໑. ເຂຕ຺ຕູປມເປຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

ຕໍ ປເນຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕເປຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຣາຊຄເຫ ກິຣ ອຎ຺ຎຕໂຣ ອຑ຺ໂຒ ມຫທ຺ຘໂນ ມຫາໂຠໂຄ ປຫູຕວິຕ຺ຕູປກຣໂຓ ອເນກໂກຏິຘນສນ຺ນິຈໂຍ ເສຏ຺ຐິ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ມຫາຘນສມ຺ປນ຺ນຕາຍ ‘‘ມຫາຘນເສຏ຺ຐິ’’ຕ຺ເວວ ສມຎ຺ຎາ ອໂຫສິ. ເອໂກວ ປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ປິໂຍ ມນາໂປ. ຕສ຺ມິໍ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ເຕ ມາຕາປິຕໂຣ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ທິວເສ ທິວເສ ສຫສ຺ສໍ ສຫສ຺ສໍ ປຣິພ຺ພຍໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ວສ຺ສສເຕນາປິ ອຍໍ ຘນສນ຺ນິຈໂຍ ປຣິກ຺ຂຍໍ ນ ຄມິສ຺ສຕິ, ກິໍ ອິມສ຺ສ ສິປ຺ປຸຄ຺ຄຫຓປຣິສ຺ສເມນ, ອກິລນ຺ຕກາຍຈິຕ຺ໂຕ ຍຖາສຸຂໍ ໂຠເຄ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕູ’’ຕິ ສິປ຺ປໍ ນ ສິກ຺ຂາເປສຸໍ. ວຍປ຺ປຕ຺ເຕ ປນ ກຸລຣູປໂຍພ຺ພນວິລາສສມ຺ປນ຺ນໍ ກາມາຠິມຸຂໍ ຘມ຺ມສຎ຺ຎາວິມຸຂໍ ກຎ຺ຎໍ ອາເນສຸໍ. ໂສ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ອຠິຣມນ຺ໂຕ ຘມ຺ເມ ຈິຕ຺ຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຸຣຸຊເນສຸ ອນາທໂຣ ຫຸຕ຺ວາ, ຘຸຕ຺ຕຊນປຣິວຸໂຕ ຣຊ຺ຊມາໂນ ປຎ຺ຈກາມຄຸເຓ ຣໂຕ ຄິທ຺ໂຘ ໂມເຫນ ອນ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ກາລໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ, ມາຕາປິຕູສຸ ກາລກເຕສຸ ນຏນາຏກຄາຍກາທີນໍ ຍຖິຈ຺ຉິຕໍ ເທນ຺ໂຕ ຘນໍ ວິນາເສຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ປາຣິຊຸຎ຺ຎປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ, ອິຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ໂຕ ປຸນ ອິຓມ຺ປິ ອລຠິຕ຺ວາ ອິຓາຍິເກຫິ ໂຈທິຍມາໂນ ເຕສໍ ອຕ຺ຕໂນ ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸຆຣາທີນິ ທຕ຺ວາ, ກປາລຫຕ຺ໂຖ ຠິກ຺ຂໍ ຈຣິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍເຍວ ນຄເຣ ອນາຖສາລາຍໍ ວສຕິ.

