໕. ຕິໂຣກຸຏ຺ຏເປຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

ຕິໂຣກຸຏ຺ເຏສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສມ຺ພຫຸເລ ເປເຕ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ – ອິໂຕ ທ຺ວານວຸຕິກປ຺ເປ ກາສິ ນາມ ນຄຣໍ ອໂຫສິ. ຕຕ຺ຖ ຊຍເສໂນ ນາມ ຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ຕສ຺ສ ສິຣິມາ ນາມ ເທວີ. ຕສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ຜຸສ຺ໂສ ນາມ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິ. ຊຍເສໂນ ຣາຊາ ‘‘ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຸທ຺ໂຘ ຊາໂຕ, ມຍ຺ຫເມວ ພຸທ຺ໂຘ, ມຍ຺ຫໍ ຘມ຺ໂມ, ມຍ຺ຫໍ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ມມຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ສພ຺ພກາລໍ ສຍເມວ ອຸປຏ຺ຐຫຕິ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ ໂອກາສໍ ເທຕິ.

ຠຄວໂຕ ກນິຏ຺ຐຠາຕໂຣ ເວມາຕິກາ ຕໂຍ ຠາຕໂຣ ຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ພຸທ຺ຘາ ນາມ ສພ຺ພໂລກ ຫິຕຕ຺ຖາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ເອກສ຺ເສວ ອຕ຺ຖາຍ. ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ປິຕາ ອຎ຺ເຎສໍ ໂອກາສໍ ນ ເທຕິ. ກຖໍ ນຸ ໂຂ ມຍໍ ລເຠຍ຺ຍາມ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈາ’’ຕິ? ເຕສໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຫນ຺ທ ມຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຸປາຍໍ ກໂຣມາ’’ຕິ. ເຕ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ກຸປິຕໍ ວິຍ ກາຣາເປສຸໍ. ຕໂຕ ຣາຊາ ‘‘ປຈ຺ຈນ຺ໂຕ ກຸປິໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຕໂຍປິ ປຸຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ວູປສເມຕຸໍ ເປເສສິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວູປສເມຕ຺ວາ ອາຄຕາ. ຣາຊາ ຕຸຏ຺ໂຐ ວຣໍ ອທາສິ ‘‘ຍໍ ອິຈ຺ຉຖ, ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ມຍໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ອິຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ເອຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ‘‘ມຍໍ ອຎ຺ເຎນ ອນຕ຺ຖິກາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕນ ຫິ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຖາຕິ. ເຕ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ຍາຈິໍສຸ. ຣາຊາ ນ ອທາສິ. ເອວໍ ‘‘ຉ, ປຎ຺ຈ, ຈຕ຺ຕາຣິ, ຕີຓິ, ທ຺ເວ, ເອກໍ, ສຕ຺ຕ ມາເສ, ຉ, ປຎ຺ຈ, ຈຕ຺ຕາໂຣ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຍາວ ເຕມາສໍ ຍາຈິໍສຸ. ຕທາ ຣາຊາ ‘‘ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອທາສິ.

ເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອິຈ຺ຉາມ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ເຕມາສໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ, ອຘິວາເສຕຸ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອິມໍ ເຕມາສໍ ວສ຺ສາວາສ’’ນ຺ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ເຕ ຕໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ຊນປເທ ນິຍຸຕ຺ຕກປຸຣິສສ຺ສ ເລຂໍ ເປເສສຸໍ ‘‘ອິມໍ ເຕມາສໍ ອມ຺ເຫຫິ ຠຄວາ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ, ວິຫາຣໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐານສມ຺ຠາຣໍ ສມ຺ປາເທຫີ’’ຕິ. ໂສ ສພ຺ພໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ປຏິເປເສສິ. ເຕ ກາສາຍວຕ຺ຖນິວຕ຺ຖາ ຫຸຕ຺ວາ ປຸຣິສສຫສ຺ເສຫິ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກເຣຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐຫມານາ ຊນປທໍ ເນຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ ວສ຺ສໍ ວສາເປສຸໍ.

ເຕສໍ ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ເອໂກ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ສປຊາປຕິໂກ ສທ຺ໂຘ ອໂຫສິ ປສນ຺ໂນ. ໂສ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທານວຕ຺ຕໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອທາສິ. ຊນປເທ ນິຍຸຕ຺ຕກປຸຣິໂສ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຊານປເທຫິ ເອກາທສມຕ຺ເຕຫິ ປຸຣິສສຫສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ສກ຺ກຈ຺ຈເມວ ທານໍ ປວຕ຺ຕາເປສິ. ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ຊານປທາ ປຏິຫຕຈິຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ. ເຕ ທານສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກຕ຺ວາ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ອຕ຺ຕນາ ຂາທິໍສຸ, ຠຕ຺ຕສາລຎ຺ຈ ອຄ຺ຄິນາ ທຫິໍສຸ. ປວາຣິຕາ ຣາຊປຸຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ປິຕຸ ສນ຺ຕິກເມວ ປຈ຺ຈາຄມິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ຣາຊປຸຕ຺ຕາ ຈ ຊນປເທ ນິຍຸຕ຺ຕກປຸຣິໂສ ຈ ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ຈ ອນຸປຸພ຺ເພນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ປຣິສາຍ ສຄ຺ເຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ, ປຏິຫຕຈິຕ຺ຕາ ຊນາ ນິຣເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ. ເອວໍ ເຕສໍ ອຸຠເຍສໍ ຊນານໍ ສຄ຺ຄໂຕ ສຄ຺ຄໍ ນິຣຍໂຕ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ທ຺ວານວຸຕິກປ຺ປາ ວີຕິວຕ຺ຕາ.

