໒. ວິໂມກ຺ຂນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໑໐. ກຕໂມຕິອາທິເກ ອຸທ຺ເທສສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕີຕິ ເອວໍ ອຸປປຣິກ຺ຂຕິ. ສຸຎ຺ຎມິທນ຺ຕິ ອິທໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ສຸຎ຺ຎໍ. ເກນ ສຸຎ຺ຎໍ? ອຕ຺ເຕນ ວາ ອຕ຺ຕນິເຍນ ວາ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ເຕນ ວາຕິ ພາລຊນປຣິກປ຺ປິຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອຠາວາ ເຕນ ອຕ຺ຕນາ ຈ ສຸຎ຺ຎໍ. ອຕ຺ຕນິເຍນ ວາຕິ ຕສ຺ສ ປຣິກປ຺ປິຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕເກນ ຈ ສຸຎ຺ຎໍ. ອຕ຺ຕໂນ ອຠາເວເນວ ອຕ຺ຕນິຍາຠາໂວ. ອຕ຺ຕນິຍຎ຺ຈ ນາມ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ສິຍາ ສຸຂໍ ວາ, ຕທຸຠຍມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ. ເຕນ ນິຈ຺ຈປຏິກ຺ເຂເປນ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ, ສຸຂປຏິກ຺ເຂເປນ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາ ຈ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ສຸຎ຺ຎມິທໍ ອຕ຺ເຕນ ວາຕິ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາເຍວ ວຸຕ຺ຕາ. ໂສຕິ ໂສ ເອວໍ ຕີຫິ ອນຸປສ຺ສນາຫິ ວິປສ຺ສມາໂນ ຠິກ຺ຂຸ. ອຠິນິເວສໍ ນ ກໂຣຕີຕິ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາວເສນ ອຕ຺ຕາຠິນິເວສໍ ນ ກໂຣຕິ.

ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ກໂຣຕີຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາວເສນ ນິຈ຺ຈນິມິຕ຺ຕໍ ນ ກໂຣຕິ. ປຓິຘິໍ ນ ກໂຣຕີຕິ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາວເສນ ປຓິຘິໍ ນ ກໂຣຕິ. ອິເມ ຕໂຍ ວິໂມກ຺ຂາ ປຣິຍາເຍນ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ຕທງ຺ຄວເສນາປິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ປນ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓເຍວ. ຈຕ຺ຕາຣິ ຌານານິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ນີວຣຓາທີຫິ ວຸຏ຺ຐານໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕວຸຏ຺ຐາໂນ ວິໂມກ຺ໂຂ. ຈຕສ຺ໂສ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິໂຍ ອາຣມ຺ມເຓຫິ ວຸຏ຺ຐານໂຕ ພຫິທ຺ຘາວຸຏ຺ຐາໂນ ວິໂມກ຺ໂຂ. ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ຫິ ພາຫິຣາຍຕນານິ ວິຍ ອິຘ ‘‘ພຫິທ຺ຘາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິເມ ທ຺ເວ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິໂມກ຺ຂາ, ທຸຠໂຕ ວຸຏ຺ຐາໂນ ປນ ສມຸຈ຺ເຉທວິໂມກ຺ໂຂ.

ນີວຣເຓຫິ ວຸຏ຺ຐາຕີຕິອາທີຫິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕວຸຏ຺ຐານໍ ສຣູປໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣູປສຎ຺ຎາຍາຕິອາທີຫິ ກສິຓາທິອາຣມ຺ມຓສມຕິກ຺ກມສ຺ສ ປາກຏຕ຺ຕາ ຕໍ ອວຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ວຸຕ຺ຕຣູປສຎ຺ຎາທິສມຕິກ຺ກໂມ ວຸຕ຺ໂຕ. ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາສີລພ຺ພຕປຣາມາສາຕິ ສມາສປທໍ, ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ສີລພ຺ພຕປຣາມາສາຕິ ວິຈ຺ເຉໂທ. ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ.

໒໑໑. ວິຕກ຺ໂກ ຈາຕິອາທີຫິ ຌານານໍ ສມາປຕ຺ຕີນຎ຺ຈ ອຸປຈາຣຠູມິໂຍ ວຸຕ຺ຕາ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຕິອາທີຫິ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຄ຺ຄານໍ ປຸພ຺ພຠາຄວິປສ຺ສນາ ວຸຕ຺ຕາ. ປຏິລາໂຠ ວາຕິ ປຎ຺ຈວິຘວສິປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ພ຺ຍາປິໂຕ ປຕ຺ຖໂຏ ລາໂຠຕິ ປຏິລາໂຠ. ວສິປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຫິ ສພ຺ໂພ ຌານປໂຍໂຄ ຈ ສມາປຕ຺ຕິປໂຍໂຄ ຈ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປຏິລາໂຠ ‘‘ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິໂມກ຺ໂຂ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ວິປາໂກ ປນ ຌານສ຺ສ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ຈ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ ໂຫຕີຕິ ອຸຊຸກເມວ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອຸປຈາຣປໂຍຄສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕາ ຌານສ຺ສ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ຈ ປຏິລາໂຠ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຌານສມາປຕ຺ຕິປຏິລາໂຠ ‘ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິໂມກ຺ໂຂ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

໒໑໒. ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ອຘິກິຈ຺ຈ ປວຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ຈຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ປຏິຈ຺ຈ ປວຕ຺ຕໍ. ອຸຠເຍນາປິ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕເມວ ທີເປຕິ ນີລນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ນີລເມວ. ນີລສຎ຺ຎໍ ປຏິລຠຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ນີລນິມິຕ຺ເຕ ນີລມິຕິສຎ຺ຎໍ ປຏິລຠຕິ. ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ກໂຣຕີຕິ ປຣິກມ຺ມຠູມິຍໍ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸຄ຺ຄຫິຕໍ ກໂຣຕິ. ສູປຘາຣິຕໍ ອຸປຘາເຣຕີຕິ ອຸປຈາຣຠູມິຍໍ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປຘາຣິຕໍ ກຕ຺ວາ ອຸປຘາເຣຕິ. ສ຺ວາວຕ຺ຖິຕໍ ອວຕ຺ຖາເປຕີຕິ ອປ຺ປນາຠູມິຍໍ ສຸຏ຺ຐຸ ນິຈ຺ຉິຕໍ ນິຈ຺ຉິນາຕິ. ວວຕ຺ຖາເປຕີຕິປິ ປາໂຐ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕຎ຺ຫິ ນີລປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເກເສ ວາ ປິຕ຺ເຕ ວາ ອກ຺ຂິຕາຣກາຍໍ ວາ ກໂຣຕິ. ພຫິທ຺ຘາ ນີລນິມິຕ຺ເຕຕິ ນີລປຸປ຺ຜນີລວຕ຺ຖນີລຘາຕູນໍ ອຎ຺ຎຕເຣ ນີລກສິເຓ. ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປສໍຫຣຕີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປເນຕິ. ປີຕາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອາເສວຕີຕິ ຕເມວ ສຎ຺ຎໍ ອາທິໂຕ ເສວຕິ. ຠາເວຕີຕິ ວຑ຺ເຒຕິ. ພຫຸລີກໂຣຕີຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກໂຣຕິ. ຣູປນ຺ຕິ ນີລນິມິຕ຺ຕໍ ຣູປໍ. ຣູປສຎ຺ຎີຕິ ຕສ຺ມິໍ ຣູເປ ສຎ຺ຎາ ຣູປສຎ຺ຎາ, ສາ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຣູປສຎ຺ຎີ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປີຕນິມິຕ຺ຕາທີສຸ ປີຕປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເມເທ ວາ ຉວິຍາ ວາ ອກ຺ຂີນໍ ປີຕຏ຺ຐາເນ ວາ ກໂຣຕິ. ໂລຫິຕປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ມໍເສ ວາ ໂລຫິເຕ ວາ ຊິວ຺ຫາຍ ວາ ຫຕ຺ຖຕລປາທຕເລສຸ ວາ ອກ຺ຂີນໍ ຣຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ວາ ກໂຣຕິ. ໂອທາຕປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐິມ຺ຫິ ວາ ທນ຺ເຕ ວາ ນເຂ ວາ ອກ຺ຂີນໍ ເສຕຏ຺ຐາເນ ວາ ກໂຣຕິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຣູປນ຺ຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣູປນິມິຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນາຕິ ປຐມທຸຕິຍຕຕິຍຊ຺ຌານວເສນ ເມຕ຺ຕາຍ ສມນ຺ນາຄເຕນ. ເຈຕສາຕິ ຈິຕ຺ເຕນ. ເອກໍ ທິສນ຺ຕິ ເອກໍ ເອກິສ຺ສາ ທິສາຍ ປຐມປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ສຕ຺ຕໍ ອຸປາທາຍ ເອກທິສາປຣິຍາປນ຺ນສຕ຺ຕຜຣຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຜຣິຕ຺ວາຕິ ຜຸສິຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ. ວິຫຣຕີຕິ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາຘິຏ຺ຐິຕໍ ອິຣິຍາປຖວິຫາຣໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ຕຖາ ທຸຕິຍນ຺ຕິ ຍຖາ ປຸຣຕ຺ຖິມາທີສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ຕເຖວ ຕທນນ຺ຕຣໍ ທຸຕິຍໍ ຕຕິຍໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ອຸທ຺ຘນ຺ຕິ ເອເຕເນວ ນເຍນ ອຸປຣິມໍ ທິສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອໂຘ ຕິຣິຍນ຺ຕິ ອໂຘທິສມ຺ປິ ຕິຣິຍໍ ທິສມ຺ປິ ເອວເມວ. ຕຕ຺ຖ ຈ ອໂຘຕິ ເຫຏ຺ຐາ. ຕິຣິຍນ຺ຕິ ອນຸທິສາ. ເອວໍ ສພ຺ພທິສາສຸ ອສ຺ສມຓ຺ຑລິກາຍ ອສ຺ສມິວ ເມຕ຺ຕາສຫຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສາເຣຕິປິ ປຈ຺ຈາສາເຣຕິປີຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເອກເມກໍ ທິສໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ໂອຘິໂສ ເມຕ຺ຕາຜຣຓໍ ທສ຺ສິຕໍ. ສພ຺ພຘີຕິອາທິ ປນ ອໂນຘິໂສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຘີຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍາຕິ ສພ຺ເພສຸ ຫີນມຊ຺ຌິມຸກ຺ກຏ຺ຐມິຕ຺ຕສປຕ຺ຕມຊ຺ຌຕ຺ຕາທິປ຺ປເຠເທສຸ ອຕ຺ຕຕາຍ, ‘‘ອຍໍ ປຣສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວິຠາຄໍ ອກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕສມຕາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍາຕິ ສພ຺ເພນ ຈິຕ຺ຕຠາເວນ, ອີສກມ຺ປິ ພຫິ ອວິກ຺ຂິປມາໂນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສພ຺ພາວນ຺ຕນ຺ຕິ ສພ຺ພສຕ຺ຕວນ຺ຕໍ, ສພ຺ພສຕ຺ຕຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພວນ຺ຕນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ໂລກນ຺ຕິ ສຕ຺ຕໂລກໍ.

ວິປຸເລນາຕິ ເອວມາທິປຣິຍາຍທສ຺ສນໂຕ ປເນຕ຺ຖ ປຸນ ‘‘ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ວາ ເອຕ຺ຖ ໂອຘິໂສ ຜຣເຓ ວິຍ ປຸນ ຕຖາສທ຺ໂທ ວາ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ວາ ນ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ປຸນ ‘‘ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນິຄມນວເສນ ວາ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປຸເລນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຜຣຓວເສນ ວິປຸລຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຠູມິວເສນ ປນ ຕໍ ມຫຄ຺ຄຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຕ຺ຖຕາຍ ວິປຸລຜລຕາຍ ທີຆສນ຺ຕານຕາຍ ຈ ມຫນ຺ຕຠາວໍ ຄຕໍ, ມຫນ຺ເຕຫິ ວາ ອຸຬາຣຈ຺ຉນ຺ທວີຣິຍຈິຕ຺ຕປຎ຺ເຎຫິ ຄຕໍ ປຏິປນ຺ນນ຺ຕິ ມຫຄ຺ຄຕໍ. ປຄຸຓວເສນ ອປ຺ປມາຓສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓວເສນ ຈ ອປ຺ປມາຓໍ. ພ຺ຍາປາທປຈ຺ຈຕ຺ຖິກປ຺ປຫາເນນ ອເວຣໍ. ໂທມນສ຺ສປ຺ປຫານໂຕ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊໍ, ນິທ຺ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອປ຺ປຏິກູລາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອປ຺ປຏິກູລາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເສເສສຸປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ກຣຸຓາມຸທິຕາອຸເປກ຺ຂາວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ກຣຸຓາຍ ວິເຫສາປຈ຺ຈຕ຺ຖິກປ຺ປຫາເນນ ອເວຣໍ, ມຸທິຕາຍ ອຣຕິປຈ຺ຈຕ຺ຖິກປ຺ປຫາເນນ.

ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນາຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານວເສນ ອຸເປກ຺ຂາຍ ສມນ຺ນາຄເຕນ. ຣາຄປຈ຺ຈຕ຺ຖິກປ຺ປຫາເນນ ອເວຣໍ, ເຄຫສິຕໂສມນສ຺ສປ຺ປຫານໂຕ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊໍ. ສພ຺ພມ຺ປິ ຫິ ອກຸສລໍ ກິເລສປຣິຬາຫໂຍຄໂຕ ສພ຺ຍາປຊ຺ຊເມວາຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ.

໒໑໓. ສພ຺ພໂສຕິ ສພ຺ພາກາເຣນ, ສພ຺ພາສໍ ວາ, ອນວເສສານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣູປສຎ຺ຎານນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາສີເສນ ວຸຕ຺ຕຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານຎ຺ເຈວ ຕທາຣມ຺ມຓານຎ຺ຈ. ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານມ຺ປິ ຫິ ຣູປນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ຣູປີ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໐໙; ຘ. ສ. ໒໔໘), ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕິ ‘‘ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓານີ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໒໒໓). ຕສ຺ມາ ອິຘ ຣູເປ ສຎ຺ຎາ ຣູປສຎ຺ຎາຕິ ເອວໍ ສຎ຺ຎາສີເສນ ວຸຕ຺ຕຣູປາວຈຣຊ຺ຌານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຣູປໍ ສຎ຺ຎາ ອສ຺ສາຕິ ຣູປສຎ຺ຎໍ, ຣູປມສ຺ສ ນາມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ປຖວີກສິຓາທິເຠທສ຺ສ ຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ເຈຕໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສມຕິກ຺ກມາຕິ ວິຣາຄາ ນິໂຣຘາ ຈ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ເອຕາສໍ ກຸສລວິປາກກິຣິຍາວເສນ ປຎ຺ຈທສນ຺ນໍ ຌານສງ຺ຂາຕານໍ ຣູປສຎ຺ຎານໍ, ເອເຕສຎ຺ຈ ປຖວີກສິຓາທິວເສນ ນວນ຺ນໍ ອາຣມ຺ມຓສງ຺ຂາຕານໍ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສພ຺ພາກາເຣນ, ອນວເສສານໍ ວາ ວິຣາຄາ ຈ ນິໂຣຘາ ຈ ວິຣາຄເຫຕຸ ເຈວ ນິໂຣຘເຫຕຸ ຈ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ສພ຺ພໂສ ອນຕິກ຺ກນ຺ຕຣູປສຎ຺ເຎນ ເອຕໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິຕຸນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ອາຣມ຺ມຓສມຕິກ຺ກເມນ ປຕ຺ຕພ຺ພາ ເອຕາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ, ນ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ອາຣມ຺ມເຓ ປຐມຊ຺ຌານາທີນິ ວິຍ. ອາຣມ຺ມເຓ ອວິຣຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ສຎ຺ຎາສມຕິກ຺ກໂມ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອຍໍ ອາຣມ຺ມຓສມຕິກ຺ກມວເສນາປິ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ກຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຕິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ວຕ຺ຖູນໍ ຣູປາທີນໍ ອາຣມ຺ມຓານຎ຺ຈ ປຏິຆາເຕນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຎ຺ຎາ ປຏິຆສຎ຺ຎາ, ຣູປສຎ຺ຎາທີນໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕາສໍ ກຸສລວິປາການໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ, ອກຸສລວິປາການໍ ປຎ຺ຈນ຺ນນ຺ຕິ ສພ຺ພໂສ ທສນ຺ນມ຺ປິ ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ປຫານາ ອສມຸປ຺ປາທາ, ອປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກາມຎ຺ເຈຕາ ປຐມຊ຺ຌານາທີນິ ສມາປນ຺ນສ຺ສປິ ນ ສນ຺ຕິ, ນ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຫີນານໍ ສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ວິຍ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐາທີນໍ ຕຕິຍມຄ຺ເຄ ວິຍ ຈ ອິມສ຺ມິໍ ຌາເນ ອຸສ຺ສາຫຊນນຕ຺ຖໍ ອິມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ປສໍສາວເສນ ເອຕາສໍ ເອຕ຺ຖ ວຈນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ກິຎ຺ຈາປິ ຕາ ຣູປາວຈຣໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ນ ສນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ນ ປຫີນຕ຺ຕາ ນ ສນ຺ຕິ. ນ ຫິ ຣູປວິຣາຄາຍ ຣູປາວຈຣຠາວນາ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຣູປາຍຕ຺ຕາເຍວ ຈ ເອຕາສໍ ປວຕ຺ຕິ. ອຍໍ ປນ ຠາວນາ ຣູປວິຣາຄາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ຕາ ເອຕ຺ຖ ປຫີນາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ວຕ຺ຕຸໍ, ເອກໍເສເນວ ເອວໍ ຘາເຣຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ຕາສຎ຺ຫິ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາເຍວ ‘‘ປຐມຊ຺ຌານໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ສທ຺ໂທ ກຓ຺ຏໂກ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໗໒) ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ. ອິຘ ຈ ປຫີນຕ຺ຕາເຍວ ອຣູປສມາປຕ຺ຕີນໍ ອາເນຎ຺ຊຕາ ສນ຺ຕວິໂມກ຺ຂຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕາ.

ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ອມນສິກາຣາຕິ ນານຕ຺ເຕ ວາ ໂຄຈເຣ ປວຕ຺ຕານໍ ສຎ຺ຎານໍ, ນານຕ຺ຕານໍ ວາ ສຎ຺ຎານໍ. ຍສ຺ມາ ເຫຕາ ຣູປສທ຺ທາທິເຠເທ ນານຕ຺ເຕ ນານາສຠາເວ ໂຄຈເຣ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຍສ຺ມາ ເຈຕາ ອຏ຺ຐ ກາມາວຈຣກຸສລສຎ຺ຎາ, ທ຺ວາທສ ອກຸສລສຎ຺ຎາ, ເອກາທສ ກາມາວຈຣກຸສລວິປາກສຎ຺ຎາ, ທ຺ເວ ອກຸສລວິປາກສຎ຺ຎາ, ເອກາທສ ກາມາວຈຣກິຣິຍາສຎ຺ຎາຕິ ເອວໍ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສມ຺ປິ ສຎ຺ຎາ ນານຕ຺ຕາ ນານາສຠາວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິສທິສາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕາສໍ ສພ຺ພໂສ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ອມນສິກາຣາ ອນາວຊ຺ຊນາ ຈິຕ຺ເຕ ຈ ອນຸປ຺ປາທນາ. ຍສ຺ມາ ຕາ ນາວຊ຺ຊຕິ ຈິຕ຺ເຕ ຈ ນ ອຸປ຺ປາເທຕິ ນ ມນສິກໂຣຕິ ນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ເຈຕ຺ຖ ປຸຣິມາ ຣູປສຎ຺ຎາ ປຏິຆສຎ຺ຎາ ຈ ອິມິນາ ຌາເນນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕ ຠເວປິ ນ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປເຄວ ຕສ຺ມິໍ ຠເວ ອິມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຓກາເລ, ຕສ຺ມາ ຕາສໍ ສມຕິກ຺ກມາ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຕິ ທ຺ເວຘາປິ ອຠາໂວເຍວ ວຸຕ຺ໂຕ. ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາສຸ ປນ ຍສ຺ມາ ອຏ຺ຐ ກາມາວຈຣກຸສລສຎ຺ຎາ, ນວ ກິຣິຍາສຎ຺ຎາ, ທສາກຸສລສຎ຺ຎາຕິ ອິມາ ສຕ຺ຕວີສຕິ ສຎ຺ຎາ ອິມິນາ ຌາເນນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕ ຠເວ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕາສໍ ອມນສິກາຣາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖາປິ ຫິ ອິມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຕາສໍ ອມນສິກາຣາເຍວ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ຕາ ປນ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ອສມາປນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ. ສງ຺ເຂປໂຕ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສມຕິກ຺ກມາ’’ຕິອິມິນາ ສພ຺ພຣູປາວຈຣຘມ຺ມານໍ ປຫານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ອມນສິກາຣາ’’ຕິອິມິນາ ສພ຺ເພສໍ ກາມາວຈຣຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ປຫານຎ຺ຈ ອມນສິກາໂຣ ຈ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອນນ຺ໂຕ ອາກາໂສຕິ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນາສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນ຺ໂຕ ວາ ວຍນ຺ໂຕ ວາ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອນນ຺ໂຕ, ອນນ຺ຕຜຣຓວເສນາປິ ອນນ຺ໂຕ. ນ ຫິ ໂສ ໂຍຄີ ເອກເທສວເສນ ຜຣຕິ, ສກລວເສເນວ ຜຣຕິ. ອາກາໂສຕິ ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາໂສ. ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນາທີນິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖານິ. ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີຕິ ຕໍ ປຕ຺ວາ ນິປ຺ຜາເທຕ຺ວາ ຕທນຸຣູເປນ ອິຣິຍາປເຖນ ວິຫຣຕິ. ຕເທວ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ສມາປຕ຺ຕິ.

ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມາຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຌານມ຺ປິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ. ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ຫິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອາກາສານຎ຺ຈໍ ຈ ຕໍ ປຐມສ຺ສ ອາຣຸປ຺ປຊ຺ຌານສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ເທວານໍ ເທວາຍຕນໍ ວິຍ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ອາຍຕນຎ຺ຈາຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ, ຕຖາ ອາກາສານຎ຺ຈໍ ຈ ຕໍ ຕສ຺ສ ຌານສ຺ສ ສຎ຺ຊາຕິເຫຕຸຕ຺ຕາ ‘‘ກມ຺ໂພຊາ ອສ຺ສານໍ ອາຍຕນ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວິຍ ສຎ຺ຊາຕິເທສຏ຺ເຐນ ອາຍຕນຎ຺ຈາຕິປິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ. ເອວເມຕໍ ຌານຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓຎ຺ຈາຕິ ອຸຠຍມ຺ປິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣເຓນ ຈ ອມນສິກຣເຓນ ຈ ສມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາວ ຍສ຺ມາ ອິທໍ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ອຸຠຍມ຺ເປຕເມກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມາ’’ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ຕໍເຍວ ‘‘ອນນ຺ໂຕ ອາກາໂສ’’ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ‘‘ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມນສິກາຣວເສນ ວາ ອນນ຺ຕໍ. ໂສ ຫິ ຕໍ ອາກາສາຣມ຺ມຓໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນວເສສໂຕ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ອນນ຺ຕໍ ມນສິ ກໂຣຕິ.

ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ຈ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຌານມ຺ປິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ. ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ຫິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈໍ ຈ ຕໍ ທຸຕິຍສ຺ສ ອາຣຸປ຺ປຊ຺ຌານສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ອາຍຕນຎ຺ຈາຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ, ຕຖາ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈໍ ຈ ຕໍ ຕສ຺ເສວ ຌານສ຺ສ ສຎ຺ຊາຕິເຫຕຸຕ຺ຕາ ສຎ຺ຊາຕິເທສຏ຺ເຐນ ອາຍຕນຎ຺ຈາຕິປິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ. ເອວເມຕໍ ຌານຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓຎ຺ຈາຕິ ອຸຠຍມ຺ປິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣເຓນ ຈ ອມນສິກຣເຓນ ຈ ສມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາວ ຍສ຺ມາ ອິທໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ອຸຠຍມ຺ເປຕເມກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມາ’’ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີຕິ ນຕ຺ຖິ ນຕ຺ຖິ, ສຸຎ຺ຎໍ ສຸຎ຺ຎໍ, ວິວິຕ຺ຕໍ ວິວິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຌານມ຺ປິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ. ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ຫິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎຎ຺ຈ ຕໍ ຕຕິຍສ຺ສ ອາຣຸປ຺ປຊ຺ຌານສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ອາຍຕນຎ຺ຈາຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ, ຕຖາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎຎ຺ຈ ຕໍ ຕສ຺ເສວ ຌານສ຺ສ ສຎ຺ຊາຕິເຫຕຸຕ຺ຕາ ສຎ຺ຊາຕິເທສຏ຺ເຐນ ອາຍຕນຎ຺ຈາຕິປິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ. ເອວເມຕໍ ຌານຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓຎ຺ຈາຕິ ອຸຠຍມ຺ປິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣເຓນ ຈ ອມນສິກຣເຓນ ຈ ສມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາວ ຍສ຺ມາ ອິທໍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ອຸຠຍມ຺ເປຕເມກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມາ’’ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘກຖາ ເຫຏ຺ຐາ ກຖິຕາວ.

‘‘ຣູປີ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິກາ ສຕ຺ຕ ວິໂມກ຺ຂາ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ວິມຸຈ຺ຈນຏ຺ເຐນ ອາຣມ຺ມເຓ ອຠິຣຕິວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ມຸຈ຺ຈນຏ຺ເຐນ ຈ ວິໂມກ຺ຂາ, ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ ປນ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິເກຫິ ວິມຸຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ວິໂມກ຺ໂຂ. ສມາປຕ຺ຕິສມາປນ຺ນສມເຍ ວິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ວຸຏ຺ຐິຕສມເຍ ອວິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ສມຍວິໂມກ຺ໂຂ. ສມຸຈ຺ເຉທວິມຸຕ຺ຕິວເສນ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຣິຍມຄ຺ຄາ, ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິມຸຕ຺ຕິວເສນ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສາມຎ຺ຎຜລານິ, ນິສ຺ສຣຓວິມຸຕ຺ຕິວເສນ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນິພ຺ພານໍ ອສມຍວິໂມກ຺ໂຂ. ຕຖາ ສາມຍິກາສາມຍິກວິໂມກ຺ຂາ.

ປມາທໍ ອາຄມ຺ມ ປຣິຫາຍຕີຕິ ກຸປ຺ໂປ. ຕຖາ ນ ປຣິຫາຍຕີຕິ ອກຸປ຺ໂປ. ໂລກາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ ໂລກິໂຍ. ອຣິຍມຄ຺ຄາ ໂລກໍ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕີຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ, ສາມຎ຺ຎຜລານິ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ໂລກໂຕ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓາຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ. ອາທິຕ຺ຕໍ ອໂຍຄຸຬໍ ມກ຺ຂິກາ ວິຍ ເຕຊຸສ຺ສທໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ຘມ຺ມໍ ອາສວາ ນາລມ຺ພນ຺ຕີຕິ ອນາສໂວ. ຣູປປ຺ປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ໂຕຕິ ຣູປຊ຺ຌານານິ. ອຣູປປ຺ປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ໂຕຕິ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິໂຍ. ຕຓ຺ຫາຍ ອາລມ຺ພິໂຕ ປຓິຫິໂຕ. ອນາລມ຺ພິໂຕ ອປ຺ປຓິຫິໂຕ. ມຄ຺ຄຜລານິ ເອກາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ເອກນິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຈ ເອກຕ຺ຕວິໂມກ຺ໂຂ, ນິພ຺ພານໍ ອທຸຕິຍຕ຺ຕາ ເອກຕ຺ຕວິໂມກ຺ໂຂ, ອາຣມ຺ມຓນານຕ຺ຕາ ວິປາກນານຕ຺ຕາ ຈ ນານຕ຺ຕວິໂມກ຺ໂຂ.

