໑. ອຸຣຄວຄ຺ໂຄ

໑. ເຂຕ຺ຕູປມເປຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

ຕໍ ປເນຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕເປຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຣາຊຄເຫ ກິຣ ອຎ຺ຎຕໂຣ ອຑ຺ໂຒ ມຫທ຺ຘໂນ ມຫາໂຠໂຄ ປຫູຕວິຕ຺ຕູປກຣໂຓ ອເນກໂກຏິຘນສນ຺ນິຈໂຍ ເສຏ຺ຐິ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ມຫາຘນສມ຺ປນ຺ນຕາຍ ‘‘ມຫາຘນເສຏ຺ຐິ’’ຕ຺ເວວ ສມຎ຺ຎາ ອໂຫສິ. ເອໂກວ ປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ປິໂຍ ມນາໂປ. ຕສ຺ມິໍ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ເຕ ມາຕາປິຕໂຣ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ທິວເສ ທິວເສ ສຫສ຺ສໍ ສຫສ຺ສໍ ປຣິພ຺ພຍໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ວສ຺ສສເຕນາປິ ອຍໍ ຘນສນ຺ນິຈໂຍ ປຣິກ຺ຂຍໍ ນ ຄມິສ຺ສຕິ, ກິໍ ອິມສ຺ສ ສິປ຺ປຸຄ຺ຄຫຓປຣິສ຺ສເມນ, ອກິລນ຺ຕກາຍຈິຕ຺ໂຕ ຍຖາສຸຂໍ ໂຠເຄ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕູ’’ຕິ ສິປ຺ປໍ ນ ສິກ຺ຂາເປສຸໍ. ວຍປ຺ປຕ຺ເຕ ປນ ກຸລຣູປໂຍພ຺ພນວິລາສສມ຺ປນ຺ນໍ ກາມາຠິມຸຂໍ ຘມ຺ມສຎ຺ຎາວິມຸຂໍ ກຎ຺ຎໍ ອາເນສຸໍ. ໂສ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ອຠິຣມນ຺ໂຕ ຘມ຺ເມ ຈິຕ຺ຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຸຣຸຊເນສຸ ອນາທໂຣ ຫຸຕ຺ວາ, ຘຸຕ຺ຕຊນປຣິວຸໂຕ ຣຊ຺ຊມາໂນ ປຎ຺ຈກາມຄຸເຓ ຣໂຕ ຄິທ຺ໂຘ ໂມເຫນ ອນ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ກາລໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ, ມາຕາປິຕູສຸ ກາລກເຕສຸ ນຏນາຏກຄາຍກາທີນໍ ຍຖິຈ຺ຉິຕໍ ເທນ຺ໂຕ ຘນໍ ວິນາເສຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ປາຣິຊຸຎ຺ຎປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ, ອິຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ໂຕ ປຸນ ອິຓມ຺ປິ ອລຠິຕ຺ວາ ອິຓາຍິເກຫິ ໂຈທິຍມາໂນ ເຕສໍ ອຕ຺ຕໂນ ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸຆຣາທີນິ ທຕ຺ວາ, ກປາລຫຕ຺ໂຖ ຠິກ຺ຂໍ ຈຣິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍເຍວ ນຄເຣ ອນາຖສາລາຍໍ ວສຕິ.

ອຖ ນໍ ເອກທິວສໍ ໂຈຣາ ສມາຄຕາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ກິໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ອິມິນາ ທຸຊ຺ຊີວິເຕນ, ຕຣຸໂຓ ຕ຺ວມສິ ຖາມຊວພລສມ຺ປນ຺ໂນ, ກສ຺ມາ ຫຕ຺ຖປາທວິກໂລ ວິຍ ອຈ຺ຉສິ? ເອຫິ ອມ຺ເຫຫິ ສຫ ໂຈຣິກາຍ ປເຣສໍ ສນ຺ຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸເຂນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ນາຫໍ ໂຈຣິກໍ ກາຕຸໍ ຊານາມີ’’ຕິ ອາຫ. ໂຈຣາ ‘‘ມຍໍ ຕໍ ສິກ຺ຂາເປມ, ເກວລໍ ຕ຺ວໍ ອມ຺ຫາກໍ ວຈນໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຄມາສິ. ອຖ ເຕ ໂຈຣາ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ມຫນ຺ຕໍ ມຸຄ຺ຄຣໍ ທຕ຺ວາ ສນ຺ຘິໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຆຣໍ ປວິສນ຺ໂຕ ຕໍ ສນ຺ຘິມຸເຂ ຐເປຕ຺ວາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ສເຈ ອິຘ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ອິມິນາ ມຸຄ຺ຄເຣນ ປຫຣິຕ຺ວາ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ມາເຣຫີ’’ຕິ. ໂສ ອນ຺ຘພາໂລ ຫິຕາຫິຕໍ ອຊານນ຺ໂຕ ປເຣສໍ ອາຄມນເມວ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐາສິ. ໂຈຣາ ປນ ຆຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຄຍ຺ຫູປຄໍ ຠຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຆຣມນຸສ຺ເສຫິ ຎາຕມຕ຺ຕາວ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປລາຍິໍສຸ. ຆຣມນຸສ຺ສາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສີຆໍ ສີຆໍ ຘາວນ຺ຕາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ໂອໂລເກນ຺ຕາ ຕໍ ປຸຣິສໍ ສນ຺ຘິທ຺ວາເຣ ຐິຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຫເຣ ທຸຏ຺ຐໂຈຣາ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາເທ ມຸຄ຺ຄຣາທີຫິ ໂປເຖຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສຸໍ – ‘‘ອຍໍ, ເທວ, ໂຈໂຣ ສນ຺ຘິສຸເຂ ຄຫິໂຕ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ອິມສ຺ສ ສີສໍ ຉິນ຺ທາເປຫີ’’ຕິ ນຄຣຄຸຕ຺ຕິກໍ ອາຓາເປສິ. ‘‘ສາຘຸ, ເທວາ’’ຕິ ນຄຣຄຸຕ຺ຕິໂກ ຕໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ຄາຬ຺ຫພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕວຓ຺ຓວິຣຬມາລາພນ຺ຘກຓ຺ຐໍ ອິຏ຺ຐກຈຸຓ຺ຓມກ຺ຂິຕສີສໍ ວຊ຺ຌປຫຏເຠຣິເທສິຕມຄ຺ຄໍ ຣຖິກາຍ ຣຖິກໍ ສິງ຺ຆາຏເກນ ສິງ຺ຆາຏກໍ ວິຈຣາເປຕ຺ວາ ກສາຫິ ຕາເຬນ຺ໂຕ ອາຆາຕນາຠິມຸຂໍ ເນຕິ. ‘‘ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ວິລຸມ຺ປມານກໂຈໂຣ ຄຫິໂຕ’’ຕິ ໂກລາຫລໍ ອໂຫສິ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ຕສ຺ມິໍ ນຄເຣ ສຸລສາ ນາມ ນຄຣໂສຠິນີ ປາສາເທ ຐິຕາ ວາຕປານນ຺ຕເຣນ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ຕໍ ຕຖາ ນີຍມານໍ ທິສ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ເຕນ ກຕປຣິຈຍາ ‘‘ອຍໍ ປຸຣິໂສ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ນຄເຣ ມຫຕິໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອິທານິ ເອວຣູປໍ ອນຕ຺ຖໍ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຕສ຺ສ ກາຣຸຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂມທເກ ປານີຍຎ຺ຈ ເປເສສິ. ນຄຣຄຸຕ຺ຕິກສ຺ສ ຈ ອາໂຣຈາເປສິ – ‘‘ຕາວ ອຍ຺ໂຍ ອາຄເມຕຸ, ຍາວາຍໍ ປຸຣິໂສ ອິເມ ໂມທເກ ຂາທິຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປິວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ອເຖຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ພ຺ຍສນປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ກຣຸຓາຍ ສຎ຺ໂຈທິຕມານໂສ – ‘‘ອຍໍ ປຸຣິໂສ ອກຕປຸຎ຺ໂຎ ກຕປາໂປ, ເຕນາຍໍ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ມຍິ ປນ ຄເຕ ໂມທເກ ຈ ປານີຍຎ຺ຈ ທຕ຺ວາ ຠຸມ຺ມເທເວສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຍໍນູນາຫໍ ອິມສ຺ສ ອວສ຺ສໂຍ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປານີຍໂມທເກສຸ ອຸປນີຍມາເນສຸ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ປຸຣໂຕ ປາຕຸຣໂຫສິ. ໂສ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ‘‘ກິໍ ເມ ອິທາເນວ ອິເມຫິ ມາຣິຍມານສ຺ສ ໂມທເກຫິ ຂາທິເຕຫິ, ອິທໍ ປນ ປຣໂລກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປາເຖຍ຺ຍໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂມທເກ ຈ ປານີຍຎ຺ຈ ເຖຣສ຺ສ ທາເປສິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ປສາທສໍວຑ຺ຒນຕ຺ຖໍ ຕສ຺ສ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ຕຖາຣູເປ ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ໂມທເກ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປານີຍຎ຺ຈ ປິວິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ປນ ປຸຣິໂສ ໂຈຣຆາຕເກຫິ ອາຆາຕນໍ ເນຕ຺ວາ ສີສຈ຺ເຉທໍ ປາປິໂຕ ອນຸຕ຺ຕເຣ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ເຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖເຣ ກເຕນ ປຸຎ຺ເຎນ ອຸຬາເຣ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕນາຣໂຫປິ ຍສ຺ມາ ‘‘ສຸລສໍ ອາຄມ຺ມ ມຍາ ອຍໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ສຸລສາຍ ຄເຕນ ສິເນເຫນ ມຣຓກາເລ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐໍ ອໂຫສິ. ຕສ຺ມາ ຫີນກາຍໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ປພ຺ພຕຄຫນສມ຺ຠູເຕ ສນ຺ທຈ຺ຉາເຍ ມຫານິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ເຂ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ໂສ ກິຣ ສເຈ ປຐມວເຍ ກຸລວໍສຏ຺ຐປເນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອກຣິສ຺ສ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ນຄເຣ ເສຏ຺ຐີນໍ ອຄ຺ໂຄ ອຠວິສ຺ສ, ມຊ຺ຌິມວເຍ ມຊ຺ຌິໂມ, ປຈ຺ຉິມວເຍ ປຈ຺ຉິໂມ. ສເຈ ປນ ປຐມວເຍ ປພ຺ພຊິໂຕ ອຠວິສ຺ສ, ອຣຫາ ອຠວິສ຺ສ, ມຊ຺ຌິມວເຍ ສກທາຄາມີ ອນາຄາມີ ວາ ອຠວິສ຺ສ, ປຈ຺ຉິມວເຍ ໂສຕາປນ຺ໂນ ອຠວິສ຺ສ. ປາປມິຕ຺ຕສໍສຄ຺ເຄນ ປນ ອິຕ຺ຖິຘຸຕ຺ໂຕ ສຸຣາຘຸຕ຺ໂຕ ທຸຈ຺ຈຣິຕນິຣໂຕ ອນາທຣິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຣິຫາຍິຕ຺ວາ ມຫາພ຺ຍສນໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ວທນ຺ຕິ.

ອຖ ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ສຸລສໍ ອຸຍ຺ຍານຄຕໍ ທິສ຺ວາ ສຎ຺ຊາຕກາມຣາໂຄ ອນ຺ຘກາຣໍ ມາເປຕ຺ວາ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ຠວນໍ ເນຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສໍ ກປ຺ເປສິ, ອຕ຺ຕານຎ຺ຈສ຺ສາ ອາໂຣເຈສິ. ຕສ຺ສາ ມາຕາ ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ຕີ ໂຣທມານາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປຣິພ຺ຠມຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ມຫາຊໂນ ‘‘ອຍ຺ໂຍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ ຕສ຺ສາ ຄຕິໍ ຊາເນຍ຺ຍ, ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ‘‘ສາຘຸ ອຍ຺ໂຍ’’ຕິ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເຖໂຣ ‘‘ອິໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ເວຬຸວນມຫາວິຫາເຣ ຠຄວຕິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ເຕ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ປສ຺ສິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ສຸລສາ ຕໍ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ອໂວຈ – ‘‘ອຍຸຕ຺ຕໍ ມຍ຺ຫໍ ຕວ ຠວເນ ວສນ຺ຕິຍາ, ອຊ຺ຊ ສຕ຺ຕໂມ ທິວໂສ, ມມ ມາຕາ ມໍ ອປສ຺ສນ຺ຕີ ປຣິເທວໂສກສມາປນ຺ນາ ຠວິສ຺ສຕິ, ສາຘຸ ມໍ, ເທວ, ຕຕ຺ເຖວ ເນຫີ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ເນຕ຺ວາ ເວຬຸວເນ ຠຄວຕິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ເຕ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐເປນ຺ຕ຺ວາ ອທິສ຺ສມານຣູໂປ ອຏ຺ຐາສິ.

