ຺ເຕ ເອວ ຕາວ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ທານວິຘິໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິ, ອທ຺ຘິການໍ ປນ ນິວາສຕ຺ຖາຍ ອຸປຄຕານໍ ເຄຫປິຏ຺ຐິໂຕ ຉຑ຺ຑິຕໍ ຊຣສາລໍ ທສ຺ເສສິ ‘‘ເອຕ຺ຖ ວສຖາ’’ຕິ. ອນ຺ນປານາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຕຕ຺ຖ ອທ຺ຘິເກສຸ ອາຄເຕສຸ ‘‘ຄູຖໍ ຂາທຖ, ມຸຕ຺ຕໍ ປິວຖ, ໂລຫິຕໍ ປິວຖ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ມາຕຸ ມຕ຺ຖລຸງ຺ຄໍ ຂາທຖາ’’ຕິ ຍໍ ຍໍ ອສຸຈິ ເຊຄຸຈ຺ຉໍ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐຸຣໍ ວທຕິ.

ສາ ອປເຣນ ສມເຍນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ກມ຺ມານຸຠາວຸກ຺ຂິຕ຺ຕາ ເປຕໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕານຸຣູປໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕີ ປຸຣິມຊາຕິສມ຺ພນ຺ຘໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸກາມາ ຕສ຺ສ ວິຫາຣທ຺ວາຣໍ ສມ຺ປາປຸຓິ, ຕສ຺ສ ວິຫາຣທ຺ວາຣເທວຕາໂຍ ວິຫາຣປ຺ປເວສນໍ ນິວາເຣສຸໍ. ສາ ກິຣ ອິໂຕ ປຎ຺ຈມາຍ ຊາຕິຍາ ເຖຣສ຺ສ ມາຕຸຠູຕປຸພ຺ພາ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ – ‘‘ອຫໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອິໂຕ ປຎ຺ຈມາຍ ຊາຕີຍາ ມາຕາ, ເທຖ ເມ ທ຺ວາຣປ຺ປເວສນໍ ເຖຣໍ ທຏ຺ຐຸ’’ນ຺ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເທວຕາ ຕສ຺ສາ ປເວສນໍ ອນຸຊານິໍສຸ. ສາ ປວິສິຕ຺ວາ ຈງ຺ກມນໂກຏິຍໍ ຐຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສິ. ເຖໂຣ ຕໍ ທິສ຺ວາ ກຣຸຓາຍ ສຎ຺ໂຈທິຕມານໂສ ຫຸຕ຺ວາ –

໑໑໖. ‘‘ນຄ຺ຄາ ທຸພ຺ພຓ຺ຓຣູປາສິ, ກິສາ ຘມນິສນ຺ຖຕາ;

ອຸປ຺ຜາສຸລິເກ ກິສິເກ, ກາ ນຸ ຕ຺ວໍ ອິຘ ຕິຏ຺ຐສີ’’ຕິ. –

ຄາຖາຍ ປຸຈ຺ຉິ. ສາ ເຖເຣນ ປຸຏ຺ຐາ ປຏິວຈນໍ ເທນ຺ຕີ –

໑໑໗. ‘‘ອຫໍ ເຕ ສກິຍາ ມາຕາ, ປຸພ຺ເພ ອຎ຺ຎາສຸ ຊາຕີສຸ;

ອຸປປນ຺ນາ ເປຕ຺ຕິວິສຍໍ, ຂຸປ຺ປິປາສສມປ຺ປິຕາ.

໑໑໘. ‘‘ຉຑ຺ຑິຕໍ ຂິປິຕໍ ເຂຬໍ, ສິງ຺ຆາຓິກໍ ສິເລສຸມໍ;

ວສຎ຺ຈ ຑຍ຺ຫມານານໍ, ວິຊາຕານຎ຺ຈ ໂລຫິຕໍ.