ອຖ ອິມສ຺ມິໍ ຠທ຺ທກປ຺ເປ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ເຕ ປຏິຫຕຈິຕ຺ຕາ ຊນາ ເປເຕສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ຕທາ ມນຸສ຺ສາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕການໍ ເປຕານໍ ອຕ຺ຖາຍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ ‘‘ອິທໍ ໂນ ຎາຕີນໍ ໂຫຕູ’’ຕິ, ເຕ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ລຠນ຺ຕິ. ອຖ ອິເມປິ ເປຕາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ກສ຺ສປໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ມຍມ຺ປິ ເອວຣູປໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ລເຠຍ຺ຍາມາ’’ຕິ? ຠຄວາ ອາຫ – ‘‘ອິທານິ ນ ລຠຖ, ອນາຄເຕ ປນ ໂຄຕໂມ ນາມ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ພິມ຺ພິສາໂຣ ນາມ ຣາຊາ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິໂຕ ທ຺ວານວຸຕິກປ຺ເປ ຎາຕິ ອໂຫສິ, ໂສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສຕິ, ຕທາ ລຠິສ຺ສຖາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ກິຣ ເຕສໍ ເປຕານໍ ຕໍ ວຈນໍ ‘‘ສ຺ເວ ລຠິສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ອໂຫສິ.

ຕໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕເຣ ວີຕິວຕ຺ເຕ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ເຕປິ ຕໂຍ ຣາຊປຸຕ຺ຕາ ປຸຣິສສຫສ຺ເສນ ສທ຺ຘິໍ ເທວໂລກໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຄຍາສີເສ ຕໂຍ ຊຏິລາ ອເຫສຸໍ, ຊນປເທ ນິຍຸຕ຺ຕກປຸຣິໂສ ຣາຊາ ພິມ຺ພິສາໂຣ ອໂຫສິ, ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວິສາໂຂ ນາມ ເສຏ຺ຐິ ອໂຫສິ, ຕສ຺ສ ປຊາປຕິ ຘມ຺ມທິນ຺ນາ ນາມ ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ອໂຫສິ, ອວເສສາ ປນ ປຣິສາ ຣຎ຺ໂຎ ເອວ ປຣິວາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ.

ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ຠຄວາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ພາຣາຓສິໍ ອາຄມ຺ມ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິເຍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ສຫສ຺ສປຣິວາເຣ ຕໂຍ ຊຏິເລ ວິເນຕ຺ວາ ຣາຊຄຫໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ຕທຫຸປສງ຺ກມນ຺ຕໍເຍວ ຣາຊານໍ ພິມ຺ພິສາຣໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ ສທ຺ຘິໍ ເອກາທສນຫຸເຕຫິ ອງ຺ຄມຄຘວາສີຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກຫິ. ອຖ ຣຎ຺ຎາ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ເຕນ ນິມນ຺ຕິໂຕ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ມາຓວກວຓ຺ເຓນ ສກ຺ເກນ ເທວານມິນ຺ເທນ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ –

‘‘ທນ຺ໂຕ ທນ຺ເຕຫິ ສຫ ປຸຣາຓຊຏິເລຫິ, ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ ວິປ຺ປມຸຕ຺ເຕຫິ;

ສິງ຺ຄີນິກ຺ຂສວຓ຺ໂຓ, ຣາຊຄຫໍ ປາວິສິ ຠຄວາ’’ຕິ. (ມຫາວ. ໕໘) –

ເອວມາທີຫິ ຄາຖາຫິ ອຠິຕ຺ຖວິຍມາໂນ ຣາຊຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວສເນ ມຫາທານໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ເຕ ປນ ເປຕາ ‘‘ອິທານິ ຣາຊາ ທານໍ ອມ຺ຫາກໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສຕິ, ອິທານິ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາສາຍ ສມ຺ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ.

ຣາຊາ ທານໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ກຕ຺ຖ ນຸ ໂຂ ຠຄວາ ວິຫເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ຠຄວໂຕ ວິຫາຣຏ຺ຐານເມວ ຈິນ຺ເຕສິ, ນ ຕໍ ທານໍ ກສ຺ສຈິ ອຸທ຺ທິສິ. ຕຖາ ຕໍ ທານໍ ອລຠນ຺ຕາ ເປຕາ ຉິນ຺ນາສາ ຫຸຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຍໍ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວສເນ ອຕິວິຍ ຠິໍສນກໍ ວິສ຺ສຣມກໍສຸ. ຣາຊາ ຠຍສນ຺ຕາສສໍເວຄໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈຫິ – ‘‘ເອວຣູປໍ ສທ຺ທໍ ອສ຺ໂສສິໍ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ຠຄວາ ‘‘ມາ ຠາຍິ, ມຫາຣາຊ, ນ ເຕ ກິຎ຺ຈິ ປາປກໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອປິຈ ໂຂ ສນ຺ຕິ ເຕ ປຸຣາຓຎາຕກາ ເປເຕສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ເຕ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ຕເມວ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕາ ‘ພຸທ຺ຘສ຺ສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສຕີ’ຕິ ວິຈຣນ຺ຕາ ຕຍາ ຫິຍ຺ໂຍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ນ ອຸທ຺ທິສິຕຕ຺ຕາ ຉິນ຺ນາສາ ຫຸຕ຺ວາ ຕຖາຣູປໍ ວິສ຺ສຣມກໍສູ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ ອິທານິປິ, ຠນ຺ເຕ, ທິນ຺ເນ ເຕ ລເຠຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອຘິວາເສຕຸ ເມ ຠຄວາ ອຊ຺ຊຕນາຍ ທານໍ, ເຕສໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ.