ຕໂຕ ມຫາຊໂນ ສຸລສໍ ທິສ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ອມ຺ມ ສຸລເສ, ຕ຺ວໍ ເອຕ຺ຕກໍ ທິວສໍ ກຸຫິໍ ຄຕາ? ຕວ ມາຕາ ຕ຺ວໍ ອປສ຺ສນ຺ຕີ ປຣິເທວໂສກສມາປນ຺ນາ ອຸມ຺ມາທປ຺ປຕ຺ຕາ ວິຍ ຊາຕາ’’ຕິ. ສາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ມຫາຊນສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂິ. ມຫາຊເນນ ຈ ‘‘ກຖໍ ໂສ ປຸຣິໂສ ຕຖາປາປປສຸໂຕ ອກຕກຸສໂລ ເທວູປປຕ຺ຕິໍ ປຏິລຠຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສຸລສາ ‘‘ມຍາ ທາປິເຕ ໂມທເກ ປານີຍຎ຺ຈ ອຍ຺ຍສ຺ສ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ທຕ຺ວາ ເຕນ ປຸຎ຺ເຎນ ເທວູປປຕ຺ຕິໍ ປຏິລຠຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມຫາຊໂນ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຈິຕ຺ຕຊາໂຕ ອໂຫສິ – ‘‘ອຣຫນ຺ໂຕ ນາມ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ, ເຍສຸ ອປ຺ປໂກປິ ກໂຕ ກາໂຣ ສຕ຺ຕານໍ ເທວູປປຕ຺ຕິໍ ອາວຫຕີ’’ຕິ ອຸຬາຣໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທສິ. ຠິກ຺ຂູ ຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຕໂຕ ຠຄວາ ອິມິສ຺ສາ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ –

໑. ‘‘ເຂຕ຺ຕູປມາ ອຣຫນ຺ໂຕ, ທາຍກາ ກສ຺ສກູປມາ;

ພີຊູປມໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ, ເອຕ຺ໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕເຕ ຜລໍ.

໒. ‘‘ເອຕໍ ພີຊໍ ກສີ ເຂຕ຺ຕໍ, ເປຕານໍ ທາຍກສ຺ສ ຈ;

ຕໍ ເປຕາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ທາຕາ ປຸຎ຺ເຎນ ວຑ຺ຒຕິ.

໓. ‘‘ອິເຘວ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ, ເປເຕ ຈ ປຏິປູຊິຍ;

ສຄ຺ຄຎ຺ຈ ກມຕິຏ຺ຐານໍ, ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວານ ຠທ຺ທກ’’ນ຺ຕິ. – ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ;

໑. ຕຕ຺ຖ ເຂຕ຺ຕູປມາຕິ ຂິຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ພີຊໍ ຕາຍຕິ ມຫປ຺ຜລຠາວກຣເຓນ ຣກ຺ຂຕີຕິ ເຂຕ຺ຕໍ, ສາລິພີຊາທີນໍ ວິຣຸຫນຏ຺ຐານໍ. ຕໍ ອຸປມາ ເອເຕສນ຺ຕິ ເຂຕ຺ຕູປມາ, ເກທາຣສທິສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຣຫນ຺ໂຕຕິ ຂີຓາສວາ. ເຕ ຫິ ກິເລສາຣີນໍ ສໍສາຣຈກ຺ກສ຺ສ ອຣານຎ຺ຈ ຫຕຕ຺ຕາ, ຕໂຕ ເອວ ອາຣກຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຈຍາທີນໍ ອຣຫຕ຺ຕາ, ປາປກຣເຓ ຣຫາຠາວາ ຈ ‘‘ອຣຫນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ເຂຕຎ຺ຫິ ຕິຓາທິໂທສຣຫິຕໍ ສ຺ວາຠິສງ຺ຂຕພີຊມ຺ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸຕຸສລິລາທິປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣູເປຕໍ ກສ຺ສກສ຺ສ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຂີຓາສວສນ຺ຕາໂນ ໂລຠາທິໂທສຣຫິໂຕ ສ຺ວາຠິສງ຺ຂເຕ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມພີເຊ ວຸຕ຺ເຕ ກາລາທິປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສຫິໂຕ ທາຍກສ຺ສ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ເຂຕ຺ຕູປມາ ອຣຫນ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທໂສ ອຍໍ ຕສ຺ສ ເສຂາທີນມ຺ປິ ເຂຕ຺ຕຠາວາປຏິກ຺ເຂປໂຕ.

ທາຍກາຕິ ຈີວຣາທີນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ທາຕາໂຣ ປຣິຈ຺ຈຊນກາ, ເຕສໍ ປຣິຈ຺ຈາເຄນ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ໂລຠາທີນໍ ປຣິຈ຺ຈຊນກາ ເຉທນກາ, ຕໂຕ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕານສ຺ສ ໂສຘກາ, ຣກ຺ຂກາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກສ຺ສກູປມາຕິ ກສ຺ສກສທິສາ. ຍຖາ ກສ຺ສໂກ ສາລິເຂຕ຺ຕາທີນິ ກສິຕ຺ວາ ຍຖາກາລຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕຸທກທານນີຫຣຓນິຘານຣກ຺ຂຓາທີຫິ ອປ຺ປມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອຸຬາຣໍ ວິປຸລຎ຺ຈ ສສ຺ສຜລໍ ປຏິລຠຕິ, ເອວໍ ທາຍໂກປິ ອຣຫນ຺ເຕສຸ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມປຣິຈ຺ຈາເຄນ ປາຣິຈຣິຍາຍ ຈ ອປ຺ປມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອຸຬາຣໍ ວິປຸລຎ຺ຈ ທານຜລໍ ປຏິລຠຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທາຍກາ ກສ຺ສກູປມາ’’ຕິ.

ພີຊູປມໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມນ຺ຕິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ພີຊສທິໂສ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ນປານາທິກສ຺ສ ຫິ ທສວິຘສ຺ສ ທາຕພ຺ພວຕ຺ຖຸໂນ ເອຕໍ ນາມໍ. ເອຕ຺ໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕເຕ ຜລນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມາ ທາຍກປຏິຄ຺ຄາຫກເທຍ຺ຍຘມ຺ມປຣິຈ຺ຈາຄໂຕ ທານຜລໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ ເຈວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈ, ຈິຣຕຣປພນ຺ຘວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍສ຺ມາ ປຣິຈ຺ຈາຄເຈຕນາຠິສງ຺ຂຕສ຺ສ ອນ຺ນປານາທິວຕ຺ຖຸໂນ ຠາໂວ, ນ ອິຕຣສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ‘‘ພີຊູປມໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ເຕນ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມາປເທເສນ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມວຕ຺ຖຸວິສຍາຍ ປຣິຈ຺ຈາຄເຈຕນາຍເຍວ ພີຊຠາໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສາ ຫິ ປຏິສນ຺ຘິອາທິປ຺ປເຠທສ຺ສ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍາຣມ຺ມຓປ຺ປເຠທສ຺ສ ຈ ຜລສ຺ສ ນິປ຺ຜາທິກາ, ນ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມຕິ.

໒. ເອຕໍ ພີຊໍ ກສີ ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ພີຊໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ເຂຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ພີຊສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ເຂຕ຺ເຕ ວປນປໂຍຄສງ຺ຂາຕາ ກສິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕໍ ຕຍໍ ເກສໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເປຕານໍ ທາຍກສ຺ສ ຈາ’’ຕິ. ຍທິ ທາຍໂກ ເປເຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທານໍ ເທຕິ, ເປຕານຎ຺ຈ ທາຍກສ຺ສ ຈ, ຍທິ ນ ເປເຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທານໍ ເທຕິ, ທາຍກສ຺ເສວ ເອຕໍ ພີຊໍ ເອສາ ກສິ ເອຕໍ ເຂຕ຺ຕໍ ອຸປກາຣາຍ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິທານິ ຕໍ ອຸປກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໍ ເປຕາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ທາຕາ ປຸຎ຺ເຎນ ວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕໍ ເປຕາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ ທາຍເກນ ເປເຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທາເນ ທິນ຺ເນ ຍຖາວຸຕ຺ຕເຂຕ຺ຕກສິພີຊສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນຸໂມທນາຍ ຈ ຍໍ ເປຕານໍ ອຸປກປ຺ປຕິ, ຕໍ ທານຜລໍ ເປຕາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ທາຕາ ປຸຎ຺ເຎນ ວຑ຺ຒຕີຕິ ທາຕາ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ທານມຍປຸຎ຺ຎນິມິຕ຺ຕໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິອາທິນາ ປຸຎ຺ຎຜເລນ ອຠິວຑ຺ຒຕິ. ປຸຎ຺ຎຜລມ຺ປິ ຫິ ‘‘ກຸສລານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ ສມາທານເຫຕຸ ເອວມິທໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໓.໘໐) ປຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໓. ອິເຘວ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາຕິ ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກຏ຺ເຐນ ກຸສລໍ ເປຕານໍ ອຸທ຺ທິສນວເສນ ທານມຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ ອຸປຈິນິຕ຺ວາ ອິເຘວ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ. ເປເຕ ຈ ປຏິປູຊິຍາຕິ ເປເຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທາເນນ ສມ຺ມາເນຕ຺ວາ ອນຸຠຸຍ຺ຍມານທຸກ຺ຂໂຕ ເຕ ໂມເຈຕ຺ວາ. ເປເຕ ຫິ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທິຍ຺ຍມານໍ ທານໍ ເຕສໍ ປູຊາ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ກຕາ ປູຊາ’’ຕິ (ເປ. ວ. ໑໘), ‘‘ເປຕານໍ ປູຊາ ຈ ກຕາ ອຸຬາຣາ’’ຕິ (ເປ. ວ. ໒໕) ຈ. ‘‘ເປເຕ ຈາ’’ຕິ ຈ-ສທ຺ເທນ ‘‘ປິໂຍ ຈ ໂຫຕິ ມນາໂປ, ອຠິຄມນີໂຍ ຈ ໂຫຕິ ວິສ຺ສາສນີໂຍ, ຠາວນີໂຍ ຈ ໂຫຕິ ຄຣຸກາຕພ຺ໂພ, ປາສໍໂສ ຈ ໂຫຕິ ກິຕ຺ຕນີໂຍ ວິຎ຺ຎູນ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທິເກ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິເກ ທານານິສໍເສ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສຄ຺ຄຎ຺ຈ ກມຕິ ຐານໍ, ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວານ ຠທ຺ທກນ຺ຕິ ກລ຺ຍາຓໍ ກຸສລກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ທິພ຺ເພຫິ ອາຍຸອາທີຫິ ທສຫິ ຐາເນຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ອຄ຺ຄຕ຺ຕາ ‘‘ສຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ກຕປຸຎ຺ຎານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນຏ຺ຐານໍ ເທວໂລກໍ ກມຕິ ອຸປປຊ຺ຊນວເສນ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວານ ຠທ຺ທກ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ‘‘ເທຍ຺ຍຘມ຺ມປຣິຈ຺ຈາໂຄ ວິຍ ປຕ຺ຕິທານວເສນ ທານຘມ຺ມປຣິຈ຺ຈາໂຄປິ ທານມຍກຸສລກມ຺ມເມວາ’’ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ເປຕາຕິ ອຣຫນ຺ໂຕ ອຘິປ຺ເປຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕໍ ‘‘ເປຕາ’’ຕິ ຂີຓາສວານໍ ອາຄຕຏ຺ຐານສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ, ພີຊາທິຠາວສ຺ສ ຈ ທາຍກສ຺ສ ວິຍ ເຕສໍ ອຍຸຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ, ເປຕໂຍນິການໍ ຍຸຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ຈ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ສຸລສຎ຺ຈ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສີຕິ.