ອຖ ນໍ ເອກທິວສໍ ໂຈຣາ ສມາຄຕາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ກິໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ອິມິນາ ທຸຊ຺ຊີວິເຕນ, ຕຣຸໂຓ ຕ຺ວມສິ ຖາມຊວພລສມ຺ປນ຺ໂນ, ກສ຺ມາ ຫຕ຺ຖປາທວິກໂລ ວິຍ ອຈ຺ຉສິ? ເອຫິ ອມ຺ເຫຫິ ສຫ ໂຈຣິກາຍ ປເຣສໍ ສນ຺ຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸເຂນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ນາຫໍ ໂຈຣິກໍ ກາຕຸໍ ຊານາມີ’’ຕິ ອາຫ. ໂຈຣາ ‘‘ມຍໍ ຕໍ ສິກ຺ຂາເປມ, ເກວລໍ ຕ຺ວໍ ອມ຺ຫາກໍ ວຈນໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຄມາສິ. ອຖ ເຕ ໂຈຣາ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ມຫນ຺ຕໍ ມຸຄ຺ຄຣໍ ທຕ຺ວາ ສນ຺ຘິໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຆຣໍ ປວິສນ຺ໂຕ ຕໍ ສນ຺ຘິມຸເຂ ຐເປຕ຺ວາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ສເຈ ອິຘ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ອິມິນາ ມຸຄ຺ຄເຣນ ປຫຣິຕ຺ວາ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ມາເຣຫີ’’ຕິ. ໂສ ອນ຺ຘພາໂລ ຫິຕາຫິຕໍ ອຊານນ຺ໂຕ ປເຣສໍ ອາຄມນເມວ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐາສິ. ໂຈຣາ ປນ ຆຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຄຍ຺ຫູປຄໍ ຠຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຆຣມນຸສ຺ເສຫິ ຎາຕມຕ຺ຕາວ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປລາຍິໍສຸ. ຆຣມນຸສ຺ສາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສີຆໍ ສີຆໍ ຘາວນ຺ຕາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ໂອໂລເກນ຺ຕາ ຕໍ ປຸຣິສໍ ສນ຺ຘິທ຺ວາເຣ ຐິຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຫເຣ ທຸຏ຺ຐໂຈຣາ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາເທ ມຸຄ຺ຄຣາທີຫິ ໂປເຖຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສຸໍ – ‘‘ອຍໍ, ເທວ, ໂຈໂຣ ສນ຺ຘິສຸເຂ ຄຫິໂຕ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ອິມສ຺ສ ສີສໍ ຉິນ຺ທາເປຫີ’’ຕິ ນຄຣຄຸຕ຺ຕິກໍ ອາຓາເປສິ. ‘‘ສາຘຸ, ເທວາ’’ຕິ ນຄຣຄຸຕ຺ຕິໂກ ຕໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ຄາຬ຺ຫພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕວຓ຺ຓວິຣຬມາລາພນ຺ຘກຓ຺ຐໍ ອິຏ຺ຐກຈຸຓ຺ຓມກ຺ຂິຕສີສໍ ວຊ຺ຌປຫຏເຠຣິເທສິຕມຄ຺ຄໍ ຣຖິກາຍ ຣຖິກໍ ສິງ຺ຆາຏເກນ ສິງ຺ຆາຏກໍ ວິຈຣາເປຕ຺ວາ ກສາຫິ ຕາເຬນ຺ໂຕ ອາຆາຕນາຠິມຸຂໍ ເນຕິ. ‘‘ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ວິລຸມ຺ປມານກໂຈໂຣ ຄຫິໂຕ’’ຕິ ໂກລາຫລໍ ອໂຫສິ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ຕສ຺ມິໍ ນຄເຣ ສຸລສາ ນາມ ນຄຣໂສຠິນີ ປາສາເທ ຐິຕາ ວາຕປານນ຺ຕເຣນ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ຕໍ ຕຖາ ນີຍມານໍ ທິສ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ເຕນ ກຕປຣິຈຍາ ‘‘ອຍໍ ປຸຣິໂສ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ນຄເຣ ມຫຕິໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອິທານິ ເອວຣູປໍ ອນຕ຺ຖໍ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຕສ຺ສ ກາຣຸຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂມທເກ ປານີຍຎ຺ຈ ເປເສສິ. ນຄຣຄຸຕ຺ຕິກສ຺ສ ຈ ອາໂຣຈາເປສິ – ‘‘ຕາວ ອຍ຺ໂຍ ອາຄເມຕຸ, ຍາວາຍໍ ປຸຣິໂສ ອິເມ ໂມທເກ ຂາທິຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປິວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ອເຖຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ພ຺ຍສນປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ກຣຸຓາຍ ສຎ຺ໂຈທິຕມານໂສ – ‘‘ອຍໍ ປຸຣິໂສ ອກຕປຸຎ຺ໂຎ ກຕປາໂປ, ເຕນາຍໍ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ມຍິ ປນ ຄເຕ ໂມທເກ ຈ ປານີຍຎ຺ຈ ທຕ຺ວາ ຠຸມ຺ມເທເວສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຍໍນູນາຫໍ ອິມສ຺ສ ອວສ຺ສໂຍ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປານີຍໂມທເກສຸ ອຸປນີຍມາເນສຸ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ປຸຣໂຕ ປາຕຸຣໂຫສິ. ໂສ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ‘‘ກິໍ ເມ ອິທາເນວ ອິເມຫິ ມາຣິຍມານສ຺ສ ໂມທເກຫິ ຂາທິເຕຫິ, ອິທໍ ປນ ປຣໂລກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປາເຖຍ຺ຍໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂມທເກ ຈ ປານີຍຎ຺ຈ ເຖຣສ຺ສ ທາເປສິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ປສາທສໍວຑ຺ຒນຕ຺ຖໍ ຕສ຺ສ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ຕຖາຣູເປ ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ໂມທເກ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປານີຍຎ຺ຈ ປິວິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ປນ ປຸຣິໂສ ໂຈຣຆາຕເກຫິ ອາຆາຕນໍ ເນຕ຺ວາ ສີສຈ຺ເຉທໍ ປາປິໂຕ ອນຸຕ຺ຕເຣ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ເຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖເຣ ກເຕນ ປຸຎ຺ເຎນ ອຸຬາເຣ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕນາຣໂຫປິ ຍສ຺ມາ ‘‘ສຸລສໍ ອາຄມ຺ມ ມຍາ ອຍໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ສຸລສາຍ ຄເຕນ ສິເນເຫນ ມຣຓກາເລ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐໍ ອໂຫສິ. ຕສ຺ມາ ຫີນກາຍໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ປພ຺ພຕຄຫນສມ຺ຠູເຕ ສນ຺ທຈ຺ຉາເຍ ມຫານິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ເຂ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ໂສ ກິຣ ສເຈ ປຐມວເຍ ກຸລວໍສຏ຺ຐປເນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອກຣິສ຺ສ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ນຄເຣ ເສຏ຺ຐີນໍ ອຄ຺ໂຄ ອຠວິສ຺ສ, ມຊ຺ຌິມວເຍ ມຊ຺ຌິໂມ, ປຈ຺ຉິມວເຍ ປຈ຺ຉິໂມ. ສເຈ ປນ ປຐມວເຍ ປພ຺ພຊິໂຕ ອຠວິສ຺ສ, ອຣຫາ ອຠວິສ຺ສ, ມຊ຺ຌິມວເຍ ສກທາຄາມີ ອນາຄາມີ ວາ ອຠວິສ຺ສ, ປຈ຺ຉິມວເຍ ໂສຕາປນ຺ໂນ ອຠວິສ຺ສ. ປາປມິຕ຺ຕສໍສຄ຺ເຄນ ປນ ອິຕ຺ຖິຘຸຕ຺ໂຕ ສຸຣາຘຸຕ຺ໂຕ ທຸຈ຺ຈຣິຕນິຣໂຕ ອນາທຣິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຣິຫາຍິຕ຺ວາ ມຫາພ຺ຍສນໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ວທນ຺ຕິ.

