ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ

ຂຸທ຺ທກນິກາເຍ

ເປຕວຕ຺ຖຸ-ອຏ຺ຐກຖາ

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ

ມຫາກາຣຸຓິກໍ ນາຖໍ, ເຎຍ຺ຍສາຄຣປາຣຄຸໍ;

ວນ຺ເທ ນິປຸຓຄມ຺ຠີຣ-ວິຈິຕ຺ຣນຍເທສນໍ.

ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ນາ, ເຍນ ນິຍ຺ຍນ຺ຕິ ໂລກໂຕ;

ວນ຺ເທ ຕມຸຕ຺ຕມໍ ຘມ຺ມໍ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘປູຊິຕໍ.

ສີລາທິຄຸຓສມ຺ປນ຺ໂນ, ຐິໂຕ ມຄ຺ຄຜເລສຸ ໂຍ;

ວນ຺ເທ ອຣິຍສງ຺ຆໍ ຕໍ, ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ.

ວນ຺ທນາຊນິຕໍ ປຸຎ຺ຎໍ, ອິຕິ ຍໍ ຣຕນຕ຺ຕເຍ;

ຫຕນ຺ຕຣາໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ, ຫຸຕ຺ວາຫໍ ຕສ຺ສ ເຕຊສາ.

ເປເຕຫິ ຈ ກຕໍ ກມ຺ມໍ, ຍໍ ຍໍ ປຸຣິມຊາຕິສຸ;

ເປຕຠາວາວຫໍ ຕໍ ຕໍ, ເຕສຎ຺ຫິ ຜລເຠທໂຕ.

ປກາສຍນ຺ຕີ ພຸທ຺ຘານໍ, ເທສນາ ຍາ ວິເສສໂຕ;

ສໍເວຄຊນນີ ກມ຺ມ-ຜລປຈ຺ຈກ຺ຂກາຣິນີ.

ເປຕວຕ຺ຖູຕິ ນາເມນ, ສຸປຣິຎ຺ຎາຕວຕ຺ຖຸກາ;

ຍໍ ຂຸທ຺ທກນິກາຍສ຺ມິໍ, ສງ຺ຄາຍິໍສຸ ມເຫສໂຍ.

ຕສ຺ສ ສມ຺ມາວລມ຺ພິຕ຺ວາ, ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖານຍໍ;

ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິທານານິ, ວິຠາເວນ຺ໂຕ ວິເສສໂຕ.

ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ອສໍກິຓ຺ຓໍ, ນິປຸຓຕ຺ຖວິນິຈ຺ຉຍໍ;

ມຫາວິຫາຣວາສີນໍ, ສມຍໍ ອວິໂລມຍໍ.

ຍຖາພລໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນໍ ສຸຠໍ;

ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຠາສໂຕ ຕໍ ເມ, ນິສາມຍຖ ສາຘໂວຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເປຕວຕ຺ຖູຕິ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕາທິກສ຺ສ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ເປຕຠາວເຫຕຸຠູຕໍ ກມ຺ມໍ, ຕສ຺ສ ປນ ປກາສນວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ‘‘ເຂຕ຺ຕູປມາ ອຣຫນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິກາ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ອິຘ ‘‘ເປຕວຕ຺ຖູ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

ຕຍິທໍ ເປຕວຕ຺ຖຸ ເກນ ຠາສິຕໍ, ກຕ຺ຖ ຠາສິຕໍ, ກທາ ຠາສິຕໍ, ກສ຺ມາ ຈ ຠາສິຕນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ອິທຎ຺ຫິ ເປຕວຕ຺ຖຸ ທຸວິເຘນ ປວຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ, ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ຈ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ປວຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຠຄວຕາ ຠາສິຕໍ, ອິຕຣໍ ນາຣທຕ຺ເຖຣາທີຫິ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ເຕຫິ ເຕຫິ ເປເຕຫິ ຠາສິຕໍ. ສຕ຺ຖາ ປນ ຍສ຺ມາ ນາຣທຕ຺ເຖຣາທີຫິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ອາໂຣຈິເຕ ຕໍ ຕໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ເປຕວຕ຺ຖຸ ສຕ຺ຖາຣາ ຠາສິຕເມວ ນາມ ຊາຕໍ. ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ເກ ຫິ ສຕ຺ຖຣິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຣາຊຄຫາທີສຸ ວິຫຣນ຺ເຕ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຕາຍ ຕາຍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ສຕ຺ຕານໍ ກມ຺ມຜລປຈ຺ຈກ຺ຂກຣຓາຍ ຕໍ ຕໍ ເປຕວຕ຺ຖຸ ເທສນາຣຸຬ຺ຫນ຺ຕິ ອຍໍ ຕາເວຕ຺ຖ ‘‘ເກນ ຠາສິຕ’’ນ຺ຕິອາທີນໍ ປທານໍ ສາຘາຣຓໂຕ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ. ອສາຘາຣຓໂຕ ປນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຍເມວ ອາຄມິສ຺ສຕິ.

ຕໍ ປເນຕໍ ເປຕວຕ຺ຖຸ ວິນຍປິຏກໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກໍ ອຠິຘມ຺ມປິຏກນ຺ຕິ ຕີສຸ ປິຏເກສຸ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກປຣິຍາປນ຺ນໍ, ທີຆນິກາໂຍ ມຊ຺ຌິມນິກາໂຍ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາໂຍ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາໂຍ ຂຸທ຺ທກນິກາໂຍຕິ ປຎ຺ຈສຸ ນິກາເຍສຸ ຂຸທ຺ທກນິກາຍປຣິຍາປນ຺ນໍ, ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ຄາຖາ ອຸທານໍ ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ ຊາຕກໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ເວທລ຺ລນ຺ຕິ ນວສຸ ສາສນງ຺ເຄສຸ ຄາຖາສງ຺ຄຫໍ.

‘‘ທ຺ວາສີຕິ ພຸທ຺ຘໂຕ ຄຓ຺ຫິໍ, ທ຺ເວ ສຫສ຺ສານິ ຠິກ຺ຂຸໂຕ;

ຈຕຸຣາສີຕິ ສຫສ຺ສານິ, ເຍ ເມ ຘມ຺ມາ ປວຕ຺ຕິໂນ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໑໐໒໗) –

ເອວໍ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິເກນ ປຏິຎ຺ຎາເຕສຸ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສຫສ຺ເສສຸ ກຕິປຍຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຄຫໍ, ຠາຓວາຣໂຕ ຈຕຸຠາຓວາຣມຕ຺ຕໍ, ວຄ຺ຄໂຕ – ອຸຣຄວຄ຺ໂຄ ອຸພ຺ພຣິວຄ຺ໂຄ ຈູຬວຄ຺ໂຄ ມຫາວຄ຺ໂຄຕິ ຈຕຸວຄ຺ຄສງ຺ຄຫໍ. ເຕສຸ ປຐມວຄ຺ເຄ ທ຺ວາທສ ວຕ຺ຖູນິ, ທຸຕິຍວຄ຺ເຄ ເຕຣສ ວຕ຺ຖູນິ, ຕຕິຍວຄ຺ເຄ ທສ ວຕ຺ຖູນິ, ຈຕຸຕ຺ຖວຄ຺ເຄ ໂສຬສ ວຕ຺ຖູນີຕິ ວຕ຺ຖຸໂຕ ເອກປຎ຺ຎາສວຕ຺ຖຸປຏິມຓ຺ຑິຕໍ. ຕສ຺ສ ວຄ຺ເຄສຸ ອຸຣຄວຄ຺ໂຄ ອາທິ, ວຕ຺ຖູສຸ ເຂຕ຺ຕູປມເປຕວຕ຺ຖຸ ອາທິ, ຕສ຺ສາປິ ‘‘ເຂຕ຺ຕູປມາ ອຣຫນ຺ໂຕ’’ຕິ ອຍໍ ຄາຖາ ອາທິ.

໑. ອຸຣຄວຄ຺ໂຄ

໑. ເຂຕ຺ຕູປມເປຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

ຕໍ ປເນຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕເປຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຣາຊຄເຫ ກິຣ ອຎ຺ຎຕໂຣ ອຑ຺ໂຒ ມຫທ຺ຘໂນ ມຫາໂຠໂຄ ປຫູຕວິຕ຺ຕູປກຣໂຓ ອເນກໂກຏິຘນສນ຺ນິຈໂຍ ເສຏ຺ຐິ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ມຫາຘນສມ຺ປນ຺ນຕາຍ ‘‘ມຫາຘນເສຏ຺ຐິ’’ຕ຺ເວວ ສມຎ຺ຎາ ອໂຫສິ. ເອໂກວ ປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ປິໂຍ ມນາໂປ. ຕສ຺ມິໍ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ເຕ ມາຕາປິຕໂຣ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ທິວເສ ທິວເສ ສຫສ຺ສໍ ສຫສ຺ສໍ ປຣິພ຺ພຍໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ວສ຺ສສເຕນາປິ ອຍໍ ຘນສນ຺ນິຈໂຍ ປຣິກ຺ຂຍໍ ນ ຄມິສ຺ສຕິ, ກິໍ ອິມສ຺ສ ສິປ຺ປຸຄ຺ຄຫຓປຣິສ຺ສເມນ, ອກິລນ຺ຕກາຍຈິຕ຺ໂຕ ຍຖາສຸຂໍ ໂຠເຄ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕູ’’ຕິ ສິປ຺ປໍ ນ ສິກ຺ຂາເປສຸໍ. ວຍປ຺ປຕ຺ເຕ ປນ ກຸລຣູປໂຍພ຺ພນວິລາສສມ຺ປນ຺ນໍ ກາມາຠິມຸຂໍ ຘມ຺ມສຎ຺ຎາວິມຸຂໍ ກຎ຺ຎໍ ອາເນສຸໍ. ໂສ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ອຠິຣມນ຺ໂຕ ຘມ຺ເມ ຈິຕ຺ຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຸຣຸຊເນສຸ ອນາທໂຣ ຫຸຕ຺ວາ, ຘຸຕ຺ຕຊນປຣິວຸໂຕ ຣຊ຺ຊມາໂນ ປຎ຺ຈກາມຄຸເຓ ຣໂຕ ຄິທ຺ໂຘ ໂມເຫນ ອນ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ກາລໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ, ມາຕາປິຕູສຸ ກາລກເຕສຸ ນຏນາຏກຄາຍກາທີນໍ ຍຖິຈ຺ຉິຕໍ ເທນ຺ໂຕ ຘນໍ ວິນາເສຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ປາຣິຊຸຎ຺ຎປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ, ອິຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ໂຕ ປຸນ ອິຓມ຺ປິ ອລຠິຕ຺ວາ ອິຓາຍິເກຫິ ໂຈທິຍມາໂນ ເຕສໍ ອຕ຺ຕໂນ ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸຆຣາທີນິ ທຕ຺ວາ, ກປາລຫຕ຺ໂຖ ຠິກ຺ຂໍ ຈຣິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍເຍວ ນຄເຣ ອນາຖສາລາຍໍ ວສຕິ.

ອຖ ນໍ ເອກທິວສໍ ໂຈຣາ ສມາຄຕາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ກິໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ອິມິນາ ທຸຊ຺ຊີວິເຕນ, ຕຣຸໂຓ ຕ຺ວມສິ ຖາມຊວພລສມ຺ປນ຺ໂນ, ກສ຺ມາ ຫຕ຺ຖປາທວິກໂລ ວິຍ ອຈ຺ຉສິ? ເອຫິ ອມ຺ເຫຫິ ສຫ ໂຈຣິກາຍ ປເຣສໍ ສນ຺ຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸເຂນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ນາຫໍ ໂຈຣິກໍ ກາຕຸໍ ຊານາມີ’’ຕິ ອາຫ. ໂຈຣາ ‘‘ມຍໍ ຕໍ ສິກ຺ຂາເປມ, ເກວລໍ ຕ຺ວໍ ອມ຺ຫາກໍ ວຈນໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຄມາສິ. ອຖ ເຕ ໂຈຣາ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ມຫນ຺ຕໍ ມຸຄ຺ຄຣໍ ທຕ຺ວາ ສນ຺ຘິໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຆຣໍ ປວິສນ຺ໂຕ ຕໍ ສນ຺ຘິມຸເຂ ຐເປຕ຺ວາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ສເຈ ອິຘ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ອິມິນາ ມຸຄ຺ຄເຣນ ປຫຣິຕ຺ວາ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ມາເຣຫີ’’ຕິ. ໂສ ອນ຺ຘພາໂລ ຫິຕາຫິຕໍ ອຊານນ຺ໂຕ ປເຣສໍ ອາຄມນເມວ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐາສິ. ໂຈຣາ ປນ ຆຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຄຍ຺ຫູປຄໍ ຠຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຆຣມນຸສ຺ເສຫິ ຎາຕມຕ຺ຕາວ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປລາຍິໍສຸ. ຆຣມນຸສ຺ສາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສີຆໍ ສີຆໍ ຘາວນ຺ຕາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ໂອໂລເກນ຺ຕາ ຕໍ ປຸຣິສໍ ສນ຺ຘິທ຺ວາເຣ ຐິຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຫເຣ ທຸຏ຺ຐໂຈຣາ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາເທ ມຸຄ຺ຄຣາທີຫິ ໂປເຖຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສຸໍ – ‘‘ອຍໍ, ເທວ, ໂຈໂຣ ສນ຺ຘິສຸເຂ ຄຫິໂຕ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ອິມສ຺ສ ສີສໍ ຉິນ຺ທາເປຫີ’’ຕິ ນຄຣຄຸຕ຺ຕິກໍ ອາຓາເປສິ. ‘‘ສາຘຸ, ເທວາ’’ຕິ ນຄຣຄຸຕ຺ຕິໂກ ຕໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ຄາຬ຺ຫພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕວຓ຺ຓວິຣຬມາລາພນ຺ຘກຓ຺ຐໍ ອິຏ຺ຐກຈຸຓ຺ຓມກ຺ຂິຕສີສໍ ວຊ຺ຌປຫຏເຠຣິເທສິຕມຄ຺ຄໍ ຣຖິກາຍ ຣຖິກໍ ສິງ຺ຆາຏເກນ ສິງ຺ຆາຏກໍ ວິຈຣາເປຕ຺ວາ ກສາຫິ ຕາເຬນ຺ໂຕ ອາຆາຕນາຠິມຸຂໍ ເນຕິ. ‘‘ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ວິລຸມ຺ປມານກໂຈໂຣ ຄຫິໂຕ’’ຕິ ໂກລາຫລໍ ອໂຫສິ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ຕສ຺ມິໍ ນຄເຣ ສຸລສາ ນາມ ນຄຣໂສຠິນີ ປາສາເທ ຐິຕາ ວາຕປານນ຺ຕເຣນ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ຕໍ ຕຖາ ນີຍມານໍ ທິສ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ເຕນ ກຕປຣິຈຍາ ‘‘ອຍໍ ປຸຣິໂສ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ນຄເຣ ມຫຕິໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອິທານິ ເອວຣູປໍ ອນຕ຺ຖໍ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຕສ຺ສ ກາຣຸຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂມທເກ ປານີຍຎ຺ຈ ເປເສສິ. ນຄຣຄຸຕ຺ຕິກສ຺ສ ຈ ອາໂຣຈາເປສິ – ‘‘ຕາວ ອຍ຺ໂຍ ອາຄເມຕຸ, ຍາວາຍໍ ປຸຣິໂສ ອິເມ ໂມທເກ ຂາທິຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປິວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ອເຖຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ພ຺ຍສນປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ກຣຸຓາຍ ສຎ຺ໂຈທິຕມານໂສ – ‘‘ອຍໍ ປຸຣິໂສ ອກຕປຸຎ຺ໂຎ ກຕປາໂປ, ເຕນາຍໍ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ມຍິ ປນ ຄເຕ ໂມທເກ ຈ ປານີຍຎ຺ຈ ທຕ຺ວາ ຠຸມ຺ມເທເວສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຍໍນູນາຫໍ ອິມສ຺ສ ອວສ຺ສໂຍ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປານີຍໂມທເກສຸ ອຸປນີຍມາເນສຸ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ປຸຣໂຕ ປາຕຸຣໂຫສິ. ໂສ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ‘‘ກິໍ ເມ ອິທາເນວ ອິເມຫິ ມາຣິຍມານສ຺ສ ໂມທເກຫິ ຂາທິເຕຫິ, ອິທໍ ປນ ປຣໂລກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປາເຖຍ຺ຍໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂມທເກ ຈ ປານີຍຎ຺ຈ ເຖຣສ຺ສ ທາເປສິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ປສາທສໍວຑ຺ຒນຕ຺ຖໍ ຕສ຺ສ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ຕຖາຣູເປ ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ໂມທເກ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປານີຍຎ຺ຈ ປິວິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ປນ ປຸຣິໂສ ໂຈຣຆາຕເກຫິ ອາຆາຕນໍ ເນຕ຺ວາ ສີສຈ຺ເຉທໍ ປາປິໂຕ ອນຸຕ຺ຕເຣ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ເຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖເຣ ກເຕນ ປຸຎ຺ເຎນ ອຸຬາເຣ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕນາຣໂຫປິ ຍສ຺ມາ ‘‘ສຸລສໍ ອາຄມ຺ມ ມຍາ ອຍໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ສຸລສາຍ ຄເຕນ ສິເນເຫນ ມຣຓກາເລ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐໍ ອໂຫສິ. ຕສ຺ມາ ຫີນກາຍໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ປພ຺ພຕຄຫນສມ຺ຠູເຕ ສນ຺ທຈ຺ຉາເຍ ມຫານິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ເຂ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ໂສ ກິຣ ສເຈ ປຐມວເຍ ກຸລວໍສຏ຺ຐປເນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອກຣິສ຺ສ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ນຄເຣ ເສຏ຺ຐີນໍ ອຄ຺ໂຄ ອຠວິສ຺ສ, ມຊ຺ຌິມວເຍ ມຊ຺ຌິໂມ, ປຈ຺ຉິມວເຍ ປຈ຺ຉິໂມ. ສເຈ ປນ ປຐມວເຍ ປພ຺ພຊິໂຕ ອຠວິສ຺ສ, ອຣຫາ ອຠວິສ຺ສ, ມຊ຺ຌິມວເຍ ສກທາຄາມີ ອນາຄາມີ ວາ ອຠວິສ຺ສ, ປຈ຺ຉິມວເຍ ໂສຕາປນ຺ໂນ ອຠວິສ຺ສ. ປາປມິຕ຺ຕສໍສຄ຺ເຄນ ປນ ອິຕ຺ຖິຘຸຕ຺ໂຕ ສຸຣາຘຸຕ຺ໂຕ ທຸຈ຺ຈຣິຕນິຣໂຕ ອນາທຣິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຣິຫາຍິຕ຺ວາ ມຫາພ຺ຍສນໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ວທນ຺ຕິ.

ອຖ ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ສຸລສໍ ອຸຍ຺ຍານຄຕໍ ທິສ຺ວາ ສຎ຺ຊາຕກາມຣາໂຄ ອນ຺ຘກາຣໍ ມາເປຕ຺ວາ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ຠວນໍ ເນຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສໍ ກປ຺ເປສິ, ອຕ຺ຕານຎ຺ຈສ຺ສາ ອາໂຣເຈສິ. ຕສ຺ສາ ມາຕາ ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ຕີ ໂຣທມານາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປຣິພ຺ຠມຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ມຫາຊໂນ ‘‘ອຍ຺ໂຍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ ຕສ຺ສາ ຄຕິໍ ຊາເນຍ຺ຍ, ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ‘‘ສາຘຸ ອຍ຺ໂຍ’’ຕິ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເຖໂຣ ‘‘ອິໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ເວຬຸວນມຫາວິຫາເຣ ຠຄວຕິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ເຕ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ປສ຺ສິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ສຸລສາ ຕໍ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ອໂວຈ – ‘‘ອຍຸຕ຺ຕໍ ມຍ຺ຫໍ ຕວ ຠວເນ ວສນ຺ຕິຍາ, ອຊ຺ຊ ສຕ຺ຕໂມ ທິວໂສ, ມມ ມາຕາ ມໍ ອປສ຺ສນ຺ຕີ ປຣິເທວໂສກສມາປນ຺ນາ ຠວິສ຺ສຕິ, ສາຘຸ ມໍ, ເທວ, ຕຕ຺ເຖວ ເນຫີ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ເນຕ຺ວາ ເວຬຸວເນ ຠຄວຕິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ເຕ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐເປນ຺ຕ຺ວາ ອທິສ຺ສມານຣູໂປ ອຏ຺ຐາສິ.