ຣາຊາ ນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາທານໍ ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ກາລໍ ອາໂຣຈາເປສິ. ຠຄວາ ຣາຊນ຺ເຕປຸຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ເຕ ເປຕາ ‘‘ອປິ ນາມ ອຊ຺ຊ ລເຠຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏາທີສຸ ອຏ຺ຐໍສຸ. ຠຄວາ ຕຖາ ອກາສິ, ຍຖາ ເຕ ສພ຺ເພວ ຣຎ຺ໂຎ ອາປາຖໍ ຄຕາ ອເຫສຸໍ. ຣາຊາ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ເທນ຺ໂຕ ‘‘ອິທໍ ເມ ຎາຕີນໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອຸທ຺ທິສິ. ຕາວເທວ ເປຕານໍ ກມລກຸວລຍສຎ຺ຉນ຺ນາ ໂປກ຺ຂຣຓິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ນ຺ຫຕ຺ວາ ຈ ປິວິຕ຺ວາ ຈ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘທຣຖກິລມຖປິປາສາ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ອເຫສຸໍ. ຣາຊາ ຍາຄຸຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊານິ ທຕ຺ວາ ອຸທ຺ທິສິ. ເຕສໍ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ທິພ຺ພຍາຄຸຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕ ຕານິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປີຓິນ຺ທ຺ຣິຍາ ອເຫສຸໍ. ອຖ ວຕ຺ຖເສນາສນານິ ທຕ຺ວາ ອຸທ຺ທິສິ. ເຕສໍ ທິພ຺ພວຕ຺ຖປາສາທປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓເສຍ຺ຍາທິອລງ຺ກາຣວິຘໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ສາ ຈ ເຕສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ສພ຺ພາປິ ຍຖາ ຣຎ຺ໂຎ ປາກຏາ ໂຫຕິ, ຕຖາ ຠຄວາ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ຣາຊາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຕິວິຍ ອຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ຠຄວາ ຠຸຕ຺ຕາວີ ປວາຣິໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ອນຸໂມທນຕ຺ຖໍ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏເປຕວຕ຺ຖຸໍ ອຠາສິ –

໑໔. ‘‘ຕິໂຣກຸຏ຺ເຏສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ສນ຺ຘິສິງ຺ຆາຏເກສຸ ຈ;

ທ຺ວາຣພາຫາສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ອາຄນ຺ຕ຺ວານ ສກໍ ຆຣໍ.

໑໕. ‘‘ປຫູເຕ ອນ຺ນປານມ຺ຫິ, ຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ເຊ ອຸປຏ຺ຐິເຕ;

ນ ເຕສໍ ໂກຈິ ສຣຕິ, ສຕ຺ຕານໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ.

໑໖. ‘‘ເອວໍ ທທນ຺ຕິ ຎາຕີນໍ, ເຍ ໂຫນ຺ຕິ ອນຸກມ຺ປກາ;

ສຸຈິໍ ປຓີຕໍ ກາເລນ, ກປ຺ປິຍໍ ປານໂຠຊນໍ.

໑໗. ‘‘ອິທໍ ໂວ ຎາຕີນໍ ໂຫຕຸ, ສຸຂິຕາ ໂຫນ຺ຕຸ ຎາຕໂຍ;

ເຕ ຈ ຕຕ຺ຖ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ, ຎາຕິເປຕາ ສມາຄຕາ;

ປຫູເຕ ອນ຺ນປານມ຺ຫິ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອນຸໂມທເຣ.

໑໘. ‘‘ຈິຣໍ ຊີວນ຺ຕຸ ໂນ ຎາຕີ, ເຍສໍ ເຫຕຸ ລຠາມເສ;

ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ກຕາ ປູຊາ, ທາຍກາ ຈ ອນິປ຺ຜລາ.

໑໙. ‘‘ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ກສິ ອຕ຺ຖິ, ໂຄຣກ຺ເຂຕ຺ຖ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ວຓິຊ຺ຊາ ຕາທິສີ ນຕ຺ຖິ, ຫິຣຎ຺ເຎນ ກຍາກຍໍ;

ອິໂຕ ທິນ຺ເນນ ຍາເປນ຺ຕິ, ເປຕາ ກາລຄຕາ ຕຫິໍ.

໒໐. ‘‘ອຸນ຺ນເມ ອຸທກໍ ວຸຏ຺ຐໍ, ຍຖາ ນິນ຺ນໍ ປວຕ຺ຕຕິ;

ເອວເມວ ອິໂຕ ທິນ຺ນໍ, ເປຕານໍ ອຸປກປ຺ປຕິ.

໒໑. ‘‘ຍຖາ ວາຣິວຫາ ປູຣາ, ປຣິປູເຣນ຺ຕິ ສາຄຣໍ;

ເອວເມວ ອິໂຕ ທິນ຺ນໍ, ເປຕານໍ ອຸປກປ຺ປຕິ.

໒໒. ‘‘ອທາສິ ເມ ອກາສິ ເມ, ຎາຕິມິຕ຺ຕາ ສຂາ ຈ ເມ;

ເປຕານໍ ທກ຺ຂິຓໍ ທຊ຺ຊາ, ປຸພ຺ເພ ກຕມນຸສ຺ສຣໍ.

໒໓. ‘‘ນ ຫິ ຣຸຓ຺ຓໍ ວາ ໂສໂກ ວາ, ຍາ ຈຎ຺ຎາ ປຣິເທວນາ;

ນ ຕໍ ເປຕານມຕ຺ຖາຍ, ເອວໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຎາຕໂຍ.