໒໑໔. ສິຍາຕິ ຠເວຍ຺ຍ, ທສ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຈ ເອໂກ ໂຫຕີຕິ ຈ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສິຍາ’’ຕິ ຈ ເອຕໍ ວິຘິວຈນໍ, ນ ປຸຈ຺ຉາວຈນໍ. ວຕ຺ຖຸວເສນາຕິ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທິທສວຕ຺ຖຸວເສນ ທສ ໂຫນ຺ຕິ. ປຣິຍາເຍນາຕິ ວິມຸຈ຺ຈນປຣິຍາເຍນ ເອໂກ ໂຫຕິ. ສິຍາຕິ ກຖຎ຺ຈ ສິຍາຕິ ຍໍ ວາ ສິຍາຕິ ວິຫິຕໍ, ຕໍ ກຖໍ ສິຍາຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນຎາຓນ຺ຕິ ສມາສປທໍ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຎາຓນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ. ຕຖາ ເສເສສຸປິ. ນິຈ຺ຈໂຕ ສຎ຺ຎາຍາຕິ ນິຈ຺ຈໂຕ ປວຕ຺ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ, ‘‘ນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ສຸຂໂຕ ອຕ຺ຕໂຕ ນິມິຕ຺ຕໂຕ ສຎ຺ຎາຍາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ນິມິຕ຺ຕໂຕຕິ ຈ ນິຈ຺ຈນິມິຕ຺ຕໂຕ. ນນ຺ທິຍາ ສຎ຺ຎາຍາຕິ ນນ຺ທິວເສນ ປວຕ຺ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ, ນນ຺ທິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ຣາຄໂຕ ສມຸທຍໂຕ ອາທານໂຕ ປຓິຘິໂຕ ອຠິນິເວສໂຕ ສຎ຺ຎາຍາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຂຍວຍວິປຣິຓາມານຸປສ຺ສນາ ຕິສ຺ໂສ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທີນໍ ພລວຠາວາຍ ພລວປຈ຺ຈຍຠູຕາ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາວິເສສາ. ຠງ຺ຄທສ຺ສເນນ ຫິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ ພລວຕີ ໂຫຕິ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ຈ ພລວຕິຍາ ຊາຕາຍ ‘‘ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕທນຕ຺ຕາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໕) ທຸກ຺ຂານຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາປິ ພລວຕິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທີສຸ ວຸຕ຺ຕາສຸ ຕາປິ ຕິສ຺ໂສ ວຸຕ຺ຕາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ສຸຎ຺ຎຕານຸປສ຺ສນາ ‘‘ອຠິນິເວສໂຕ ສຎ຺ຎາຍ ມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຈເນເນວ ສາຣາທານາຠິນິເວສສມ຺ໂມຫາຠິນິເວສອາລຍາຠິນິເວສສຎ຺ໂຎຄາຠິນິເວສໂຕ ສຎ຺ຎາຍ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ອຠິນິເວສາຠາເວເນວ ອປ຺ປຏິສງ຺ຂາໂຕ ສຎ຺ຎາຍ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອຘິປຎ຺ຎາຘມ຺ມວິປສ຺ສນາທໂຍ ປຎ຺ຈປິ ອນຸປສ຺ສນາ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວໍ ອຏ຺ຐາຣສສຸ ມຫາວິປສ຺ສນາສຸ ເອຕາ ອຏ຺ຐ ອນຸປສ຺ສນາ ອວຕ຺ວາ ທເສວ ອນຸປສ຺ສນາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໒໑໕. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ ຍຖາຠູຕໍ ຎາຓນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາເຍວ ຍຖາຠູຕຎາຓໍ. ອຸຠຍມ຺ປິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ. ຍຖາຠູຕຎາຓນ຺ຕິ ຎາຓຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ສມ຺ໂມຫາ ອຎ຺ຎາຓາຕິ ສມ຺ໂມຫຠູຕາ ອຎ຺ຎາຓາ. ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ວິໂມກ຺ຂຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ.

໒໑໖. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສີຕິຠາວຎາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສາສເນເຍວ ສພ຺ຠາວໂຕ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນ ອນຸຕ຺ຕຣໍ, ອນຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ, ສີຕິຠາໂວ ເອວ ຎາຓໍ ສີຕິຠາວຎາຓໍ. ຕໍ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາສງ຺ຂາຕໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສີຕິຠາວຎາຓໍ. ‘‘ຉຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຠພ຺ໂພ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສີຕິຠາວໍ ສຈ຺ຉິກາຕຸ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໖.໘໕) ເອຕ຺ຖ ນິພ຺ພານໍ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ສີຕິຠາໂວ ນາມ. ອິຘ ປນ ວິປສ຺ສນາ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ສີຕິຠາໂວ. ນິຈ຺ຈໂຕ ສນ຺ຕາປປຣິຬາຫທຣຖາ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕກິເລສາ ເອວ ອິຘ ຈາມຸຕ຺ຣ ຈ ສນ຺ຕາປນຏ຺ເຐນ ສນ຺ຕາໂປ, ປຣິທຫນຏ຺ເຐນ ປຣິຬາໂຫ, ອຸຓ຺ຫຏ຺ເຐນ ທຣໂຖຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

໒໑໗. ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ຌາຍຕີຕິ ຌານນ຺ຕິອາທໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ. ເນກ຺ຂມ຺ມາທີນິ ເຈຕ຺ຖ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍາເນວ.

໒໑໘. ອນຸປາທາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິໂມກ຺ໂຂຕິ ອິຘ ວິປສ຺ສນາເຍວ. ‘‘ເອຕທຕ຺ຖາ ກຖາ, ເອຕທຕ຺ຖາ ມນ຺ຕນາ, ຍທິທໍ ອນຸປາທາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິໂມກ຺ໂຂ’’ຕິ (ປຣິ. ໓໖໖; ອ. ນິ. ໓.໖໘) ເອຕ຺ຖ ປນ ນິພ຺ພານໍ ອນຸປາທາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິໂມກ຺ໂຂ. ກຕິຫຸປາທາເນຫີຕິ ກຕິຫິ ອຸປາທາເນຫິ. ກຕມາ ເອກຸປາທານາຕິ ກຕມໂຕ ເອກຸປາທານໂຕ. ອິທໍ ເອກຸປາທານາຕິ ອິໂຕ ເອກໂຕ ອຸປາທານໂຕ. ອິທນ຺ຕິ ປຸພ຺ພຎາຓາເປກ຺ຂໍ ວາ. ອຸປາທານໂຕ ມຸຈ຺ຈເນສຸ ຍສ຺ມາ ອາທິໂຕ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ວິປສ຺ສຕິ, ປຈ຺ຉາ ສງ຺ຂາຣານໍ ຠງ຺ຄເມວ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອນິມິຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາຍ ວິປສ຺ສຕິ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາວິເສໂສເຍວ ຫິ ອນິມິຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາ. ສງ຺ຂາຣານໍ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສເນນ ຈ ຠງ຺ຄທສ຺ສເນນ ຈ ອຕ຺ຕາຠາໂວ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ເຕນ ທິຏ຺ຐຸປາທານສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານສ຺ສ ຈ ປຫານໍ ໂຫຕິ. ທິຏ຺ຐິປ຺ປຫາເນເນວ ຈ ‘‘ສີລພ຺ພເຕນ ອຕ຺ຕາ ສຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ທສ຺ສນສ຺ສ ອຠາວໂຕ ສີລພ຺ພຕຸປາທານສ຺ສ ປຫານໍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາຍ ອຸຊຸກເມວ ອຕ຺ຕາຠາວໍ ປສ຺ສຕິ, ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາວິເສໂສເຍວ ຈ ສຸຎ຺ຎຕານຸປສ຺ສນາ, ຕສ຺ມາ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຎາຓານິ ທິຏ຺ຐຸປາທານາທີຫິ ຕີຫິ ອຸປາທາເນຫິ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາທີນໍເຍວ ປນ ຈຕສ຺ສນ຺ນໍ ຕຓ຺ຫາຍ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກຕ຺ຕາ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທີນໍ ຈຕສ຺ສນ຺ນໍ ກາມຸປາທານໂຕ ມຸຈ຺ຈນໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ອາທິໂຕ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາຍ ‘‘ສງ຺ຂາຣາ ທຸກ຺ຂາ’’ຕິ ປສ຺ສໂຕ ປຈ຺ຉາ ອປ຺ປຓິຫິຕານຸປສ຺ສນາຍ ຈ ‘‘ສງ຺ຂາຣາ ທຸກ຺ຂາ’’ຕິ ປສ຺ສໂຕ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຕ຺ຖນາ ປຫີຍຕິ. ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາວິເສໂສເຍວ ຫິ ອປ຺ປຓິຫິຕານຸປສ຺ສນາ. ຍສ຺ມາ ຈ ສງ຺ຂາເຣສຸ ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາຍ ນິພ຺ພິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ວິຣາຄານຸປສ຺ສນາຍ ວິຣຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຕ຺ຖນາ ປຫີຍຕິ, ຕສ຺ມາ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຎາຓານິ ກາມຸປາທານໂຕ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ນິໂຣຘານຸປສ຺ສນາຍ ກິເລເສ ນິໂຣເຘຕິ, ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສນາຍ ກິເລເສ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ, ຕສ຺ມາ ອິມານິ ທ຺ເວ ຎາຓານິ ຈຕູຫິ ອຸປາທາເນຫິ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ສຠາວນານຕ຺ເຕນ ຈ ອາກາຣນານຕ຺ເຕນ ຈ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິ ວິໂມກ຺ຂາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ.