ຕໂຕ ມຫາຊໂນ ສຸລສໍ ທິສ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ອມ຺ມ ສຸລເສ, ຕ຺ວໍ ເອຕ຺ຕກໍ ທິວສໍ ກຸຫິໍ ຄຕາ? ຕວ ມາຕາ ຕ຺ວໍ ອປສ຺ສນ຺ຕີ ປຣິເທວໂສກສມາປນ຺ນາ ອຸມ຺ມາທປ຺ປຕ຺ຕາ ວິຍ ຊາຕາ’’ຕິ. ສາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ມຫາຊນສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂິ. ມຫາຊເນນ ຈ ‘‘ກຖໍ ໂສ ປຸຣິໂສ ຕຖາປາປປສຸໂຕ ອກຕກຸສໂລ ເທວູປປຕ຺ຕິໍ ປຏິລຠຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສຸລສາ ‘‘ມຍາ ທາປິເຕ ໂມທເກ ປານີຍຎ຺ຈ ອຍ຺ຍສ຺ສ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ທຕ຺ວາ ເຕນ ປຸຎ຺ເຎນ ເທວູປປຕ຺ຕິໍ ປຏິລຠຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມຫາຊໂນ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຈິຕ຺ຕຊາໂຕ ອໂຫສິ – ‘‘ອຣຫນ຺ໂຕ ນາມ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ, ເຍສຸ ອປ຺ປໂກປິ ກໂຕ ກາໂຣ ສຕ຺ຕານໍ ເທວູປປຕ຺ຕິໍ ອາວຫຕີ’’ຕິ ອຸຬາຣໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທສິ. ຠິກ຺ຂູ ຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຕໂຕ ຠຄວາ ອິມິສ຺ສາ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ –

໑. ‘‘ເຂຕ຺ຕູປມາ ອຣຫນ຺ໂຕ, ທາຍກາ ກສ຺ສກູປມາ;

ພີຊູປມໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ, ເອຕ຺ໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕເຕ ຜລໍ.

໒. ‘‘ເອຕໍ ພີຊໍ ກສີ ເຂຕ຺ຕໍ, ເປຕານໍ ທາຍກສ຺ສ ຈ;

ຕໍ ເປຕາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ທາຕາ ປຸຎ຺ເຎນ ວຑ຺ຒຕິ.

໓. ‘‘ອິເຘວ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ, ເປເຕ ຈ ປຏິປູຊິຍ;

ສຄ຺ຄຎ຺ຈ ກມຕິຏ຺ຐານໍ, ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວານ ຠທ຺ທກ’’ນ຺ຕິ. – ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ;

໑. ຕຕ຺ຖ ເຂຕ຺ຕູປມາຕິ ຂິຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ພີຊໍ ຕາຍຕິ ມຫປ຺ຜລຠາວກຣເຓນ ຣກ຺ຂຕີຕິ ເຂຕ຺ຕໍ, ສາລິພີຊາທີນໍ ວິຣຸຫນຏ຺ຐານໍ. ຕໍ ອຸປມາ ເອເຕສນ຺ຕິ ເຂຕ຺ຕູປມາ, ເກທາຣສທິສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຣຫນ຺ໂຕຕິ ຂີຓາສວາ. ເຕ ຫິ ກິເລສາຣີນໍ ສໍສາຣຈກ຺ກສ຺ສ ອຣານຎ຺ຈ ຫຕຕ຺ຕາ, ຕໂຕ ເອວ ອາຣກຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຈຍາທີນໍ ອຣຫຕ຺ຕາ, ປາປກຣເຓ ຣຫາຠາວາ ຈ ‘‘ອຣຫນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ເຂຕຎ຺ຫິ ຕິຓາທິໂທສຣຫິຕໍ ສ຺ວາຠິສງ຺ຂຕພີຊມ຺ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸຕຸສລິລາທິປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣູເປຕໍ ກສ຺ສກສ຺ສ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຂີຓາສວສນ຺ຕາໂນ ໂລຠາທິໂທສຣຫິໂຕ ສ຺ວາຠິສງ຺ຂເຕ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມພີເຊ ວຸຕ຺ເຕ ກາລາທິປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສຫິໂຕ ທາຍກສ຺ສ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ເຂຕ຺ຕູປມາ ອຣຫນ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທໂສ ອຍໍ ຕສ຺ສ ເສຂາທີນມ຺ປິ ເຂຕ຺ຕຠາວາປຏິກ຺ເຂປໂຕ.

ທາຍກາຕິ ຈີວຣາທີນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ທາຕາໂຣ ປຣິຈ຺ຈຊນກາ, ເຕສໍ ປຣິຈ຺ຈາເຄນ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ໂລຠາທີນໍ ປຣິຈ຺ຈຊນກາ ເຉທນກາ, ຕໂຕ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕານສ຺ສ ໂສຘກາ, ຣກ຺ຂກາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກສ຺ສກູປມາຕິ ກສ຺ສກສທິສາ. ຍຖາ ກສ຺ສໂກ ສາລິເຂຕ຺ຕາທີນິ ກສິຕ຺ວາ ຍຖາກາລຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕຸທກທານນີຫຣຓນິຘານຣກ຺ຂຓາທີຫິ ອປ຺ປມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອຸຬາຣໍ ວິປຸລຎ຺ຈ ສສ຺ສຜລໍ ປຏິລຠຕິ, ເອວໍ ທາຍໂກປິ ອຣຫນ຺ເຕສຸ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມປຣິຈ຺ຈາເຄນ ປາຣິຈຣິຍາຍ ຈ ອປ຺ປມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອຸຬາຣໍ ວິປຸລຎ຺ຈ ທານຜລໍ ປຏິລຠຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທາຍກາ ກສ຺ສກູປມາ’’ຕິ.

ພີຊູປມໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມນ຺ຕິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ພີຊສທິໂສ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ນປານາທິກສ຺ສ ຫິ ທສວິຘສ຺ສ ທາຕພ຺ພວຕ຺ຖຸໂນ ເອຕໍ ນາມໍ. ເອຕ຺ໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕເຕ ຜລນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມາ ທາຍກປຏິຄ຺ຄາຫກເທຍ຺ຍຘມ຺ມປຣິຈ຺ຈາຄໂຕ ທານຜລໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ ເຈວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈ, ຈິຣຕຣປພນ຺ຘວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍສ຺ມາ ປຣິຈ຺ຈາຄເຈຕນາຠິສງ຺ຂຕສ຺ສ ອນ຺ນປານາທິວຕ຺ຖຸໂນ ຠາໂວ, ນ ອິຕຣສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ‘‘ພີຊູປມໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ເຕນ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມາປເທເສນ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມວຕ຺ຖຸວິສຍາຍ ປຣິຈ຺ຈາຄເຈຕນາຍເຍວ ພີຊຠາໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສາ ຫິ ປຏິສນ຺ຘິອາທິປ຺ປເຠທສ຺ສ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍາຣມ຺ມຓປ຺ປເຠທສ຺ສ ຈ ຜລສ຺ສ ນິປ຺ຜາທິກາ, ນ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມຕິ.

໒. ເອຕໍ ພີຊໍ ກສີ ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ພີຊໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ເຂຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ພີຊສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ເຂຕ຺ເຕ ວປນປໂຍຄສງ຺ຂາຕາ ກສິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕໍ ຕຍໍ ເກສໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເປຕານໍ ທາຍກສ຺ສ ຈາ’’ຕິ. ຍທິ ທາຍໂກ ເປເຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທານໍ ເທຕິ, ເປຕານຎ຺ຈ ທາຍກສ຺ສ ຈ, ຍທິ ນ ເປເຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທານໍ ເທຕິ, ທາຍກສ຺ເສວ ເອຕໍ ພີຊໍ ເອສາ ກສິ ເອຕໍ ເຂຕ຺ຕໍ ອຸປກາຣາຍ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິທານິ ຕໍ ອຸປກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໍ ເປຕາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ທາຕາ ປຸຎ຺ເຎນ ວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕໍ ເປຕາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ ທາຍເກນ ເປເຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທາເນ ທິນ຺ເນ ຍຖາວຸຕ຺ຕເຂຕ຺ຕກສິພີຊສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນຸໂມທນາຍ ຈ ຍໍ ເປຕານໍ ອຸປກປ຺ປຕິ, ຕໍ ທານຜລໍ ເປຕາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ທາຕາ ປຸຎ຺ເຎນ ວຑ຺ຒຕີຕິ ທາຕາ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ທານມຍປຸຎ຺ຎນິມິຕ຺ຕໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິອາທິນາ ປຸຎ຺ຎຜເລນ ອຠິວຑ຺ຒຕິ. ປຸຎ຺ຎຜລມ຺ປິ ຫິ ‘‘ກຸສລານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ ສມາທານເຫຕຸ ເອວມິທໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໓.໘໐) ປຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໓. ອິເຘວ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາຕິ ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກຏ຺ເຐນ ກຸສລໍ ເປຕານໍ ອຸທ຺ທິສນວເສນ ທານມຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ ອຸປຈິນິຕ຺ວາ ອິເຘວ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ. ເປເຕ ຈ ປຏິປູຊິຍາຕິ ເປເຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທາເນນ ສມ຺ມາເນຕ຺ວາ ອນຸຠຸຍ຺ຍມານທຸກ຺ຂໂຕ ເຕ ໂມເຈຕ຺ວາ. ເປເຕ ຫິ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທິຍ຺ຍມານໍ ທານໍ ເຕສໍ ປູຊາ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ກຕາ ປູຊາ’’ຕິ (ເປ. ວ. ໑໘), ‘‘ເປຕານໍ ປູຊາ ຈ ກຕາ ອຸຬາຣາ’’ຕິ (ເປ. ວ. ໒໕) ຈ. ‘‘ເປເຕ ຈາ’’ຕິ ຈ-ສທ຺ເທນ ‘‘ປິໂຍ ຈ ໂຫຕິ ມນາໂປ, ອຠິຄມນີໂຍ ຈ ໂຫຕິ ວິສ຺ສາສນີໂຍ, ຠາວນີໂຍ ຈ ໂຫຕິ ຄຣຸກາຕພ຺ໂພ, ປາສໍໂສ ຈ ໂຫຕິ ກິຕ຺ຕນີໂຍ ວິຎ຺ຎູນ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທິເກ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິເກ ທານານິສໍເສ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສຄ຺ຄຎ຺ຈ ກມຕິ ຐານໍ, ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວານ ຠທ຺ທກນ຺ຕິ ກລ຺ຍາຓໍ ກຸສລກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ທິພ຺ເພຫິ ອາຍຸອາທີຫິ ທສຫິ ຐາເນຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ອຄ຺ຄຕ຺ຕາ ‘‘ສຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ກຕປຸຎ຺ຎານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນຏ຺ຐານໍ ເທວໂລກໍ ກມຕິ ອຸປປຊ຺ຊນວເສນ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວານ ຠທ຺ທກ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ‘‘ເທຍ຺ຍຘມ຺ມປຣິຈ຺ຈາໂຄ ວິຍ ປຕ຺ຕິທານວເສນ ທານຘມ຺ມປຣິຈ຺ຈາໂຄປິ ທານມຍກຸສລກມ຺ມເມວາ’’ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ເປຕາຕິ ອຣຫນ຺ໂຕ ອຘິປ຺ເປຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕໍ ‘‘ເປຕາ’’ຕິ ຂີຓາສວານໍ ອາຄຕຏ຺ຐານສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ, ພີຊາທິຠາວສ຺ສ ຈ ທາຍກສ຺ສ ວິຍ ເຕສໍ ອຍຸຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ, ເປຕໂຍນິການໍ ຍຸຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ຈ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ສຸລສຎ຺ຈ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສີຕິ.