ອຖ ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ສຸລສໍ ອຸຍ຺ຍານຄຕໍ ທິສ຺ວາ ສຎ຺ຊາຕກາມຣາໂຄ ອນ຺ຘກາຣໍ ມາເປຕ຺ວາ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ຠວນໍ ເນຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສໍ ກປ຺ເປສິ, ອຕ຺ຕານຎ຺ຈສ຺ສາ ອາໂຣເຈສິ. ຕສ຺ສາ ມາຕາ ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ຕີ ໂຣທມານາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປຣິພ຺ຠມຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ມຫາຊໂນ ‘‘ອຍ຺ໂຍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ ຕສ຺ສາ ຄຕິໍ ຊາເນຍ຺ຍ, ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ‘‘ສາຘຸ ອຍ຺ໂຍ’’ຕິ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເຖໂຣ ‘‘ອິໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ເວຬຸວນມຫາວິຫາເຣ ຠຄວຕິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ເຕ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ປສ຺ສິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ສຸລສາ ຕໍ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ອໂວຈ – ‘‘ອຍຸຕ຺ຕໍ ມຍ຺ຫໍ ຕວ ຠວເນ ວສນ຺ຕິຍາ, ອຊ຺ຊ ສຕ຺ຕໂມ ທິວໂສ, ມມ ມາຕາ ມໍ ອປສ຺ສນ຺ຕີ ປຣິເທວໂສກສມາປນ຺ນາ ຠວິສ຺ສຕິ, ສາຘຸ ມໍ, ເທວ, ຕຕ຺ເຖວ ເນຫີ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ເນຕ຺ວາ ເວຬຸວເນ ຠຄວຕິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ເຕ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐເປນ຺ຕ຺ວາ ອທິສ຺ສມານຣູໂປ ອຏ຺ຐາສິ.

