໔. ໂວທານຎາຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໕໘. ໂວທາເນ ຎາຓານີຕິ ວິສຸທ຺ຘຎາຓານິ. ຕໍ ວິວຊ຺ຊຍິຕ຺ວາຕິ ຍໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ອຕີຕານຸຘາວນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິກ຺ເຂປານຸປຕິຕໍ, ຕໍ ວິວຊ຺ຊຍິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ເອກຏ຺ຐາເນ ສມາທຫຕີຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ຜຸສນຏ຺ຐາເນ ສມໍ ອາທຫຕິ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ. ຕຕ຺ເຖວ ອຘິໂມເຈຕີຕິ ເອກຏ຺ຐາເນຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ຜຸສນຏ຺ຐາເນເຍວ ສນ຺ນິຏ຺ຐເປຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກໂຣຕິ. ປຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາຕິ ຘມ຺ມວິຈຍປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຠາວນາຍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ວິນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາຕິ ປສ຺ສທ຺ຘິສມາຘິອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຠາວນາຍ ວິນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ. ‘‘ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ, ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍສມາຘິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ວິນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ສມ຺ປຊາໂນ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອສຸຠຠາວນາທີຫິ. ປຸນ ສມ຺ປຊາໂນ ຫຸຕ຺ວາຕິ ເມຕ຺ຕາຠາວນາທີຫິ. ເຍນ ຣາເຄນ ອນຸປຕິຕໍ, ເຍນ ພ຺ຍາປາເທນ ອນຸປຕິຕໍ, ຕໍ ປຊຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອີທິສນ຺ຕິ ສມ຺ປຊານນ຺ໂຕ ຕປ຺ປຏິປກ຺ເຂນ ຣາຄໍ ປຊຫຕິ, ພ຺ຍາປາທໍ ປຊຫຕີຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ນິຣຸປກ຺ກິເລສໍ. ປຣິໂຍທາຕນ຺ຕິ ປຠສ຺ສຣໍ. ເອກຕ຺ຕຄຕໍ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ຕໍ ວິເສສໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ຕໍ ເອກຕ຺ຕໍ ຄຕໍ ໂຫຕິ.

ກຕເມ ເຕ ເອກຕ຺ຕາຕິ ອິຘ ຍຸຊ຺ຊມານາຍຸຊ຺ຊມາເນປິ ເອກຕ຺ເຕ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉຕິ. ທານູປສຄ຺ຄຸປຏ຺ຐາເນກຕ຺ຕນ຺ຕິ ທານວຕ຺ຖຸສງ຺ຂາຕສ຺ສ ທານສ຺ສ ອຸປສຄ຺ໂຄ ໂວສຊ຺ຊນໍ ທານູປສຄ຺ໂຄ, ທານວຕ຺ຖຸປຣິຈ຺ຈາຄເຈຕນາ. ຕສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຐານໍ ທານູປສຄ຺ຄຸປຏ຺ຐານໍ, ຕເທວ ເອກຕ຺ຕໍ, ເຕນ ວາ ເອກຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄຠາໂວ ທານູປສຄ຺ຄຸປຏ຺ຐາເນກຕ຺ຕໍ. ທານໂວສຄ຺ຄຸປຏ຺ຐາເນກຕ຺ຕນ຺ຕິ ປາໂຐ ສຸນ຺ທຣຕໂຣ, ໂສ ເອວຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ປທຸທ຺ຘາຣວເສນ ຈາຄານຸສ຺ສຕິສມາຘິ ວຸຕ຺ໂຕ. ປທຸທ຺ຘາຣວເສນ ວຸຕ຺ໂຕປິ ເຈສ ອິຕເຣສໍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ເອກຕ຺ຕານໍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ນິທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ວິສາຂາປິ ຫິ ມຫາອຸປາສິກາ ອາຫ – ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ທິສາສຸ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐາ ຠິກ຺ຂູ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ, ເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ກາລງ຺ກໂຕ, ຕສ຺ສ ກາ ຄຕິ, ໂກ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍ’ຕິ? ຕໍ ຠຄວາ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ວາ ສກທາຄາມິຜເລ ວາ ອນາຄາມິຜເລ ວາ ອຣຫຕ຺ເຕ ວາ. ຕ຺ຍາຫໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ ‘ອາຄຕປຸພ຺ພາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຕນ ອຍ຺ເຍນ ສາວຕ຺ຖີ’ຕິ? ສເຈ ເມ ວກ຺ຂນ຺ຕິ ‘ອາຄຕປຸພ຺ພາ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສາວຕ຺ຖີ’ຕິ. ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉິສ຺ສາມິ ນິສ຺ສໍສຍໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ເຕນ ອຍ຺ເຍນ ວສ຺ສິກສາຏິກາ ວາ ອາຄນ຺ຕຸກຠຕ຺ຕໍ ວາ ຄມິກຠຕ຺ຕໍ ວາ ຄິລານຠຕ຺ຕໍ ວາ ຄິລານຸປຏ຺ຐາກຠຕ຺ຕໍ ວາ ຄິລານເຠສຊ຺ຊໍ ວາ ຘຸວຍາຄຸ ວາຕິ. ຕສ຺ສາ ເມ ຕທນຸສ຺ສຣນ຺ຕິຍາ ປາໂມຊ຺ຊໍ ຊາຍິສ຺ສຕິ, ປມຸທິຕາຍ ປີຕິ ຊາຍິສ຺ສຕິ, ປີຕິມນາຍ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠິສ຺ສຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘກາຍາ ສຸຂໍ ເວທຍິສ຺ສາມິ, ສຸຂິນິຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍິສ຺ສຕິ, ສາ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຠາວນາ ພລຠາວນາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຠາວນາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໑). ອຖ ວາ ເອກຕ຺ເຕສຸ ປຐມໍ ອຸປຈາຣສມາຘິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ທຸຕິຍໍ ອປ຺ປນາສມາຘິວເສນ, ຕຕິຍໍ ວິປສ຺ສນາວເສນ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ມຄ຺ຄຜລວເສນາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສມຖສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕໍ ສມຖນິມິຕ຺ຕໍ. ວໂຍ ຠງ຺ໂຄ ເອວ ລກ຺ຂຓໍ ວຍລກ຺ຂຓໍ. ນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານໍ. ເສສເມເຕສຸ ຕີສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ຈາຄາຘິມຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ທາເນ ອຘິມຸຕ຺ຕານໍ. ອຘິຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາປາທກສມາຘິ. ວິປສ຺ສການນ຺ຕິ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕີຫິ ອນຸປສ຺ສນາຫິ ສງ຺ຂາເຣ ວິປສ຺ສນ຺ຕານໍ. ອຣິຍປຸຄ຺ຄລານນ຺ຕິ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ. ທຸຕິຍາທີນິ ຕີຓິ ເອກຕ຺ຕານິ ອານາປານສ຺ສຕິວເສນ ເສສກມ຺ມຏ຺ຐານວເສນ ຈ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຈຕູຫິ ຐາເນຫີຕິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ. ສມາຘິວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລານໍ ວເສນ ‘‘ເອກຕ຺ຕຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິປກ຺ຂນ຺ທຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫິຕຎ຺ຈ ຎາເຓນ ຈ ສມ຺ປຫໍສິຕ’’ນ຺ຕິ ອຸທ຺ເທສປທານິ. ‘‘ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ໂກ ອາທີ’’ຕິອາທີນິ ເຕສໍ ອຸທ຺ເທສປທານໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາປຸພ຺ພງ຺ຄມານິ ນິທ຺ເທສປທານິ. ຕຕ຺ຖ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິປກ຺ຂນ຺ທນ຺ຕິ ປຏິປທາ ເອວ ນີວຣຓມລວິໂສຘນໂຕ ວິສຸທ຺ຘິ, ຕໍ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິໍ ປກ຺ຂນ຺ທໍ ປວິຏ຺ຐໍ. ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫິຕນ຺ຕິ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາຍ ພ຺ຣູຫິຕໍ ວຑ຺ຒິຕໍ. ຎາເຓນ ຈ ສມ຺ປຫໍສິຕນ຺ຕິ ປຣິໂຍທາປເກນ ຎາເຓນ ສມ຺ປຫໍສິຕໍ ປຣິໂຍທາປິຕໍ ວິໂສຘິຕໍ. ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິ ນາມ ສສມ຺ຠາຣິໂກ ອຸປຈາໂຣ, ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາ ນາມ ອປ຺ປນາ, ສມ຺ປຫໍສນາ ນາມ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຕິ ເອວເມເກ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ‘‘ເອກຕ຺ຕຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິປກ຺ຂນ຺ທຎ຺ເຈວ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອນ຺ໂຕອປ຺ປນາຍເມວ ອາຄມນວເສນ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິ, ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາຍ ກິຈ຺ຈວເສນ ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາ, ຘມ຺ມານໍ ອນຕິວຕ຺ຕນາທິຠາວສາຘເນນ ປຣິໂຍທາປກສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິວເສນ ສມ຺ປຫໍສນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ກຖໍ? ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ວາເຣ ອປ຺ປນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມິໍ ໂຍ ນີວຣຓສງ຺ຂາໂຕ ກິເລສຄໂຓ ຕສ຺ສ ຌານສ຺ສ ປຣິປນ຺ໂຖ, ຕໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ວິສຸຊ຺ຌຕິ, ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ອາວຣຓວິຣຫິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມໍ ສມຖນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ. ມຊ຺ຌິມໍ ສມຖນິມິຕ຺ຕໍ ນາມ ສມປ຺ປວຕ຺ໂຕ ອປ຺ປນາສມາຘິເຍວ. ຕທນນ຺ຕຣໍ ປນ ປຸຣິມຈິຕ຺ຕໍ ເອກສນ຺ຕຕິປຣິຓາມນເຍນ ຕຖຕ຺ຕໍ ອຸປຄຈ຺ຉມານໍ ມຊ຺ຌິມໍ ສມຖນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ ນາມ. ເອວໍ ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ ຕຖຕ຺ຕຸປຄມເນນ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ນາມ. ເອວໍ ຕາວ ປຸຣິມຈິຕ຺ເຕ ວິຊ຺ຊມານາກາຣນິປ຺ຜາທິກາ ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓເຍວ ອາຄມນວເສນ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວໍ ວິສຸທ຺ຘສ຺ສ ປນ ຕສ຺ສ ປຸນ ວິໂສເຘຕພ຺ພາຠາວໂຕ ວິໂສຘເນ ພ຺ຍາປາຣໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ວິສຸທ຺ຘໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ ນາມ. ສມຖຠາວູປຄມເນນ ສມຖປຏິປນ຺ນສ຺ສ ປຸນ ສມາທາເນ ພ຺ຍາປາຣໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ສມຖປຏິປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ ນາມ. ສມຖປຏິປນ຺ນຠາວໂຕ ເອວ ຈສ຺ສ ກິເລສສໍສຄ຺ຄໍ ປຫາຍ ເອກຕ຺ເຕນ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສ ປຸນ ເອກຕ຺ຕຸປຏ຺ຐາເນ ພ຺ຍາປາຣໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ເອກຕ຺ຕຸປຏ຺ຐານໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ ນາມ. ເອວໍ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາຍ ກິຈ຺ຈວເສນ ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເຍ ປເນເຕ ເອວໍ ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫິເຕ ຕຕ຺ຖ ຊາຕາ ສມາຘິປຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕາ ຍຸຄນທ຺ຘຘມ຺ມາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອນຕິວຕ຺ຕມານາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ, ຍານິ ຈ ສທ຺ຘາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນານາກິເລເສຫິ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິມຸຕ຺ຕິຣເສນ ເອກຣສານິ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕານິ, ຍໍ ເຈສ ຕທຸປຄໍ ເຕສໍ ອນຕິວຕ຺ຕນເອກຣສຠາວານໍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ວີຣິຍໍ ວາຫຍຕິ, ຍາ ຈສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ປວຕ຺ຕາ ອາເສວນາ, ສພ຺ເພປິ ເຕ ອາກາຣາ ຍສ຺ມາ ຎາເຓນ ສໍກິເລສໂວທາເນສຸ ຕໍ ຕໍ ອາທີນວຎ຺ຈ ອານິສໍສຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ຕຖາ ຕຖາ ສມ຺ປຫໍສິຕຕ຺ຕາ ວິໂສຘິຕຕ຺ຕາ ປຣິໂຍທາປິຕຕ຺ຕາ ນິປ຺ຜນ຺ນາ, ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມານໍ ອນຕິວຕ຺ຕນາທິຠາວສາຘເນນ ປຣິໂຍທາປກສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິວເສນ ສມ຺ປຫໍສນາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ອຸເປກ຺ຂາວເສນ ຎາຓໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ຍຖາຫ – ‘‘ຕຖາປຄ຺ຄຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສາຘຸກໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ, ອຸເປກ຺ຂາວເສນ ປຎ຺ຎາວເສນ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸເປກ຺ຂາວເສນ ນານຕ຺ຕກິເລເສຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ວິໂມກ຺ຂວເສນ ປຎ຺ຎາວເສນ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຕ ຘມ຺ມາ ເອກຣສາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກຣສຏ຺ເຐນ ຠາວນາ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໐໑). ຕສ຺ມາ ຎາຓກິຈ຺ຈຠູຕາ ສມ຺ປຫໍສນາ ປຣິໂຍສານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

ເອວໍ ຕິວຕ຺ຕຄຕນ຺ຕິອາທີນິ ຕສ຺ເສວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂຖມນວຈນານິ. ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ຕິວຕ຺ຕຄຕນ຺ຕິ ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ວິຘິນາ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິປກ຺ຂນ຺ທນອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາຎາຓສມ຺ປຫໍສນາວເສນ ຕິວິຘຠາວໍ ຄຕໍ. ວິຕກ຺ກສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ກິເລສກ຺ໂຂຠວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ວິຕກ຺ເກນ ສຸນ຺ທຣຠາວໍ ປນ຺ນໍ ຄຕໍ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິຣນ຺ຕຣປ຺ປວຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕນ ອຘິຏ຺ຐາເນນ ສມ຺ປນ຺ນໍ ອນູນໍ. ຍຖາ ອຘິຏ຺ຐານວສິຍໍ ອຘິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຌານປ຺ປວຕ຺ຕິ, ຕຖາ ອິຘາປິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ເຕນ ຫິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ນ ເອຕ຺ຖ ວິກ຺ຂິປຕີຕິ. ‘‘ສມາຘິສມ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ສມາຘິສ຺ເສວ ຌານສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ຌານງ຺ຄປຎ຺ຈກວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມາຘິສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຎ຺ຈກວເສນ, ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທີສຸ ປນ ອລພ຺ຠມານານິ ປທານິ ປຫາຍ ລພ຺ຠມານກວເສນ ປີຕິສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທີສຸ ອຏ຺ຐາຣສສຸ ມຫາວິປສ຺ສນາສຸ ວິຕກ຺ກາທໂຍ ປຣິປຸຓ຺ຓາເຍວ ຕາສໍ ກາມາວຈຣຕ຺ຕາ. ເອຕາສຸ ຈ ອປ຺ປນາຍ ອຠາວໂຕ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິອາທໂຍ ຂຓິກສມາຘິວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ຈຕູສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ປຐມຊ຺ຌານິກວເສນ ວິຕກ຺ກາທີນໍ ລພ຺ຠນໂຕ ລພ຺ຠມານກວເສເນວ ວິຕກ຺ກາທໂຍ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ວຸຕ຺ຕາ. ທຸຕິຍຊ຺ຌານິກາທີສຸ ຫິ ມຄ຺ເຄສຸ ວິຕກ຺ກາທໂຍ ຌາເນສຸ ວິຍ ປຣິຫາຍນ຺ຕີຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຕຣສ ໂວທານຎາຓານິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ ໂຫນ຺ຕິ. ກຖໍ? ເອກຏ຺ຐາເນ ສມາທຫເນນ ຕຕ຺ເຖວ ອຘິມຸຈ຺ຈເນນ ໂກສຊ຺ຊປ຺ປຊຫເນນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປ຺ປຊຫເນນ ຣາຄປ຺ປຊຫເນນ ພ຺ຍາປາທປ຺ປຊຫເນນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານິ ຉ ຎາຓານິ, ຈຕູຫິ ເອກຕ຺ເຕຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຎາຓານິ, ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາສມ຺ປຫໍສນາຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານິ ຕີຓິ ຎາຓານີຕິ ເອວໍ ເຕຣສ ຎາຓານິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ.