ເຂຕ຺ຕູປມເປຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສູກຣມຸຂເປຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

ກາໂຍ ເຕ ສພ຺ພໂສວຓ຺ໂຓຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖຣິ ຣາຊຄຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ ວິຫຣນ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສູກຣມຸຂເປຕໍ ອາຣພ຺ຠ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕີເຕ ກິຣ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍນ ສຎ຺ຎໂຕ ອໂຫສິ, ວາຈາຍ ອສຎ຺ຎໂຕ, ຠິກ຺ຂູ ອກ຺ໂກສຕິ ປຣິຠາສຕິ. ໂສ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣາຊຄຫສມີເປ ຄິຊ຺ຌກູຏປພ຺ພຕປາເທ ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກາວເສເສນ ຂຸປ຺ປິປາສາຠິຠູໂຕ ເປໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ກາໂຍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ອໂຫສິ, ມຸຂໍ ສູກຣມຸຂສທິສໍ. ອຖາຍສ຺ມາ ນາຣໂທ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ ວສນ຺ໂຕ ປາໂຕວ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຕໍ ເປຕໍ ທິສ຺ວາ ເຕນ ກຕກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ –

໔. ‘‘ກາໂຍ ເຕ ສພ຺ພໂສວຓ຺ໂຓ, ສພ຺ພາ ໂອຠາສເຕ ທິສາ;

ມຸຂໍ ເຕ ສູກຣສ຺ເສວ, ກິໍ ກມ຺ມມກຣີ ປຸເຣ’’ຕິ. –

ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກາໂຍ ເຕ ສພ຺ພໂສວຓ຺ໂຓຕິ ຕວ ກາໂຍ ເທໂຫ ສພ຺ໂພ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ອຸຕ຺ຕຕ຺ຕກນກສນ຺ນິໂຠ. ສພ຺ພາ ໂອຠາສເຕ ທິສາຕິ ຕສ຺ສ ປຠາຍ ສພ຺ພາປິ ທິສາ ສມນ຺ຕນ຺ໂຕ ໂອຠາສຕິ ວິຊ຺ໂຊຕຕິ. ໂອຠາສເຕຕິ ວາ ອນ຺ໂຕຄຘໂຫຕຸອຕ຺ຖມິທໍ ປທນ຺ຕິ ‘‘ເຕ ກາໂຍ ສພ຺ພໂສວຓ຺ໂຓ ສພ຺ພາ ທິສາ ໂອຠາເສຕິ ວິຊ຺ໂຊເຕຕີ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ມຸຂໍ ເຕ ສູກຣສ຺ເສວາຕິ ມຸຂໍ ປນ ເຕ ສູກຣສ຺ສ ວິຍ, ສູກຣມຸຂສທິສໍ ຕວ ມຸຂນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ກມ຺ມມກຣີ ປຸເຣຕິ ‘‘ຕ຺ວໍ ປຸພ຺ເພ ອຕີຕຊາຕິຍໍ ກີທິສໍ ກມ຺ມໍ ອກາສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ເອວໍ ເຖເຣນ ໂສ ເປໂຕ ກຕກມ຺ມໍ ປຸຏ຺ໂຐ ຄາຖາຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ –

໕. ‘‘ກາເຍນ ສຎ຺ຎໂຕ ອາສິໍ, ວາຈາຍາສິມສຎ຺ຎໂຕ;

ເຕນ ເມຕາທິໂສ ວຓ຺ໂຓ, ຍຖາ ປສ຺ສສິ ນາຣທາ’’ຕິ. –

ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ກາເຍນ ສຎ຺ຎໂຕ ອາສິນ຺ຕິ ກາຍິເກນ ສໍຍເມນ ສໍຍໂຕ ກາຍທ຺ວາຣິເກນ ສໍວເຣນ ສໍວຸໂຕ ອໂຫສິໍ. ວາຈາຍາສິມສຎ຺ຎໂຕຕິ ວາຈາຍ ອສຎ຺ຎໂຕ ວາຈສິເກນ ອສໍວເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອໂຫສິໍ. ເຕນາຕິ ເຕນ ອຸຠເຍນ ສໍຍເມນ ອສໍຍເມນ ຈ. ເມຕິ ມຍ຺ຫໍ. ເອຕາທິໂສ ວຓ຺ໂຓຕິ ເອທິໂສ. ຍຖາ ຕ຺ວໍ, ນາຣທ, ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ປສ຺ສສິ, ເອວຣູໂປ, ກາເຍນ ມນຸສ຺ສສຓ຺ຐາໂນ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ, ມຸເຂນ ສູກຣສທິໂສ ອາສິນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ວຓ຺ຓສທ຺ໂທ ຫິ ອິຘ ຉວິຍໍ ສຓ຺ຐາເນ ຈ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ເອວໍ ເປໂຕ ເຖເຣນ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ຕມຕ຺ຖໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕເມວ ກາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ໂອວາທໍ ເທນ຺ໂຕ –

໖. ‘‘ຕໍ ຕ຺ຍາຫໍ ນາຣທ ພ຺ຣູມິ, ສາມໍ ທິຏ຺ຐມິທໍ ຕຍາ;

ມາກາສິ ມຸຂສາ ປາປໍ, ມາ ໂຂ ສູກຣມຸໂຂ ອຫູ’’ຕິ. –

ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ຕສ຺ມາ. ຕ຺ຍາຫນ຺ຕິ ເຕ ອຫໍ. ນາຣທາຕິ ເຖຣໍ ອາລປຕິ. ພ຺ຣູມີຕິ ກເຖມິ. ສາມນ຺ຕິ ສຍເມວ. ອິທນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ ນາຣທ, ອິທໍ ມມ ສຣີຣໍ ຄລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຫຏ຺ຐາ ມນຸສ຺ສສຓ຺ຐານໍ, ອຸປຣິ ສູກຣສຓ຺ຐານໍ, ຕຍາ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕວ ທິຏ຺ຐໍ, ຕສ຺ມາ ເຕ ອຫໍ ໂອວາທວເສນ ວທາມີຕິ. ກິນ຺ຕິ ເຈຕິ ອາຫ ‘‘ມາກາສິ ມຸຂສາ ປາປໍ, ມາ ໂຂ ສູກຣມຸໂຂ ອຫູ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ມາຕິ ປຏິເສເຘ ນິປາໂຕ. ມຸຂສາຕິ ມຸເຂນ. ໂຂຕິ ອວຘາຣເຓ, ວາຈາຍ ປາປກມ຺ມໍ ມາກາສິ ມາ ກໂຣຫິ. ມາ ໂຂ ສູກຣມຸໂຂ ອຫູຕິ ອຫໍ ວິຍ ສູກຣມຸໂຂ ມາ ອໂຫສິເຍວ. ສເຈ ປນ ຕ຺ວໍ ມຸຂໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ວາຈາຍ ປາປໍ ກເຣຍ຺ຍາສິ, ເອກໍເສນ ສູກຣມຸໂຂ ຠເວຍ຺ຍາສິ, ຕສ຺ມາ ມາກາສິ ມຸຂສາ ປາປນ຺ຕິ ຜລປຏິເສຘນມຸເຂນປິ ເຫຕຸເມວ ປຏິເສເຘຕິ.

ອຖາຍສ຺ມາ ນາຣໂທ ຣາຊຄເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ, ‘‘ນາຣທ, ປຸພ຺ເພວ ມຍາ ໂສ ສຕ຺ໂຖ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອເນກາກາຣໂວກາຣໍ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ອາທີນວໍ, ວຈີສຸຈຣິຕປຏິສໍຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ອານິສໍສໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ສາ ເທສນາ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ສາຕ຺ຖິກາ ອໂຫສີຕິ.

ສູກຣມຸຂເປຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປູຕິມຸຂເປຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

ທິພ຺ພໍ ສຸຠໍ ຘາເຣສິ ວຓ຺ຓຘາຕຸນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖຣິ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ເຕ ກລນ຺ທກນິວາເປ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປູຕິມຸຂເປຕໍ ອາຣພ຺ຠ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕີເຕ ກິຣ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ທ຺ເວ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສີລາຈາຣສມ຺ປນ຺ນາ ສລ຺ເລຂວຸຕ຺ຕິໂນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຄາມກາວາເສ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສິໍສຸ. ອຖ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປາປຊ຺ຌາສໂຍ ເປສຸຎ຺ຎາຠິຣໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ເຕສໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ອຸປຄຎ຺ຉິ. ເຖຣາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ວສນຏ຺ຐານໍ ທຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິໍສຸ. ມນຸສ຺ສາ ເຕ ທິສ຺ວາ ເຕສຸ ເຖເຣສຸ ອຕິວິຍ ປຣມນິປຈ຺ຈກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີຫິ ປຏິມາເນສຸໍ. ໂສ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຸນ຺ທໂຣ ວຕາຍໍ ໂຄຈຣຄາໂມ, ມນຸສ຺ສາ ຈ ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ, ປຓີຕປຓີຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ເທນ຺ຕິ, ອຍຎ຺ຈ ວິຫາໂຣ ຉາຍູທກສມ຺ປນ຺ໂນ, ສກ຺ກາ ເມ ອິຘ ສຸເຂນ ວສິຕຸໍ. ອິເມສຸ ປນ ຠິກ຺ຂູສຸ ອິຘ ວສນ຺ເຕສຸ ມຍ຺ຫໍ ຜາສຸວິຫາໂຣ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ອນ຺ເຕວາສິກວາໂສ ວິຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ຫນ຺ທາຫໍ ອິເມ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຍຖາ ນ ປຸນ ອິຘ ວສິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຖາ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ມຫາເຖເຣ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ປວິຏ຺ເຐ ເປສຸຓິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ໂຖກໍ ກາລໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ມຫາເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເຖເຣນ ‘‘ກິໍ, ອາວຸໂສ, ວິກາເລ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກເຖຫິ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ເຖເຣນ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ອາຫ – ‘‘ເອໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຫາຍກຕ຺ເຖໂຣ ສມ຺ມຸຂາ ມິຕ຺ໂຕ ວິຍ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຣມ຺ມຸຂາ ສປຕ຺ໂຕ ວິຍ ອຸປວທຕີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກເຖຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ‘‘ສຸຓາຖ, ຠນ຺ເຕ, ‘ເອໂສ ມຫາເຖໂຣ ສໂຐ ມາຍາວີ ກຸຫໂກ ມິຈ຺ຉາຊີເວນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕີ’ຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຄຸຓໍ ກເຖຕີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ມາ, ອາວຸໂສ, ເອວໍ ຠຓິ, ນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ມໍ ອຸປວທິສ຺ສຕິ, ຄິຫິກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມມ ສຠາວໍ ຊານາຕິ ‘ເປສໂລ ກລ຺ຍາຓສີໂລ’’’ຕິ. ‘‘ສເຈ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ອຕ຺ຕໂນ ວິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕຕາຍ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຖ, ຕໍ ຕຸມ຺ຫາກໍເຍວ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເວຣໍ ນຕ຺ຖິ, ກສ຺ມາ ອຫໍ ເຕນ ອວຸຕ຺ຕໍ ‘ວຸຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ວທາມິ. ໂຫຕຸ, ກາລນ຺ຕເຣນ ສຍເມວ ຊານິສ຺ສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣປິ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາວໂທເສນ ທ຺ເວຬ຺ຫກຈິຕ຺ໂຕ ‘‘ເອວມ຺ປິ ສິຍາ’’ຕິ ສາສງ຺ກຫທໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ໂຖກໍ ສິຖິລວິສ຺ສາໂສ ອໂຫສິ. ໂສ ພາໂລ ປຐມໍ ມຫາເຖຣໍ ປຣິຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອິຕຣມ຺ປິ ເຖນໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຣິຠິນ຺ທິ. ອຖ ເຕ ອຸໂຠປິ ເຖຣາ ທຸຕິຍທິວເສ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອນາລປິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕມາທາຍ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐາເນເຍວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສາມີຈິມຕ຺ຕມ຺ປິ ອກຕ຺ວາ ຕໍ ທິວສໍ ຕຕ຺ເຖວ ວສິຕ຺ວາ ວິຠາຕາຍ ຈ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາວ ຍຖາຜາສຸກຏ຺ຐານໍ ອຄມໍສຸ.

ເປສຸຓິກໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຣິປຸຓ຺ຓມໂນຣຖໍ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ຐໍ ມນຸສ຺ສາ ທິສ຺ວາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເຖຣາ ກຸຫິໍ ຄຕາ’’ຕິ? ໂສ ອາຫ – ‘‘ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກລຫໍ ກຕ຺ວາ ມຍາ ‘ມາ ກລຫໍ ກໂຣຖ, ສມຄ຺ຄາ ໂຫຖ, ກລໂຫ ນາມ ອນຕ຺ຖາວໂຫ ອາຍຕິທຸກ຺ຂຸປ຺ປາທໂກ ອກຸສລສໍວຕ຺ຕນິໂກ, ປຸຣິມກາປິ ກລເຫນ ມຫຕາ ຫິຕາ ປຣິຠຏ຺ຐາ’ຕິອາທີນິ ວຸຈ຺ຈມານາປິ ມມ ວຈນໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ຕາ’’ຕິ. ຕໂຕ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ເຖຣາ ຕາວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ, ຕຸມ຺ເຫ ປນ ອມ຺ຫາກໍ ອນຸກມ຺ປາຍ ອິເຘວ ອນຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ ວສຖາ’’ຕິ ຍາຈິໍສຸ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ວສນ຺ໂຕ ກຕິປາເຫນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍາ ສີລວນ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາ ຠິກ຺ຂູ ອາວາສໂລເຠນ ປຣິຠິນ຺ນາ, ພຫຸໍ ວຕ ມຍາ ປາປກມ຺ມໍ ປສຸຕ’’ນ຺ຕິ ພລວວິປ຺ປຏິສາຣາຠິຠູໂຕ ໂສກເວເຄນ ຄິລາໂນ ຫຸຕ຺ວາ ນຈິເຣເນວ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ອວີຈິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ອິຕເຣ ທ຺ເວ ສຫາຍກຕ຺ເຖຣາ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ອາວາເສ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ໂມທິຕ຺ວາ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ວຸຕ຺ຕໍ ເຠທວຈນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຠູຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ສມຄ຺ຄາ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ຕເມວ ອາວາສໍ ປຈ຺ຈາຄມິໍສຸ. ມນຸສ຺ສາ ທ຺ເວ ເຖເຣ ທິສ຺ວາ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ສຎ຺ຊາຕໂສມນສ຺ສາ ຫຸຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ. ເຖຣາ ຈ ຕຕ຺ເຖວ ວສນ຺ຕາ ສປ຺ປາຍອາຫາຣລາເຠນ ສມາຫິຕຈິຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ນຈິເຣເນວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ.

ເປສຸຓິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣາຊຄຫສ຺ສ ອວິທູເຣ ປູຕິມຸຂເປໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ກາໂຍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ອໂຫສິ, ມຸຂໂຕ ປນ ປຸຬວກາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ມຸຂໍ ຂາທນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ທູຣມ຺ປິ ໂອກາສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ວາຍຕິ. ອຖາຍສ຺ມາ ນາຣໂທ ຄິຊ຺ຌກູຏປພ຺ພຕາ ໂອໂຣຫນ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ –

໗. ‘‘ທິພ຺ພໍ ສຸຠໍ ຘາເຣສິ ວຓ຺ຓຘາຕຸໍ, ເວຫາຍສໍ ຕິຏ຺ຐສິ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ;

ມຸຂຎ຺ຈ ເຕ ກິມໂຍ ປູຕິຄນ຺ຘໍ, ຂາທນ຺ຕິ ກິໍ ກມ຺ມມກາສິ ປຸພ຺ເພ’’ຕິ. –

ອິມາຍ ຄາຖາຍ ກຕກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຕຕ຺ຖ ທິພ຺ພນ຺ຕິ ທິວິ ຠວໍ ເທວຕ຺ຕຠາວປຣິຍາປນ຺ນໍ. ອິຘ ປນ ທິພ຺ພໍ ວິຍາຕິ ທິພ຺ພໍ. ສຸຠນ຺ຕິ ໂສຠນໍ, ສຸນ຺ທຣຠາວໍ ວາ. ວຓ຺ຓຘາຕຸນ຺ຕິ ຉວິວຓ຺ຓໍ. ຘາເຣສີຕິ ວຫສິ. ເວຫາຍສໍ ຕິຏ຺ຐສິ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂຕິ ເວຫາຍສສຎ຺ຎິເຕ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ຕິຏ຺ຐສິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ວິຫາຍສໍ ຕິຏ຺ຐສິ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ’’ຕິ ປາຐໍ ວຕ຺ວາ ວິຫາຍສໍ ໂອຠາເສນ຺ໂຕ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ຕິຏ຺ຐສີຕິ ວຈນເສເສນ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ປູຕິຄນ຺ຘນ຺ຕິ ກຸຓປຄນ຺ຘໍ, ທຸຄ຺ຄນ຺ຘນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ກມ຺ມມກາສິ ປຸພ຺ເພຕິ ປຣມທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ເຕ ມຸຂໍ ກິມໂຍ ຂາທນ຺ຕິ, ກາໂຍ ຈ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ, ກີທິສໍ ນາມ ກມ຺ມໍ ເອວຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ກາຣຓຠູຕໍ ປຸພ຺ເພ ຕ຺ວໍ ອກາສີຕິ ປຸຈ຺ຉິ.

ເອວໍ ເຖເຣນ ໂສ ເປໂຕ ອຕ຺ຕນາ ກຕກມ຺ມໍ ປຸຏ຺ໂຐ ຕມຕ຺ຖໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ –

໘. ‘‘ສມໂຓ ອຫໍ ປາໂປຕິທຸຏ຺ຐວາໂຈ, ຕປສ຺ສິຣູໂປ ມຸຂສາ ອສຎ຺ຎໂຕ;

ລທ຺ຘາ ຈ ເມ ຕມສາ ວຓ຺ຓຘາຕຸ, ມຸຂຎ຺ຈ ເມ ເປສຸຓິເຍນ ປູຕີ’’ຕິ. –

ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສມໂຓ ອຫໍ ປາໂປຕິ ອຫໍ ລາມໂກ ສມໂຓ ປາປຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິໍ. ອຕິທຸຏ຺ຐວາໂຈຕິ ອຕິທຸຏ຺ຐວຈໂນ, ປເຣ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕາ, ປເຣສໍ ຄຸຓປຣິຘໍສກວຈໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຕິທຸກ຺ຂວາໂຈ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ອຕິວິຍ ຜຣຸສວຈໂນ ມຸສາວາທເປສຸຎ຺ຎາທິວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕນິຣໂຕ. ຕປສ຺ສິຣູໂປຕິ ສມຓປຕິຣູປໂກ. ມຸຂສາຕິ ມຸເຂນ. ລທ຺ຘາຕິ ປຏິລທ຺ຘາ. ຈ-ກາໂຣ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ. ເມຕິ ມຍາ. ຕປສາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ. ເປສຸຓິເຍນາຕິ ປິສຸຓວາຈາຍ. ປຸຕີຕິ ປູຕິຄນ຺ຘໍ.

ເອວໍ ໂສ ເປໂຕ ອຕ຺ຕນາ ກຕກມ຺ມໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ອິທານິ ເຖຣສ຺ສ ໂອວາທໍ ເທນ຺ໂຕ –

໙. ‘‘ຕຍິທໍ ຕຍາ ນາຣທ ສາມໍ ທິຏ຺ຐໍ,

ອນຸກມ຺ປກາ ເຍ ກຸສລາ ວເທຍ຺ຍຸໍ;

ມາ ເປສຸຓໍ ມາ ຈ ມຸສາ ອຠາຓິ,

ຍກ຺ໂຂ ຕຸວໍ ໂຫຫິສິ ກາມກາມີ’’ຕິ. –

ໂອສານຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕຍິທນ຺ຕິ ຕໍ ອິທໍ ມມ ຣູປໍ. ອນຸກມ຺ປກາ ເຍ ກຸສລາ ວເທຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ເຍ ອນຸກມ຺ປນສີລາ ກາຣຸຓິກາ ປຣຫິຕປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ກຸສລາ ນິປຸຓາ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ຍໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ, ຕເທວ ວທາມີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິທານິ ຕໍ ໂອວາທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມາ ເປສຸຓໍ ມາ ຈ ມຸສາ ອຠາຓິ, ຍກ຺ໂຂ ຕຸວໍ ໂຫຫິສິ ກາມກາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ເປສຸຓໍ ປິສຸຓວຈນໍ ມຸສາ ຈ ມາ ອຠາຓິ ມາ ກເຖຫິ. ຍທິ ຫິ ຕ຺ວໍ ມຸສາວາທໍ ປິສຸຓວາຈຎ຺ຈ ປຫາຍ ວາຈາຍ ສຎ຺ຎໂຕ ຠເວຍ຺ຍາສິ, ຍກ຺ໂຂ ວາ ເທໂວ ວາ ເທວຎ຺ຎຕໂຣ ວາ ຕ຺ວໍ ຠວິສ຺ສສິ, ກາມໍ ກາມິຕພ຺ພໍ ອຸຬາຣໍ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກາມນສີໂລ ຍຖາສຸຂໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປຣິຈຣເຓນ ອຠິຣມຓສີໂລຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຖໂຣ ຕໂຕ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ສາ ເທສນາ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ສາຕ຺ຖິກາ ອໂຫສີຕິ.

ປູຕິມຸຂເປຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ປິຏ຺ຐຘີຕລິກເປຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

ຍໍ ກິຎ຺ຈາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ ທານໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ກິຣ ຄຫປຕິໂນ ຘີຕຸ ຘີຕາຍ ທາຣິກາຍ ຘາຕິ ປິຏ຺ຐຘີຕລິກໍ ອທາສິ ‘‘ອຍໍ ເຕ ຘີຕາ, ອິມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກີຬສ຺ສູ’’ຕິ. ສາ ຕຕ຺ຖ ຘີຕຸສຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ອຖສ຺ສາ ເອກທິວສໍ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກີຬນ຺ຕິຍາ ປມາເທນ ປຕິຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊິ. ຕໂຕ ທາຣິກາ ‘‘ມມ ຘີຕາ ມຕາ’’ຕິ ປໂຣທິ. ຕໍ ໂຣທນ຺ຕິໍ ໂກຈິປິ ເຄຫຊໂນ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ສຕ຺ຖາ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ ເຄເຫ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ມຫາເສຏ຺ຐິ ຈ ຠຄວໂຕ ສມີເປ ນິສິນ຺ໂນ ອໂຫສິ. ຘາຕິ ຕໍ ທາຣິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ເສຏ຺ຐິ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິສ຺ສາຍໍ ທາຣິກາ ໂຣທຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຘາຕິ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ເສຏ຺ຐິ ຕໍ ທາຣິກໍ ອງ຺ເກ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕວ ຘີຕຸທານໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມມ ນຕ຺ຕຸຘີຕຣໍ ປິຏ຺ຐຘີຕລິກໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທານໍ ທາຕຸກາໂມ, ຕໍ ເມ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສ຺ວາຕນາຍ ອຘິວາເສຖາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ.

ອຖ ຠຄວາ ທຸຕິຍທິວເສ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ –

໑໐. ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ, ທຊ຺ຊາ ທານໍ ອມຈ຺ຉຣີ;

ປຸພ຺ພເປເຕ ຈ ອາຣພ຺ຠ, ອຖ ວາ ວຕ຺ຖຸເທວຕາ.

໑໑. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ມຫາຣາເຊ, ໂລກປາເລ ຍສສ຺ສິເນ;

ກຸເວຣໍ ຘຕຣຏ຺ຐຎ຺ຈ, ວິຣູປກ຺ຂໍ ວິຣູຬ຺ຫກໍ;

ເຕ ເຈວ ປູຊິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ທາຍກາ ຈ ອນິປ຺ຜລາ.

໑໒. ‘‘ນ ຫິ ຣຸຓ຺ຓໍ ວາ ໂສໂກ ວາ, ຍາ ຈຎ຺ຎາ ປຣິເທວນາ;

ນ ຕໍ ເປຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ, ເອວໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຎາຕໂຍ.

໑໓. ‘‘ອຍຎ຺ຈ ໂຂ ທກ຺ຂິຓາ ທິນ຺ນາ, ສງ຺ຆມ຺ຫິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາ;

ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍສ຺ສ, ຐານໂສ ອຸປກປ຺ປຕີ’’ຕິ. – ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ;

໑໐. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ກິຎ຺ຈາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາຕິ ມງ຺ຄລາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອາຣພ຺ຠ ອຸທ຺ທິສ຺ສ. ທຊ຺ຊາຕິ ທເທຍ຺ຍ. ອມຈ຺ຉຣີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປເຣຫິ ສາຘາຣຓຠາວາສຫນລກ຺ຂຓສ຺ສ ມຈ຺ເຉຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ ອມຈ຺ຉຣີ, ປຣິຈ຺ຈາຄສີໂລ ມຈ຺ຉຣິຍໂລຠາທິຈິຕ຺ຕມລໍ ທູຣໂຕ ກຕ຺ວາ ທານໍ ທເທຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຸພ຺ພເປເຕ ຈ ອາຣພ຺ຠາຕິ ປຸພ຺ພເກປິ ເປເຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສ. ວຕ຺ຖຸເທວຕາຕິ ຆຣວຕ຺ຖຸອາທີສຸ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ອາຣພ຺ຠາຕິ ໂຍຊນາ. ອຖ ວາຕິ ອິມິນາ ອຎ຺ເຎປິ ເທວມນຸສ຺ສາທິເກ ເຍ ເກຈິ ອາຣພ຺ຠ ທານໍ ທເທຍ຺ຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໑໑. ຕຕ຺ຖ ເທເວສຸ ຕາວ ເອກຈ຺ເຈ ປາກເຏ ເທເວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ມຫາຣາເຊ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ເຕ ນາມໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ກຸເວຣ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກຸເວຣນ຺ຕິ ເວສ຺ສວຓໍ. ຘຕຣຏ຺ຐນ຺ຕິອາທີນິ ເສສານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ໂລກປາລານໍ ນາມານິ. ເຕ ເຈວ ປູຊິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຕ ຈ ມຫາຣາຊາໂນ ປຸພ຺ພເປຕວຕ຺ຖຸເທວຕາໂຍ ຈ ອຸທ຺ທິສນກິຣິຍາຍ ປຏິມານິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ທາຍກາ ຈ ອນິປ຺ຜລາຕິ ເຍ ທານໍ ເທນ຺ຕິ, ເຕ ທາຍກາ ຈ ປເຣສໍ ອຸທ຺ທິສນມຕ຺ເຕນ ນ ນິປ຺ຜລາ, ອຕ຺ຕໂນ ທານຜລສ຺ສ ຠາຄິໂນ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ.