໑໑໙. ‘‘ວຓິການຎ຺ຈ ຍໍ ຆານ-ສີສຈ຺ຉິນ຺ນານ ໂລຫິຕໍ;

ຂຸທາປເຣຕາ ຠຸຎ຺ຊາມິ, ອິຈ຺ຉິປຸຣິສນິສ຺ສິຕໍ.

໑໒໐. ‘‘ປຸພ຺ພໂລຫິຕໍ ຠກ຺ຂາມິ, ປສູນໍ ມານຸສານ ຈ;

ອເລຓາ ອນຄາຣາ ຈ, ນີລມຎ຺ຈປຣາຍຓາ.

໑໒໑. ‘‘ເທຫິ ປຸຕ຺ຕກ ເມ ທານໍ, ທຕ຺ວາ ອນ຺ວາທິສາຫິ ເມ;

ອປ຺ເປວ ນາມ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍໍ, ປຸພ຺ພໂລຫິຕໂຠຊນາ’’ຕິ. – ປຎ຺ຈຄາຖາ ອຠາສິ;

໑໑໗. ຕຕ຺ຖ ອຫໍ ເຕ ສກິຍາ ມາຕາຕິ ອຫໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ຊນນິຠາວໂຕ ສກິຍາ ມາຕາ. ປຸພ຺ເພ ອຎ຺ຎາສຸ ຊາຕີສູຕິ ມາຕາ ໂຫນ຺ຕີປິ ນ ອິມິສ຺ສໍ ຊາຕິຍໍ, ອຖ ໂຂ ປຸພ຺ເພ ອຎ຺ຎາສຸ ຊາຕີສຸ, ອິໂຕ ປຎ຺ຈມິຍນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຸປປນ຺ນາ ເປຕ຺ຕິວິສຍນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ເປຕໂລກໍ ອຸປຄຕາ. ຂຸປ຺ປິປາສສມປ຺ປິຕາຕິ ຂຸທາຍ ຈ ປິປາສາຍ ຈ ອຠິຠູຕາ, ນິຣນ຺ຕຣໍ ຊິຆຈ຺ຉາປິປາສາຫິ ອຠິຠຸຍ຺ຍມານາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໑໘-໑໑໙. ຉຑ຺ຑິຕນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐກໍ, ວນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂິປິຕນ຺ຕິ ຂິປິເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມຸຂໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕມລໍ. ເຂຬນ຺ຕິ ນິຏ຺ຐຸຠໍ. ສິງ຺ຆາຓິກນ຺ຕິ ມຕ຺ຖລຸງ຺ຄໂຕ ວິສ຺ສນ຺ທິຕ຺ວາ ນາສິກາຍ ນິກ຺ຂນ຺ຕມລໍ. ສິເລສຸມນ຺ຕິ ເສມ຺ຫໍ. ວສຎ຺ຈ ຑຍ຺ຫມານານນ຺ຕິ ຈິຕກສ຺ມິໍ ຑຍ຺ຫມານານໍ ກເຬວຣານໍ ວສາເຕລຎ຺ຈ. ວິຊາຕານຎ຺ຈ ໂລຫິຕນ຺ຕິ ປສູຕານໍ ອິຕ຺ຖີນໍ ໂລຫິຕໍ, ຄພ຺ຠມລໍ ຈ-ສທ຺ເທນ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ວຓິການນ຺ຕິ ສຎ຺ຊາຕວຓານໍ. ຍນ຺ຕິ ຍໍ ໂລຫິຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຆານສີສຈ຺ຉິນ຺ນານນ຺ຕິ ຆານຈ຺ຉິນ຺ນານໍ ສີສຈ຺ຉິນ຺ນານຎ຺ຈ ຍໍ ໂລຫິຕໍ, ຕໍ ຠຸຎ຺ຊາມີຕິ ໂຍຊນາ. ເທສນາສີສເມຕໍ ‘‘ຆານສີສຈ຺ຉິນ຺ນານ’’ນ຺ຕິ, ຍສ຺ມາ ຫຕ຺ຖປາທາທິຈ຺ຉິນ຺ນານມ຺ປິ ໂລຫິຕໍ ຠຸຎ຺ຊາມິເຍວ. ຕຖາ ‘‘ວຓິການ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ເຕສມ຺ປິ ໂລຫິຕໍ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຂຸທາປເຣຕາຕິ ຊິຆຈ຺ຉາຠິຠູຕາ ຫຸຕ຺ວາ. ອິຕ຺ຖິປຸຣິສນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສສຣີຣນິສ຺ສິຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ຈມ຺ມມໍສນ຺ຫາຣຸປຸພ຺ພາທິກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊາມີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໑໒໐-໑໒໑. ປສູນນ຺ຕິ ອຊໂຄມຫິໍສາທີນໍ. ອເລຓາຕິ ອສຣຓາ. ອນຄາຣາຕິ ອນາວາສາ. ນີລມຎ຺ຈປຣາຍຓາຕິ ສຸສາເນ ຉຑ຺ຑິຕມລມຎ຺ຈສຍນາ. ອຖ ວາ ນີລາຕິ ຉາຣິກງ຺ຄາຣພຫຸລາ ສຸສານຠູມິ ອຘິປ຺ເປຕາ, ຕໍເຍວ ມຎ຺ຈໍ ວິຍ ອຘິສຍນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ວາທິສາຫິ ເມຕິ ຍຖາ ທິນ຺ນໍ ທກ຺ຂິຓໍ ມຍ຺ຫໍ ອຸປກປ຺ປຕິ, ຕຖາ ອຸທ຺ທິສ ປຕ຺ຕິທານໍ ເທຫິ. ອປ຺ເປວ ນາມ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍໍ, ປຸພ຺ພໂລຫິຕໂຠຊນາຕິ ຕວ ອຸທ຺ທິສເນນ ເອຕສ຺ມາ ປຸພ຺ພໂລຫິຕໂຠຊນາ ເປຕຊີວິກາ ອປິ ນາມ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍໍ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ທຸຕິຍທິວເສ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣາທິເກ ຕໂຍ ເຖເຣ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຣາຊຄເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ນິເວສນໍ ອຄມາສິ. ຣາຊາ ເຖເຣ ທິສ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຄມນກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉິ. ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ‘‘ອຎ຺ຎາຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຖເຣ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສພ຺ພກມ຺ມິກໍ ອມຈ຺ຈໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອາຓາເປສິ ‘‘ນຄຣສ຺ສ ອວິທູເຣ ວິວິຕ຺ເຕ ຉາຍູທກສມ຺ປນ຺ເນ ຐາເນ ຈຕສ຺ໂສ ກຸຏິໂຍ ກາເຣຫີ’’ຕິ. ອນ຺ເຕປຸເຣ ຈ ປໂຫນກວິເສສວເສນ ຕິຘາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ຈຕສ຺ໂສ ກຸຏິໂຍ ປຏິຈ຺ຉາເປສິ, ສຍຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ອກາສິ. ນິຏ຺ຐິຕາສຸ ກຸຏິກາສຸ ສພ຺ພໍ ພລິກຣຓໍ ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ອນ຺ນປານວຕ຺ຖາທີນິ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຈາຕຸທ຺ທິສສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິເກ ສພ຺ພປຣິກ຺ຂາເຣ ຈ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຕໍ ສພ຺ພໍ ນິຍ຺ຍາເທສິ. ອຖ ເຖໂຣ ຕໍ ເປຕິໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຕໍ ສພ຺ພໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຈາຕຸທ຺ທິສສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອທາສິ. ສາ ເປຕີ ຕໍ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສພ຺ພກາມສມິທ຺ຘາ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ອປຣທິວເສ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໍ ເຖໂຣ ປຏິປຸຈ຺ຉິ, ສາ ອຕ຺ຕໂນ ເປຕູປປຕ຺ຕິໍ ປຸນ ເທວູປປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ກເຖສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໑໒໒. ‘‘ມາຕຸຍາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ, ອຸປຕິສ຺ໂສນຸກມ຺ປໂກ;

ອາມນ຺ຕຍິ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘຎ຺ຈ ກປ຺ປິນໍ.