ເຂຕ຺ຕູປມເປຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສູກຣມຸຂເປຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

ກາໂຍ ເຕ ສພ຺ພໂສວຓ຺ໂຓຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖຣິ ຣາຊຄຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ ວິຫຣນ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສູກຣມຸຂເປຕໍ ອາຣພ຺ຠ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕີເຕ ກິຣ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍນ ສຎ຺ຎໂຕ ອໂຫສິ, ວາຈາຍ ອສຎ຺ຎໂຕ, ຠິກ຺ຂູ ອກ຺ໂກສຕິ ປຣິຠາສຕິ. ໂສ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣາຊຄຫສມີເປ ຄິຊ຺ຌກູຏປພ຺ພຕປາເທ ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກາວເສເສນ ຂຸປ຺ປິປາສາຠິຠູໂຕ ເປໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ກາໂຍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ອໂຫສິ, ມຸຂໍ ສູກຣມຸຂສທິສໍ. ອຖາຍສ຺ມາ ນາຣໂທ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ ວສນ຺ໂຕ ປາໂຕວ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຕໍ ເປຕໍ ທິສ຺ວາ ເຕນ ກຕກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ –

໔. ‘‘ກາໂຍ ເຕ ສພ຺ພໂສວຓ຺ໂຓ, ສພ຺ພາ ໂອຠາສເຕ ທິສາ;

ມຸຂໍ ເຕ ສູກຣສ຺ເສວ, ກິໍ ກມ຺ມມກຣີ ປຸເຣ’’ຕິ. –

ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກາໂຍ ເຕ ສພ຺ພໂສວຓ຺ໂຓຕິ ຕວ ກາໂຍ ເທໂຫ ສພ຺ໂພ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ອຸຕ຺ຕຕ຺ຕກນກສນ຺ນິໂຠ. ສພ຺ພາ ໂອຠາສເຕ ທິສາຕິ ຕສ຺ສ ປຠາຍ ສພ຺ພາປິ ທິສາ ສມນ຺ຕນ຺ໂຕ ໂອຠາສຕິ ວິຊ຺ໂຊຕຕິ. ໂອຠາສເຕຕິ ວາ ອນ຺ໂຕຄຘໂຫຕຸອຕ຺ຖມິທໍ ປທນ຺ຕິ ‘‘ເຕ ກາໂຍ ສພ຺ພໂສວຓ຺ໂຓ ສພ຺ພາ ທິສາ ໂອຠາເສຕິ ວິຊ຺ໂຊເຕຕີ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ມຸຂໍ ເຕ ສູກຣສ຺ເສວາຕິ ມຸຂໍ ປນ ເຕ ສູກຣສ຺ສ ວິຍ, ສູກຣມຸຂສທິສໍ ຕວ ມຸຂນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ກມ຺ມມກຣີ ປຸເຣຕິ ‘‘ຕ຺ວໍ ປຸພ຺ເພ ອຕີຕຊາຕິຍໍ ກີທິສໍ ກມ຺ມໍ ອກາສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ເອວໍ ເຖເຣນ ໂສ ເປໂຕ ກຕກມ຺ມໍ ປຸຏ຺ໂຐ ຄາຖາຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ –

໕. ‘‘ກາເຍນ ສຎ຺ຎໂຕ ອາສິໍ, ວາຈາຍາສິມສຎ຺ຎໂຕ;

ເຕນ ເມຕາທິໂສ ວຓ຺ໂຓ, ຍຖາ ປສ຺ສສິ ນາຣທາ’’ຕິ. –

ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ກາເຍນ ສຎ຺ຎໂຕ ອາສິນ຺ຕິ ກາຍິເກນ ສໍຍເມນ ສໍຍໂຕ ກາຍທ຺ວາຣິເກນ ສໍວເຣນ ສໍວຸໂຕ ອໂຫສິໍ. ວາຈາຍາສິມສຎ຺ຎໂຕຕິ ວາຈາຍ ອສຎ຺ຎໂຕ ວາຈສິເກນ ອສໍວເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອໂຫສິໍ. ເຕນາຕິ ເຕນ ອຸຠເຍນ ສໍຍເມນ ອສໍຍເມນ ຈ. ເມຕິ ມຍ຺ຫໍ. ເອຕາທິໂສ ວຓ຺ໂຓຕິ ເອທິໂສ. ຍຖາ ຕ຺ວໍ, ນາຣທ, ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ປສ຺ສສິ, ເອວຣູໂປ, ກາເຍນ ມນຸສ຺ສສຓ຺ຐາໂນ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ, ມຸເຂນ ສູກຣສທິໂສ ອາສິນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ວຓ຺ຓສທ຺ໂທ ຫິ ອິຘ ຉວິຍໍ ສຓ຺ຐາເນ ຈ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ເອວໍ ເປໂຕ ເຖເຣນ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ຕມຕ຺ຖໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕເມວ ກາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ໂອວາທໍ ເທນ຺ໂຕ –

໖. ‘‘ຕໍ ຕ຺ຍາຫໍ ນາຣທ ພ຺ຣູມິ, ສາມໍ ທິຏ຺ຐມິທໍ ຕຍາ;

ມາກາສິ ມຸຂສາ ປາປໍ, ມາ ໂຂ ສູກຣມຸໂຂ ອຫູ’’ຕິ. –

ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ຕສ຺ມາ. ຕ຺ຍາຫນ຺ຕິ ເຕ ອຫໍ. ນາຣທາຕິ ເຖຣໍ ອາລປຕິ. ພ຺ຣູມີຕິ ກເຖມິ. ສາມນ຺ຕິ ສຍເມວ. ອິທນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ ນາຣທ, ອິທໍ ມມ ສຣີຣໍ ຄລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຫຏ຺ຐາ ມນຸສ຺ສສຓ຺ຐານໍ, ອຸປຣິ ສູກຣສຓ຺ຐານໍ, ຕຍາ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕວ ທິຏ຺ຐໍ, ຕສ຺ມາ ເຕ ອຫໍ ໂອວາທວເສນ ວທາມີຕິ. ກິນ຺ຕິ ເຈຕິ ອາຫ ‘‘ມາກາສິ ມຸຂສາ ປາປໍ, ມາ ໂຂ ສູກຣມຸໂຂ ອຫູ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ມາຕິ ປຏິເສເຘ ນິປາໂຕ. ມຸຂສາຕິ ມຸເຂນ. ໂຂຕິ ອວຘາຣເຓ, ວາຈາຍ ປາປກມ຺ມໍ ມາກາສິ ມາ ກໂຣຫິ. ມາ ໂຂ ສູກຣມຸໂຂ ອຫູຕິ ອຫໍ ວິຍ ສູກຣມຸໂຂ ມາ ອໂຫສິເຍວ. ສເຈ ປນ ຕ຺ວໍ ມຸຂໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ວາຈາຍ ປາປໍ ກເຣຍ຺ຍາສິ, ເອກໍເສນ ສູກຣມຸໂຂ ຠເວຍ຺ຍາສິ, ຕສ຺ມາ ມາກາສິ ມຸຂສາ ປາປນ຺ຕິ ຜລປຏິເສຘນມຸເຂນປິ ເຫຕຸເມວ ປຏິເສເຘຕິ.

ອຖາຍສ຺ມາ ນາຣໂທ ຣາຊຄເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ, ‘‘ນາຣທ, ປຸພ຺ເພວ ມຍາ ໂສ ສຕ຺ໂຖ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອເນກາກາຣໂວກາຣໍ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ອາທີນວໍ, ວຈີສຸຈຣິຕປຏິສໍຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ອານິສໍສໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ສາ ເທສນາ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ສາຕ຺ຖິກາ ອໂຫສີຕິ.

ສູກຣມຸຂເປຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປູຕິມຸຂເປຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

ທິພ຺ພໍ ສຸຠໍ ຘາເຣສິ ວຓ຺ຓຘາຕຸນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖຣິ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ເຕ ກລນ຺ທກນິວາເປ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປູຕິມຸຂເປຕໍ ອາຣພ຺ຠ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕີເຕ ກິຣ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ທ຺ເວ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສີລາຈາຣສມ຺ປນ຺ນາ ສລ຺ເລຂວຸຕ຺ຕິໂນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຄາມກາວາເສ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສິໍສຸ. ອຖ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປາປຊ຺ຌາສໂຍ ເປສຸຎ຺ຎາຠິຣໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ເຕສໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ອຸປຄຎ຺ຉິ. ເຖຣາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ວສນຏ຺ຐານໍ ທຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິໍສຸ. ມນຸສ຺ສາ ເຕ ທິສ຺ວາ ເຕສຸ ເຖເຣສຸ ອຕິວິຍ ປຣມນິປຈ຺ຈກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີຫິ ປຏິມາເນສຸໍ. ໂສ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຸນ຺ທໂຣ ວຕາຍໍ ໂຄຈຣຄາໂມ, ມນຸສ຺ສາ ຈ ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ, ປຓີຕປຓີຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ເທນ຺ຕິ, ອຍຎ຺ຈ ວິຫາໂຣ ຉາຍູທກສມ຺ປນ຺ໂນ, ສກ຺ກາ ເມ ອິຘ ສຸເຂນ ວສິຕຸໍ. ອິເມສຸ ປນ ຠິກ຺ຂູສຸ ອິຘ ວສນ຺ເຕສຸ ມຍ຺ຫໍ ຜາສຸວິຫາໂຣ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ອນ຺ເຕວາສິກວາໂສ ວິຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ຫນ຺ທາຫໍ ອິເມ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຍຖາ ນ ປຸນ ອິຘ ວສິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຖາ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ມຫາເຖເຣ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ປວິຏ຺ເຐ ເປສຸຓິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ໂຖກໍ ກາລໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ມຫາເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເຖເຣນ ‘‘ກິໍ, ອາວຸໂສ, ວິກາເລ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກເຖຫິ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ເຖເຣນ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ອາຫ – ‘‘ເອໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຫາຍກຕ຺ເຖໂຣ ສມ຺ມຸຂາ ມິຕ຺ໂຕ ວິຍ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຣມ຺ມຸຂາ ສປຕ຺ໂຕ ວິຍ ອຸປວທຕີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກເຖຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ‘‘ສຸຓາຖ, ຠນ຺ເຕ, ‘ເອໂສ ມຫາເຖໂຣ ສໂຐ ມາຍາວີ ກຸຫໂກ ມິຈ຺ຉາຊີເວນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕີ’ຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຄຸຓໍ ກເຖຕີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ມາ, ອາວຸໂສ, ເອວໍ ຠຓິ, ນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ມໍ ອຸປວທິສ຺ສຕິ, ຄິຫິກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມມ ສຠາວໍ ຊານາຕິ ‘ເປສໂລ ກລ຺ຍາຓສີໂລ’’’ຕິ. ‘‘ສເຈ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ອຕ຺ຕໂນ ວິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕຕາຍ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຖ, ຕໍ ຕຸມ຺ຫາກໍເຍວ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເວຣໍ ນຕ຺ຖິ, ກສ຺ມາ ອຫໍ ເຕນ ອວຸຕ຺ຕໍ ‘ວຸຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ວທາມິ. ໂຫຕຸ, ກາລນ຺ຕເຣນ ສຍເມວ ຊານິສ຺ສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣປິ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາວໂທເສນ ທ຺ເວຬ຺ຫກຈິຕ຺ໂຕ ‘‘ເອວມ຺ປິ ສິຍາ’’ຕິ ສາສງ຺ກຫທໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ໂຖກໍ ສິຖິລວິສ຺ສາໂສ ອໂຫສິ. ໂສ ພາໂລ ປຐມໍ ມຫາເຖຣໍ ປຣິຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອິຕຣມ຺ປິ ເຖນໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຣິຠິນ຺ທິ. ອຖ ເຕ ອຸໂຠປິ ເຖຣາ ທຸຕິຍທິວເສ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອນາລປິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕມາທາຍ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐາເນເຍວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສາມີຈິມຕ຺ຕມ຺ປິ ອກຕ຺ວາ ຕໍ ທິວສໍ ຕຕ຺ເຖວ ວສິຕ຺ວາ ວິຠາຕາຍ ຈ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາວ ຍຖາຜາສຸກຏ຺ຐານໍ ອຄມໍສຸ.

ເປສຸຓິກໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຣິປຸຓ຺ຓມໂນຣຖໍ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ຐໍ ມນຸສ຺ສາ ທິສ຺ວາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເຖຣາ ກຸຫິໍ ຄຕາ’’ຕິ? ໂສ ອາຫ – ‘‘ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກລຫໍ ກຕ຺ວາ ມຍາ ‘ມາ ກລຫໍ ກໂຣຖ, ສມຄ຺ຄາ ໂຫຖ, ກລໂຫ ນາມ ອນຕ຺ຖາວໂຫ ອາຍຕິທຸກ຺ຂຸປ຺ປາທໂກ ອກຸສລສໍວຕ຺ຕນິໂກ, ປຸຣິມກາປິ ກລເຫນ ມຫຕາ ຫິຕາ ປຣິຠຏ຺ຐາ’ຕິອາທີນິ ວຸຈ຺ຈມານາປິ ມມ ວຈນໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ຕາ’’ຕິ. ຕໂຕ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ເຖຣາ ຕາວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ, ຕຸມ຺ເຫ ປນ ອມ຺ຫາກໍ ອນຸກມ຺ປາຍ ອິເຘວ ອນຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ ວສຖາ’’ຕິ ຍາຈິໍສຸ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ວສນ຺ໂຕ ກຕິປາເຫນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍາ ສີລວນ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາ ຠິກ຺ຂູ ອາວາສໂລເຠນ ປຣິຠິນ຺ນາ, ພຫຸໍ ວຕ ມຍາ ປາປກມ຺ມໍ ປສຸຕ’’ນ຺ຕິ ພລວວິປ຺ປຏິສາຣາຠິຠູໂຕ ໂສກເວເຄນ ຄິລາໂນ ຫຸຕ຺ວາ ນຈິເຣເນວ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ອວີຈິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ອິຕເຣ ທ຺ເວ ສຫາຍກຕ຺ເຖຣາ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ອາວາເສ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ໂມທິຕ຺ວາ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ວຸຕ຺ຕໍ ເຠທວຈນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຠູຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ສມຄ຺ຄາ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ຕເມວ ອາວາສໍ ປຈ຺ຈາຄມິໍສຸ. ມນຸສ຺ສາ ທ຺ເວ ເຖເຣ ທິສ຺ວາ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ສຎ຺ຊາຕໂສມນສ຺ສາ ຫຸຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ. ເຖຣາ ຈ ຕຕ຺ເຖວ ວສນ຺ຕາ ສປ຺ປາຍອາຫາຣລາເຠນ ສມາຫິຕຈິຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ນຈິເຣເນວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ.

ເປສຸຓິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣາຊຄຫສ຺ສ ອວິທູເຣ ປູຕິມຸຂເປໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ກາໂຍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ອໂຫສິ, ມຸຂໂຕ ປນ ປຸຬວກາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ມຸຂໍ ຂາທນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ທູຣມ຺ປິ ໂອກາສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ວາຍຕິ. ອຖາຍສ຺ມາ ນາຣໂທ ຄິຊ຺ຌກູຏປພ຺ພຕາ ໂອໂຣຫນ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ –

໗. ‘‘ທິພ຺ພໍ ສຸຠໍ ຘາເຣສິ ວຓ຺ຓຘາຕຸໍ, ເວຫາຍສໍ ຕິຏ຺ຐສິ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ;

ມຸຂຎ຺ຈ ເຕ ກິມໂຍ ປູຕິຄນ຺ຘໍ, ຂາທນ຺ຕິ ກິໍ ກມ຺ມມກາສິ ປຸພ຺ເພ’’ຕິ. –

ອິມາຍ ຄາຖາຍ ກຕກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຕຕ຺ຖ ທິພ຺ພນ຺ຕິ ທິວິ ຠວໍ ເທວຕ຺ຕຠາວປຣິຍາປນ຺ນໍ. ອິຘ ປນ ທິພ຺ພໍ ວິຍາຕິ ທິພ຺ພໍ. ສຸຠນ຺ຕິ ໂສຠນໍ, ສຸນ຺ທຣຠາວໍ ວາ. ວຓ຺ຓຘາຕຸນ຺ຕິ ຉວິວຓ຺ຓໍ. ຘາເຣສີຕິ ວຫສິ. ເວຫາຍສໍ ຕິຏ຺ຐສິ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂຕິ ເວຫາຍສສຎ຺ຎິເຕ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ຕິຏ຺ຐສິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ວິຫາຍສໍ ຕິຏ຺ຐສິ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ’’ຕິ ປາຐໍ ວຕ຺ວາ ວິຫາຍສໍ ໂອຠາເສນ຺ໂຕ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ຕິຏ຺ຐສີຕິ ວຈນເສເສນ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ປູຕິຄນ຺ຘນ຺ຕິ ກຸຓປຄນ຺ຘໍ, ທຸຄ຺ຄນ຺ຘນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ກມ຺ມມກາສິ ປຸພ຺ເພຕິ ປຣມທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ເຕ ມຸຂໍ ກິມໂຍ ຂາທນ຺ຕິ, ກາໂຍ ຈ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ, ກີທິສໍ ນາມ ກມ຺ມໍ ເອວຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ກາຣຓຠູຕໍ ປຸພ຺ເພ ຕ຺ວໍ ອກາສີຕິ ປຸຈ຺ຉິ.

ເອວໍ ເຖເຣນ ໂສ ເປໂຕ ອຕ຺ຕນາ ກຕກມ຺ມໍ ປຸຏ຺ໂຐ ຕມຕ຺ຖໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ –

໘. ‘‘ສມໂຓ ອຫໍ ປາໂປຕິທຸຏ຺ຐວາໂຈ, ຕປສ຺ສິຣູໂປ ມຸຂສາ ອສຎ຺ຎໂຕ;

ລທ຺ຘາ ຈ ເມ ຕມສາ ວຓ຺ຓຘາຕຸ, ມຸຂຎ຺ຈ ເມ ເປສຸຓິເຍນ ປູຕີ’’ຕິ. –

ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສມໂຓ ອຫໍ ປາໂປຕິ ອຫໍ ລາມໂກ ສມໂຓ ປາປຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິໍ. ອຕິທຸຏ຺ຐວາໂຈຕິ ອຕິທຸຏ຺ຐວຈໂນ, ປເຣ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕາ, ປເຣສໍ ຄຸຓປຣິຘໍສກວຈໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຕິທຸກ຺ຂວາໂຈ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ອຕິວິຍ ຜຣຸສວຈໂນ ມຸສາວາທເປສຸຎ຺ຎາທິວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕນິຣໂຕ. ຕປສ຺ສິຣູໂປຕິ ສມຓປຕິຣູປໂກ. ມຸຂສາຕິ ມຸເຂນ. ລທ຺ຘາຕິ ປຏິລທ຺ຘາ. ຈ-ກາໂຣ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ. ເມຕິ ມຍາ. ຕປສາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ. ເປສຸຓິເຍນາຕິ ປິສຸຓວາຈາຍ. ປຸຕີຕິ ປູຕິຄນ຺ຘໍ.

ເອວໍ ໂສ ເປໂຕ ອຕ຺ຕນາ ກຕກມ຺ມໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ອິທານິ ເຖຣສ຺ສ ໂອວາທໍ ເທນ຺ໂຕ –

໙. ‘‘ຕຍິທໍ ຕຍາ ນາຣທ ສາມໍ ທິຏ຺ຐໍ,

ອນຸກມ຺ປກາ ເຍ ກຸສລາ ວເທຍ຺ຍຸໍ;

ມາ ເປສຸຓໍ ມາ ຈ ມຸສາ ອຠາຓິ,

ຍກ຺ໂຂ ຕຸວໍ ໂຫຫິສິ ກາມກາມີ’’ຕິ. –

ໂອສານຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕຍິທນ຺ຕິ ຕໍ ອິທໍ ມມ ຣູປໍ. ອນຸກມ຺ປກາ ເຍ ກຸສລາ ວເທຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ເຍ ອນຸກມ຺ປນສີລາ ກາຣຸຓິກາ ປຣຫິຕປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ກຸສລາ ນິປຸຓາ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ຍໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ, ຕເທວ ວທາມີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິທານິ ຕໍ ໂອວາທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມາ ເປສຸຓໍ ມາ ຈ ມຸສາ ອຠາຓິ, ຍກ຺ໂຂ ຕຸວໍ ໂຫຫິສິ ກາມກາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ເປສຸຓໍ ປິສຸຓວຈນໍ ມຸສາ ຈ ມາ ອຠາຓິ ມາ ກເຖຫິ. ຍທິ ຫິ ຕ຺ວໍ ມຸສາວາທໍ ປິສຸຓວາຈຎ຺ຈ ປຫາຍ ວາຈາຍ ສຎ຺ຎໂຕ ຠເວຍ຺ຍາສິ, ຍກ຺ໂຂ ວາ ເທໂວ ວາ ເທວຎ຺ຎຕໂຣ ວາ ຕ຺ວໍ ຠວິສ຺ສສິ, ກາມໍ ກາມິຕພ຺ພໍ ອຸຬາຣໍ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກາມນສີໂລ ຍຖາສຸຂໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປຣິຈຣເຓນ ອຠິຣມຓສີໂລຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຖໂຣ ຕໂຕ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ສາ ເທສນາ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ສາຕ຺ຖິກາ ອໂຫສີຕິ.

ປູຕິມຸຂເປຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ປິຏ຺ຐຘີຕລິກເປຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

ຍໍ ກິຎ຺ຈາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ ທານໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ກິຣ ຄຫປຕິໂນ ຘີຕຸ ຘີຕາຍ ທາຣິກາຍ ຘາຕິ ປິຏ຺ຐຘີຕລິກໍ ອທາສິ ‘‘ອຍໍ ເຕ ຘີຕາ, ອິມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກີຬສ຺ສູ’’ຕິ. ສາ ຕຕ຺ຖ ຘີຕຸສຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ອຖສ຺ສາ ເອກທິວສໍ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກີຬນ຺ຕິຍາ ປມາເທນ ປຕິຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊິ. ຕໂຕ ທາຣິກາ ‘‘ມມ ຘີຕາ ມຕາ’’ຕິ ປໂຣທິ. ຕໍ ໂຣທນ຺ຕິໍ ໂກຈິປິ ເຄຫຊໂນ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ສຕ຺ຖາ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ ເຄເຫ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ມຫາເສຏ຺ຐິ ຈ ຠຄວໂຕ ສມີເປ ນິສິນ຺ໂນ ອໂຫສິ. ຘາຕິ ຕໍ ທາຣິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ເສຏ຺ຐິ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິສ຺ສາຍໍ ທາຣິກາ ໂຣທຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຘາຕິ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ເສຏ຺ຐິ ຕໍ ທາຣິກໍ ອງ຺ເກ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕວ ຘີຕຸທານໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມມ ນຕ຺ຕຸຘີຕຣໍ ປິຏ຺ຐຘີຕລິກໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທານໍ ທາຕຸກາໂມ, ຕໍ ເມ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສ຺ວາຕນາຍ ອຘິວາເສຖາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ.

ອຖ ຠຄວາ ທຸຕິຍທິວເສ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ –

໑໐. ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ, ທຊ຺ຊາ ທານໍ ອມຈ຺ຉຣີ;

ປຸພ຺ພເປເຕ ຈ ອາຣພ຺ຠ, ອຖ ວາ ວຕ຺ຖຸເທວຕາ.

໑໑. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ມຫາຣາເຊ, ໂລກປາເລ ຍສສ຺ສິເນ;

ກຸເວຣໍ ຘຕຣຏ຺ຐຎ຺ຈ, ວິຣູປກ຺ຂໍ ວິຣູຬ຺ຫກໍ;

ເຕ ເຈວ ປູຊິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ທາຍກາ ຈ ອນິປ຺ຜລາ.

໑໒. ‘‘ນ ຫິ ຣຸຓ຺ຓໍ ວາ ໂສໂກ ວາ, ຍາ ຈຎ຺ຎາ ປຣິເທວນາ;

ນ ຕໍ ເປຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ, ເອວໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຎາຕໂຍ.

໑໓. ‘‘ອຍຎ຺ຈ ໂຂ ທກ຺ຂິຓາ ທິນ຺ນາ, ສງ຺ຆມ຺ຫິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາ;

ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍສ຺ສ, ຐານໂສ ອຸປກປ຺ປຕີ’’ຕິ. – ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ;

໑໐. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ກິຎ຺ຈາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາຕິ ມງ຺ຄລາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອາຣພ຺ຠ ອຸທ຺ທິສ຺ສ. ທຊ຺ຊາຕິ ທເທຍ຺ຍ. ອມຈ຺ຉຣີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປເຣຫິ ສາຘາຣຓຠາວາສຫນລກ຺ຂຓສ຺ສ ມຈ຺ເຉຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ ອມຈ຺ຉຣີ, ປຣິຈ຺ຈາຄສີໂລ ມຈ຺ຉຣິຍໂລຠາທິຈິຕ຺ຕມລໍ ທູຣໂຕ ກຕ຺ວາ ທານໍ ທເທຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຸພ຺ພເປເຕ ຈ ອາຣພ຺ຠາຕິ ປຸພ຺ພເກປິ ເປເຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສ. ວຕ຺ຖຸເທວຕາຕິ ຆຣວຕ຺ຖຸອາທີສຸ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ອາຣພ຺ຠາຕິ ໂຍຊນາ. ອຖ ວາຕິ ອິມິນາ ອຎ຺ເຎປິ ເທວມນຸສ຺ສາທິເກ ເຍ ເກຈິ ອາຣພ຺ຠ ທານໍ ທເທຍ຺ຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໑໑. ຕຕ຺ຖ ເທເວສຸ ຕາວ ເອກຈ຺ເຈ ປາກເຏ ເທເວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ມຫາຣາເຊ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ເຕ ນາມໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ກຸເວຣ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກຸເວຣນ຺ຕິ ເວສ຺ສວຓໍ. ຘຕຣຏ຺ຐນ຺ຕິອາທີນິ ເສສານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ໂລກປາລານໍ ນາມານິ. ເຕ ເຈວ ປູຊິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຕ ຈ ມຫາຣາຊາໂນ ປຸພ຺ພເປຕວຕ຺ຖຸເທວຕາໂຍ ຈ ອຸທ຺ທິສນກິຣິຍາຍ ປຏິມານິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ທາຍກາ ຈ ອນິປ຺ຜລາຕິ ເຍ ທານໍ ເທນ຺ຕິ, ເຕ ທາຍກາ ຈ ປເຣສໍ ອຸທ຺ທິສນມຕ຺ເຕນ ນ ນິປ຺ຜລາ, ອຕ຺ຕໂນ ທານຜລສ຺ສ ຠາຄິໂນ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ.

໑໒. ອິທານິ ‘‘ເຍ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕີນໍ ມຣເຓນ ໂຣທນ຺ຕິ ປຣິເທວນ຺ຕິ ໂສຈນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຕໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ, ອຕ຺ຕປຣິຕາປນມຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ຫິ ຣຸຓ຺ຓໍ ວາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຣຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ຣຸທິຕໍ ອສ຺ສຸໂມຈນໍ ນ ຫິ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຈນເສໂສ. ໂສໂກຕິ ໂສຈນໍ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາໂປ, ອນ຺ໂຕນິຊ຺ຌານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍາ ຈຎ຺ຎາ ປຣິເທວນາຕິ ຍາ ຈ ຣຸຓ຺ຓໂສກໂຕ ອຎ຺ຎາ ປຣິເທວນາ, ‘‘ກຫໍ ເອກປຸຕ຺ຕກາ’’ຕິອາທິວາຈາວິປ຺ປລາໂປ, ໂສປິ ນ ກາຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ວາ-ສທ຺ໂທ ວິກປ຺ປນຕ຺ໂຖ. ນ ຕໍ ເປຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍາຕິ ຍສ຺ມາ ຣຸຓ຺ຓໍ ວາ ໂສໂກ ວາ ປຣິເທວນາ ວາຕິ ສພ຺ພມ຺ປິ ຕໍ ເປຕສ຺ສ ກາລກຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ອຸປກາຣາຍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ຫິ ຕໍ ກາຕພ຺ພໍ, ຕຖາປິ ເອວໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຎາຕໂຍ ອວິທ຺ທສຸໂນຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໑໓. ເອວໍ ຣຸຓ຺ຓາທີນໍ ນິຣຕ຺ຖກຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຍາ ປຸພ຺ພເປຕາທິເກ ອາຣພ຺ຠ ທາຍເກນ ສງ຺ຆສ຺ສ ທກ຺ຂິຓາ ທິນ຺ນາ, ຕສ຺ສາ ສາຕ຺ຖກຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຍຎ຺ຈ ໂຂ ທກ຺ຂິຓາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຍນ຺ຕິ ທາຍເກນ ຕໍ ທິນ຺ນໍ ທານໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວທຕິ. ຈ-ສທ຺ໂທ ພ຺ຍຕິເຣກຕ຺ໂຖ, ເຕນ ຍຖາ ຣຸຓ຺ຓາທິ ເປຕສ຺ສ ນ ກສ຺ສຈິ ອຕ຺ຖາຍ ໂຫຕິ, ນ ເອວມຍໍ, ອຍໍ ປນ ທກ຺ຂິຓາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ວກ຺ຂມານເມວ ວິເສສໍ ໂຊເຕຕິ. ໂຂຕິ ອວຘາຣເຓ. ທກ຺ຂິຓາຕິ ທານໍ. ສງ຺ຆມ຺ຫິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາຕິ ອນຸຕ຺ຕເຣ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ເຕ ສງ຺ເຆ ສຸຏ຺ຐຸ ປຕິຏ຺ຐິຕາ. ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍສ຺ສາຕິ ອສ຺ສ ເປຕສ຺ສ ຈິຣກາລໍ ຫິຕາຍ ອຕ຺ຖາຍ. ຐານໂສ ອຸປກປ຺ປຕີຕິ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕິ, ນ ກາລນ຺ຕເຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມຕາ – ຍໍ ເປເຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທາເນ ທິນ຺ເນ ເປຕາ ເຈ ອນຸໂມທນ຺ຕິ, ຕາວເທວ ຕສ຺ສ ຜເລນ ເປຕາ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ.

ເອວໍ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ມຫາຊນໍ ເປເຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທານາຠິຣຕມານສໍ ກຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ປຸນທິວເສ ເສຏ຺ຐິຠຣິຍາ ອວເສສາ ຈ ຎາຕກາ ເສຏ຺ຐິໍ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕາ ເອວໍ ເຕມາສມຕ຺ຕໍ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕສຸໍ. ອຖ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ມາສມຕ຺ຕໍ ມມ ຆຣໍ ນາຄມິໍສູ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສຕ຺ຖາຣາ ຕສ຺ມິໍ ກາຣເຓ ກຖິເຕ ຣາຊາປິ ເສຏ຺ຐິໍ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕສິ, ຕໍ ທິສ຺ວາ ນາຄຣາ ຣາຊານໍ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕາ ມາສມຕ຺ຕໍ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕສຸໍ. ເອວໍ ມາສທ຺ວຍໍ ປິຏ຺ຐຘີຕລິກມູລກໍ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕສຸນ຺ຕິ.

ປິຏ຺ຐຘີຕລິກເປຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຕິໂຣກຸຏ຺ຏເປຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

ຕິໂຣກຸຏ຺ເຏສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສມ຺ພຫຸເລ ເປເຕ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ – ອິໂຕ ທ຺ວານວຸຕິກປ຺ເປ ກາສິ ນາມ ນຄຣໍ ອໂຫສິ. ຕຕ຺ຖ ຊຍເສໂນ ນາມ ຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ຕສ຺ສ ສິຣິມາ ນາມ ເທວີ. ຕສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ຜຸສ຺ໂສ ນາມ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິ. ຊຍເສໂນ ຣາຊາ ‘‘ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຸທ຺ໂຘ ຊາໂຕ, ມຍ຺ຫເມວ ພຸທ຺ໂຘ, ມຍ຺ຫໍ ຘມ຺ໂມ, ມຍ຺ຫໍ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ມມຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ສພ຺ພກາລໍ ສຍເມວ ອຸປຏ຺ຐຫຕິ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ ໂອກາສໍ ເທຕິ.