໑໒. ອິທານິ ‘‘ເຍ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕີນໍ ມຣເຓນ ໂຣທນ຺ຕິ ປຣິເທວນ຺ຕິ ໂສຈນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຕໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ, ອຕ຺ຕປຣິຕາປນມຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ຫິ ຣຸຓ຺ຓໍ ວາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຣຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ຣຸທິຕໍ ອສ຺ສຸໂມຈນໍ ນ ຫິ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຈນເສໂສ. ໂສໂກຕິ ໂສຈນໍ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາໂປ, ອນ຺ໂຕນິຊ຺ຌານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍາ ຈຎ຺ຎາ ປຣິເທວນາຕິ ຍາ ຈ ຣຸຓ຺ຓໂສກໂຕ ອຎ຺ຎາ ປຣິເທວນາ, ‘‘ກຫໍ ເອກປຸຕ຺ຕກາ’’ຕິອາທິວາຈາວິປ຺ປລາໂປ, ໂສປິ ນ ກາຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ວາ-ສທ຺ໂທ ວິກປ຺ປນຕ຺ໂຖ. ນ ຕໍ ເປຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍາຕິ ຍສ຺ມາ ຣຸຓ຺ຓໍ ວາ ໂສໂກ ວາ ປຣິເທວນາ ວາຕິ ສພ຺ພມ຺ປິ ຕໍ ເປຕສ຺ສ ກາລກຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ອຸປກາຣາຍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ຫິ ຕໍ ກາຕພ຺ພໍ, ຕຖາປິ ເອວໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຎາຕໂຍ ອວິທ຺ທສຸໂນຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໑໓. ເອວໍ ຣຸຓ຺ຓາທີນໍ ນິຣຕ຺ຖກຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຍາ ປຸພ຺ພເປຕາທິເກ ອາຣພ຺ຠ ທາຍເກນ ສງ຺ຆສ຺ສ ທກ຺ຂິຓາ ທິນ຺ນາ, ຕສ຺ສາ ສາຕ຺ຖກຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຍຎ຺ຈ ໂຂ ທກ຺ຂິຓາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຍນ຺ຕິ ທາຍເກນ ຕໍ ທິນ຺ນໍ ທານໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວທຕິ. ຈ-ສທ຺ໂທ ພ຺ຍຕິເຣກຕ຺ໂຖ, ເຕນ ຍຖາ ຣຸຓ຺ຓາທິ ເປຕສ຺ສ ນ ກສ຺ສຈິ ອຕ຺ຖາຍ ໂຫຕິ, ນ ເອວມຍໍ, ອຍໍ ປນ ທກ຺ຂິຓາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ວກ຺ຂມານເມວ ວິເສສໍ ໂຊເຕຕິ. ໂຂຕິ ອວຘາຣເຓ. ທກ຺ຂິຓາຕິ ທານໍ. ສງ຺ຆມ຺ຫິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາຕິ ອນຸຕ຺ຕເຣ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ເຕ ສງ຺ເຆ ສຸຏ຺ຐຸ ປຕິຏ຺ຐິຕາ. ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍສ຺ສາຕິ ອສ຺ສ ເປຕສ຺ສ ຈິຣກາລໍ ຫິຕາຍ ອຕ຺ຖາຍ. ຐານໂສ ອຸປກປ຺ປຕີຕິ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕິ, ນ ກາລນ຺ຕເຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມຕາ – ຍໍ ເປເຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທາເນ ທິນ຺ເນ ເປຕາ ເຈ ອນຸໂມທນ຺ຕິ, ຕາວເທວ ຕສ຺ສ ຜເລນ ເປຕາ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ.

ເອວໍ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ມຫາຊນໍ ເປເຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທານາຠິຣຕມານສໍ ກຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ປຸນທິວເສ ເສຏ຺ຐິຠຣິຍາ ອວເສສາ ຈ ຎາຕກາ ເສຏ຺ຐິໍ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕາ ເອວໍ ເຕມາສມຕ຺ຕໍ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕສຸໍ. ອຖ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ມາສມຕ຺ຕໍ ມມ ຆຣໍ ນາຄມິໍສູ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສຕ຺ຖາຣາ ຕສ຺ມິໍ ກາຣເຓ ກຖິເຕ ຣາຊາປິ ເສຏ຺ຐິໍ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕສິ, ຕໍ ທິສ຺ວາ ນາຄຣາ ຣາຊານໍ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕາ ມາສມຕ຺ຕໍ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕສຸໍ. ເອວໍ ມາສທ຺ວຍໍ ປິຏ຺ຐຘີຕລິກມູລກໍ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕສຸນ຺ຕິ.

ປິຏ຺ຐຘີຕລິກເປຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຕິໂຣກຸຏ຺ຏເປຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

ຕິໂຣກຸຏ຺ເຏສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສມ຺ພຫຸເລ ເປເຕ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ – ອິໂຕ ທ຺ວານວຸຕິກປ຺ເປ ກາສິ ນາມ ນຄຣໍ ອໂຫສິ. ຕຕ຺ຖ ຊຍເສໂນ ນາມ ຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ຕສ຺ສ ສິຣິມາ ນາມ ເທວີ. ຕສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ຜຸສ຺ໂສ ນາມ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິ. ຊຍເສໂນ ຣາຊາ ‘‘ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຸທ຺ໂຘ ຊາໂຕ, ມຍ຺ຫເມວ ພຸທ຺ໂຘ, ມຍ຺ຫໍ ຘມ຺ໂມ, ມຍ຺ຫໍ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ມມຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ສພ຺ພກາລໍ ສຍເມວ ອຸປຏ຺ຐຫຕິ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ ໂອກາສໍ ເທຕິ.

ຠຄວໂຕ ກນິຏ຺ຐຠາຕໂຣ ເວມາຕິກາ ຕໂຍ ຠາຕໂຣ ຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ພຸທ຺ຘາ ນາມ ສພ຺ພໂລກ ຫິຕຕ຺ຖາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ເອກສ຺ເສວ ອຕ຺ຖາຍ. ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ປິຕາ ອຎ຺ເຎສໍ ໂອກາສໍ ນ ເທຕິ. ກຖໍ ນຸ ໂຂ ມຍໍ ລເຠຍ຺ຍາມ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈາ’’ຕິ? ເຕສໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຫນ຺ທ ມຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຸປາຍໍ ກໂຣມາ’’ຕິ. ເຕ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ກຸປິຕໍ ວິຍ ກາຣາເປສຸໍ. ຕໂຕ ຣາຊາ ‘‘ປຈ຺ຈນ຺ໂຕ ກຸປິໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຕໂຍປິ ປຸຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ວູປສເມຕຸໍ ເປເສສິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວູປສເມຕ຺ວາ ອາຄຕາ. ຣາຊາ ຕຸຏ຺ໂຐ ວຣໍ ອທາສິ ‘‘ຍໍ ອິຈ຺ຉຖ, ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ມຍໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ອິຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ເອຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ‘‘ມຍໍ ອຎ຺ເຎນ ອນຕ຺ຖິກາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕນ ຫິ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຖາຕິ. ເຕ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ຍາຈິໍສຸ. ຣາຊາ ນ ອທາສິ. ເອວໍ ‘‘ຉ, ປຎ຺ຈ, ຈຕ຺ຕາຣິ, ຕີຓິ, ທ຺ເວ, ເອກໍ, ສຕ຺ຕ ມາເສ, ຉ, ປຎ຺ຈ, ຈຕ຺ຕາໂຣ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຍາວ ເຕມາສໍ ຍາຈິໍສຸ. ຕທາ ຣາຊາ ‘‘ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອທາສິ.

ເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອິຈ຺ຉາມ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ເຕມາສໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ, ອຘິວາເສຕຸ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອິມໍ ເຕມາສໍ ວສ຺ສາວາສ’’ນ຺ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ເຕ ຕໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ຊນປເທ ນິຍຸຕ຺ຕກປຸຣິສສ຺ສ ເລຂໍ ເປເສສຸໍ ‘‘ອິມໍ ເຕມາສໍ ອມ຺ເຫຫິ ຠຄວາ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ, ວິຫາຣໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐານສມ຺ຠາຣໍ ສມ຺ປາເທຫີ’’ຕິ. ໂສ ສພ຺ພໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ປຏິເປເສສິ. ເຕ ກາສາຍວຕ຺ຖນິວຕ຺ຖາ ຫຸຕ຺ວາ ປຸຣິສສຫສ຺ເສຫິ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກເຣຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐຫມານາ ຊນປທໍ ເນຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ ວສ຺ສໍ ວສາເປສຸໍ.

ເຕສໍ ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ເອໂກ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ສປຊາປຕິໂກ ສທ຺ໂຘ ອໂຫສິ ປສນ຺ໂນ. ໂສ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທານວຕ຺ຕໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອທາສິ. ຊນປເທ ນິຍຸຕ຺ຕກປຸຣິໂສ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຊານປເທຫິ ເອກາທສມຕ຺ເຕຫິ ປຸຣິສສຫສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ສກ຺ກຈ຺ຈເມວ ທານໍ ປວຕ຺ຕາເປສິ. ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ຊານປທາ ປຏິຫຕຈິຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ. ເຕ ທານສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກຕ຺ວາ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ອຕ຺ຕນາ ຂາທິໍສຸ, ຠຕ຺ຕສາລຎ຺ຈ ອຄ຺ຄິນາ ທຫິໍສຸ. ປວາຣິຕາ ຣາຊປຸຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ປິຕຸ ສນ຺ຕິກເມວ ປຈ຺ຈາຄມິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ຣາຊປຸຕ຺ຕາ ຈ ຊນປເທ ນິຍຸຕ຺ຕກປຸຣິໂສ ຈ ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ຈ ອນຸປຸພ຺ເພນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ປຣິສາຍ ສຄ຺ເຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ, ປຏິຫຕຈິຕ຺ຕາ ຊນາ ນິຣເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ. ເອວໍ ເຕສໍ ອຸຠເຍສໍ ຊນານໍ ສຄ຺ຄໂຕ ສຄ຺ຄໍ ນິຣຍໂຕ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ທ຺ວານວຸຕິກປ຺ປາ ວີຕິວຕ຺ຕາ.

ອຖ ອິມສ຺ມິໍ ຠທ຺ທກປ຺ເປ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ເຕ ປຏິຫຕຈິຕ຺ຕາ ຊນາ ເປເຕສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ຕທາ ມນຸສ຺ສາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕການໍ ເປຕານໍ ອຕ຺ຖາຍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ ‘‘ອິທໍ ໂນ ຎາຕີນໍ ໂຫຕູ’’ຕິ, ເຕ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ລຠນ຺ຕິ. ອຖ ອິເມປິ ເປຕາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ກສ຺ສປໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ມຍມ຺ປິ ເອວຣູປໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ລເຠຍ຺ຍາມາ’’ຕິ? ຠຄວາ ອາຫ – ‘‘ອິທານິ ນ ລຠຖ, ອນາຄເຕ ປນ ໂຄຕໂມ ນາມ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ພິມ຺ພິສາໂຣ ນາມ ຣາຊາ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິໂຕ ທ຺ວານວຸຕິກປ຺ເປ ຎາຕິ ອໂຫສິ, ໂສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສຕິ, ຕທາ ລຠິສ຺ສຖາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ກິຣ ເຕສໍ ເປຕານໍ ຕໍ ວຈນໍ ‘‘ສ຺ເວ ລຠິສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ອໂຫສິ.

ຕໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕເຣ ວີຕິວຕ຺ເຕ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ເຕປິ ຕໂຍ ຣາຊປຸຕ຺ຕາ ປຸຣິສສຫສ຺ເສນ ສທ຺ຘິໍ ເທວໂລກໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຄຍາສີເສ ຕໂຍ ຊຏິລາ ອເຫສຸໍ, ຊນປເທ ນິຍຸຕ຺ຕກປຸຣິໂສ ຣາຊາ ພິມ຺ພິສາໂຣ ອໂຫສິ, ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວິສາໂຂ ນາມ ເສຏ຺ຐິ ອໂຫສິ, ຕສ຺ສ ປຊາປຕິ ຘມ຺ມທິນ຺ນາ ນາມ ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ອໂຫສິ, ອວເສສາ ປນ ປຣິສາ ຣຎ຺ໂຎ ເອວ ປຣິວາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ.

ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ຠຄວາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ພາຣາຓສິໍ ອາຄມ຺ມ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິເຍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ສຫສ຺ສປຣິວາເຣ ຕໂຍ ຊຏິເລ ວິເນຕ຺ວາ ຣາຊຄຫໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ຕທຫຸປສງ຺ກມນ຺ຕໍເຍວ ຣາຊານໍ ພິມ຺ພິສາຣໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ ສທ຺ຘິໍ ເອກາທສນຫຸເຕຫິ ອງ຺ຄມຄຘວາສີຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກຫິ. ອຖ ຣຎ຺ຎາ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ເຕນ ນິມນ຺ຕິໂຕ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ມາຓວກວຓ຺ເຓນ ສກ຺ເກນ ເທວານມິນ຺ເທນ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ –

‘‘ທນ຺ໂຕ ທນ຺ເຕຫິ ສຫ ປຸຣາຓຊຏິເລຫິ, ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ ວິປ຺ປມຸຕ຺ເຕຫິ;

ສິງ຺ຄີນິກ຺ຂສວຓ຺ໂຓ, ຣາຊຄຫໍ ປາວິສິ ຠຄວາ’’ຕິ. (ມຫາວ. ໕໘) –

ເອວມາທີຫິ ຄາຖາຫິ ອຠິຕ຺ຖວິຍມາໂນ ຣາຊຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວສເນ ມຫາທານໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ເຕ ປນ ເປຕາ ‘‘ອິທານິ ຣາຊາ ທານໍ ອມ຺ຫາກໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສຕິ, ອິທານິ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາສາຍ ສມ຺ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ.