໑໒໓. ‘‘ຈຕສ຺ໂສ ກຸຏິໂຍ ກຕ຺ວາ, ສງ຺ເຆ ຈາຕຸທ຺ທິເສ ອທາ;

ກຸຏິໂຍ ອນ຺ນປານຎ຺ຈ, ມາຕຸ ທກ຺ຂິຓມາທິສີ.

໑໒໔. ‘‘ສມນນ຺ຕຣານຸທ຺ທິຏ຺ເຐ, ວິປາໂກ ອຸທປຊ຺ຊຖ;

ໂຠຊນໍ ປານີຍໍ ວຕ຺ຖໍ, ທກ຺ຂິຓາຍ ອິທໍ ຜລໍ.

໑໒໕. ‘‘ຕໂຕ ສຸທ຺ຘາ ສຸຈິວສນາ, ກາສິກຸຕ຺ຕມຘາຣິນີ;

ວິຈິຕ຺ຕວຕ຺ຖາຠຣຓາ, ໂກລິກໍ ອຸປສງ຺ກມີ’’ຕິ.

໑໒໓. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ເຆ ຈາຕຸທ຺ທິເສ ອທາຕິ ຈາຕຸທ຺ທິສສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ອທາສິ, ນິຍ຺ຍາເທສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ.

ອຖາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຕໍ ເປຕິໍ –

໑໒໖. ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ເຕນ ວຓ຺ເຓນ, ຍາ ຕ຺ວໍ ຕິຏ຺ຐສິ ເທວເຕ;

ໂອຠາເສນ຺ຕີ ທິສາ ສພ຺ພາ, ໂອສຘີ ວິຍ ຕາຣກາ.

໑໒໗. ‘‘ເກນ ເຕຕາທິໂສ ວຓ຺ໂຓ, ເຕນ ເຕ ອິຘ ມິຊ຺ຌຕິ;

ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຈ ເຕ ໂຠຄາ, ເຍ ເກຈິ ມນໂສ ປິຍາ.

໑໒໘. ‘‘ປຸຈ຺ຉາມິ ຕໍ ເທວິ ມຫານຸຠາເວ, ມນຸສ຺ສຠູຕາ ກິມກາສິ ປຸຎ຺ຎໍ;

ເກນາສິ ເອວໍ ຊລິຕານຸຠາວາ,

ວຓ຺ໂຓ ຈ ເຕ ສພ຺ພທິສາ ປຠາສຕີ’’ຕິ. – ປຸຈ຺ຉິ;

໑໒໙-໑໓໓. ອຖ ສາ ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສາຫໍ ມາຕາ’’ຕິອາທິນາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ອຖາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສິ. ຠຄວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ສາ ເທສນາ ມຫາຊນສ຺ສ ສາຕ຺ຖິກາ ອໂຫສີຕິ.

ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣມາຕຸເປຕິວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ມຕ຺ຕາເປຕິວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

ນຄ຺ຄາ ທຸພ຺ພຓ຺ຓຣູປາສີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖຣິ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ເຕ ມຕ຺ຕໍ ນາມ ເປຕິໍ ອາຣພ຺ຠ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິຣ ອຎ຺ຎຕໂຣ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ສທ຺ໂຘ ປສນ຺ໂນ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ຠຣິຍາ ອສ຺ສທ຺ຘາ ອປ຺ປສນ຺ນາ ໂກຘນາ ວຎ຺ຌາ ຈ ອໂຫສິ ນາເມນ ມຕ຺ຕາ ນາມ. ອຖ ໂສ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ກຸລວໍສູປຈ຺ເຉທນຠເຍນ ສທິສກຸລໂຕ ຕິສ຺ສໍ ນາມ ອຎ຺ຎໍ ກຎ຺ຎໍ ອາເນສິ. ສາ ອໂຫສິ ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ ສາມິໂນ ຈ ປິຍາ ມນາປາ, ສາ ນຈິຣສ຺ເສວ ຄພ຺ຠິນີ ຫຸຕ຺ວາ ທສມາສຈ຺ຈເຍນ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ, ‘‘ຠູໂຕ’’ຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ສາ ເຄຫສ຺ສາມິນີ ຫຸຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐຫິ, ວຎ຺ຌາ ປນ ຕໍ ອຸສູຍຕິ.