ຕໂຕ ມຫາຊໂນ ສຸລສໍ ທິສ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ອມ຺ມ ສຸລເສ, ຕ຺ວໍ ເອຕ຺ຕກໍ ທິວສໍ ກຸຫິໍ ຄຕາ? ຕວ ມາຕາ ຕ຺ວໍ ອປສ຺ສນ຺ຕີ ປຣິເທວໂສກສມາປນ຺ນາ ອຸມ຺ມາທປ຺ປຕ຺ຕາ ວິຍ ຊາຕາ’’ຕິ. ສາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ມຫາຊນສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂິ. ມຫາຊເນນ ຈ ‘‘ກຖໍ ໂສ ປຸຣິໂສ ຕຖາປາປປສຸໂຕ ອກຕກຸສໂລ ເທວູປປຕ຺ຕິໍ ປຏິລຠຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສຸລສາ ‘‘ມຍາ ທາປິເຕ ໂມທເກ ປານີຍຎ຺ຈ ອຍ຺ຍສ຺ສ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ທຕ຺ວາ ເຕນ ປຸຎ຺ເຎນ ເທວູປປຕ຺ຕິໍ ປຏິລຠຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມຫາຊໂນ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຈິຕ຺ຕຊາໂຕ ອໂຫສິ – ‘‘ອຣຫນ຺ໂຕ ນາມ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ, ເຍສຸ ອປ຺ປໂກປິ ກໂຕ ກາໂຣ ສຕ຺ຕານໍ ເທວູປປຕ຺ຕິໍ ອາວຫຕີ’’ຕິ ອຸຬາຣໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທສິ. ຠິກ຺ຂູ ຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຕໂຕ ຠຄວາ ອິມິສ຺ສາ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ –

໑. ‘‘ເຂຕ຺ຕູປມາ ອຣຫນ຺ໂຕ, ທາຍກາ ກສ຺ສກູປມາ;

ພີຊູປມໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ, ເອຕ຺ໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕເຕ ຜລໍ.

໒. ‘‘ເອຕໍ ພີຊໍ ກສີ ເຂຕ຺ຕໍ, ເປຕານໍ ທາຍກສ຺ສ ຈ;

ຕໍ ເປຕາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ທາຕາ ປຸຎ຺ເຎນ ວຑ຺ຒຕິ.

໓. ‘‘ອິເຘວ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ, ເປເຕ ຈ ປຏິປູຊິຍ;

ສຄ຺ຄຎ຺ຈ ກມຕິຏ຺ຐານໍ, ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວານ ຠທ຺ທກ’’ນ຺ຕິ. – ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ;

໑. ຕຕ຺ຖ ເຂຕ຺ຕູປມາຕິ ຂິຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ພີຊໍ ຕາຍຕິ ມຫປ຺ຜລຠາວກຣເຓນ ຣກ຺ຂຕີຕິ ເຂຕ຺ຕໍ, ສາລິພີຊາທີນໍ ວິຣຸຫນຏ຺ຐານໍ. ຕໍ ອຸປມາ ເອເຕສນ຺ຕິ ເຂຕ຺ຕູປມາ, ເກທາຣສທິສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຣຫນ຺ໂຕຕິ ຂີຓາສວາ. ເຕ ຫິ ກິເລສາຣີນໍ ສໍສາຣຈກ຺ກສ຺ສ ອຣານຎ຺ຈ ຫຕຕ຺ຕາ, ຕໂຕ ເອວ ອາຣກຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຈຍາທີນໍ ອຣຫຕ຺ຕາ, ປາປກຣເຓ ຣຫາຠາວາ ຈ ‘‘ອຣຫນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ເຂຕຎ຺ຫິ ຕິຓາທິໂທສຣຫິຕໍ ສ຺ວາຠິສງ຺ຂຕພີຊມ຺ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸຕຸສລິລາທິປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣູເປຕໍ ກສ຺ສກສ຺ສ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຂີຓາສວສນ຺ຕາໂນ ໂລຠາທິໂທສຣຫິໂຕ ສ຺ວາຠິສງ຺ຂເຕ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມພີເຊ ວຸຕ຺ເຕ ກາລາທິປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສຫິໂຕ ທາຍກສ຺ສ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ເຂຕ຺ຕູປມາ ອຣຫນ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທໂສ ອຍໍ ຕສ຺ສ ເສຂາທີນມ຺ປິ ເຂຕ຺ຕຠາວາປຏິກ຺ເຂປໂຕ.