ຣາຊາ ທານໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ກຕ຺ຖ ນຸ ໂຂ ຠຄວາ ວິຫເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ຠຄວໂຕ ວິຫາຣຏ຺ຐານເມວ ຈິນ຺ເຕສິ, ນ ຕໍ ທານໍ ກສ຺ສຈິ ອຸທ຺ທິສິ. ຕຖາ ຕໍ ທານໍ ອລຠນ຺ຕາ ເປຕາ ຉິນ຺ນາສາ ຫຸຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຍໍ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວສເນ ອຕິວິຍ ຠິໍສນກໍ ວິສ຺ສຣມກໍສຸ. ຣາຊາ ຠຍສນ຺ຕາສສໍເວຄໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈຫິ – ‘‘ເອວຣູປໍ ສທ຺ທໍ ອສ຺ໂສສິໍ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ຠຄວາ ‘‘ມາ ຠາຍິ, ມຫາຣາຊ, ນ ເຕ ກິຎ຺ຈິ ປາປກໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອປິຈ ໂຂ ສນ຺ຕິ ເຕ ປຸຣາຓຎາຕກາ ເປເຕສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ເຕ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ຕເມວ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕາ ‘ພຸທ຺ຘສ຺ສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສຕີ’ຕິ ວິຈຣນ຺ຕາ ຕຍາ ຫິຍ຺ໂຍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ນ ອຸທ຺ທິສິຕຕ຺ຕາ ຉິນ຺ນາສາ ຫຸຕ຺ວາ ຕຖາຣູປໍ ວິສ຺ສຣມກໍສູ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ ອິທານິປິ, ຠນ຺ເຕ, ທິນ຺ເນ ເຕ ລເຠຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອຘິວາເສຕຸ ເມ ຠຄວາ ອຊ຺ຊຕນາຍ ທານໍ, ເຕສໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ.

ຣາຊາ ນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາທານໍ ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ກາລໍ ອາໂຣຈາເປສິ. ຠຄວາ ຣາຊນ຺ເຕປຸຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ເຕ ເປຕາ ‘‘ອປິ ນາມ ອຊ຺ຊ ລເຠຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏາທີສຸ ອຏ຺ຐໍສຸ. ຠຄວາ ຕຖາ ອກາສິ, ຍຖາ ເຕ ສພ຺ເພວ ຣຎ຺ໂຎ ອາປາຖໍ ຄຕາ ອເຫສຸໍ. ຣາຊາ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ເທນ຺ໂຕ ‘‘ອິທໍ ເມ ຎາຕີນໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອຸທ຺ທິສິ. ຕາວເທວ ເປຕານໍ ກມລກຸວລຍສຎ຺ຉນ຺ນາ ໂປກ຺ຂຣຓິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ນ຺ຫຕ຺ວາ ຈ ປິວິຕ຺ວາ ຈ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘທຣຖກິລມຖປິປາສາ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ອເຫສຸໍ. ຣາຊາ ຍາຄຸຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊານິ ທຕ຺ວາ ອຸທ຺ທິສິ. ເຕສໍ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ທິພ຺ພຍາຄຸຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕ ຕານິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປີຓິນ຺ທ຺ຣິຍາ ອເຫສຸໍ. ອຖ ວຕ຺ຖເສນາສນານິ ທຕ຺ວາ ອຸທ຺ທິສິ. ເຕສໍ ທິພ຺ພວຕ຺ຖປາສາທປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓເສຍ຺ຍາທິອລງ຺ກາຣວິຘໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ສາ ຈ ເຕສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ສພ຺ພາປິ ຍຖາ ຣຎ຺ໂຎ ປາກຏາ ໂຫຕິ, ຕຖາ ຠຄວາ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ຣາຊາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຕິວິຍ ອຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ຠຄວາ ຠຸຕ຺ຕາວີ ປວາຣິໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ອນຸໂມທນຕ຺ຖໍ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏເປຕວຕ຺ຖຸໍ ອຠາສິ –

໑໔. ‘‘ຕິໂຣກຸຏ຺ເຏສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ສນ຺ຘິສິງ຺ຆາຏເກສຸ ຈ;

ທ຺ວາຣພາຫາສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ອາຄນ຺ຕ຺ວານ ສກໍ ຆຣໍ.

໑໕. ‘‘ປຫູເຕ ອນ຺ນປານມ຺ຫິ, ຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ເຊ ອຸປຏ຺ຐິເຕ;

ນ ເຕສໍ ໂກຈິ ສຣຕິ, ສຕ຺ຕານໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ.

໑໖. ‘‘ເອວໍ ທທນ຺ຕິ ຎາຕີນໍ, ເຍ ໂຫນ຺ຕິ ອນຸກມ຺ປກາ;

ສຸຈິໍ ປຓີຕໍ ກາເລນ, ກປ຺ປິຍໍ ປານໂຠຊນໍ.

໑໗. ‘‘ອິທໍ ໂວ ຎາຕີນໍ ໂຫຕຸ, ສຸຂິຕາ ໂຫນ຺ຕຸ ຎາຕໂຍ;

ເຕ ຈ ຕຕ຺ຖ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ, ຎາຕິເປຕາ ສມາຄຕາ;

ປຫູເຕ ອນ຺ນປານມ຺ຫິ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອນຸໂມທເຣ.

໑໘. ‘‘ຈິຣໍ ຊີວນ຺ຕຸ ໂນ ຎາຕີ, ເຍສໍ ເຫຕຸ ລຠາມເສ;

ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ກຕາ ປູຊາ, ທາຍກາ ຈ ອນິປ຺ຜລາ.

໑໙. ‘‘ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ກສິ ອຕ຺ຖິ, ໂຄຣກ຺ເຂຕ຺ຖ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ວຓິຊ຺ຊາ ຕາທິສີ ນຕ຺ຖິ, ຫິຣຎ຺ເຎນ ກຍາກຍໍ;

ອິໂຕ ທິນ຺ເນນ ຍາເປນ຺ຕິ, ເປຕາ ກາລຄຕາ ຕຫິໍ.

໒໐. ‘‘ອຸນ຺ນເມ ອຸທກໍ ວຸຏ຺ຐໍ, ຍຖາ ນິນ຺ນໍ ປວຕ຺ຕຕິ;

ເອວເມວ ອິໂຕ ທິນ຺ນໍ, ເປຕານໍ ອຸປກປ຺ປຕິ.

໒໑. ‘‘ຍຖາ ວາຣິວຫາ ປູຣາ, ປຣິປູເຣນ຺ຕິ ສາຄຣໍ;

ເອວເມວ ອິໂຕ ທິນ຺ນໍ, ເປຕານໍ ອຸປກປ຺ປຕິ.

໒໒. ‘‘ອທາສິ ເມ ອກາສິ ເມ, ຎາຕິມິຕ຺ຕາ ສຂາ ຈ ເມ;

ເປຕານໍ ທກ຺ຂິຓໍ ທຊ຺ຊາ, ປຸພ຺ເພ ກຕມນຸສ຺ສຣໍ.

໒໓. ‘‘ນ ຫິ ຣຸຓ຺ຓໍ ວາ ໂສໂກ ວາ, ຍາ ຈຎ຺ຎາ ປຣິເທວນາ;

ນ ຕໍ ເປຕານມຕ຺ຖາຍ, ເອວໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຎາຕໂຍ.

໒໔. ‘‘ອຍຎ຺ຈ ໂຂ ທກ຺ຂິຓາ ທິນ຺ນາ, ສງ຺ຆມ຺ຫິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາ;

ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍສ຺ສ, ຐານໂສ ອຸປກປ຺ປຕິ.

໒໕. ‘‘ໂສ ຎາຕິຘມ຺ໂມ ຈ ອຍໍ ນິທສ຺ສິໂຕ, ເປຕານ ປູຊາ ຈ ກຕາ ອຸຬາຣາ;

ພລຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນມນຸປ຺ປທິນ຺ນໍ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ປຸຎ຺ຎໍ ປຫຸຕໍ ອນປ຺ປກ’’ນ຺ຕິ.

໑໔. ຕຕ຺ຖ ຕິໂຣກຸຏ຺ເຏສູຕິ ກຸຏ຺ຏານໍ ປຣຠາເຄສຸ. ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ນິສຊ຺ຊາທິປຏິກ຺ເຂປໂຕ ຐານກປ຺ປນວຈນເມຕໍ, ເຄຫປາກາຣກຸຏ຺ຏານໍ ທ຺ວາຣໂຕ ພຫິ ເອວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສນ຺ຘິສິງ຺ຆາຏເກສຸ ຈາຕິ ສນ຺ຘີສຸ ຈ ສິງ຺ຆາຏເກສຸ ຈ. ສນ຺ຘີຕິ ຈຕຸກ຺ໂກຓຣຈ຺ຉາ, ຆຣສນ຺ຘິຠິຕ຺ຕິສນ຺ຘິອາໂລກສນ຺ຘິໂຍປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສິງ຺ຆາຏກາຕິ ຕິໂກຓຣຈ຺ຉາ. ທ຺ວາຣພາຫາສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ນຄຣທ຺ວາຣຆຣທ຺ວາຣານໍ ພາຫາ ນິສ຺ສາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ອາຄນ຺ຕ຺ວານ ສກໍ ຆຣນ຺ຕິ ສກຆຣໍ ນາມ ປຸພ຺ພຎາຕິຆຣມ຺ປິ ອຕ຺ຕນາ ສາມິຠາເວນ ອຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖຆຣມ຺ປິ, ຕທຸຠຍມ຺ປິ ເຕ ຍສ຺ມາ ສກຆຣສຎ຺ຎາຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອາຄນ຺ຕ຺ວານ ສກໍ ຆຣ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

໑໕. ເອວໍ ຠຄວາ ປຸພ຺ເພ ອນຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖປຸພ຺ພມ຺ປິ ປຸພ຺ພຎາຕິຆຣຕ຺ຕາ ພິມ຺ພິສາຣນິເວສນໍ ສກຆຣສຎ຺ຎາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏາທີສຸ ຐິເຕ ອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍຜລໍ ອນຸຠວນ຺ເຕ ອຕິວິຍ ທຸທ຺ທສິກວິຣູປຠຍານກທສ຺ສເນ ພຫູ ເປເຕ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕິໂຣກຸຏ຺ເຏສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີ’’ຕິ ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ເຕຫິ ກຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ທາຣຸຓຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຫູເຕ ອນ຺ນປານມ຺ຫີ’’ຕິ ທຸຕິຍຄາຖມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ປຫູເຕຕິ ອນປ຺ປເກ ພຫຸມ຺ຫິ, ຍາວທຕ຺ເຖຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ-ກາຣສ຺ສ ຫິ ປ-ກາໂຣ ລພ຺ຠຕິ ‘‘ປຫຸ ສນ຺ໂຕ ນ ຠຣຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໙໘) ວິຍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ພຫຸເກ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ໂສ ປນ ປມາທປາໂຐ. ອນ຺ນປານມ຺ຫີຕິ ອນ຺ເນ ຈ ປາເນ ຈ. ຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ເຊຕິ ຂຊ຺ເຊ ຈ ໂຠຊ຺ເຊ ຈ. ເອເຕນ ອສິຕປີຕຂາຍິຕສາຍິຕວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ອາຫາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປຏ຺ຐິເຕຕິ ອຸປຄມ຺ມ ຐິເຕ ສຊ຺ຊິເຕ, ປຏິຍຕ຺ເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ເຕສໍ ໂກຈິ ສຣຕິ ສຕ຺ຕານນ຺ຕິ ເຕສໍ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ສຕ຺ຕານໍ ໂກຈິ ມາຕາ ວາ ປິຕາ ວາ ປຸຕ຺ໂຕ ວາ ນຕ຺ຕາ ວາ ນ ສຣຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ກມ຺ມປຈ຺ຈຍາຕິ, ອຕ຺ຕນາ ກຕສ຺ສ ອທານທານປຏິເສຘນາທິເຠທສ຺ສ ກທຣິຍກມ຺ມສ຺ສ ກາຣຓຠາວໂຕ. ຕຎ຺ຫິ ກມ຺ມໍ ເຕສໍ ຎາຕີນໍ ສຣິຕຸໍ ນ ເທຕິ.