ຕາ ອຸໂຠປິ ເອກສ຺ມິໍ ທິວເສ ສີສໍ ນ຺ຫຕ຺ວາ ອລ຺ລເກສາ ອຏ຺ຐໍສຸ, ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ຄຸຓວເສນ ຕິສ຺ສາຍ ອາພທ຺ຘສິເນໂຫ ມນຸຎ຺ເຎນ ຫທເຍນ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ພຫຸໍ ສລ຺ລປນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໍ ອສຫມານາ ມຕ຺ຕາ ອິສ຺ສາປກຕາ ເຄເຫ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ສງ຺ກາຣໍ ຕິສ຺ສາຍ ມຕ຺ຖເກ ໂອກິຣິ. ສາ ອປເຣນ ສມເຍນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ເປຕໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມພເລນ ປຎ຺ຈວິຘໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວຕິ. ຕໍ ປນ ທຸກ຺ຂໍ ປາຬິໂຕ ເອວ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ອເຖກທິວສໍ ສາ ເປຕີ ສຎ຺ຌາຍ ວີຕິວຕ຺ຕາຍ ເຄຫສ຺ສ ປິຏ຺ຐິປສ຺ເສ ນ຺ຫາຍນ຺ຕິຍາ ຕິສ຺ສາຍ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕິສ຺ສາ –

໑໓໔. ‘‘ນຄ຺ຄາ ທຸພ຺ພຓ຺ຓຣູປາສິ, ກິສາ ຘມນິສນ຺ຖຕາ;

ອຸປ຺ຜາສຸລິເກ ກິສິເກ, ກາ ນຸ ຕ຺ວໍ ອິຘ ຕິຏ຺ຐສີ’’ຕິ. –

ຄາຖາຍ ປຏິປຸຈ຺ຉິ. ອິຕຣາ –

໑໓໕. ‘‘ອຫໍ ມຕ຺ຕາ ຕຸວໍ ຕິສ຺ສາ, ສປຕ຺ຕີ ເຕ ປຸເຣ ອຫຸໍ;

ປາປກມ຺ມໍ ກຣິຕ຺ວານ, ເປຕໂລກໍ ອິໂຕ ຄຕາ’’ຕິ. –

ຄາຖາຍ ປຏິວຈນໍ ອທາສິ. ຕຕ຺ຖ ອຫໍ ມຕ຺ຕາ ຕຸວໍ ຕິສ຺ສາຕິ ອຫໍ ມຕ຺ຕາ ນາມ, ຕຸວໍ ຕິສ຺ສາ ນາມ. ປຸເຣຕິ ປຸຣິມຕ຺ຕຠາເວ. ເຕຕິ ຕຸຍ຺ຫໍ ສປຕ຺ຕີ ອຫຸໍ, ອໂຫສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸນ ຕິສ຺ສາ –

໑໓໖. ‘‘ກິໍ ນຸ ກາເຍນ ວາຈາຍ, ມນສາ ທຸກ຺ກຏໍ ກຕໍ;

ກິສ຺ສກມ຺ມວິປາເກນ, ເປຕໂລກໍ ອິໂຕ ຄຕາ’’ຕິ. –

ຄາຖາຍ ກຕກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິ. ປຸນ ອິຕຣາ –

໑໓໗. ‘‘ຈຓ຺ຑີ ຈ ຜຣຸສາ ຈາສິໍ, ອິສ຺ສຸກີ ມຈ຺ຉຣີ ສຐາ;