໒໔. ‘‘ອຍຎ຺ຈ ໂຂ ທກ຺ຂິຓາ ທິນ຺ນາ, ສງ຺ຆມ຺ຫິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາ;

ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍສ຺ສ, ຐານໂສ ອຸປກປ຺ປຕິ.

໒໕. ‘‘ໂສ ຎາຕິຘມ຺ໂມ ຈ ອຍໍ ນິທສ຺ສິໂຕ, ເປຕານ ປູຊາ ຈ ກຕາ ອຸຬາຣາ;

ພລຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນມນຸປ຺ປທິນ຺ນໍ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ປຸຎ຺ຎໍ ປຫຸຕໍ ອນປ຺ປກ’’ນ຺ຕິ.

໑໔. ຕຕ຺ຖ ຕິໂຣກຸຏ຺ເຏສູຕິ ກຸຏ຺ຏານໍ ປຣຠາເຄສຸ. ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ນິສຊ຺ຊາທິປຏິກ຺ເຂປໂຕ ຐານກປ຺ປນວຈນເມຕໍ, ເຄຫປາກາຣກຸຏ຺ຏານໍ ທ຺ວາຣໂຕ ພຫິ ເອວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສນ຺ຘິສິງ຺ຆາຏເກສຸ ຈາຕິ ສນ຺ຘີສຸ ຈ ສິງ຺ຆາຏເກສຸ ຈ. ສນ຺ຘີຕິ ຈຕຸກ຺ໂກຓຣຈ຺ຉາ, ຆຣສນ຺ຘິຠິຕ຺ຕິສນ຺ຘິອາໂລກສນ຺ຘິໂຍປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສິງ຺ຆາຏກາຕິ ຕິໂກຓຣຈ຺ຉາ. ທ຺ວາຣພາຫາສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ນຄຣທ຺ວາຣຆຣທ຺ວາຣານໍ ພາຫາ ນິສ຺ສາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ອາຄນ຺ຕ຺ວານ ສກໍ ຆຣນ຺ຕິ ສກຆຣໍ ນາມ ປຸພ຺ພຎາຕິຆຣມ຺ປິ ອຕ຺ຕນາ ສາມິຠາເວນ ອຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖຆຣມ຺ປິ, ຕທຸຠຍມ຺ປິ ເຕ ຍສ຺ມາ ສກຆຣສຎ຺ຎາຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອາຄນ຺ຕ຺ວານ ສກໍ ຆຣ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

໑໕. ເອວໍ ຠຄວາ ປຸພ຺ເພ ອນຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖປຸພ຺ພມ຺ປິ ປຸພ຺ພຎາຕິຆຣຕ຺ຕາ ພິມ຺ພິສາຣນິເວສນໍ ສກຆຣສຎ຺ຎາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏາທີສຸ ຐິເຕ ອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍຜລໍ ອນຸຠວນ຺ເຕ ອຕິວິຍ ທຸທ຺ທສິກວິຣູປຠຍານກທສ຺ສເນ ພຫູ ເປເຕ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕິໂຣກຸຏ຺ເຏສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີ’’ຕິ ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ເຕຫິ ກຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ທາຣຸຓຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຫູເຕ ອນ຺ນປານມ຺ຫີ’’ຕິ ທຸຕິຍຄາຖມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ປຫູເຕຕິ ອນປ຺ປເກ ພຫຸມ຺ຫິ, ຍາວທຕ຺ເຖຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ-ກາຣສ຺ສ ຫິ ປ-ກາໂຣ ລພ຺ຠຕິ ‘‘ປຫຸ ສນ຺ໂຕ ນ ຠຣຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໙໘) ວິຍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ພຫຸເກ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ໂສ ປນ ປມາທປາໂຐ. ອນ຺ນປານມ຺ຫີຕິ ອນ຺ເນ ຈ ປາເນ ຈ. ຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ເຊຕິ ຂຊ຺ເຊ ຈ ໂຠຊ຺ເຊ ຈ. ເອເຕນ ອສິຕປີຕຂາຍິຕສາຍິຕວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ອາຫາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປຏ຺ຐິເຕຕິ ອຸປຄມ຺ມ ຐິເຕ ສຊ຺ຊິເຕ, ປຏິຍຕ຺ເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ເຕສໍ ໂກຈິ ສຣຕິ ສຕ຺ຕານນ຺ຕິ ເຕສໍ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ສຕ຺ຕານໍ ໂກຈິ ມາຕາ ວາ ປິຕາ ວາ ປຸຕ຺ໂຕ ວາ ນຕ຺ຕາ ວາ ນ ສຣຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ກມ຺ມປຈ຺ຈຍາຕິ, ອຕ຺ຕນາ ກຕສ຺ສ ອທານທານປຏິເສຘນາທິເຠທສ຺ສ ກທຣິຍກມ຺ມສ຺ສ ກາຣຓຠາວໂຕ. ຕຎ຺ຫິ ກມ຺ມໍ ເຕສໍ ຎາຕີນໍ ສຣິຕຸໍ ນ ເທຕິ.