໑໕໙. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິຠາວນາວເສນ ເຕສໍ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ຕານິ ຎາຓານິ ອນິຄເມຕ຺ວາວ ນິມິຕ຺ຕໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາຕິອາທິນາ ນເຍນ ໂຈທນາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິຠາວນາວິຘິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອນ຺ເຕ ຕານິ ຎາຓານິ ນິຄເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ. ຕຕ຺ຖ ນິມິຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອນາຣມ຺ມຓາເມກຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອນາຣມ຺ມຓາ ເອກຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ມ-ກາໂຣ ປເນຕ຺ຖ ປທສນ຺ຘິກໂຣ. ອນາຣມ຺ມຓເມກຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິປິ ປາໂຐ, ເອກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ນ ຠວນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຍ ຘມ຺ເມຕິ ນິມິຕ຺ຕາທໂຍ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ. ຠາວນາຕິ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິຠາວນາ. ກຖນ຺ຕິ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕາຍ ໂຈທນາຄາຖາຍ ອນນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ຕາຍ ປຣິຫາຣຄາຖາຍ ອຕ຺ຖໍ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ. ນ ຈິເມຕິ ນ ຈ ອິເມ. ນ ຈເມຕິປິ ປາໂຐ, ໂສເຍວ ປທຈ຺ເຉໂທ. ກຖໍ ນ ຈ ອວິທິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ກຖໍ ນ ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ວິກ຺ເຂປໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເອວໍ ກຖໍ ສທ຺ໂທ ເສເສຫິ ປຎ຺ຈຫິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ປຘານຎ຺ຈ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິຠາວນາຣມ຺ຠກໍ ວີຣິຍໍ ສນ຺ທິສ຺ສຕິ. ວີຣິຍຎ຺ຫິ ປທຫນ຺ຕິ ເຕນາຕິ ປຘານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປໂຍຄຎ຺ຈ ສາເຘຕີຕິ ນີວຣຓວິກ຺ຂມ຺ຠກໍ ຌານຎ຺ຈ ໂຍຄີ ນິປ຺ຜາເທຕິ. ຌານຎ຺ຫິ ນີວຣຓວິກ຺ຂມ຺ຠນາຍ ປຍຸຎ຺ຊີຍຕີຕິ ປໂຍໂຄຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິເສສມຘິຄຈ຺ຉຕີຕິ ສໍໂຍຊນປ຺ປຫານກຣໍ ມຄ຺ຄຎ຺ຈ ປຏິລຠຕິ. ມຄ຺ໂຄ ຫິ ສມຖວິປສ຺ສນານໍ ອານິສໍສຕ຺ຕາ ວິເສໂສຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ວິເສສສ຺ສ ຈ ປມຸຂຠູຕຕ຺ຕາ ຈ-ກາເຣນ ສມຸຈ຺ຈໂຍ ນ ກໂຕ.

ອິທານິ ຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕມຕ຺ຖໍ ອຸປມາຍ ສາເຘນ຺ໂຕ ເສຍ຺ຍຖາປິ ຣຸກ຺ໂຂຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ນາມ ກກເຈນ ຜາລນຕ຺ຖໍ ວາສິຍາ ຕຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຣຸກ຺ໂຂ ຜາລນກາເລ ນິຈ຺ຈລຠາວຕ຺ຖໍ ສເມ ຠູມິປເທເສ ປໂຍຄກ຺ຂມໍ ກຕ຺ວາ ຐປິໂຕ. ກກເຈນາຕິ ຫຕ຺ຖກກເຈນ. ອາຄເຕຕິ ຣຸກ຺ຂໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສມີປຠາຄໍ ອາຄເຕ. ຄເຕຕິ ຣຸກ຺ຂໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ປຣຠາຄໍ ຄເຕ. ວາ-ສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ. ນ ອວິທິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຣຸກ຺ເຂ ກກຈທນ຺ເຕຫິ ຜຸຏ຺ຐໍ ປຸຣິເສນ ເປກ຺ຂມານໍ ຐານໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ເຕສໍ ອາຄມນຄມນາຠາວໂຕ ສພ຺ເພປິ ກກຈທນ຺ຕາ ວິທິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ. ປຘານນ຺ຕິ ຣຸກ຺ຂຈ຺ເຉທນວີຣິຍໍ. ປໂຍຄນ຺ຕິ ຣຸກ຺ຂຈ຺ເຉທນກິຣິຍໍ. ‘‘ວິເສສມຘິຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ອຸປມາຍ ນຕ຺ຖິ. ອຸປນິພນ຺ຘນາ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸປນິພນ຺ຘນາຍ ສຕິຍາ ນິມິຕ຺ຕຠູຕໍ ກາຣຓຠູຕໍ ນາສິກຄ຺ຄໍ ວາ ມຸຂນິມິຕ຺ຕໍ ວາ. ອຸປນິພນ຺ຘຕິ ເອຕາຍ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸປນິພນ຺ຘນາ ນາມ ສຕິ. ນາສິກຄ຺ເຄ ວາຕິ ທີຆນາສິໂກ ນາສິກຄ຺ເຄ. ມຸຂນິມິຕ຺ເຕ ວາຕິ ຣສ຺ສນາສິໂກ ອຸຕ຺ຕໂຣຏ຺ເຐ. ອຸຕ຺ຕໂຣຏ຺ໂຐ ຫິ ມຸເຂ ສຕິຍາ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຸຂນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອາຄເຕຕິ ຜຸຏ຺ຐຏ຺ຐານໂຕ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ອາຄເຕ. ຄເຕຕິ ຜຸຏ຺ຐຏ຺ຐານໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ຄເຕ. ນ ອວິທິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຜຸສນຏ຺ຐານໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ອາຄມນຄມນາຠາວໂຕ ສພ຺ເພປິ ເຕ ວິທິຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ. ກມ຺ມນິຍໍ ໂຫຕີຕິ ເຍນ ວີຣິເຍນ ກາໂຍປິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ກມ຺ມນິຍໍ ຠາວນາກມ຺ມກ຺ຂມໍ ຠາວນາກມ຺ມໂຍຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ. ອິທໍ ວີຣິຍໍ ປຘານໍ ນາມາຕິ ຜເລນ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸປກ຺ກິເລສາ ປຫີຍນ຺ຕີຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ນີວຣຓານິ ປຫີຍນ຺ຕິ. ວິຕກ຺ກາ ວູປສມ຺ມນ຺ຕີຕິ ນານາຣມ຺ມຓຈາຣິໂນ ອນວຏ຺ຐິຕາ ວິຕກ຺ກາ ອຸປສມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຍນ ຌາເນນ ອຸປກ຺ກິເລສາ ປຫີຍນ຺ຕິ, ວິຕກ຺ກາ ວູປສມ຺ມນ຺ຕິ. ອຍໍ ປໂຍໂຄຕິ ປໂຍຄມເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຸລ຺ລິງ຺ຄນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ. ສຎ຺ໂຎຊນາ ປຫີຍນ຺ຕີຕິ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ ສຎ຺ໂຎຊນາ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫາເນນ ປຫີຍນ຺ຕິ. ອນຸສຍາ ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫນ຺ຕີຕິ ປຫີນານໍ ປຸນ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມກຕ຺ຕາ ວິຄໂຕ ອຸປ຺ປາທນ຺ໂຕ ວາ ວຍນ຺ໂຕ ວາ ເອເຕສນ຺ຕິ ພ຺ຍນ຺ຕາ, ປຸພ຺ເພ ອພ຺ຍນ຺ຕາ ພ຺ຍນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫນ຺ຕິ, ວິນສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຎ຺ໂຎຊນປ຺ປຫານໍ ອນຸສຍປ຺ປຫາເນນ ໂຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອນຸສຍປ຺ປຫານມາຫ. ເຍນ ມຄ຺ເຄນ ສຎ຺ໂຎຊນາ ປຫີຍນ຺ຕິ ອນຸສຍາ ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫນ຺ຕິ, ອຍໍ ວິເສໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຕຸຕ຺ຖຈຕຸກ຺ເກ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສາປິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອິຘ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອກຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓທ຺ວຍາຠາວສ຺ສ ອວຸຕ຺ເຕປິ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ຕໍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາວ ເອວໍ ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ເອກຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ນິຄມນໍ ກຕໍ.

໑໖໐. ອິທານິ ຕໍ ຠາວນາສິທ຺ຘິສາຘກໍ ໂຍຄາວຈຣໍ ຖຸນນ຺ໂຕ ອານາປານສ຺ສຕິ ຍສ຺ສາຕິ ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ນິທ຺ເທສມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອານາປານສ຺ສຕິໂຍ ຍຖາ ພຸທ຺ເຘນ ເທສິຕາ, ຕຖາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ສຸຠາວິຕາ ອນຸປຸພ຺ພໍ ປຣິຈິຕາ ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖິ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ໂສ ອິມໍ ໂລກໍ ປຠາເສຕິ. ກິໍ ວິຍ? ອພ຺ຠາ ມຸຕ຺ໂຕວ ຈນ຺ທິມາ ຍຖາ ອພ຺ຠາທີຫິ ມຸຕ຺ໂຕ ຈນ຺ທິມາ ອິມໍ ໂອກາສໂລກໍ ປຠາເສຕິ, ຕຖາ ໂສ ໂຍຄາວຈໂຣ ອິມໍ ຂນ຺ຘາທິໂລກໍ ປຠາເສຕີຕິ ຄາຖາຍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອພ຺ຠາ ມຸຕ຺ໂຕວ ຈນ຺ທິມາ’’ຕິ ຈ ປທສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ ມຫິກາທີນມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ທໂລໂປ ກໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຄາຖານິທ຺ເທເສ ໂນ ປສ຺ສາໂສ ໂນ ອສ຺ສາໂສຕິ ໂສ ໂສເຍວ ອຕ຺ໂຖ ປຏິເສເຘນ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຸປຏ຺ຐານໍ ສຕີຕິ ອສມ຺ມຸສ຺ສນຕາຍ ຕເມວ ອສ຺ສາສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຐານໍ ສຕິ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ປສ຺ສາສໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອານາປາເນສຸ ສຕິ ອານາປານສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

ອິທານິ ສຕິວເສເນວ ‘‘ຍສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ນິທ຺ທິສິຕຸກາໂມ ໂຍ ອສ຺ສສຕິ, ຕສ຺ສຸປຏ຺ຐາຕິ. ໂຍ ປສ຺ສສຕິ, ຕສ຺ສຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍ ອສ຺ສສຕິ, ຕສ຺ສ ສຕິ ອສ຺ສາສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ໂຍ ປສ຺ສສຕິ, ຕສ຺ສ ສຕິ ປສ຺ສາສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິປຸຓ຺ຓາຕິ ຌານວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄປຣມ຺ປຣາຍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ. ເຕເຍວ ຫິ ຌານວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຘມ຺ເມ ສນ຺ຘາຍ ປຣິຄ຺ຄຫຏ຺ເຐນາຕິອາທິມາຫ. ເຕ ຫິ ຘມ຺ມາ ອິມິນາ ໂຍຄິນາ ປຣິຄ຺ຄຍ຺ຫມານຕ຺ຕາ ປຣິຄ຺ຄຫາ, ເຕນ ປຣິຄ຺ຄຫຏ຺ເຐນ ປຣິປຸຓ຺ຓາ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພສໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຣິວາຣຕ຺ຕາ ປຣິວາຣຏ຺ເຐນ ປຣິປຸຓ຺ຓາ. ຠາວນາປາຣິປູຣິວເສນ ປຣິປູຣຏ຺ເຐນ ປຣິປຸຓ຺ຓາ. ຈຕສ຺ໂສ ຠາວນາຕິອາທີນິ ສຸຠາວິຕາຕິ ວຸຕ຺ຕປທສ຺ສ ອຕ຺ຖວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ. ຈຕສ຺ໂສ ຠາວນາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕາເຍວ. ຍານີກຕາຕິ ຍຸຕ຺ຕຍານສທິສາ ກຕາ. ວຕ຺ຖຸກຕາຕິ ປຕິຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ວຕ຺ຖຸສທິສາ ກຕາ. ອນຸຏ຺ຐິຕາຕິ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ. ປຣິຈິຕາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ຈິຕາ ອຸປຈິຕາ. ສຸສມາຣທ຺ຘາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ສມາຣທ຺ຘາ ສຸກຕາ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ອາກງ຺ຂຕີຕິ ເຍສຸ ເຍສຸ ຌາເນສຸ ຍາສຸ ຍາສຸ ວິປສ຺ສນາສຸ ສເຈ ອິຈ຺ຉຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ເຕສຸ ຌາເນສຸ ຕາສຸ ຕາສຸ ວິປສ຺ສນາສຸ. ວສິປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ວສີຠາວໍ ພຫຸຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ. ພລປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາພລປ຺ປຕ຺ໂຕ. ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ວິສາຣທຠາວໍ ປຏຸຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ. ເຕ ຘມ຺ມາຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາ ຘມ຺ມາ. ອາວຊ຺ຊນປຏິພທ຺ຘາຕິ ອາວຊ຺ຊນາຍຕ຺ຕາ, ອາວຊ຺ຊິຕມຕ຺ເຕເຍວ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕາເນນ, ຎາເຓນ ວາ ສມ຺ປໂຍຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາກງ຺ຂປຏິພທ຺ຘາຕິ ຣຸຈິອາຍຕ຺ຕາ, ໂຣຈິຕມຕ຺ເຕເຍວ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສມ຺ປໂຍຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມນສິກາໂຣ ປເນຕ຺ຖ ອາວຊ຺ຊນາຍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ. ອາກງ຺ຂນາຍ ເວວຈນວເສນ ອຕ຺ຖວິວຣຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ຍານີກຕາຕິ ເອວໍ ກຕຕ຺ຕາເຍວ ເຕ ຍຸຕ຺ຕຍານສທິສາ ກຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິນ຺ຕິ ໂສຬສສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ. ສ຺ວາຘິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕໍ. ສູປຏ຺ຐິຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປຏ຺ຐິຕາ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສຕີນໍ ສເຫວ ສກສກກິຈ຺ຈກຣຓໂຕ ອນຸໂລມປຏິໂລມວເສນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເຕ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ທສ຺ສິຕາ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ວຕ຺ຖຸກຕາຕິ ເອວໍ ຠູຕຕ຺ຕາເຍວ ກຕປຕິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຍນ ເຍນ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນີຫຣຕີຕິ ປຸພ຺ພປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ອປເນຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຠາວນາວິເສເສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປເນຕິ. ເຕນ ເຕນ ສຕິ ອນຸປຣິວຕ຺ຕຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຠາວນາວິເສເສ ສຕິ ອນຸກູລາ ຫຸຕ຺ວາ ປຸພ຺ພປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ. ‘‘ເຍນ, ເຕນາ’’ຕິ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມີ’’ຕິອາທີສຸ (ຂຸ. ປາ. ໕.໑; ສຸ. ນິ. ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕ) ວິຍ ຠຸມ຺ມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ອນຸຏ຺ຐິຕາຕິ ເອວໍ ກຣຓໂຕເຍວ ຕໍ ຕໍ ຠາວນໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອານາປານສ຺ສຕິຍາ ສຕິປຘານຕ຺ຕາ ວຕ຺ຖຸກຕານຸຏ຺ຐິຕປເທສຸ ສຕິຍາ ສຫ ໂຍຊນາ ກຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຍສ຺ມາ ປນ ປຣິປຸຓ຺ຓາເຍວ ປຣິຈິຕາ ໂຫນ຺ຕິ ວຑ຺ຒິຕາ ລທ຺ຘາເສວນາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓາ’’ຕິປເທ ວຸຕ຺ຕາ ຕໂຍ ອຕ຺ຖາ ‘‘ປຣິຈິຕາ’’ຕິປເທປິ ວຸຕ຺ຕາ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ວິເສສຕ຺ໂຖປິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ສຕິຍາ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ, ປຸພ຺ພຠາຄາຍ ວາ ສຕິຍາ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ເພ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ໂຍຄີ. ຊິນາຕິ ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມຕິ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ລາມເກ ກິເລເສ ຊິນາຕິ ອຠິຠວຕິ. ອຍຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາ ຘມ຺ມເທສນາ. ຘມ຺ເມສຸ ຫິ ຊິນນ຺ເຕສຸ ຕໍຘມ຺ມສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄໂລປິ ຊິນາຕິ ນາມ. ເຕ ຈ ຘມ຺ມາ ສຕິໍ ອວິຫາຍ ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ຊິນິຕຸມາຣທ຺ຘາ ຊິຕາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ຍຖາ ‘‘ຠຸຎ຺ຊິຕຸມາຣທ຺ໂຘ ຠຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ລກ຺ຂຓໍ ປເນຕ຺ຖ ສທ຺ທສຕ຺ຖໂຕ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ‘‘ປຣິຊິຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຊ-ກາຣສ຺ສ ຈ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຣິຈິຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍຖາ ສມ຺ມາ ຄໂທ ອສ຺ສາຕິ ສຸຄໂຕຕິ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ທ-ກາຣສ຺ສ ຕ-ກາໂຣ ນິຣຸຕ຺ຕິລກ຺ຂເຓນ ກໂຕ, ເອວມິຘາປິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ປຣິຈິຕາຕິ ປທໍ ກຕ຺ຕຸສາຘນໍ, ປຸຣິມານິ ຕີຓິ ກມ຺ມສາຘນານິ.

ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຸສມາຣທ຺ຘາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຸສມາຣທ຺ຘຕ຺ຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຖສທ຺ທສ຺ສ ໂລໂປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສຸສມາຣທ຺ຘາຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖາປິ ຫິ ອິຘ ສຸສມາຣທ຺ຘາຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ສຸສມາຣທ຺ຘຘມ຺ມາ ວາ. ຈຕຸຣຕ຺ຖເຠທໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ນ ຘມ຺ມເຠທໂຕ. ຍສ຺ມາ ປນ ສຸຠາວິຕາເຍວ ສຸສມາຣທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ເຎ, ຕສ຺ມາ ຕໂຍ ຠາວນຕ຺ຖາ ອິຘາປິ ວຸຕ຺ຕາ. ອາເສວນຕ຺ໂຖປິ ຕີສຸ ວຸຕ຺ເຕສຸ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອວຕ຺ວາ ຕປ຺ປຈ຺ຈນີການໍ ສຸສມູຫຕຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຈ຺ຈນີກສມຸຄ຺ຆາເຕນ ຫິ ອາຣທ຺ຘປຣິໂຍສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເຕນ ສຸສມາຣທ຺ຘສ຺ສ ສິຂາປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕປ຺ປຈ຺ຈນີການນ຺ຕິ ເຕສໍ ຌານວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄານໍ ປຏິປກ຺ຂຠູຕານໍ. ກິເລສານນ຺ຕິ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທີນໍ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐາທີນຎ຺ຈ. ສຸສມູຫຕຕ຺ຕາຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນຕທງ຺ຄສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ສມູຫຕຕ຺ຕາ ນາສິຕຕ຺ຕາ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ປນ ‘‘ສຸສມຸຄ຺ຆາຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ລິຂນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ.

໑໖໑. ປຸນ ຕສ຺ເສວ ປທສ຺ສ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອຕ຺ຖວິກປ຺ປໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສຸສມນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຊາຕາຕິ ຕສ຺ມິໍ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕຠາວນາວິເສເສ ຊາຕາ. ອນວຊ຺ຊາຕິ ກິເລສານໍ ອາຣມ຺ມຓຠາວານຸປຄມເນນ ກິເລສໂທສວິຣຫິຕາ. ກຸສລາຕິ ຊາຕິວເສນ ກຸສລາ. ໂພຘິປກ຺ຂິຍາຕິ ພຸຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ໂພຘີຕິ ລທ຺ຘນາມສ຺ສ ອຣິຍສ຺ສ ປກ຺ເຂ ຠວຕ຺ຕາ ໂພຘິປກ຺ຂິຍາ. ປກ຺ເຂ ຠວຕ຺ຕາຕິ ຫິ ອຸປກາຣຠາເວ ຐິຕຕ຺ຕາ. ເຕ ຈ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ, ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ປຎ຺ຈ ພລານິ, ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໕; ຈູຬນິ. ເມຕ຺ຕຄູມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໒໒; ມິ. ປ. ໕.໔.໑) ສຕ຺ຕຕິໍສ ຘມ຺ມາ. ອິທໍ ສມນ຺ຕິ ອິທໍ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ຘມ຺ມຊາຕໍ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ກິເລເສ ສເມຕິ ວິນາເສຕີຕິ ສມໍ ນາມ. ນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຕ຺ຕາ ນິໂຣໂຘ, ວານສງ຺ຂາຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ອຠາວາ ນິພ຺ພານໍ. ອິທໍ ສຸສມນ຺ຕິ ອິທໍ ນິພ຺ພານໍ ສພ຺ພສງ຺ຂຕວິສມາປຄຕຕ຺ຕາ ສຸຏ຺ຐຸ ສມນ຺ຕິ ສຸສມໍ ນາມ. ຎາຕນ຺ຕິ ໂພຘິປກ຺ຂິຍສງ຺ຂາຕໍ ສມໍ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ຎາເຓນ ຎາຕໍ, ນິພ຺ພານສງ຺ຂາຕໍ ສຸສມໍ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຎາເຓນ ຎາຕໍ. ຕເທວ ທ຺ວຍໍ ເຕເນວ ຈກ຺ຂຸນາ ວິຍ ທິຏ຺ຐໍ. ວິທິຕນ຺ຕິ ຕເທວ ທ຺ວຍໍ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປາທເນນ ອາຣມ຺ມຓກຣເຓນ ຈ ປຏິລທ຺ຘໍ. ຎາຕໍ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍ ສຈ຺ຉິກຕໍ ຜສ຺ສິຕຎ຺ຈ. ‘‘ອສລ຺ລີນໍ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ ອສາຣທ຺ໂຘ ເອກຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ປຸຣິມສ຺ສ ປຸຣິມສ຺ສ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖປ຺ປກາສນໍ. ຕຕ຺ຖ ອາຣທ຺ຘນ຺ຕິ ປຏ຺ຐປິຕໍ. ອສລ຺ລີນນ຺ຕິ ອສງ຺ກຸຈິຕໍ. ອຸປຏ຺ຐິຕາຕິ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕາ. ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາຕິ ອວິນຏ຺ຐາ. ປສ຺ສທ຺ໂຘຕິ ນິພ຺ພຸໂຕ. ອສາຣທ຺ໂຘຕິ ນິທ຺ທຣໂຖ. ສມາຫິຕນ຺ຕິ ສມໍ ຐປິຕໍ. ເອກຄ຺ຄນ຺ຕິ ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ.