ຠຄວໂຕ ກນິຏ຺ຐຠາຕໂຣ ເວມາຕິກາ ຕໂຍ ຠາຕໂຣ ຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ພຸທ຺ຘາ ນາມ ສພ຺ພໂລກ ຫິຕຕ຺ຖາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ເອກສ຺ເສວ ອຕ຺ຖາຍ. ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ປິຕາ ອຎ຺ເຎສໍ ໂອກາສໍ ນ ເທຕິ. ກຖໍ ນຸ ໂຂ ມຍໍ ລເຠຍ຺ຍາມ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈາ’’ຕິ? ເຕສໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຫນ຺ທ ມຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຸປາຍໍ ກໂຣມາ’’ຕິ. ເຕ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ກຸປິຕໍ ວິຍ ກາຣາເປສຸໍ. ຕໂຕ ຣາຊາ ‘‘ປຈ຺ຈນ຺ໂຕ ກຸປິໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຕໂຍປິ ປຸຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ວູປສເມຕຸໍ ເປເສສິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວູປສເມຕ຺ວາ ອາຄຕາ. ຣາຊາ ຕຸຏ຺ໂຐ ວຣໍ ອທາສິ ‘‘ຍໍ ອິຈ຺ຉຖ, ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ມຍໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ອິຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ເອຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ‘‘ມຍໍ ອຎ຺ເຎນ ອນຕ຺ຖິກາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕນ ຫິ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຖາຕິ. ເຕ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ຍາຈິໍສຸ. ຣາຊາ ນ ອທາສິ. ເອວໍ ‘‘ຉ, ປຎ຺ຈ, ຈຕ຺ຕາຣິ, ຕີຓິ, ທ຺ເວ, ເອກໍ, ສຕ຺ຕ ມາເສ, ຉ, ປຎ຺ຈ, ຈຕ຺ຕາໂຣ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຍາວ ເຕມາສໍ ຍາຈິໍສຸ. ຕທາ ຣາຊາ ‘‘ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອທາສິ.

ເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອິຈ຺ຉາມ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ເຕມາສໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ, ອຘິວາເສຕຸ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອິມໍ ເຕມາສໍ ວສ຺ສາວາສ’’ນ຺ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ເຕ ຕໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ຊນປເທ ນິຍຸຕ຺ຕກປຸຣິສສ຺ສ ເລຂໍ ເປເສສຸໍ ‘‘ອິມໍ ເຕມາສໍ ອມ຺ເຫຫິ ຠຄວາ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ, ວິຫາຣໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐານສມ຺ຠາຣໍ ສມ຺ປາເທຫີ’’ຕິ. ໂສ ສພ຺ພໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ປຏິເປເສສິ. ເຕ ກາສາຍວຕ຺ຖນິວຕ຺ຖາ ຫຸຕ຺ວາ ປຸຣິສສຫສ຺ເສຫິ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກເຣຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐຫມານາ ຊນປທໍ ເນຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ ວສ຺ສໍ ວສາເປສຸໍ.

ເຕສໍ ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ເອໂກ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ສປຊາປຕິໂກ ສທ຺ໂຘ ອໂຫສິ ປສນ຺ໂນ. ໂສ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທານວຕ຺ຕໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອທາສິ. ຊນປເທ ນິຍຸຕ຺ຕກປຸຣິໂສ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຊານປເທຫິ ເອກາທສມຕ຺ເຕຫິ ປຸຣິສສຫສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ສກ຺ກຈ຺ຈເມວ ທານໍ ປວຕ຺ຕາເປສິ. ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ຊານປທາ ປຏິຫຕຈິຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ. ເຕ ທານສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກຕ຺ວາ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ອຕ຺ຕນາ ຂາທິໍສຸ, ຠຕ຺ຕສາລຎ຺ຈ ອຄ຺ຄິນາ ທຫິໍສຸ. ປວາຣິຕາ ຣາຊປຸຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ປິຕຸ ສນ຺ຕິກເມວ ປຈ຺ຈາຄມິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ຣາຊປຸຕ຺ຕາ ຈ ຊນປເທ ນິຍຸຕ຺ຕກປຸຣິໂສ ຈ ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ຈ ອນຸປຸພ຺ເພນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ປຣິສາຍ ສຄ຺ເຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ, ປຏິຫຕຈິຕ຺ຕາ ຊນາ ນິຣເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ. ເອວໍ ເຕສໍ ອຸຠເຍສໍ ຊນານໍ ສຄ຺ຄໂຕ ສຄ຺ຄໍ ນິຣຍໂຕ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ທ຺ວານວຸຕິກປ຺ປາ ວີຕິວຕ຺ຕາ.

ອຖ ອິມສ຺ມິໍ ຠທ຺ທກປ຺ເປ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ເຕ ປຏິຫຕຈິຕ຺ຕາ ຊນາ ເປເຕສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ຕທາ ມນຸສ຺ສາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕການໍ ເປຕານໍ ອຕ຺ຖາຍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ ‘‘ອິທໍ ໂນ ຎາຕີນໍ ໂຫຕູ’’ຕິ, ເຕ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ລຠນ຺ຕິ. ອຖ ອິເມປິ ເປຕາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ກສ຺ສປໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ມຍມ຺ປິ ເອວຣູປໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ລເຠຍ຺ຍາມາ’’ຕິ? ຠຄວາ ອາຫ – ‘‘ອິທານິ ນ ລຠຖ, ອນາຄເຕ ປນ ໂຄຕໂມ ນາມ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ພິມ຺ພິສາໂຣ ນາມ ຣາຊາ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິໂຕ ທ຺ວານວຸຕິກປ຺ເປ ຎາຕິ ອໂຫສິ, ໂສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສຕິ, ຕທາ ລຠິສ຺ສຖາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ກິຣ ເຕສໍ ເປຕານໍ ຕໍ ວຈນໍ ‘‘ສ຺ເວ ລຠິສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ອໂຫສິ.

ຕໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕເຣ ວີຕິວຕ຺ເຕ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ເຕປິ ຕໂຍ ຣາຊປຸຕ຺ຕາ ປຸຣິສສຫສ຺ເສນ ສທ຺ຘິໍ ເທວໂລກໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຄຍາສີເສ ຕໂຍ ຊຏິລາ ອເຫສຸໍ, ຊນປເທ ນິຍຸຕ຺ຕກປຸຣິໂສ ຣາຊາ ພິມ຺ພິສາໂຣ ອໂຫສິ, ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວິສາໂຂ ນາມ ເສຏ຺ຐິ ອໂຫສິ, ຕສ຺ສ ປຊາປຕິ ຘມ຺ມທິນ຺ນາ ນາມ ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ອໂຫສິ, ອວເສສາ ປນ ປຣິສາ ຣຎ຺ໂຎ ເອວ ປຣິວາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ.

ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ຠຄວາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ພາຣາຓສິໍ ອາຄມ຺ມ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິເຍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ສຫສ຺ສປຣິວາເຣ ຕໂຍ ຊຏິເລ ວິເນຕ຺ວາ ຣາຊຄຫໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ຕທຫຸປສງ຺ກມນ຺ຕໍເຍວ ຣາຊານໍ ພິມ຺ພິສາຣໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ ສທ຺ຘິໍ ເອກາທສນຫຸເຕຫິ ອງ຺ຄມຄຘວາສີຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກຫິ. ອຖ ຣຎ຺ຎາ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ເຕນ ນິມນ຺ຕິໂຕ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ມາຓວກວຓ຺ເຓນ ສກ຺ເກນ ເທວານມິນ຺ເທນ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ –

‘‘ທນ຺ໂຕ ທນ຺ເຕຫິ ສຫ ປຸຣາຓຊຏິເລຫິ, ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ ວິປ຺ປມຸຕ຺ເຕຫິ;

ສິງ຺ຄີນິກ຺ຂສວຓ຺ໂຓ, ຣາຊຄຫໍ ປາວິສິ ຠຄວາ’’ຕິ. (ມຫາວ. ໕໘) –

ເອວມາທີຫິ ຄາຖາຫິ ອຠິຕ຺ຖວິຍມາໂນ ຣາຊຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວສເນ ມຫາທານໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ເຕ ປນ ເປຕາ ‘‘ອິທານິ ຣາຊາ ທານໍ ອມ຺ຫາກໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສຕິ, ອິທານິ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາສາຍ ສມ຺ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ.

ຣາຊາ ທານໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ກຕ຺ຖ ນຸ ໂຂ ຠຄວາ ວິຫເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ຠຄວໂຕ ວິຫາຣຏ຺ຐານເມວ ຈິນ຺ເຕສິ, ນ ຕໍ ທານໍ ກສ຺ສຈິ ອຸທ຺ທິສິ. ຕຖາ ຕໍ ທານໍ ອລຠນ຺ຕາ ເປຕາ ຉິນ຺ນາສາ ຫຸຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຍໍ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວສເນ ອຕິວິຍ ຠິໍສນກໍ ວິສ຺ສຣມກໍສຸ. ຣາຊາ ຠຍສນ຺ຕາສສໍເວຄໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈຫິ – ‘‘ເອວຣູປໍ ສທ຺ທໍ ອສ຺ໂສສິໍ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ຠຄວາ ‘‘ມາ ຠາຍິ, ມຫາຣາຊ, ນ ເຕ ກິຎ຺ຈິ ປາປກໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອປິຈ ໂຂ ສນ຺ຕິ ເຕ ປຸຣາຓຎາຕກາ ເປເຕສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ເຕ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ຕເມວ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕາ ‘ພຸທ຺ຘສ຺ສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສຕີ’ຕິ ວິຈຣນ຺ຕາ ຕຍາ ຫິຍ຺ໂຍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ນ ອຸທ຺ທິສິຕຕ຺ຕາ ຉິນ຺ນາສາ ຫຸຕ຺ວາ ຕຖາຣູປໍ ວິສ຺ສຣມກໍສູ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ ອິທານິປິ, ຠນ຺ເຕ, ທິນ຺ເນ ເຕ ລເຠຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອຘິວາເສຕຸ ເມ ຠຄວາ ອຊ຺ຊຕນາຍ ທານໍ, ເຕສໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ.