໑໖. ເອວໍ ຠຄວາ ອນປ຺ປເກປິ ອນ຺ນປານາທິມ຺ຫິ ວິຊ຺ຊມາເນ ຎາຕີນໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕານໍ ເປຕານໍ ກມ຺ມຜເລນ ຎາຕການໍ ອນຸສ຺ສຣຓມຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເປຕ຺ຕິວິສຍຸປປນ຺ເນ ຎາຕເກ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຣຎ຺ຎາ ທິນ຺ນທານໍ ປສໍສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວໍ ທທນ຺ຕິ ຎາຕີນ’’ນ຺ຕິ ຕຕິຍຄາຖມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ເອວນ຺ຕິ ອຸປມາວຈນໍ. ຕສ຺ສ ທ຺ວິຘາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ – ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ ອສຣນ຺ເຕສຸປິ ເກສຸຈິ ເກຈິ ທທນ຺ຕິ ຎາຕີນໍ, ເຍ ເອວໍ ອນຸກມ຺ປກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຈ, ມຫາຣາຊ, ຍຖາ ຕຍາ ທິນ຺ນໍ, ເອວໍ ສຸຈິໍ ປຓີຕໍ ກາເລນ ກປ຺ປິຍໍ ປານໂຠຊນໍ ທທນ຺ຕິ ຎາຕີນໍ, ເຍ ໂຫນ຺ຕິ ອນຸກມ຺ປກາຕິ ຈ. ຕຕ຺ຖ ທທນ຺ຕີຕິ ເທນ຺ຕິ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ ນິຍ຺ຍາເຕນ຺ຕິ. ຎາຕີນນ຺ຕິ ມາຕິໂຕ ຈ ປິຕິໂຕ ຈ ສມ຺ພນ຺ຘານໍ. ເຍຕິ ເຍ ເກຈິ ປຸຕ຺ຕາທໂຍ. ໂຫນ຺ຕີຕິ ຠວນ຺ຕິ. ອນຸກມ຺ປກາຕິ ອຕ຺ຖກາມາ ຫິເຕສິໂນ. ສຸຈິນ຺ຕິ ສຸທ຺ຘໍ ມໂນຫຣໍ ຘມ຺ມິກຎ຺ຈ. ປຓີຕນ຺ຕິ ອຸຬາຣໍ. ກາເລນາຕິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍານໍ ປຣິໂຠຄໂຍຄ຺ຄກາເລນ, ຎາຕິເປຕານໍ ວາ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏາທີສຸ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕກາເລນ. ກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ປຕິຣູປໍ ອຣິຍານໍ ປຣິໂຠຄາຣຫໍ. ປານໂຠຊນນ຺ຕິ ປານຎ຺ຈ ໂຠຊນຎ຺ຈ, ຕທຸປເທເສນ ເຈຕ຺ຖ ສພ຺ພໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ວທຕິ.

໑໗. ອິທານິ ເຍນ ປກາເຣນ ເຕສໍ ເປຕານໍ ທິນ຺ນໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິທໍ ໂວ ຎາຕີນໍ ໂຫຕຸ, ສຸຂິຕາ ໂຫນ຺ຕຸ ຎາຕໂຍ’’ຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຄາຖາຍ ປຸພ຺ພຑ຺ຒໍ ອາຫ. ຕໍ ຕຕິຍຄາຖາຍ ປຸພ຺ພຑ຺ເຒນ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ –

‘‘ເອວໍ ທທນ຺ຕິ ຎາຕີນໍ, ເຍ ໂຫນ຺ຕິ ອນຸກມ຺ປກາ;

ອິທໍ ໂວ ຎາຕີນໍ ໂຫຕຸ, ສຸຂິຕາ ໂຫນ຺ຕຸ ຎາຕໂຍ’’ຕິ.

ເຕນ ‘‘ອິທໍ ໂວ ຎາຕີນໍ ໂຫຕູຕິ ເອວໍ ປກາເຣນ ທທນ຺ຕິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ’’ຕິ ອາກາຣຕ຺ເຖນ ເອວໍສທ຺ເທນ ທາຕພ຺ພາກາຣນິທສ຺ສນໍ ກຕໍ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອິທນ຺ຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມນິທສ຺ສນໍ. ໂວຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ ‘‘ເຍຫິ ໂວ ອຣິຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໖) ວິຍ. ຎາຕີນໍ ໂຫຕູຕິ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ຎາຕການໍ ໂຫຕຸ. ‘‘ໂນ ຎາຕີນ’’ນ຺ຕິ ຈ ປຐນ຺ຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕີນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຂິຕາ ໂຫນ຺ຕຸ ຎາຕໂຍຕິ ເຕ ເປຕ຺ຕິວິສຍູປປນ຺ນາ ຎາຕໂຍ ອິທໍ ຜລໍ ປຈ຺ຈນຸຠວນ຺ຕາ ສຸຂິຕາ ສຸຂປ຺ປຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕຸ.

ຍສ຺ມາ ‘‘ອິທໍ ໂວ ຎາຕີນໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ອຎ຺ເຎນ ກຕກມ຺ມໍ ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຜລທໍ ໂຫຕິ, ເກວລໍ ປນ ຕຖາ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທີຍມານໍ ຕໍ ວຕ຺ຖຸ ຎາຕິເປຕານໍ ກຸສລກມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ເຕສໍ ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ຜລນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ ກຸສລກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຕ ຈ ຕຕ຺ໂຖ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ເຕຕິ ຎາຕິເປຕາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຍຕ຺ຖ ທານໍ ທີຍຕິ, ຕຕ຺ຖ. ສມາຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ‘‘ອິເມ ໂນ ຎາຕໂຍ ອມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ຖາຍ ທານໍ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕີ’’ຕິ ອນຸໂມທນຕ຺ຖໍ ຕຕ຺ຖ ສມາຄຕາ ຫຸຕ຺ວາ. ປຫູເຕ ອນ຺ນປານມ຺ຫີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທີຍມາເນ ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ. ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອນຸໂມທເຣຕິ ກມ຺ມຜລໍ ອຠິສທ຺ທຫນ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕີກາຣໍ ອວິຊຫນ຺ຕາ ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ໂນ ທານໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ໂຫຕູ’’ຕິ ໂມທນ຺ຕິ ອນຸໂມທນ຺ຕິ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາຕາ ໂຫນ຺ຕິ.