ທາຍກາຕິ ຈີວຣາທີນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ທາຕາໂຣ ປຣິຈ຺ຈຊນກາ, ເຕສໍ ປຣິຈ຺ຈາເຄນ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ໂລຠາທີນໍ ປຣິຈ຺ຈຊນກາ ເຉທນກາ, ຕໂຕ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕານສ຺ສ ໂສຘກາ, ຣກ຺ຂກາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກສ຺ສກູປມາຕິ ກສ຺ສກສທິສາ. ຍຖາ ກສ຺ສໂກ ສາລິເຂຕ຺ຕາທີນິ ກສິຕ຺ວາ ຍຖາກາລຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕຸທກທານນີຫຣຓນິຘານຣກ຺ຂຓາທີຫິ ອປ຺ປມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອຸຬາຣໍ ວິປຸລຎ຺ຈ ສສ຺ສຜລໍ ປຏິລຠຕິ, ເອວໍ ທາຍໂກປິ ອຣຫນ຺ເຕສຸ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມປຣິຈ຺ຈາເຄນ ປາຣິຈຣິຍາຍ ຈ ອປ຺ປມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອຸຬາຣໍ ວິປຸລຎ຺ຈ ທານຜລໍ ປຏິລຠຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທາຍກາ ກສ຺ສກູປມາ’’ຕິ.

ພີຊູປມໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມນ຺ຕິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ພີຊສທິໂສ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ນປານາທິກສ຺ສ ຫິ ທສວິຘສ຺ສ ທາຕພ຺ພວຕ຺ຖຸໂນ ເອຕໍ ນາມໍ. ເອຕ຺ໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕເຕ ຜລນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມາ ທາຍກປຏິຄ຺ຄາຫກເທຍ຺ຍຘມ຺ມປຣິຈ຺ຈາຄໂຕ ທານຜລໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ ເຈວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈ, ຈິຣຕຣປພນ຺ຘວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍສ຺ມາ ປຣິຈ຺ຈາຄເຈຕນາຠິສງ຺ຂຕສ຺ສ ອນ຺ນປານາທິວຕ຺ຖຸໂນ ຠາໂວ, ນ ອິຕຣສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ‘‘ພີຊູປມໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ເຕນ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມາປເທເສນ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມວຕ຺ຖຸວິສຍາຍ ປຣິຈ຺ຈາຄເຈຕນາຍເຍວ ພີຊຠາໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສາ ຫິ ປຏິສນ຺ຘິອາທິປ຺ປເຠທສ຺ສ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍາຣມ຺ມຓປ຺ປເຠທສ຺ສ ຈ ຜລສ຺ສ ນິປ຺ຜາທິກາ, ນ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມຕິ.

໒. ເອຕໍ ພີຊໍ ກສີ ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ພີຊໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ເຂຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ພີຊສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ເຂຕ຺ເຕ ວປນປໂຍຄສງ຺ຂາຕາ ກສິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕໍ ຕຍໍ ເກສໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເປຕານໍ ທາຍກສ຺ສ ຈາ’’ຕິ. ຍທິ ທາຍໂກ ເປເຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທານໍ ເທຕິ, ເປຕານຎ຺ຈ ທາຍກສ຺ສ ຈ, ຍທິ ນ ເປເຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທານໍ ເທຕິ, ທາຍກສ຺ເສວ ເອຕໍ ພີຊໍ ເອສາ ກສິ ເອຕໍ ເຂຕ຺ຕໍ ອຸປກາຣາຍ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິທານິ ຕໍ ອຸປກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໍ ເປຕາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ທາຕາ ປຸຎ຺ເຎນ ວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕໍ ເປຕາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ ທາຍເກນ ເປເຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທາເນ ທິນ຺ເນ ຍຖາວຸຕ຺ຕເຂຕ຺ຕກສິພີຊສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນຸໂມທນາຍ ຈ ຍໍ ເປຕານໍ ອຸປກປ຺ປຕິ, ຕໍ ທານຜລໍ ເປຕາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ທາຕາ ປຸຎ຺ເຎນ ວຑ຺ຒຕີຕິ ທາຕາ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ທານມຍປຸຎ຺ຎນິມິຕ຺ຕໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິອາທິນາ ປຸຎ຺ຎຜເລນ ອຠິວຑ຺ຒຕິ. ປຸຎ຺ຎຜລມ຺ປິ ຫິ ‘‘ກຸສລານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ ສມາທານເຫຕຸ ເອວມິທໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໓.໘໐) ປຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໓. ອິເຘວ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາຕິ ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກຏ຺ເຐນ ກຸສລໍ ເປຕານໍ ອຸທ຺ທິສນວເສນ ທານມຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ ອຸປຈິນິຕ຺ວາ ອິເຘວ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ. ເປເຕ ຈ ປຏິປູຊິຍາຕິ ເປເຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທາເນນ ສມ຺ມາເນຕ຺ວາ ອນຸຠຸຍ຺ຍມານທຸກ຺ຂໂຕ ເຕ ໂມເຈຕ຺ວາ. ເປເຕ ຫິ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທິຍ຺ຍມານໍ ທານໍ ເຕສໍ ປູຊາ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ກຕາ ປູຊາ’’ຕິ (ເປ. ວ. ໑໘), ‘‘ເປຕານໍ ປູຊາ ຈ ກຕາ ອຸຬາຣາ’’ຕິ (ເປ. ວ. ໒໕) ຈ. ‘‘ເປເຕ ຈາ’’ຕິ ຈ-ສທ຺ເທນ ‘‘ປິໂຍ ຈ ໂຫຕິ ມນາໂປ, ອຠິຄມນີໂຍ ຈ ໂຫຕິ ວິສ຺ສາສນີໂຍ, ຠາວນີໂຍ ຈ ໂຫຕິ ຄຣຸກາຕພ຺ໂພ, ປາສໍໂສ ຈ ໂຫຕິ ກິຕ຺ຕນີໂຍ ວິຎ຺ຎູນ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທິເກ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິເກ ທານານິສໍເສ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສຄ຺ຄຎ຺ຈ ກມຕິ ຐານໍ, ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວານ ຠທ຺ທກນ຺ຕິ ກລ຺ຍາຓໍ ກຸສລກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ທິພ຺ເພຫິ ອາຍຸອາທີຫິ ທສຫິ ຐາເນຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ອຄ຺ຄຕ຺ຕາ ‘‘ສຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ກຕປຸຎ຺ຎານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນຏ຺ຐານໍ ເທວໂລກໍ ກມຕິ ອຸປປຊ຺ຊນວເສນ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວານ ຠທ຺ທກ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ‘‘ເທຍ຺ຍຘມ຺ມປຣິຈ຺ຈາໂຄ ວິຍ ປຕ຺ຕິທານວເສນ ທານຘມ຺ມປຣິຈ຺ຈາໂຄປິ ທານມຍກຸສລກມ຺ມເມວາ’’ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ເປຕາຕິ ອຣຫນ຺ໂຕ ອຘິປ຺ເປຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕໍ ‘‘ເປຕາ’’ຕິ ຂີຓາສວານໍ ອາຄຕຏ຺ຐານສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ, ພີຊາທິຠາວສ຺ສ ຈ ທາຍກສ຺ສ ວິຍ ເຕສໍ ອຍຸຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ, ເປຕໂຍນິການໍ ຍຸຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ຈ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ສຸລສຎ຺ຈ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສີຕິ.

ເຂຕ຺ຕູປມເປຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.