ຣາຊາ ນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາທານໍ ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ກາລໍ ອາໂຣຈາເປສິ. ຠຄວາ ຣາຊນ຺ເຕປຸຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ເຕ ເປຕາ ‘‘ອປິ ນາມ ອຊ຺ຊ ລເຠຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏາທີສຸ ອຏ຺ຐໍສຸ. ຠຄວາ ຕຖາ ອກາສິ, ຍຖາ ເຕ ສພ຺ເພວ ຣຎ຺ໂຎ ອາປາຖໍ ຄຕາ ອເຫສຸໍ. ຣາຊາ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ເທນ຺ໂຕ ‘‘ອິທໍ ເມ ຎາຕີນໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອຸທ຺ທິສິ. ຕາວເທວ ເປຕານໍ ກມລກຸວລຍສຎ຺ຉນ຺ນາ ໂປກ຺ຂຣຓິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ນ຺ຫຕ຺ວາ ຈ ປິວິຕ຺ວາ ຈ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘທຣຖກິລມຖປິປາສາ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ອເຫສຸໍ. ຣາຊາ ຍາຄຸຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊານິ ທຕ຺ວາ ອຸທ຺ທິສິ. ເຕສໍ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ທິພ຺ພຍາຄຸຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕ ຕານິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປີຓິນ຺ທ຺ຣິຍາ ອເຫສຸໍ. ອຖ ວຕ຺ຖເສນາສນານິ ທຕ຺ວາ ອຸທ຺ທິສິ. ເຕສໍ ທິພ຺ພວຕ຺ຖປາສາທປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓເສຍ຺ຍາທິອລງ຺ກາຣວິຘໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ສາ ຈ ເຕສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ສພ຺ພາປິ ຍຖາ ຣຎ຺ໂຎ ປາກຏາ ໂຫຕິ, ຕຖາ ຠຄວາ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ຣາຊາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຕິວິຍ ອຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ຠຄວາ ຠຸຕ຺ຕາວີ ປວາຣິໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ອນຸໂມທນຕ຺ຖໍ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏເປຕວຕ຺ຖຸໍ ອຠາສິ –

໑໔. ‘‘ຕິໂຣກຸຏ຺ເຏສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ສນ຺ຘິສິງ຺ຆາຏເກສຸ ຈ;

ທ຺ວາຣພາຫາສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ອາຄນ຺ຕ຺ວານ ສກໍ ຆຣໍ.

໑໕. ‘‘ປຫູເຕ ອນ຺ນປານມ຺ຫິ, ຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ເຊ ອຸປຏ຺ຐິເຕ;

ນ ເຕສໍ ໂກຈິ ສຣຕິ, ສຕ຺ຕານໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ.

໑໖. ‘‘ເອວໍ ທທນ຺ຕິ ຎາຕີນໍ, ເຍ ໂຫນ຺ຕິ ອນຸກມ຺ປກາ;

ສຸຈິໍ ປຓີຕໍ ກາເລນ, ກປ຺ປິຍໍ ປານໂຠຊນໍ.

໑໗. ‘‘ອິທໍ ໂວ ຎາຕີນໍ ໂຫຕຸ, ສຸຂິຕາ ໂຫນ຺ຕຸ ຎາຕໂຍ;

ເຕ ຈ ຕຕ຺ຖ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ, ຎາຕິເປຕາ ສມາຄຕາ;

ປຫູເຕ ອນ຺ນປານມ຺ຫິ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອນຸໂມທເຣ.

໑໘. ‘‘ຈິຣໍ ຊີວນ຺ຕຸ ໂນ ຎາຕີ, ເຍສໍ ເຫຕຸ ລຠາມເສ;

ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ກຕາ ປູຊາ, ທາຍກາ ຈ ອນິປ຺ຜລາ.

໑໙. ‘‘ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ກສິ ອຕ຺ຖິ, ໂຄຣກ຺ເຂຕ຺ຖ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ວຓິຊ຺ຊາ ຕາທິສີ ນຕ຺ຖິ, ຫິຣຎ຺ເຎນ ກຍາກຍໍ;

ອິໂຕ ທິນ຺ເນນ ຍາເປນ຺ຕິ, ເປຕາ ກາລຄຕາ ຕຫິໍ.

໒໐. ‘‘ອຸນ຺ນເມ ອຸທກໍ ວຸຏ຺ຐໍ, ຍຖາ ນິນ຺ນໍ ປວຕ຺ຕຕິ;

ເອວເມວ ອິໂຕ ທິນ຺ນໍ, ເປຕານໍ ອຸປກປ຺ປຕິ.

໒໑. ‘‘ຍຖາ ວາຣິວຫາ ປູຣາ, ປຣິປູເຣນ຺ຕິ ສາຄຣໍ;

ເອວເມວ ອິໂຕ ທິນ຺ນໍ, ເປຕານໍ ອຸປກປ຺ປຕິ.

໒໒. ‘‘ອທາສິ ເມ ອກາສິ ເມ, ຎາຕິມິຕ຺ຕາ ສຂາ ຈ ເມ;

ເປຕານໍ ທກ຺ຂິຓໍ ທຊ຺ຊາ, ປຸພ຺ເພ ກຕມນຸສ຺ສຣໍ.

໒໓. ‘‘ນ ຫິ ຣຸຓ຺ຓໍ ວາ ໂສໂກ ວາ, ຍາ ຈຎ຺ຎາ ປຣິເທວນາ;

ນ ຕໍ ເປຕານມຕ຺ຖາຍ, ເອວໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຎາຕໂຍ.

໒໔. ‘‘ອຍຎ຺ຈ ໂຂ ທກ຺ຂິຓາ ທິນ຺ນາ, ສງ຺ຆມ຺ຫິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາ;

ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍສ຺ສ, ຐານໂສ ອຸປກປ຺ປຕິ.

໒໕. ‘‘ໂສ ຎາຕິຘມ຺ໂມ ຈ ອຍໍ ນິທສ຺ສິໂຕ, ເປຕານ ປູຊາ ຈ ກຕາ ອຸຬາຣາ;

ພລຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນມນຸປ຺ປທິນ຺ນໍ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ປຸຎ຺ຎໍ ປຫຸຕໍ ອນປ຺ປກ’’ນ຺ຕິ.

໑໔. ຕຕ຺ຖ ຕິໂຣກຸຏ຺ເຏສູຕິ ກຸຏ຺ຏານໍ ປຣຠາເຄສຸ. ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ນິສຊ຺ຊາທິປຏິກ຺ເຂປໂຕ ຐານກປ຺ປນວຈນເມຕໍ, ເຄຫປາກາຣກຸຏ຺ຏານໍ ທ຺ວາຣໂຕ ພຫິ ເອວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສນ຺ຘິສິງ຺ຆາຏເກສຸ ຈາຕິ ສນ຺ຘີສຸ ຈ ສິງ຺ຆາຏເກສຸ ຈ. ສນ຺ຘີຕິ ຈຕຸກ຺ໂກຓຣຈ຺ຉາ, ຆຣສນ຺ຘິຠິຕ຺ຕິສນ຺ຘິອາໂລກສນ຺ຘິໂຍປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສິງ຺ຆາຏກາຕິ ຕິໂກຓຣຈ຺ຉາ. ທ຺ວາຣພາຫາສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ນຄຣທ຺ວາຣຆຣທ຺ວາຣານໍ ພາຫາ ນິສ຺ສາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ອາຄນ຺ຕ຺ວານ ສກໍ ຆຣນ຺ຕິ ສກຆຣໍ ນາມ ປຸພ຺ພຎາຕິຆຣມ຺ປິ ອຕ຺ຕນາ ສາມິຠາເວນ ອຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖຆຣມ຺ປິ, ຕທຸຠຍມ຺ປິ ເຕ ຍສ຺ມາ ສກຆຣສຎ຺ຎາຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອາຄນ຺ຕ຺ວານ ສກໍ ຆຣ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

໑໕. ເອວໍ ຠຄວາ ປຸພ຺ເພ ອນຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖປຸພ຺ພມ຺ປິ ປຸພ຺ພຎາຕິຆຣຕ຺ຕາ ພິມ຺ພິສາຣນິເວສນໍ ສກຆຣສຎ຺ຎາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏາທີສຸ ຐິເຕ ອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍຜລໍ ອນຸຠວນ຺ເຕ ອຕິວິຍ ທຸທ຺ທສິກວິຣູປຠຍານກທສ຺ສເນ ພຫູ ເປເຕ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕິໂຣກຸຏ຺ເຏສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີ’’ຕິ ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ເຕຫິ ກຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ທາຣຸຓຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຫູເຕ ອນ຺ນປານມ຺ຫີ’’ຕິ ທຸຕິຍຄາຖມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ປຫູເຕຕິ ອນປ຺ປເກ ພຫຸມ຺ຫິ, ຍາວທຕ຺ເຖຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ-ກາຣສ຺ສ ຫິ ປ-ກາໂຣ ລພ຺ຠຕິ ‘‘ປຫຸ ສນ຺ໂຕ ນ ຠຣຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໙໘) ວິຍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ພຫຸເກ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ໂສ ປນ ປມາທປາໂຐ. ອນ຺ນປານມ຺ຫີຕິ ອນ຺ເນ ຈ ປາເນ ຈ. ຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ເຊຕິ ຂຊ຺ເຊ ຈ ໂຠຊ຺ເຊ ຈ. ເອເຕນ ອສິຕປີຕຂາຍິຕສາຍິຕວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ອາຫາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປຏ຺ຐິເຕຕິ ອຸປຄມ຺ມ ຐິເຕ ສຊ຺ຊິເຕ, ປຏິຍຕ຺ເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ເຕສໍ ໂກຈິ ສຣຕິ ສຕ຺ຕານນ຺ຕິ ເຕສໍ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ສຕ຺ຕານໍ ໂກຈິ ມາຕາ ວາ ປິຕາ ວາ ປຸຕ຺ໂຕ ວາ ນຕ຺ຕາ ວາ ນ ສຣຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ກມ຺ມປຈ຺ຈຍາຕິ, ອຕ຺ຕນາ ກຕສ຺ສ ອທານທານປຏິເສຘນາທິເຠທສ຺ສ ກທຣິຍກມ຺ມສ຺ສ ກາຣຓຠາວໂຕ. ຕຎ຺ຫິ ກມ຺ມໍ ເຕສໍ ຎາຕີນໍ ສຣິຕຸໍ ນ ເທຕິ.

໑໖. ເອວໍ ຠຄວາ ອນປ຺ປເກປິ ອນ຺ນປານາທິມ຺ຫິ ວິຊ຺ຊມາເນ ຎາຕີນໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕານໍ ເປຕານໍ ກມ຺ມຜເລນ ຎາຕການໍ ອນຸສ຺ສຣຓມຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເປຕ຺ຕິວິສຍຸປປນ຺ເນ ຎາຕເກ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຣຎ຺ຎາ ທິນ຺ນທານໍ ປສໍສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວໍ ທທນ຺ຕິ ຎາຕີນ’’ນ຺ຕິ ຕຕິຍຄາຖມາຫ.