໑໘. ຈິຣໍ ຊີວນ຺ຕູຕິ ຈິຣໍ ຊີວິໂນ ທີຆາຍຸກາ ໂຫນ຺ຕຸ. ໂນ ຎາຕີຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕກາ. ເຍສໍ ເຫຕູຕິ ເຍສໍ ກາຣຓາ ເຍ ນິສ຺ສາຍ. ລຠາມເສຕິ ອີທິສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຏິລຠາມ. ອິທຎ຺ຫິ ອຸທ຺ທິສເນນ ລທ຺ຘສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ຕານໍ ເປຕານໍ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕີນໍ ໂຖມນາກາຣທສ຺ສນໍ. ເປຕານຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸໂມທເນນ, ທາຍການໍ ອຸທ຺ທິສເນນ, ອຸກ຺ຂິເຓຍ຺ຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈາຕິ ຕີຫິ ອງ຺ເຄຫິ ທກ຺ຂິຓາ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ຜລນິພ຺ພຕ຺ຕິກາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ທາຍກາ ວິເສສເຫຕຸ. ເຕນາຫ ‘‘ເຍສໍ ເຫຕຸ ລຠາມເສ’’ຕິ. ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ກຕາ ປູຊາຕິ ‘‘ອິທໍ ໂວ ຎາຕີນໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ເອວໍ ອຸທ຺ທິສນ຺ເຕຫິ ທາຍເກຫິ ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ປູຊາ ກຕາ, ເຕ ທາຍກາ ຈ ອນິປ຺ຜລາ ຍສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ປຣິຈ຺ຈາຄມຍໍ ກມ຺ມໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ຕຕ຺ເຖວ ຜລທານໂຕ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ‘‘ກິໍ ປນ ເປຕ຺ຕິວິສຍູປປນ຺ນາ ເອວ ຎາຕີ ເຫຕຸສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ລຠນ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ເຎປີ’’ຕິ? ນ ເຈຕ຺ຖ ອມ຺ເຫຫິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອຕ຺ຖິ ຠຄວຕາ ເອວໍ ພ຺ຍາກຕຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –-

‘‘ມຍມສ຺ສຸ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນາມ ທານານິ ເທມ, ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣມ ‘ອິທໍ ທານໍ ເປຕານໍ ຎາຕິສາໂລຫິຕານໍ ອຸປກປ຺ປຕຸ, ອິທໍ ທານໍ ເປຕາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕູ’ຕິ. ກຈ຺ຈິ ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ທານໍ ເປຕານໍ ຎາຕິສາໂລຫິຕານໍ ອຸປກປ຺ປຕິ, ກຈ຺ຈິ ເຕ ເປຕາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ຕໍ ທານໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ? ຐາເນ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຸປກປ຺ປຕິ, ໂນ ອຏ຺ຐາເນຕິ.

‘‘ກຕມໍ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຐານໍ, ກຕມໍ ອຏ຺ຐານນ຺ຕິ? ອິຘ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອກຈ຺ໂຈ ປາຓາຕິປາຕີ ໂຫຕິ…ເປ… ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ໂຫຕິ, ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ເນຣຍິການໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາຫາໂຣ, ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຍາເປຕິ, ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຏ຺ຐານໍ, ຍຕ຺ຖ ຐິຕສ຺ສ ຕໍ ທານໍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອກຈ຺ໂຈ ປາຓາຕິປາຕີ ໂຫຕິ…ເປ… ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ໂຫຕິ, ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິການໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາຫາໂຣ, ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຍາເປຕິ, ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອິທມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຏ຺ຐານໍ, ຍຕ຺ຖ ຐິຕສ຺ສ ຕໍ ທານໍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອກຈ຺ໂຈ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂກ ໂຫຕິ, ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ມນຸສ຺ສານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ…ເປ… ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ເທວານໍ ອາຫາໂຣ, ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຍາເປຕິ, ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອິທມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຏ຺ຐານໍ, ຍຕ຺ຖ ຐິຕສ຺ສ ຕໍ ທານໍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອກຈ຺ໂຈ ປາຓາຕິປາຕີ ໂຫຕິ…ເປ… ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ໂຫຕິ, ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ເປຕ຺ຕິວິສຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ເປຕ຺ຕິວິສຍິການໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາຫາໂຣ, ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຍາເປຕິ, ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຍໍ ວາ ປນສ຺ສ ອິໂຕ ອນຸປເວຈ຺ເຉນ຺ຕິ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ວາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ວາ, ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຍາເປຕິ, ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຐານໍ, ຍຕ຺ຖ ຐິຕສ຺ສ ຕໍ ທານໍ ອຸປກປ຺ປຕີ’’ຕິ.