໒໑໙. ອິທານິ ອາທິໂຕ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວິໂມກ຺ຂານໍ ມຸຂານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວິໂມກ຺ຂມຸຂປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍວິເສສໍ ປຸຄ຺ຄລວິເສສຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ຕີຓິ ໂຂ ປນິມານີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວິໂມກ຺ຂມຸຂານີຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ວິໂມກ຺ຂານໍ ມຸຂານິ. ໂລກນິຍ຺ຍານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ເຕຘາຕຸກໂລກໂຕ ນິຍ຺ຍານາຍ ນິຄ຺ຄມນາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣ ປຣິຈ຺ເຉທປຣິວຏຸມໂຕ ສມນຸປສ຺ສນຕາຍາຕິ ສພ຺ເພສໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຸທຍພ຺ພຍວເສນ ປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ເຈວ ປຣິວຏຸມໂຕ ຈ ສມນຸປສ຺ສນຕາຍ. ໂລກນິຍ຺ຍານໍ ໂຫຕີຕິ ປາຐເສໂສ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ ຫິ ອຸທຍໂຕ ປຸພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ນຕ຺ຖີຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເຕສໍ ຄຕິໍ ສມນ຺ເນສມານາ ວຍໂຕ ປຣໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອຕ຺ເຖວ ອນ຺ຕຣຘາຍນ຺ຕີຕິ ປຣິວຏຸມໂຕ ປຣິຍນ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ສພ຺ພສງ຺ຂາຣາ ຫິ ອຸທເຍນ ປຸພ຺ພນ຺ຕປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ, ວເຍນ ອປຣນ຺ຕປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ. ອນິມິຕ຺ຕາຍ ຈ ຘາຕຸຍາ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປກ຺ຂນ຺ທນຕາຍາຕິ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓປິ ນິພ຺ພານນິນ຺ນຕາຍ ອນິມິຕ຺ຕາກາເຣນ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ ອນິມິຕ຺ຕສງ຺ຂາຕາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ຈິຕ຺ຕປວິສນຕາຍ ຈ ໂລກນິຍ຺ຍານໍ ໂຫຕິ. ມໂນສມຸຕ຺ເຕຊນຕາຍາຕິ ຈິຕ຺ຕສໍເວຊນຕາຍ. ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາຍ ຫິ ສງ຺ຂາເຣສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ສໍວິຊ຺ຊຕິ. ອປ຺ປຓິຫິຕາຍ ຈ ຘາຕຸຍາຕິ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓປິ ນິພ຺ພານນິນ຺ນຕາຍ ອປ຺ປຓິຫິຕາກາເຣນ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ ອປ຺ປຓິຫິຕສງ຺ຂາຕາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ. ສພ຺ພຘມ຺ເມຕິ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອວິປສ຺ສນຸປຄຕ຺ເຕປິ ອນຕ຺ຕສຠາວສພ຺ຠາວໂຕ ‘‘ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພຘມ຺ເມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣໂຕ ສມນຸປສ຺ສນຕາຍາຕິ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອວສຕາຍ ອວິເຘຍ຺ຍຕາຍ ຈ ‘‘ນາຫໍ ນ ມມ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອນຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສນຕາຍ. ສຸຎ຺ຎຕາຍ ຈ ຘາຕຸຍາຕິ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓປິ ນິພ຺ພານນິນ຺ນຕາຍ ສຸຎ຺ຎຕາກາເຣນ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ ສຸຎ຺ຎຕາສງ຺ຂາຕາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ. ອິຕິ ອິມານິ ຕີຓິ ວຈນານິ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂານຕ຺ຕານຸປສ຺ສນານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ. ເຕເນວ ຕທນນ຺ຕຣໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣໂຕຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຂຍໂຕຕິ ຂີຍນໂຕ. ຠຍໂຕຕິ ສຠຍໂຕ. ສຸຎ຺ຎໂຕຕິ ອຕ຺ຕຣຫິຕໂຕ.

ອຘິໂມກ຺ຂພຫຸລນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ‘‘ຂຓຠງ຺ຄວເສນ ສງ຺ຂາຣາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ສທ຺ຘາຍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຂຓຠງ຺ຄທສ຺ສເນນ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ວຕາຫ ຠຄວາ’’ຕິ ຠຄວຕິ ສທ຺ຘາຍ ສທ຺ຘາພຫຸລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປເທສສງ຺ຂາຣານໍ ອນິຈ຺ຈຕໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ອນິຈ຺ຈາ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ອຘິມຸຈ຺ຈນໂຕ ອຘິໂມກ຺ຂພຫຸລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປສ຺ສທ຺ຘິພຫຸລນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາຍ ຈິຕ຺ຕກ຺ໂຂຠກຣາຍ ປຓິຘິຍາ ປຊຫນໂຕ ຈິຕ຺ຕທຣຖາຠາເວນ ປສ຺ສທ຺ຘິພຫຸລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາຍ ສໍເວຄຊນນໂຕ ສໍວິຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ໂຍນິໂສ ປທຫນໂຕ ວິກ຺ເຂປາຠາເວນ ປສ຺ສທ຺ຘິພຫຸລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເວທພຫຸລນ຺ຕິ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາຍ ພາຫິຣເກຫິ ອທິຏ຺ຐໍ ຄມ຺ຠີຣໍ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສໂຕ ຎາຓພຫຸລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ສເທວເກນ ໂລເກນ ອທິຏ຺ຐໍ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ ຕຸຏ຺ຐິພຫຸລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອຘິໂມກ຺ຂພຫຸໂລ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຏິລຠຕີຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ອຘິໂມກ຺ໂຂ ພຫຸລໍ ປວຕ຺ຕມາໂນ ຠາວນາປາຣິປູຣິຍາ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ໂສ ປຏິລຠຕິ ນາມ. ປສ຺ສທ຺ຘິພຫຸໂລ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຏິລຠຕີຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ປສ຺ສທ຺ຘິພຫຸລສ຺ສ ‘‘ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວເທຕິ, ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໗໓; ອ. ນິ. ໕.໒໖) ວຈນໂຕ ຠາວນາປາຣິປູຣິຍາ ປສ຺ສທ຺ຘິປຈ຺ຈຍາ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ໂສ ປຏິລຠຕິ ນາມ. ເວທພຫຸໂລ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຏິລຠຕີຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ເວໂທ ພຫຸລໍ ປວຕ຺ຕມາໂນ ຠາວນາປາຣິປູຣິຍາ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ໂສ ປຏິລຠຕິ ນາມ.

ອາຘິປເຕຍ຺ຍໍ ໂຫຕີຕິ ຉນ຺ທາທິເກ ອຘິປຕິຠູເຕປິ ສກິຈ຺ຈນິປ຺ຜາທນວເສນ ອຘິປຕິ ໂຫຕິ ປຘາໂນ ໂຫຕິ. ຠາວນາຍາຕິ ຠຸມ຺ມວຈນໍ, ອຸປຣູປຣິ ຠາວນຕ຺ຖາຍ ວາ. ຕທນ຺ວຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕໍ ອນຸຄາມິນີ ຕໍ ອນຸວຕ຺ຕິນີ ໂຫນ຺ຕິ. ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ຈ ສຫອຸປ຺ປາທນຠາເວນ ອຸປກາຣກາ ໂຫນ຺ຕິ ປກາສສ຺ສ ປທີໂປ ວິຍ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາທນຸປຕ຺ຖມ຺ຠນຠາເວນ ອຸປກາຣກາ ໂຫນ຺ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎູປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ ຕິທຓ຺ຑໍ ວິຍ. ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຘິຏ຺ຐານາກາເຣນ ນິສ຺ສຍາກາເຣນ ຈ ອຸປກາຣກາ ໂຫນ຺ຕິ ຕຣຸຈິຕ຺ຕກມ຺ມານໍ ປຖວີປຏາທິ ວິຍ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເອກວຕ຺ຖຸກເອກາຣມ຺ມຓເອກຸປ຺ປາທເອກນິໂຣຘສງ຺ຂາເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຠາເວນ ອຸປກາຣກາ ໂຫນ຺ຕິ.

໒໒໐. ປຏິເວຘກາເລຕິ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສຈ຺ຈປຏິເວຘກາເລ. ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອາຘິປເຕຍ຺ຍໍ ໂຫຕີຕິ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ສຈ຺ຈທສ຺ສນກິຈ຺ຈກຣຓວເສນ ຈ ກິເລສປ຺ປຫານກິຈ຺ຈກຣຓວເສນ ຈ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍເມວ ເຊຏ຺ຐກໍ ໂຫຕິ. ປຏິເວຘາຍາຕິ ສຈ຺ຈປຏິວິຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ. ເອກຣສາຕິ ວິມຸຕ຺ຕິຣເສນ. ທສ຺ສນຏ຺ເຐນາຕິ ສຈ຺ຈທສ຺ສນຏ຺ເຐນ. ເອວໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕປິ ຠາເວຕິ, ຠາເວນ຺ໂຕປິ ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສກິໍເຍວ ຠາວນາຍ ຈ ປຏິເວຘສ຺ສ ຈ ສພ຺ຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາຍ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓປິ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ເສວ ອາຘິປເຕຍ຺ຍຕ຺ຕາ ‘‘ປຏິເວຘກາເລປີ’’ຕິ ອປິສທ຺ໂທ ປຍຸຕ຺ໂຕ.