ຕາຫໍ ທຸຣຸຕ຺ຕໍ ວຕ຺ວານ, ເປຕໂລກໍ ອິໂຕ ຄຕາ’’ຕິ. –

ຄາຖາຍ ອຕ຺ຕນາ ກຕກມ຺ມໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ຕຕ຺ຖ ຈຓ຺ຑີຕິ ໂກຘນາ. ຜຣຸສາຕິ ຜຣຸສວຈນາ. ອາສິນ຺ຕິ ອໂຫສິໍ. ຕາຫນ຺ຕິ ຕໍ ອຫໍ. ທຸຣຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ນິຣຕ຺ຖກວຈນໍ. ອິໂຕ ປຣມ຺ປິ ຕາສໍ ວຈນປຏິວຈນວເສເນວ ຄາຖາ ປວຕ຺ຕາ –

໑໓໘. ‘‘ສພ຺ພໍ ອຫມ຺ປິ ຊານາມິ, ຍຖາ ຕ຺ວໍ ຈຓ຺ຑິກາ ອຫຸ;

ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ໂຂ ຕໍ ປຸຈ຺ຉາມິ, ເກນາສິ ປໍສຸກຸນ຺ຖິຕາ.

໑໓໙. ‘‘ສີສໍນ຺ຫາຕາ ຕຸວໍ ອາສິ, ສຸຈິວຕ຺ຖາ ອລງ຺ກຕາ;

ອຫຎ຺ຈ ໂຂ ອຘິມຕ຺ຕໍ, ສມລງ຺ກຕຕຣາ ຕຍາ.

໑໔໐. ‘‘ຕສ຺ສາ ເມ ເປກ຺ຂມານາຍ, ສາມິເກນ ສມນ຺ຕຍິ;

ຕໂຕ ເມ ອິສ຺ສາ ວິປຸລາ, ໂກໂຘ ເມ ສມຊາຍຖ.

໑໔໑. ‘‘ຕໂຕ ປໍສຸໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ປໍສຸນາ ຕຎ຺ຫິ ໂອກິຣິໍ;

ຕສ຺ສກມ຺ມວິປາເກນ, ເຕນມ຺ຫິ ປໍສຸກຸນ຺ຖິຕາ.

໑໔໒. ‘‘ສພ຺ພໍ ອຫມ຺ປິ ຊານາມິ, ປໍສຸນາ ມໍ ຕ຺ວໂມກິຣິ;

ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ໂຂ ຕໍ ປຸຈ຺ຉາມິ, ເກນ ຂຊ຺ຊສິ ກຈ຺ຉຸຍາ.

໑໔໓. ‘‘ເຠສຊ຺ຊຫາຣີ ອຸຠໂຍ, ວນນ຺ຕໍ ອຄມິມ຺ຫເສ;

ຕ຺ວຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ຊມາຫຣິ, ອຫຎ຺ຈ ກປິກຈ຺ຉຸໂນ.

໑໔໔. ‘‘ຕສ຺ສາ ຕ຺ຍາຊານມານາຍ, ເສຍ຺ຍໍ ຕ຺ຍາຫໍ ສໂມກິຣິໍ;

ຕສ຺ສກມ຺ມວິປາເກນ, ເຕນ ຂຊ຺ຊາມິ ກຈ຺ຉຸຍາ.

໑໔໕. ‘‘ສພ຺ພໍ ອຫມ຺ປິ ຊານາມິ, ເສຍ຺ຍໍ ເມ ຕ຺ວໍ ສໂມກິຣິ;

ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ໂຂ ຕໍ ປຸຈ຺ຉາມິ, ເກນາສິ ນຄ຺ຄິຍາ ຕຸວໍ.

໑໔໖. ‘‘ສຫາຍານໍ ສມໂຍ ອາສິ, ຎາຕີນໍ ສມິຕີ ອຫຸ;

ຕ຺ວຎ຺ຈ ອາມນ຺ຕິຕາ ອາສິ, ສສາມິນີ ໂນ ຈ ໂຂຫໍ.

໑໔໗. ‘‘ຕສ຺ສາ ຕ຺ຍາຊານມານາຍ, ທຸສ຺ສໍ ຕ຺ຍາຫໍ ອປານຸທິໍ;