‘‘ສເຈ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ໂສ ເປໂຕ ຎາຕິສາໂລຫິໂຕ ຕໍ ຐານໍ ອນຸປປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ໂກ ຕໍ ທານໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ອຎ຺ເຎປິສ຺ສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເປຕາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ຕໍ ຐານໍ ອຸປປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ຕໍ ທານໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ສເຈ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ໂສ ເຈວ ເປໂຕ ຎາຕິສາໂລຫິໂຕ ຕໍ ຐານໍ ອນຸປປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອຎ຺ເຎປິສ຺ສ ເປຕາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ຕໍ ຐານໍ ອນຸປປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂກ ຕໍ ທານໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ອຏ຺ຐານໍ ໂຂ ເອຕໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ຕໍ ຐານໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ອສ຺ສ ອິມິນາ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ ຍທິທໍ ເປເຕຫິ ຎາຕິສາໂລຫິເຕຫິ, ອປິຈ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ທາຍໂກປິ ອນິປ຺ຜໂລ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໑໗໗).

໑໙. ອິທານິ ເປຕ຺ຕິວິສຍູປປນ຺ນານໍ ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກສິໂຄຣກ຺ຂາທິໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິລາຠກາຣຓສ຺ສ ອຠາວໍ ອິໂຕ ທິນ຺ເນນ ຍາປນຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ກສິ ອຕ຺ຖີຕິ ຕສ຺ມິໍ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ກສິ ນ ຫິ ອຕ຺ຖິ, ຍໍ ນິສ຺ສາຍ ເປຕາ ສຸເຂນ ຊີເວຍ຺ຍຸໍ. ໂຄຣກ຺ເຂຕ຺ຖ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ນ ເກວລໍ ກສິເຍວ ນຕ຺ຖິ, ອຖ ໂຂ ໂຄຣກ຺ຂາປິ ນ ວິຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ນິສ຺ສາຍ ເຕ ສຸເຂນ ຊີເວຍ຺ຍຸໍ. ວຓິຊ຺ຊາ ຕາທິສີ ນຕ຺ຖີຕິ ວຓິຊ຺ຊາປິ ຕາທິສີ ນຕ຺ຖິ, ຍາ ເຕສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິລາຠເຫຕຸ ຠເວຍ຺ຍ. ຫິຣຎ຺ເຎນ ກຍາກຍນ຺ຕິ ຫິຣຎ຺ເຎນ ກຍວິກ຺ກຍມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ ຕາທິສໍ ນຕ຺ຖິ, ຍໍ ເຕສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິລາຠເຫຕຸ ຠເວຍ຺ຍ. ອິເຕ ທິນ຺ເນນ ຍາເປນ຺ຕິ, ເປຕາ ກາລຄຕາ ຕຫິນ຺ຕິ ເກວລໍ ປນ ອິໂຕ ຎາຕີຫິ ວາ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ເຈຫິ ວາ ທິນ຺ເນນ ຍາເປນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕຠາວໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕິ. ເປຕາຕິ ເປຕ຺ຕິວິສຍູປປນ຺ນາ ສຕ຺ຕາ. ກາລຄຕາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ມຣຓກາເລນ ຄຕາ. ‘‘ກາລກຕາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ກຕກາລາ ກຕມຣຓາ ມຣຓໍ ສມ຺ປຕ຺ຕາ. ຕຫິນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ.

໒໐-໒໑. ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອຸປມາຫິ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ອຸນ຺ນເມ ອຸທກໍ ວຸຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ອຸນ຺ນເມ ຖເລ ອຸນ຺ນຕປ຺ປເທເສ ເມເຆຫິ ອຠິວຸຏ຺ຐໍ ອຸທກໍ ຍຖາ ນິນ຺ນໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ໂຍ ຠູມິຠາໂຄ ນິນ຺ໂນ ໂອຓໂຕ, ຕໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ; ເອວເມວ ອິໂຕ ທິນ຺ນໍ ທານໍ ເປຕານໍ ອຸປກປ຺ປຕິ, ຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິນິຍຸຊ຺ຊຕິ. ນິນ຺ນມິວ ຫິ ອຸທກປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຐານໍ ເປຕໂລໂກ ທານູປກປ຺ປນາຍ. ຍຖາຫ – ‘‘ອິທໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຐານໍ, ຍຕ຺ຖ ຐິຕສ຺ສ ຕໍ ທານໍ ອຸປກປ຺ປຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໑໗໗). ຍຖາ ຈ ກນ຺ທຣປທຣສາຂປສາຂກຸໂສພ຺ຠມຫາໂສພ຺ເຠ ຫິ ໂອຄລິເຕນ ອຸທເກນ ວາຣິວຫາ ມຫານຊ຺ໂຊ ປູຣາ ຫຸຕ຺ວາ ສາຄຣໍ ປຣິປູເຣນ຺ຕິ, ເອວໍ ອິໂຕ ທິນ຺ນທານໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເປຕານໍ ອຸປກປ຺ປຕີຕິ.

໒໒. ຍສ຺ມາ ເປຕາ ‘‘ອິໂຕ ກິຎ຺ຈິ ລຠາມາ’’ຕິ ອາສາຠິຠູຕາ ຎາຕິຆຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາປິ ‘‘ອິທໍ ນາມ ໂນ ເທຖາ’’ຕິ ຍາຈິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ອິມານິ ອນຸສ຺ສຣຓວຕ຺ຖູນິ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ທກ຺ຂິຓໍ ທຊ຺ຊາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອທາສິ ເມ’’ຕິ ຄາຖມາຫ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອິທໍ ນາມ ເມ ຘນໍ ວາ ຘຎ຺ຎໍ ວາ ອທາສິ, ອິທໍ ນາມ ເມ ກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຕນາເຍວ ໂຍຄໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອກາສິ, ‘‘ອສຸໂກ ເມ ມາຕິໂຕ ວາ ປິຕິໂຕ ວາ ສມ຺ພນ຺ຘຕ຺ຕາ ຎາຕິ, ສິເນຫວເສນ ຕາຓສມຕ຺ຖຕາຍ ມິຕ຺ໂຕ, ອສຸໂກ ເມ ສຫປໍສຸກີຬກສຫາໂຍ ສຂາ’’ຕິ ຈ ເອຕໍ ສພ຺ພມນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ເປຕານໍ ທກ຺ຂິຓໍ ທຊ຺ຊາ ທານໍ ນິຍ຺ຍາເຕຍ຺ຍ. ‘‘ທກ຺ຂິຓາ ທຊ຺ຊາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ເປຕານໍ ທກ຺ຂິຓາ ທາຕພ຺ພາ, ເຕນ ‘‘ອທາສິ ເມ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຸພ຺ເພ ກຕມນຸສ຺ສຣໍ ອນຸສ຺ສຣຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກຣຓຕ຺ເຖ ຫິ ອິທໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ.