໒໒໑. ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ກຕມິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິມຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິອາທິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍວິເສເສນ ປຸຄ຺ຄລວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຘິມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິກໍ. ຕຕ຺ຖ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອຘິມຕ຺ຕຕາ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ເຕປິ ອຸປຣິ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສເສສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຘິມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ນ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຘິມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຘິມຕ຺ຕຕ຺ຕາເຍວ ເສເສສຸ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍາຘິມຕ຺ຕຕ຺ເຕປິ ສຕິ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕເຍວ ນາມ ໂຫຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ກາຍສກ຺ຂີ ໂຫຕີຕິ ອຏ຺ຐສຸປິ ຐາເນສຸ ກາຍສກ຺ຂີ ນາມ ໂຫຕິ. ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຘິມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ຈຕູສຸປິ ຜລກ຺ຂເຓສຸ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຕຍກ຺ຂເຓ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕໍ ອິທານິ ວກ຺ຂຕິ. ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ສທ຺ຘານຸສາຣິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉາ ວກ຺ຂຕິ. ຜຸຏ຺ຐຕ຺ຕາ ສຈ຺ຉິກໂຕຕິ ກາຍສກ຺ຂີຕິ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກຕ຺ເຕ ສຕິ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານຜສ຺ສສ຺ສ ຣູປາຣູປຊ຺ຌານລາຠິຕ຺ເຕ ສຕິ ຣູປາຣູປຊ຺ຌານຜສ຺ສສ຺ສ ຜຸຏ຺ຐຕ຺ຕາ ນິພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກໂຕຕິ ກາຍສກ຺ຂີ, ນາມກາເຍນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ ຌານຜສ຺ເສ ຈ ນິພ຺ພາເນ ຈ ສກ຺ຂີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ປຕ຺ໂຕຕິ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ປຐມໍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ປຈ຺ຉາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທິວເສນ ນິພ຺ພານໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ, ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍສງ຺ຂາຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ນິພ຺ພານໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ຘມ຺ມານຸສາຣິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉາ ວກ຺ຂຕິ. ສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຘິມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສກທາຄາມິອນາຄາມິອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄກ຺ຂເຓສຸ ສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ. ເອຕ຺ຖ ວິມຸຈ຺ຈມາໂນປິ ອາສໍສາຍ ຠູຕວຈນວເສນ ‘‘ວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຌານຜສ຺ສນ຺ຕິ ຕິວິຘໍ ຌານຜສ຺ສໍ. ‘‘ຌານຜສ຺ສ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ‘‘ທຸກ຺ຂາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິອາທີນິ ຈ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕໍ ທ຺ວຍເມວ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕານິ. ຎາຕໍ ໂຫຕີຕິອາທີນິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖານິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຌານລາຠີ ປຸຄ຺ຄໂລ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອນຸກູລາຍ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາຍ ເອວ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄຜລານິ ປາປຸຓາຕີຕິ ອາຈຣິຍານໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ສິຍາຕິ ສິຍຸໍ, ຠເວຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສິຍາ’’ຕິ ເອຕໍ ວິຘິວຈນເມວ. ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາຕິ ວິປສ຺ສນານິຍເມນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍນິຍເມນ ຈ ວຸຕ຺ຕາ ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ. ວຕ຺ຖຸວເສນາຕິ ຕີສຸ ອນຸປສ຺ສນາສຸ ເອເກກອິນ຺ທ຺ຣິຍວຕ຺ຖຸວເສນ. ປຣິຍາເຍນາຕິ ເຕເນວ ປຣິຍາເຍນ. ອິມິນາ ວາເຣນ ກິໍ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ? ເຫຏ຺ຐາ ເອເກກິສ຺ສາ ອນຸປສ຺ສນາຍ ເອເກກສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອາຘິປຈ຺ຈໍ ເຍຠຸຍ຺ຍວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈ, ກທາຈິ ຕີສຸປິ ອນຸປສ຺ສນາສຸ ເອເກກສ຺ເສວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອາຘິປຈ຺ຈໍ ໂຫຕີຕິ ຈ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ປຸພ຺ພຠາຄວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ຕິສ຺ສນ຺ນມ຺ປິ ອນຸປສ຺ສນານໍ ສພ຺ຠາວໂຕ ຕາສຸ ປຸພ຺ພຠາຄວິປສ຺ສນາສຸ ເຕສໍ ເຕສໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອາຘິປຈ຺ຈໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄຜລກ຺ຂເຓສຸ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕາທີນິ ນາມານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາຍ ອຸປຣິ ຈ ກໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍາຘິປຈ຺ຈປຸຄ຺ຄລນິຍໂມ ສຸກໂຕເຍວ ນິຈ຺ຈໂລເຍວ ຈ ໂຫຕິ. ອນນ຺ຕຣວາເຣ ສິຍາຕິ ອຎ຺ໂຎເຍວາຕິ ເອວໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ ນິຍໂມ.

ອິທານິ ມຄ຺ຄຜລວເສນ ປຸຄ຺ຄລວິເສສໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ…ເປ… ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ປຏິລຠຕີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສທ຺ຘໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ ອນຸຄຈ຺ຉຕິ, ສທ຺ຘາຍ ວາ ນິພ຺ພານໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ ອນຸຄຈ຺ຉຕີຕິ ສທ຺ຘານຸສາຣີ. ສຈ຺ຉິກຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂກຕໍ. ອຣຫຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ. ປຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕໍ ຘມ຺ມໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເຕນ ວາ ຘມ຺ເມນ ນິພ຺ພານໍ ອນຸສ຺ສຣຕີຕິ ຘມ຺ມານຸສາຣີ.

໒໒໒. ປຸນ ອປເຣຫິ ປຣິຍາເຍຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຕ຺ຕຍວິເສເສນ ປຸຄ຺ຄລວິເສສໍ ວຓ຺ເຓຕຸກາໂມ ເຍ ຫິ ເກຈີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຠາວິຕາ ວາຕິ ອຕີເຕ ຠາວຍິໍສຸ ວາ. ຠາເວນ຺ຕິ ວາຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ. ຠາວິສ຺ສນ຺ຕິ ວາຕິ ອນາຄເຕ. ອຘິຄຕາ ວາຕິອາທິ ເອເກກນ຺ຕິກໍ ປຸຣິມສ຺ສ ປຸຣິມສ຺ສ ອຕ຺ຖວິວຣຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຜສ຺ສິຕາ ວາຕິ ຎາຓຜຸສນາຍ ຜຸສິໍສຸ ວາ. ວສິປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ອິສ຺ສຣຠາວໍ ປຕ຺ຕາ. ປາຣມິປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ໂວສານໍ ປຕ຺ຕາ. ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ວິສາຣທຠາວໍ ປຕ຺ຕາ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕາທໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕກ຺ຂເຓສຸເຍວ, ສຕິປຏ຺ຐານາທໂຍ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓເຍວ. ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ເຂຕິ ‘‘ຣູປີ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິເກ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໐໙; ຘ. ສ. ໒໔໘) ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເອວ ປຕ຺ຕາ.

ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາຕິ ອຘິສີລສິກ຺ຂາ ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາ ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາ ມຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ ເອວ ສິກ຺ຂມານາ. ທຸກ຺ຂໍ ປຣິຊານນ຺ຕີຕິອາທີນິ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓເຍວ. ປຣິຎ຺ຎາປຏິເວຘໍ ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ ປຣິຎ຺ຎາປຏິເວເຘນ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ປຣິຎ຺ຎາຍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວາ ປຣິຎ຺ຎາປຏິເວຘໍ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ສພ຺ພຘມ຺ມາທີຫິ ວິເສເສຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາປຏິເວຘາທໂຍ ວຸຕ຺ຕາ. ສຈ຺ຉິກິຣິຍາປຏິເວໂຘ ປນ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓເຍວ ນິພ຺ພານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓສິທ຺ຘິວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ. ເອວມິຘ ປຎ຺ຈ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ຈ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ ຈາຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ອນິທ຺ທິຏ຺ຐາ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໗໗໓) ປນ ‘‘ໂຍ ປນ ທຸກ຺ຂໂຕ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ປສ຺ສທ຺ຘິພຫຸໂລ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຏິລຠຕິ, ໂສ ສພ຺ພຕ຺ຖ ກາຍສກ຺ຂີ ນາມ ໂຫຕິ, ອຣູປຊ຺ຌານໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຜລໍ ປຕ຺ໂຕ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ອນຕ຺ຕໂຕ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ເວທພຫຸໂລ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຏິລຠຕິ, ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ຘມ຺ມານຸສາຣີ ໂຫຕິ, ຉສຸ ຐາເນສຸ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ, ອຄ຺ຄຜເລ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕ ອິຘ ກາຍສກ຺ຂິທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ເຕຫິເຍວ ສງ຺ຄຫິຕາ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ອຣູປຊ຺ຌາເນນ ເຈວ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ຈາຕິ ອຸຠໂຕຠາເຄນ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ. ປຊານນ຺ໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຸຄ຺ຄລວິເສສາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ.

໒໒໓-໒໒໖. ອິທານິ ວິໂມກ຺ຂປຸພ຺ພງ຺ຄມເມວ ວິໂມກ຺ຂວິເສສໍ ປຸຄ຺ຄລວິເສສຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣໂຕຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ເວ ວິໂມກ຺ຂາຕິ ອປ຺ປຓິຫິຕສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ຂາ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຄມນວເສນ ຫິ ອນິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ໂຂຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ມຄ຺ໂຄ ຣາຄໂທສໂມຫປຓິຘີນໍ ອຠາວາ ສຄຸຓໂຕ ຈ ເຕສໍເຍວ ປຓິຘີນໍ ອຠາວາ ອປ຺ປຓິຫິຕນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕີຕິ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຈ ອປ຺ປຓິຫິຕວິໂມກ຺ໂຂຕິ ນາມມ຺ປິ ລຠຕິ. ຕຖາ ຣາຄໂທສໂມເຫຫິ ສຸຎ຺ຎຕ຺ຕາ ສຄຸຓໂຕ ຈ ຣາຄາທີຫິເຍວ ສຸຎ຺ຎຕ຺ຕາ ສຸຎ຺ຎຕນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕີຕິ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຈ ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ໂຂຕິ ນາມມ຺ປິ ລຠຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕ ທ຺ເວ ວິໂມກ຺ຂາ ອນິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ຂນ຺ວຍາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ອນິມິຕ຺ຕມຄ຺ຄໂຕ ອນຎ຺ເຎປິ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ມຄ຺ຄງ຺ຄານໍ ເອເກກສ຺ສ ມຄ຺ຄງ຺ຄສ຺ສ ວເສນ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍາ ຈ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຸນ ທ຺ເວ ວິໂມກ຺ຂາຕິ ສຸຎ຺ຎຕານິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ຂາ. ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາຄມນວເສນ ຫິ ອປ຺ປຓິຫິຕວິໂມກ຺ໂຂຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ມຄ຺ໂຄ ຣູປນິມິຕ຺ຕາທີນໍ ຣາຄນິມິຕ຺ຕາທີນໍ ນິຈ຺ຈນິມິຕ຺ຕາທີນຎ຺ຈ ອຠາວາ ສຄຸຓໂຕ ຈ ເຕສໍເຍວ ນິມິຕ຺ຕານໍ ອຠາວາ ອນິມິຕ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕີຕິ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຈ ອນິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ໂຂຕິ ນາມມ຺ປິ ລຠຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ປຸນ ທ຺ເວ ວິໂມກ຺ຂາຕິ ອນິມິຕ຺ຕອປ຺ປຓິຫິຕວິໂມກ຺ຂາ. ໂຍຊນາ ປເນຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍາ ເອວ.

ປຏິເວຘກາເລຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ວຸຕ຺ຕກ຺ກເມເນວ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຄ຺ຄກ຺ຂຓໍ ປນ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ວິໂມກ຺ໂຂ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ປຐມໍ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ ປນ ມຄ຺ຄວິໂມກ຺ໂຂ ‘‘ປຏິເວຘກາເລ’’ຕິ ວຈເນນ ວິເສເສຕ຺ວາ ທສ຺ສິໂຕ. ‘‘ໂຍ ຈາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິກາ ທ຺ເວ ວາຣາ ຈ ‘‘ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ປຏິລຠຕີ’’ຕິອາທິໂກ ວາໂຣ ຈ ສງ຺ຂິຕ຺ໂຕ, ວິໂມກ຺ຂວເສນ ປນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຍ ຫິ ເກຈິ ເນກ຺ຂມ຺ມນ຺ຕິອາທິໂກ ວາໂຣ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ວິໂມກ຺ຂປຸຄ຺ຄລວິເສສາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

໒໒໗. ປຸນ ວິໂມກ຺ຂມຸຂານິ ຈ ວິໂມກ຺ເຂ ຈ ອເນກຘາ ນິທ຺ທິສິຕຸກາໂມ ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາຠູຕນ຺ຕິ ຍຖາສຠາເວນ. ຊານາຕີຕິ ຎາເຓນ ຊານາຕິ. ປສ຺ສຕີຕິ ເຕເນວ ຎາເຓນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິຍ ປສ຺ສຕິ. ຕທນ຺ວເຍນາຕິ ຕທນຸຄມເນນ, ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຎາເຓນ ທິຏ຺ຐສ຺ສ ອນຸຄມເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກງ຺ຂາ ປຫີຍຕີຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ນິຈ຺ຈານິຈ຺ຈກງ຺ຂາ, ອິຕຣາຫິ ອິຕຣກງ຺ຂາ. ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສນ຺ຕຕິຆນວິນິພ຺ໂຠເຄນ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາຍ ປຫີນຕ຺ຕາ ອາຣມ຺ມຓຠູຕໍ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ຊານາຕິ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ສມ຺ມາທສ຺ສນນ຺ຕິ ເຕນ ຍຖາຠູຕຊານເນນ ຕໍ ຎາຓໍ ‘‘ສມ຺ມາທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂປ຺ປຕ຺ຕາກາເຣ ສຸຂສຎ຺ຎໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ສຸຂສຎ຺ຎາຍ ປຫາເນນ ປຓິຘິສງ຺ຂາຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ປຫີນຕ຺ຕາ ສຸຂສມ຺ມຕມ຺ປິ ວິປາກປວຕ຺ຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ຊານາຕິ. ນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ນານາຘາຕຸມນສິກາຣສມ຺ຠເວນ ສມູຫຆນວິນິພ຺ໂຠເຄນ ອຸຠຍຖາປິ ອຕ຺ຕສຎ຺ຎາຍ ປຫີນຕ຺ຕາ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ວິປາກປວຕ຺ຕຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ຊານາຕິ. ຍຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ຎາຓນ຺ຕິອາທິຕ຺ຕຍໍ ອິທານິ ວຸຕ຺ຕເມວ, ນ ອຎ຺ຎໍ. ຠຍໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ນິຈ຺ຈສຸຂອຕ຺ຕາຠາວທສ຺ສນໂຕ ຍຖາກ຺ກມໍ ຕໍ ຕໍ ຠຍໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ຍາ ຈ ຠຍຕຸປຏ຺ຐາເນ ປຎ຺ຎາຕິອາທິນາ ‘‘ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານຎາຓໍ ອາທີນວານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຎາຓໍ ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓໍ ອນຸໂລມຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕສຸ ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິສງ຺ຂາເຕສຸ ນວສຸ ວິປສ຺ສນາຎາເຓສຸ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານສມ຺ພນ຺ເຘນ ອວຕ຺ຖາເຠເທນ ຠິນ຺ນານິ ເອກຏ຺ຐານິ ຕີຓິ ຎາຓານິ ວຸຕ຺ຕານິ, ນ ເສສານິ.

ປຸນ ຕີສຸ ອນຸປສ຺ສນາສຸ ອນ຺ເຕ ຐິຕາຍ ອນນ຺ຕຣາຍ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາຍ ສມ຺ພນ຺ເຘນ ຕາຍ ສຫ ສຸຎ຺ຎຕານຸປສ຺ສນາຍ ເອກຏ຺ຐຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຍາ ຈ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາ ຍາ ຈ ສຸຎ຺ຎຕານຸປສ຺ສນາຕິອາທິມາຫ. ອິມານິ ຫິ ທ຺ເວ ຎາຓານິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກເມວ, ອວຕ຺ຖາເຠເທນ ປນ ຠິນ຺ນານິ. ຍຖາ ຈ ອິມານິ, ຕຖາ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ ຈ ອນິມິຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກເມວ ຎາຓໍ, ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາ ຈ ອປ຺ປຓິຫິຕານຸປສ຺ສນາ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກເມວ ຎາຓໍ, ເກວລໍ ອວຕ຺ຖາເຠເທເນວ ຠິນ຺ນານິ. ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາສຸຎ຺ຎຕານຸປສ຺ສນານຎ຺ຈ ເອກຏ຺ຐຕາຍ ວຸຕ຺ຕາຍ ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຎາຓານໍ ເອກລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ເອກຏ຺ຐຕາ ວຸຕ຺ຕາວ ໂຫຕີຕິ. ນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິສງ຺ຂາ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ‘‘ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕໍ ອທ຺ຘຸວໍ ຕາວກາລິກ’’ນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓວເສນ ຊານິຕ຺ວາ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ກາມຎ຺ຈ ນ ປຐມໍ ຊານິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂວຫາຣວເສນ ປນ ‘‘ມນຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຘມ຺ເມ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທີນິ (ສໍ. ນິ. ໔.໖໐; ມ. ນິ. ໑.໔໐໐; ໓.໔໒໑) ວິຍ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສທ຺ທສຕ຺ຖວິທູປິ ຈ ‘‘ອາທິຈ຺ຈໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ຕໂມ ວິຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ສມານກາເລປິ ອິມໍ ປທໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອກຕ຺ຕນເຍນ ວາ ປຸຣິມຎ຺ຈ ປຈ຺ຉິມຎ຺ຈ ເອກໍ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິມິນາ ນເຍນ ອິຕຣສ຺ມິມ຺ປິ ປທທ຺ວເຍ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຎາຓານໍ ເອກຏ຺ຐຕາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍາ ເອວ.

ນິມິຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕໍ ວຸຏ຺ຐາຕີຕິ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ເຕ ໂທສທສ຺ສເນນ ຕຕ຺ຖ ອນລ຺ລີນຕາຍ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕໍ ວຸຏ຺ຐາຕິ ນາມ. ອນິມິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕີຕິ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕປຏິປກ຺ເຂນ ອນິມິຕ຺ຕສງ຺ຂາເຕ ນິພ຺ພາເນ ຕນ຺ນິນ຺ນຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປວິສຕິ. ເສສານຸປສ຺ສນາທ຺ວເຍປິ ອິມິນາ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນິໂຣເຘ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາຕິ ອິຘ ວຸຕ຺ເຕເນວ ປຐມານຸປສ຺ສນາທ຺ວຍມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ນິໂຣເຘຕິປິ ປາໂຐ. ພຫິທ຺ຘາວຸຏ຺ຐານວິວຏ຺ຏເນ ປຎ຺ຎາຕິ ວຸຏ຺ຐານສມ຺ພນ຺ເຘນ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຄຕ຺ຣຠູ ຘມ຺ມາຕິ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓເມວ. ອິຕຣຖາ ຫິ ເອກຏ຺ຐຕາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ‘‘ອສງ຺ຂຕາ ຘມ຺ມາ, ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ທຸກມາຕິກາ ໗, ໘) ວິຍ ວາ ຈຕຸມຄ຺ຄວເສນ ວາ ພຫຸວຈນໍ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ມາ ວິໂມກ຺ໂຂຕິ ມຄ຺ໂຄ, ມຄ຺ໂຄ ຈ ທຸຠໂຕວຸຏ຺ຐາໂນ, ຕສ຺ມາ ເຕນ ສມ຺ພນ຺ເຘນ ຍາ ຈ ທຸຠໂຕວຸຏ຺ຐານວິວຏ຺ຏເນ ປຎ຺ຎາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໒໘. ປຸນ ວິໂມກ຺ຂານໍ ນານາກ຺ຂຓານໍ ເອກກ຺ຂຓປຣິຍາຍໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ກຕິຫາກາເຣຫີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອາຘິປເຕຍ຺ຍຏ຺ເຐນາຕິ ເຊຏ຺ຐກຏ຺ເຐນ. ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນາຕິ ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ. ອຠິນີຫາຣຏ຺ເຐນາຕິ ວິປສ຺ສນາວີຖິໂຕ ນີຫຣຓຏ຺ເຐນ. ນິຍ຺ຍານຏ຺ເຐນາຕິ ນິພ຺ພານຸປຄມນຏ຺ເຐນ. ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣໂຕຕິ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓເຍວ. ອນິມິຕ຺ໂຕ ວິໂມກ຺ໂຂຕິ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓເຍວ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸ. ຈິຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຘິກໍ ກຕ຺ວາ ຐາຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນີຫຣຕີຕິ ວິປສ຺ສນາວີຖິໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ນີຫຣຕິ. ນິໂຣຘໍ ນິພ຺ພານໍ ນິຍ຺ຍາຕີຕິ ນິໂຣຘສງ຺ຂາຕໍ ນິພ຺ພານໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ເອວໍ ອາກາຣນານຕ຺ຕໂຕ ຈຕຸຘາ ນານາກ຺ຂຓຕາ ທສ຺ສິຕາ.