໑໖. ເອວໍ ຠຄວາ ອນປ຺ປເກປິ ອນ຺ນປານາທິມ຺ຫິ ວິຊ຺ຊມາເນ ຎາຕີນໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕານໍ ເປຕານໍ ກມ຺ມຜເລນ ຎາຕການໍ ອນຸສ຺ສຣຓມຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເປຕ຺ຕິວິສຍຸປປນ຺ເນ ຎາຕເກ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຣຎ຺ຎາ ທິນ຺ນທານໍ ປສໍສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວໍ ທທນ຺ຕິ ຎາຕີນ’’ນ຺ຕິ ຕຕິຍຄາຖມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ເອວນ຺ຕິ ອຸປມາວຈນໍ. ຕສ຺ສ ທ຺ວິຘາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ – ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ ອສຣນ຺ເຕສຸປິ ເກສຸຈິ ເກຈິ ທທນ຺ຕິ ຎາຕີນໍ, ເຍ ເອວໍ ອນຸກມ຺ປກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຈ, ມຫາຣາຊ, ຍຖາ ຕຍາ ທິນ຺ນໍ, ເອວໍ ສຸຈິໍ ປຓີຕໍ ກາເລນ ກປ຺ປິຍໍ ປານໂຠຊນໍ ທທນ຺ຕິ ຎາຕີນໍ, ເຍ ໂຫນ຺ຕິ ອນຸກມ຺ປກາຕິ ຈ. ຕຕ຺ຖ ທທນ຺ຕີຕິ ເທນ຺ຕິ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ ນິຍ຺ຍາເຕນ຺ຕິ. ຎາຕີນນ຺ຕິ ມາຕິໂຕ ຈ ປິຕິໂຕ ຈ ສມ຺ພນ຺ຘານໍ. ເຍຕິ ເຍ ເກຈິ ປຸຕ຺ຕາທໂຍ. ໂຫນ຺ຕີຕິ ຠວນ຺ຕິ. ອນຸກມ຺ປກາຕິ ອຕ຺ຖກາມາ ຫິເຕສິໂນ. ສຸຈິນ຺ຕິ ສຸທ຺ຘໍ ມໂນຫຣໍ ຘມ຺ມິກຎ຺ຈ. ປຓີຕນ຺ຕິ ອຸຬາຣໍ. ກາເລນາຕິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍານໍ ປຣິໂຠຄໂຍຄ຺ຄກາເລນ, ຎາຕິເປຕານໍ ວາ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏາທີສຸ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕກາເລນ. ກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ປຕິຣູປໍ ອຣິຍານໍ ປຣິໂຠຄາຣຫໍ. ປານໂຠຊນນ຺ຕິ ປານຎ຺ຈ ໂຠຊນຎ຺ຈ, ຕທຸປເທເສນ ເຈຕ຺ຖ ສພ຺ພໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ວທຕິ.

໑໗. ອິທານິ ເຍນ ປກາເຣນ ເຕສໍ ເປຕານໍ ທິນ຺ນໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິທໍ ໂວ ຎາຕີນໍ ໂຫຕຸ, ສຸຂິຕາ ໂຫນ຺ຕຸ ຎາຕໂຍ’’ຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຄາຖາຍ ປຸພ຺ພຑ຺ຒໍ ອາຫ. ຕໍ ຕຕິຍຄາຖາຍ ປຸພ຺ພຑ຺ເຒນ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ –

‘‘ເອວໍ ທທນ຺ຕິ ຎາຕີນໍ, ເຍ ໂຫນ຺ຕິ ອນຸກມ຺ປກາ;

ອິທໍ ໂວ ຎາຕີນໍ ໂຫຕຸ, ສຸຂິຕາ ໂຫນ຺ຕຸ ຎາຕໂຍ’’ຕິ.

ເຕນ ‘‘ອິທໍ ໂວ ຎາຕີນໍ ໂຫຕູຕິ ເອວໍ ປກາເຣນ ທທນ຺ຕິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ’’ຕິ ອາກາຣຕ຺ເຖນ ເອວໍສທ຺ເທນ ທາຕພ຺ພາກາຣນິທສ຺ສນໍ ກຕໍ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອິທນ຺ຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມນິທສ຺ສນໍ. ໂວຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ ‘‘ເຍຫິ ໂວ ອຣິຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໖) ວິຍ. ຎາຕີນໍ ໂຫຕູຕິ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ຎາຕການໍ ໂຫຕຸ. ‘‘ໂນ ຎາຕີນ’’ນ຺ຕິ ຈ ປຐນ຺ຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕີນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຂິຕາ ໂຫນ຺ຕຸ ຎາຕໂຍຕິ ເຕ ເປຕ຺ຕິວິສຍູປປນ຺ນາ ຎາຕໂຍ ອິທໍ ຜລໍ ປຈ຺ຈນຸຠວນ຺ຕາ ສຸຂິຕາ ສຸຂປ຺ປຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕຸ.

ຍສ຺ມາ ‘‘ອິທໍ ໂວ ຎາຕີນໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ອຎ຺ເຎນ ກຕກມ຺ມໍ ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຜລທໍ ໂຫຕິ, ເກວລໍ ປນ ຕຖາ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທີຍມານໍ ຕໍ ວຕ຺ຖຸ ຎາຕິເປຕານໍ ກຸສລກມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ເຕສໍ ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ຜລນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ ກຸສລກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຕ ຈ ຕຕ຺ໂຖ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ເຕຕິ ຎາຕິເປຕາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຍຕ຺ຖ ທານໍ ທີຍຕິ, ຕຕ຺ຖ. ສມາຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ‘‘ອິເມ ໂນ ຎາຕໂຍ ອມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ຖາຍ ທານໍ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕີ’’ຕິ ອນຸໂມທນຕ຺ຖໍ ຕຕ຺ຖ ສມາຄຕາ ຫຸຕ຺ວາ. ປຫູເຕ ອນ຺ນປານມ຺ຫີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທີຍມາເນ ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ. ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອນຸໂມທເຣຕິ ກມ຺ມຜລໍ ອຠິສທ຺ທຫນ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕີກາຣໍ ອວິຊຫນ຺ຕາ ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ໂນ ທານໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ໂຫຕູ’’ຕິ ໂມທນ຺ຕິ ອນຸໂມທນ຺ຕິ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາຕາ ໂຫນ຺ຕິ.

໑໘. ຈິຣໍ ຊີວນ຺ຕູຕິ ຈິຣໍ ຊີວິໂນ ທີຆາຍຸກາ ໂຫນ຺ຕຸ. ໂນ ຎາຕີຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕກາ. ເຍສໍ ເຫຕູຕິ ເຍສໍ ກາຣຓາ ເຍ ນິສ຺ສາຍ. ລຠາມເສຕິ ອີທິສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຏິລຠາມ. ອິທຎ຺ຫິ ອຸທ຺ທິສເນນ ລທ຺ຘສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ຕານໍ ເປຕານໍ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕີນໍ ໂຖມນາກາຣທສ຺ສນໍ. ເປຕານຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸໂມທເນນ, ທາຍການໍ ອຸທ຺ທິສເນນ, ອຸກ຺ຂິເຓຍ຺ຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈາຕິ ຕີຫິ ອງ຺ເຄຫິ ທກ຺ຂິຓາ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ຜລນິພ຺ພຕ຺ຕິກາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ທາຍກາ ວິເສສເຫຕຸ. ເຕນາຫ ‘‘ເຍສໍ ເຫຕຸ ລຠາມເສ’’ຕິ. ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ກຕາ ປູຊາຕິ ‘‘ອິທໍ ໂວ ຎາຕີນໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ເອວໍ ອຸທ຺ທິສນ຺ເຕຫິ ທາຍເກຫິ ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ປູຊາ ກຕາ, ເຕ ທາຍກາ ຈ ອນິປ຺ຜລາ ຍສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ປຣິຈ຺ຈາຄມຍໍ ກມ຺ມໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ຕຕ຺ເຖວ ຜລທານໂຕ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ‘‘ກິໍ ປນ ເປຕ຺ຕິວິສຍູປປນ຺ນາ ເອວ ຎາຕີ ເຫຕຸສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ລຠນ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ເຎປີ’’ຕິ? ນ ເຈຕ຺ຖ ອມ຺ເຫຫິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອຕ຺ຖິ ຠຄວຕາ ເອວໍ ພ຺ຍາກຕຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –-

‘‘ມຍມສ຺ສຸ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນາມ ທານານິ ເທມ, ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣມ ‘ອິທໍ ທານໍ ເປຕານໍ ຎາຕິສາໂລຫິຕານໍ ອຸປກປ຺ປຕຸ, ອິທໍ ທານໍ ເປຕາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕູ’ຕິ. ກຈ຺ຈິ ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ທານໍ ເປຕານໍ ຎາຕິສາໂລຫິຕານໍ ອຸປກປ຺ປຕິ, ກຈ຺ຈິ ເຕ ເປຕາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ຕໍ ທານໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ? ຐາເນ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຸປກປ຺ປຕິ, ໂນ ອຏ຺ຐາເນຕິ.

‘‘ກຕມໍ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຐານໍ, ກຕມໍ ອຏ຺ຐານນ຺ຕິ? ອິຘ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອກຈ຺ໂຈ ປາຓາຕິປາຕີ ໂຫຕິ…ເປ… ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ໂຫຕິ, ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ເນຣຍິການໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາຫາໂຣ, ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຍາເປຕິ, ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຏ຺ຐານໍ, ຍຕ຺ຖ ຐິຕສ຺ສ ຕໍ ທານໍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອກຈ຺ໂຈ ປາຓາຕິປາຕີ ໂຫຕິ…ເປ… ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ໂຫຕິ, ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິການໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາຫາໂຣ, ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຍາເປຕິ, ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອິທມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຏ຺ຐານໍ, ຍຕ຺ຖ ຐິຕສ຺ສ ຕໍ ທານໍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອກຈ຺ໂຈ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂກ ໂຫຕິ, ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ມນຸສ຺ສານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ…ເປ… ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ເທວານໍ ອາຫາໂຣ, ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຍາເປຕິ, ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອິທມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຏ຺ຐານໍ, ຍຕ຺ຖ ຐິຕສ຺ສ ຕໍ ທານໍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອກຈ຺ໂຈ ປາຓາຕິປາຕີ ໂຫຕິ…ເປ… ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ໂຫຕິ, ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ເປຕ຺ຕິວິສຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ເປຕ຺ຕິວິສຍິການໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາຫາໂຣ, ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຍາເປຕິ, ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຍໍ ວາ ປນສ຺ສ ອິໂຕ ອນຸປເວຈ຺ເຉນ຺ຕິ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ວາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ວາ, ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຍາເປຕິ, ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຐານໍ, ຍຕ຺ຖ ຐິຕສ຺ສ ຕໍ ທານໍ ອຸປກປ຺ປຕີ’’ຕິ.

‘‘ສເຈ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ໂສ ເປໂຕ ຎາຕິສາໂລຫິໂຕ ຕໍ ຐານໍ ອນຸປປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ໂກ ຕໍ ທານໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ອຎ຺ເຎປິສ຺ສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເປຕາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ຕໍ ຐານໍ ອຸປປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ຕໍ ທານໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ສເຈ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ໂສ ເຈວ ເປໂຕ ຎາຕິສາໂລຫິໂຕ ຕໍ ຐານໍ ອນຸປປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອຎ຺ເຎປິສ຺ສ ເປຕາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ຕໍ ຐານໍ ອນຸປປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂກ ຕໍ ທານໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ອຏ຺ຐານໍ ໂຂ ເອຕໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ຕໍ ຐານໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ອສ຺ສ ອິມິນາ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ ຍທິທໍ ເປເຕຫິ ຎາຕິສາໂລຫິເຕຫິ, ອປິຈ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ທາຍໂກປິ ອນິປ຺ຜໂລ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໑໗໗).

໑໙. ອິທານິ ເປຕ຺ຕິວິສຍູປປນ຺ນານໍ ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກສິໂຄຣກ຺ຂາທິໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິລາຠກາຣຓສ຺ສ ອຠາວໍ ອິໂຕ ທິນ຺ເນນ ຍາປນຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ກສິ ອຕ຺ຖີຕິ ຕສ຺ມິໍ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ກສິ ນ ຫິ ອຕ຺ຖິ, ຍໍ ນິສ຺ສາຍ ເປຕາ ສຸເຂນ ຊີເວຍ຺ຍຸໍ. ໂຄຣກ຺ເຂຕ຺ຖ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ນ ເກວລໍ ກສິເຍວ ນຕ຺ຖິ, ອຖ ໂຂ ໂຄຣກ຺ຂາປິ ນ ວິຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ນິສ຺ສາຍ ເຕ ສຸເຂນ ຊີເວຍ຺ຍຸໍ. ວຓິຊ຺ຊາ ຕາທິສີ ນຕ຺ຖີຕິ ວຓິຊ຺ຊາປິ ຕາທິສີ ນຕ຺ຖິ, ຍາ ເຕສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິລາຠເຫຕຸ ຠເວຍ຺ຍ. ຫິຣຎ຺ເຎນ ກຍາກຍນ຺ຕິ ຫິຣຎ຺ເຎນ ກຍວິກ຺ກຍມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ ຕາທິສໍ ນຕ຺ຖິ, ຍໍ ເຕສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິລາຠເຫຕຸ ຠເວຍ຺ຍ. ອິເຕ ທິນ຺ເນນ ຍາເປນ຺ຕິ, ເປຕາ ກາລຄຕາ ຕຫິນ຺ຕິ ເກວລໍ ປນ ອິໂຕ ຎາຕີຫິ ວາ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ເຈຫິ ວາ ທິນ຺ເນນ ຍາເປນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕຠາວໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕິ. ເປຕາຕິ ເປຕ຺ຕິວິສຍູປປນ຺ນາ ສຕ຺ຕາ. ກາລຄຕາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ມຣຓກາເລນ ຄຕາ. ‘‘ກາລກຕາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ກຕກາລາ ກຕມຣຓາ ມຣຓໍ ສມ຺ປຕ຺ຕາ. ຕຫິນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ.