໒໓-໒໔. ເຍ ປນ ສຕ຺ຕາ ຎາຕິມຣເຓນ ຣຸຓ຺ຓໂສກາທິປຣາ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ນ ເຕສໍ ອຕ຺ຖາຍ ກິຎ຺ຈິ ເທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຕໍ ຣຸຓ຺ຓໂສກາທິ ເກວລໍ ອຕ຺ຕປຣິຕາປນມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ຕໍ ນ ເປຕານໍ ກຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖໍ ສາເຘຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ຫິ ຣຸຓ຺ຓໍ ວາ’’ຕິ ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ມຄຘຣາເຊນ ທິນ຺ນທກ຺ຂິຓາຍ ສາຕ຺ຖກຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຍຎ຺ຈ ໂຂ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ເຕສໍ ອຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ.

໒໕. ອິທານິ ຍສ຺ມາ ອິມໍ ທກ຺ຂິຓໍ ເທນ຺ເຕນ ຣຎ຺ຎາ ຎາຕີນໍ ຎາຕີຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈກຣເຓນ ຎາຕິຘມ຺ໂມ ນິທສ຺ສິໂຕ, ພຫຸຊນສ຺ສ ປາກໂຏ ກໂຕ, ນິທສ຺ສນໍ ປາກຏໍ ກຕໍ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິປິ ເອວເມວ ຎາຕີສຸ ຎາຕິຘມ຺ໂມ ປຣິປູເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ເຕ ຈ ເປເຕ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອຘິຄເມນ຺ເຕນ ເປຕານໍ ປູຊາ ກຕາ ອຸຬາຣາ, ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອນ຺ນປານາທີຫິ ສນ຺ຕປ຺ເປນ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂູນໍ ພລໍ ອນຸປ຺ປທິນ຺ນໍ, ອນຸກມ຺ປາທິຄຸຓປຣິວາຣຎ຺ຈ ຈາຄເຈຕນໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ເຕນ ອນປ຺ປກໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປສຸຕໍ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ອິເມຫິ ຍຖາຠຸຈ຺ຈຄຸເຓຫິ ຣາຊານໍ ສມ຺ປຫໍເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂສ ຎາຕິຘມ຺ໂມ’’ຕິ ໂອສານຄາຖມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຎາຕິຘມ຺ໂມຕິ ຎາຕີຫິ ຎາຕີນໍ ກຕ຺ຕພ຺ພກຣຓໍ. ອຸຬາຣາຕິ ຜີຕາ ສມິທ຺ຘາ. ພລນ຺ຕິ ກາຍພລໍ. ປສຸຕນ຺ຕິ ອຸປຈິຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ໂສ ຎາຕິຘມ຺ໂມ ຈ ອຍໍ ນິທສ຺ສິໂຕ’’ຕິ ເອເຕນ ຠຄວາ ຣາຊານໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ. ຎາຕິຘມ຺ມທສ຺ສນຎ຺ເຫຕ຺ຖ ສນ຺ທສ຺ສນໍ. ‘‘ເປຕານ ປູຊາ ຈ ກຕາ ອຸຬາຣາ’’ຕິ ອິມິນາ ສມາທເປສິ. ‘‘ອຸຬາຣາ’’ຕິ ປສໍສນຎ຺ເຫຕ຺ຖ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປູຊາກຣເຓ ສມາທປນໍ. ‘‘ພລຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນມນຸປ຺ປທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມຸຕ຺ເຕເຊສິ. ຠິກ຺ຂູນໍ ພລານຸປ຺ປທານຎ຺ເຫຕ຺ຖ ເອວໍວິຘານໍ ພລານຸປ຺ປທາເນ ອຸສ຺ສາຫວຑ຺ຒເນນ ສມຸຕ຺ເຕຊນໍ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ປຸຎ຺ຎໍ ປສຸຕໍ ອນປ຺ປກ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ປຫໍເສສິ. ປຸຎ຺ຎປສວນກິຕ຺ຕນຎ຺ເຫຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ຍຖາຠຸຈ຺ຈຄຸຓສໍວຓ຺ຓນຠາເວນ ສມ຺ປຫໍສນນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຈ ເປຕ຺ຕິວິສຍູປປຕ຺ຕິອາທີນວສໍວຓ຺ຓເນນ ສໍວິຄ຺ຄຫທຍານໍ ໂຍນິໂສ ປທຫຕໍ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ທຸຕິຍທິວເສປິ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ອິທເມວ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏເທສນໍ ເທເສສິ. ເອວໍ ຍາວ ສຕ຺ຕ ທິວສາ ຕາທິໂສວ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສີຕິ.

ຕິໂຣກຸຏ຺ຏເປຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.