ເອກກ຺ຂຓຕາຍ ສໂມຘານຏ຺ເຐນາຕິ ເອກຊ຺ຌໍ ສໂມສຣຓຏ຺ເຐນ. ອຘິຄມນຏ຺ເຐນາຕິ ວິນ຺ທນຏ຺ເຐນ. ປຏິລາຠຏ຺ເຐນາຕິ ປາປຸຓນຏ຺ເຐນ. ປຏິເວຘຏ຺ເຐນາຕິ ຎາເຓນ ປຏິວິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ. ສຈ຺ຉິກິຣິຍຏ຺ເຐນາຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂກຣຓຏ຺ເຐນ. ຜສ຺ສນຏ຺ເຐນາຕິ ຎາຓຜຸສນາຍ ຜຸສນຏ຺ເຐນ. ອຠິສມຍຏ຺ເຐນາຕິ ອຠິມຸຂໍ ສມາຄມນຏ຺ເຐນ. ເອຕ຺ຖ ‘‘ສໂມຘານຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ມູລປທໍ, ເສສານິ ອຘິຄມເວວຈນານິ. ຕສ຺ມາເຍວ ຫິ ສພ຺ເພສໍ ເອກໂຕ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກຕໍ. ນິມິຕ຺ຕາ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ນິຈ຺ຈນິມິຕ຺ຕໂຕ ມຸຈ຺ຈຕິ. ອິມິນາ ວິໂມກ຺ຂຏ຺ໂຐ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍໂຕ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ຍໂຕ ນິມິຕ຺ຕໂຕ ມຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕ຺ຖ ນ ປຓິທຫຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ນິມິຕ຺ເຕ ປຕ຺ຖນໍ ນ ກໂຣຕິ. ຍຕ຺ຖ ນ ປຓິທຫຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ນິມິຕ຺ເຕ ນ ປຓິທຫຕິ. ເຕນ ສຸຎ຺ໂຎຕິ ເຕນ ນິມິຕ຺ເຕນ ສຸຎ຺ໂຎ. ເຍນ ສຸຎ຺ໂຎຕິ ເຍນ ນິມິຕ຺ເຕນ ສຸຎ຺ໂຎ. ເຕນ ນິມິຕ຺ເຕນ ອນິມິຕ຺ໂຕຕິ ອິມິນາ ອນິມິຕ຺ຕຏ຺ໂຐ ວຸຕ຺ໂຕ.

ປຓິຘິຍາ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ປຓິຘິໂຕ ມຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ປຓິຘິ ມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ປາໂຐ ນິສ຺ສກ຺ກຕ຺ໂຖເຍວ. ອິມິນາ ວິໂມກ຺ຂຏ຺ໂຐ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍຕ຺ຖ ນ ປຓິທຫຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ທຸກ຺ເຂ ນ ປຓິທຫຕິ. ເຕນ ສຸຎ຺ໂຎຕິ ເຕນ ທຸກ຺ເຂນ ສຸຎ຺ໂຎ. ເຍນ ສຸຎ຺ໂຎຕິ ເຍນ ທຸກ຺ຂນິມິຕ຺ເຕນ ສຸຎ຺ໂຎ. ເຍນ ນິມິຕ຺ເຕນາຕິ ເຍນ ທຸກ຺ຂນິມິຕ຺ເຕນ. ຕຕ຺ຖ ນ ປຓິທຫຕີຕິ ອິມິນາ ອປ຺ປຓິຫິຕຏ຺ໂຐ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຠິນິເວສາ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ອິມິນາ ວິໂມກ຺ຂຏ຺ໂຐ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຍນ ສຸຎ຺ໂຎຕິ ເຍນ ອຠິນິເວສນິມິຕ຺ເຕນ ສຸຎ຺ໂຎ. ເຍນ ນິມິຕ຺ເຕນາຕິ ເຍນ ອຠິນິເວສນິມິຕ຺ເຕນ. ຍຕ຺ຖ ນ ປຓິທຫຕິ, ເຕນ ສຸຎ຺ໂຎຕິ ຍສ຺ມິໍ ອຠິນິເວສນິມິຕ຺ເຕ ນ ປຓິທຫຕິ, ເຕນ ອຠິນິເວສນິມິຕ຺ເຕນ ສຸຎ຺ໂຎ. ອິມິນາ ສຸຎ຺ຎຕຏ຺ໂຐ ວຸຕ຺ໂຕ.

໒໒໙. ປຸນ ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂາທີນິ ນິທ຺ທິສິຕຸກາໂມ ອຕ຺ຖິ ວິໂມກ຺ໂຂຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ນິຈ຺ຈໂຕ ອຠິນິເວສາຕິອາທີນິ ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ເຂ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພານິ. ສພ຺ພາຠິນິເວເສຫີຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣຫິ ອຠິນິເວເສຫິ. ອິຕິ ອຠິນິເວສມຸຈ຺ຈນວເສນ ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ຂາ ນາມ ຊາຕາ, ເຕເຍວ ນິຈ຺ຈາທິນິມິຕ຺ຕມຸຈ຺ຈນວເສນ ອນິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ຂາ, ນິຈ຺ຈນ຺ຕິອາທິປຓິຘີຫິ ມຸຈ຺ຈນວເສນ ອປ຺ປຓິຫິຕວິໂມກ຺ຂາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຓິຘິ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ນິສ຺ສກ຺ກຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຓິຘິຍາ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ວາ ປາໂຐ. ‘‘ສພ຺ພປຓິຘີຫິ ມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ເຈຕ຺ຖ ສາຘກໍ. ເອວໍ ຕິສ຺ໂສ ອນຸປສ຺ສນາ ຕທງ຺ຄວິໂມກ຺ຂຕ຺ຕາ ຈ ສມຸຈ຺ເຉທວິໂມກ຺ຂສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ຈ ປຣິຍາເຍນ ວິໂມກ຺ຂາຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

໒໓໐. ຕຕ຺ຖ ຊາຕາຕິ ອນນ຺ຕເຣ ວິປສ຺ສນາວິໂມກ຺ເຂປິ ສຕິ ອິມິສ຺ສາ ກຖາຍ ມຄ຺ຄວິໂມກ຺ຂາຘິກາຣຕ຺ຕາ ຕສ຺ມິໍ ມຄ຺ຄວິໂມກ຺ເຂ ຊາຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອນວຊ຺ຊກຸສລາຕິ ຣາຄາທິວຊ຺ຊວິຣຫິຕາ ກຸສລາ. ວິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ວາ ປາໂຐ. ໂພຘິປກ຺ຂິຍາ ຘມ຺ມາຕິ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ, ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ປຎ຺ຈ ພລານິ, ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໕, ໔໓; ຈູຬນິ. ເມຕ຺ຕຄູມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໒໒; ມິ. ປ. ໕.໔.໑) ວຸຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕຕິໍສ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ. ອິທໍ ມຸຂນ຺ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ນິພ຺ພານປເວສາຍ ມຸຂຕ຺ຕາ ມຸຂໍ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕສໍ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ເຕສໍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍານໍ ຘມ຺ມານໍ. ອິທໍ ວິໂມກ຺ຂມຸຂນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນຕທງ຺ຄສມຸຈ຺ເຉທປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິນິສ຺ສຣຓວິໂມກ຺ເຂສຸ ນິສ຺ສຣຓວິໂມກ຺ໂຂວ, ‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂຕາ ວາ ອສງ຺ຂຕາ ວາ, ວິຣາໂຄ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ໙໐; ອ. ນິ. ໔.໓໔) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນ ມຸຂຎ຺ຈາຕິ ວິໂມກ຺ຂມຸຂໍ. ວິໂມກ຺ຂຎ຺ຈ ຕໍ ມຸຂຎ຺ຈ ວິໂມກ຺ຂມຸຂນ຺ຕິ ກມ຺ມຘາຣຍສມາສວເສນ ອຍເມວ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ວິໂມກ຺ຂຎ຺ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາໂສ ກໂຕ. ຕີຓິ ອກຸສລມູລານີຕິ ໂລຠໂທສໂມຫາ. ຕີຓິ ທຸຈ຺ຈຣິຕານີຕິ ກາຍວຈີມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕານິ. ສພ຺ເພປິ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິ ອກຸສລມູເລຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ທຸຈ຺ຈຣິເຕຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈ ອສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈ ເສວິຕພ຺ພໂທມນສ຺ສາທີນິ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ. ກຸສລມູລສຸຈຣິຕານິ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ເຂນ ເວທິຕພ຺ພານິ. ສພ຺ເພປິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈ ວິໂມກ຺ຂສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍຠູຕາ ສພ຺ເພປິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ. ວິວຏ຺ຏກຖາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕາ. ວິໂມກ຺ຂວິວຏ຺ຏສມ຺ພນ຺ເຘນ ປເນຕ຺ຖ ເສສວິວຏ຺ຏາປິ ວຸຕ຺ຕາ. ອາເສວນາຕິ ອາທິໂຕ ເສວນາ. ຠາວນາຕິ ຕສ຺ເສວ ວຑ຺ຒນາ. ພຫຸລີກມ຺ມນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ວສິປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຣຓໍ. ມຄ຺ຄສ຺ສ ປນ ເອກກ຺ຂເຓເຍວ ກິຈ຺ຈສາຘນວເສນ ອາເສວນາທີນິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ປຏິລາໂຠ ວາ ວິປາໂກ ວາຕິອາທີນິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວາຕິ.

ວິໂມກ຺ຂນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສທ຺ຘມ຺ມປ຺ປກາສິນິຍາ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ວິໂມກ຺ຂກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.