໒໐-໒໑. ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອຸປມາຫິ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ອຸນ຺ນເມ ອຸທກໍ ວຸຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ອຸນ຺ນເມ ຖເລ ອຸນ຺ນຕປ຺ປເທເສ ເມເຆຫິ ອຠິວຸຏ຺ຐໍ ອຸທກໍ ຍຖາ ນິນ຺ນໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ໂຍ ຠູມິຠາໂຄ ນິນ຺ໂນ ໂອຓໂຕ, ຕໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ; ເອວເມວ ອິໂຕ ທິນ຺ນໍ ທານໍ ເປຕານໍ ອຸປກປ຺ປຕິ, ຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິນິຍຸຊ຺ຊຕິ. ນິນ຺ນມິວ ຫິ ອຸທກປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຐານໍ ເປຕໂລໂກ ທານູປກປ຺ປນາຍ. ຍຖາຫ – ‘‘ອິທໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຐານໍ, ຍຕ຺ຖ ຐິຕສ຺ສ ຕໍ ທານໍ ອຸປກປ຺ປຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໑໗໗). ຍຖາ ຈ ກນ຺ທຣປທຣສາຂປສາຂກຸໂສພ຺ຠມຫາໂສພ຺ເຠ ຫິ ໂອຄລິເຕນ ອຸທເກນ ວາຣິວຫາ ມຫານຊ຺ໂຊ ປູຣາ ຫຸຕ຺ວາ ສາຄຣໍ ປຣິປູເຣນ຺ຕິ, ເອວໍ ອິໂຕ ທິນ຺ນທານໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເປຕານໍ ອຸປກປ຺ປຕີຕິ.

໒໒. ຍສ຺ມາ ເປຕາ ‘‘ອິໂຕ ກິຎ຺ຈິ ລຠາມາ’’ຕິ ອາສາຠິຠູຕາ ຎາຕິຆຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາປິ ‘‘ອິທໍ ນາມ ໂນ ເທຖາ’’ຕິ ຍາຈິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ອິມານິ ອນຸສ຺ສຣຓວຕ຺ຖູນິ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ທກ຺ຂິຓໍ ທຊ຺ຊາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອທາສິ ເມ’’ຕິ ຄາຖມາຫ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອິທໍ ນາມ ເມ ຘນໍ ວາ ຘຎ຺ຎໍ ວາ ອທາສິ, ອິທໍ ນາມ ເມ ກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຕນາເຍວ ໂຍຄໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອກາສິ, ‘‘ອສຸໂກ ເມ ມາຕິໂຕ ວາ ປິຕິໂຕ ວາ ສມ຺ພນ຺ຘຕ຺ຕາ ຎາຕິ, ສິເນຫວເສນ ຕາຓສມຕ຺ຖຕາຍ ມິຕ຺ໂຕ, ອສຸໂກ ເມ ສຫປໍສຸກີຬກສຫາໂຍ ສຂາ’’ຕິ ຈ ເອຕໍ ສພ຺ພມນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ເປຕານໍ ທກ຺ຂິຓໍ ທຊ຺ຊາ ທານໍ ນິຍ຺ຍາເຕຍ຺ຍ. ‘‘ທກ຺ຂິຓາ ທຊ຺ຊາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ເປຕານໍ ທກ຺ຂິຓາ ທາຕພ຺ພາ, ເຕນ ‘‘ອທາສິ ເມ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຸພ຺ເພ ກຕມນຸສ຺ສຣໍ ອນຸສ຺ສຣຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກຣຓຕ຺ເຖ ຫິ ອິທໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ.

໒໓-໒໔. ເຍ ປນ ສຕ຺ຕາ ຎາຕິມຣເຓນ ຣຸຓ຺ຓໂສກາທິປຣາ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ນ ເຕສໍ ອຕ຺ຖາຍ ກິຎ຺ຈິ ເທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຕໍ ຣຸຓ຺ຓໂສກາທິ ເກວລໍ ອຕ຺ຕປຣິຕາປນມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ຕໍ ນ ເປຕານໍ ກຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖໍ ສາເຘຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ຫິ ຣຸຓ຺ຓໍ ວາ’’ຕິ ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ມຄຘຣາເຊນ ທິນ຺ນທກ຺ຂິຓາຍ ສາຕ຺ຖກຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຍຎ຺ຈ ໂຂ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ເຕສໍ ອຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ.

໒໕. ອິທານິ ຍສ຺ມາ ອິມໍ ທກ຺ຂິຓໍ ເທນ຺ເຕນ ຣຎ຺ຎາ ຎາຕີນໍ ຎາຕີຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈກຣເຓນ ຎາຕິຘມ຺ໂມ ນິທສ຺ສິໂຕ, ພຫຸຊນສ຺ສ ປາກໂຏ ກໂຕ, ນິທສ຺ສນໍ ປາກຏໍ ກຕໍ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິປິ ເອວເມວ ຎາຕີສຸ ຎາຕິຘມ຺ໂມ ປຣິປູເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ເຕ ຈ ເປເຕ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອຘິຄເມນ຺ເຕນ ເປຕານໍ ປູຊາ ກຕາ ອຸຬາຣາ, ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອນ຺ນປານາທີຫິ ສນ຺ຕປ຺ເປນ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂູນໍ ພລໍ ອນຸປ຺ປທິນ຺ນໍ, ອນຸກມ຺ປາທິຄຸຓປຣິວາຣຎ຺ຈ ຈາຄເຈຕນໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ເຕນ ອນປ຺ປກໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປສຸຕໍ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ອິເມຫິ ຍຖາຠຸຈ຺ຈຄຸເຓຫິ ຣາຊານໍ ສມ຺ປຫໍເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂສ ຎາຕິຘມ຺ໂມ’’ຕິ ໂອສານຄາຖມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຎາຕິຘມ຺ໂມຕິ ຎາຕີຫິ ຎາຕີນໍ ກຕ຺ຕພ຺ພກຣຓໍ. ອຸຬາຣາຕິ ຜີຕາ ສມິທ຺ຘາ. ພລນ຺ຕິ ກາຍພລໍ. ປສຸຕນ຺ຕິ ອຸປຈິຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ໂສ ຎາຕິຘມ຺ໂມ ຈ ອຍໍ ນິທສ຺ສິໂຕ’’ຕິ ເອເຕນ ຠຄວາ ຣາຊານໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ. ຎາຕິຘມ຺ມທສ຺ສນຎ຺ເຫຕ຺ຖ ສນ຺ທສ຺ສນໍ. ‘‘ເປຕານ ປູຊາ ຈ ກຕາ ອຸຬາຣາ’’ຕິ ອິມິນາ ສມາທເປສິ. ‘‘ອຸຬາຣາ’’ຕິ ປສໍສນຎ຺ເຫຕ຺ຖ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປູຊາກຣເຓ ສມາທປນໍ. ‘‘ພລຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນມນຸປ຺ປທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມຸຕ຺ເຕເຊສິ. ຠິກ຺ຂູນໍ ພລານຸປ຺ປທານຎ຺ເຫຕ຺ຖ ເອວໍວິຘານໍ ພລານຸປ຺ປທາເນ ອຸສ຺ສາຫວຑ຺ຒເນນ ສມຸຕ຺ເຕຊນໍ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ປຸຎ຺ຎໍ ປສຸຕໍ ອນປ຺ປກ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ປຫໍເສສິ. ປຸຎ຺ຎປສວນກິຕ຺ຕນຎ຺ເຫຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ຍຖາຠຸຈ຺ຈຄຸຓສໍວຓ຺ຓນຠາເວນ ສມ຺ປຫໍສນນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຈ ເປຕ຺ຕິວິສຍູປປຕ຺ຕິອາທີນວສໍວຓ຺ຓເນນ ສໍວິຄ຺ຄຫທຍານໍ ໂຍນິໂສ ປທຫຕໍ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ທຸຕິຍທິວເສປິ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ອິທເມວ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏເທສນໍ ເທເສສິ. ເອວໍ ຍາວ ສຕ຺ຕ ທິວສາ ຕາທິໂສວ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສີຕິ.

ຕິໂຣກຸຏ຺ຏເປຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ປຎ຺ຈປຸຕ຺ຕຂາທກເປຕິວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

ນຄ຺ຄາ ທຸພ຺ພຓ຺ຓຣູປາສີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖຣິ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ເຕ ປຎ຺ຈປຸຕ຺ຕຂາທກເປຕິໍ ອາຣພ຺ຠ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາວຕ຺ຖິຍາ ກິຣ ອວິທູເຣ ຄາມເກ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ຠຣິຍາ ວຎ຺ຌາ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ຎາຕກາ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຕວ ປຊາປຕິ ວຎ຺ຌາ, ອຎ຺ຎໍ ເຕ ກຎ຺ຎໍ ອາເນມາ’’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ໂສ ຠຣິຍາຍ ສິເນເຫນ ນ ອິຈ຺ຉິ. ອຖສ຺ສ ຠຣິຍາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ສາມິກໍ ເອວມາຫ – ‘‘ສາມິ, ອຫໍ ວຎ຺ຌາ, ອຎ຺ຎາ ກຎ຺ຎາ ອາເນຕພ຺ພາ, ມາ ເຕ ກຸລວໍໂສ ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊີ’’ຕິ. ໂສ ຕາຍ ນິປ຺ປີຬິຍມາໂນ ອຎ຺ຎໍ ກຎ຺ຎໍ ອາເນສິ. ສາ ອປເຣນ ສມເຍນ ຄພ຺ຠິນີ ອໂຫສິ. ວຎ຺ຌິຕ຺ຖີ – ‘‘ອຍໍ ປຸຕ຺ຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ອິມສ຺ສ ເຄຫສ຺ສ ອິສ຺ສຣາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິສ຺ສາປກຕາ ຕສ຺ສາ ຄພ຺ຠປາຕນູປາຍໍ ປຣິເຍສນ຺ຕີ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຣິພ຺ພາຊິກໍ ອນ຺ນປານາທີຫິ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຕາຍ ຕສ຺ສາ ຄພ຺ຠປາຕນໍ ທາເປສິ. ສາ ຄພ຺ເຠ ປຕິເຕ ອຕ຺ຕໂນ ມາຕຸຍາ ອາໂຣເຈສິ, ມາຕາ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕເກ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ນິເວເທສິ. ເຕ ວຎ຺ຌິຕ຺ຖິໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຕຍາ ອິມິສ຺ສາ ຄພ຺ໂຠ ປາຕິໂຕ’’ຕິ? ‘‘ນາຫໍ ປາເຕມີ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ຕຍາ ຄພ຺ໂຠ ນ ປາຕິໂຕ, ສປຖໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ມຍາ ຄພ຺ໂຠ ປາຕິໂຕ, ທຸຄ຺ຄຕິປຣາຍຓາ ຂຸປ຺ປິປາສາຠິຠູຕາ ສາຍໍ ປາຕໍ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ປຸຕ຺ເຕ ວິຊາຍິຕ຺ວາ ຂາທິຕ຺ວາ ຕິຕ຺ຕິໍ ນ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ, ນິຈ຺ຈໍ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘາ ມກ຺ຂິກາປຣິກິຓ຺ຓາ ຈ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ມຸສາ ວຕ຺ວາ ສປຖໍ ອກາສິ. ສາ ນຈິຣສ຺ເສວ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ຄາມສ຺ສ ອວິທູເຣ ທຸພ຺ພຓ຺ຓຣູປາ ເປຕີ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ຕທາ ຊນປເທ ວຸຕ຺ຖວສ຺ສາ ອຏ຺ຐ ເຖຣາ ສຕ຺ຖຸ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອວິທູເຣ ຉາຍູທກສມ຺ປນ຺ເນ ອຣຎ຺ຎຏ຺ຐາເນ ວາສໍ ອຸປຄຈ຺ຉິໍສຸ. ອຖ ສາ ເປຕີ ເຖຣານໍ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສິ. ເຕສຸ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ຕໍ ເປຕິໍ –