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຸສມາຣທ຺ຘາ’’ຕິອາທິ ສກລສ຺ສ ສຸສມາຣທ຺ຘວຈນສ຺ສ ມູລຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ສມ’’ນ຺ຕິອາທິ ປນ ສຸສມວຈນສ຺ສ, ‘‘ຎາຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘວຈນສ຺ສ ວິກປ຺ປຕ຺ຖາ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ປທຕ຺ຖສໍສນ຺ທນາ – ‘‘ສມາ ຈ ສຸສມາ ຈ ສມສຸສມາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ເອກເທສສຣູເປກເສສໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສຸສມາ’’ ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕາ ຍຖາ ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈ ນາມຣູປຎ຺ຈ ນາມຣູປນ຺ຕິ. ‘‘ອິທໍ ສມໍ, ອິທໍ ສຸສມ’’ນ຺ຕິ ປນ ອນຎ຺ຎາເປກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ນປຸໍສກວຈນໍ ກຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຎາຕມ຺ປິ ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ທິຏ຺ຐຎ຺ຈ ອາຣທ຺ຘຎ຺ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ. ວິທິຕສຈ຺ຉິກຕຜສ຺ສິຕານິ ປນ ຎາຕເວວຈນານິ, ຕສ຺ມາ ຎາຕນ຺ຕິ ອາຣທ຺ຘຕ຺ໂຖເຍວ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

ອາຣທ຺ຘໍ ໂຫຕິ ວີຣິຍໍ ອສລ຺ລີນນ຺ຕິ ອຍໍ ປນ ອາຣທ຺ຘວຈນສ຺ສ ອຸຊຸກຕ຺ໂຖເຍວ. ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕີຕິອາທີນິ ປນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວີຣິຍສ຺ສ ອຸປກາຣກຘມ຺ມທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕານິ, ນ ອາຣທ຺ຘວຈນສ຺ສ ອຕ຺ຖທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ປຸຣິເມນ ອຕ຺ເຖນ ສຸຏ຺ຐຸ ສມາຣທ຺ຘາຕິ ສຸສມາຣທ຺ຘາ ຈ, ອິມິນາ ອຕ຺ເຖນ ສຸສມາ ອາຣທ຺ຘາຕິ ສຸສມາຣທ຺ຘາ ຈ ເອກເສເສ ກເຕ ‘‘ສຸສມາຣທ຺ຘາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອິມມຕ຺ຖໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຸສມາຣທ຺ຘາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອນຸປຸພ຺ພນ຺ຕິ ຍຖານຸກ຺ກເມນາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ປຸພ຺ພໍ ປຸພ຺ພໍ ອນູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ທີຆໍ ອສ຺ສາສວເສນາຕິ ທີຆນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕອສ຺ສາສວເສນ. ປຸຣິມາ ປຸຣິມາຕິ ປຸຣິມາ ປຸຣິມາ ສຕິ. ເອເຕນ ປຸພ຺ພນ຺ຕິປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຉິມາ ປຈ຺ຉິມາຕິ ສຕິເຍວ. ເອເຕນ ອນູຕິປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອຸຠເຍນ ປຸພ຺ພຎ຺ຈ ອນຸ ຈ ປຣິຈິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອຸປຣິ ໂສຬສ ວຕ຺ຖູນິ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ວຈນໂຕ ອິຘ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສີ’’ຕິ ອນ຺ຕິມເມວ ທສ຺ສິຕໍ. ຍສ຺ມາ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕຠາວນສ຺ສ ສພ຺ພາປິ ອານາປານສ຺ສຕິໂຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍຖາຣຸຈິ ປວຕ຺ຕນໂຕ ອນຸປຣິຈິຕາປິ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຣິຈິຕາ ເຈວ ໂຫນ຺ຕິ ອນຸປຣິຈິຕາ ຈາ’’ຕິ.

ຍຖຕ຺ຖາຕິ ຍຖາສຠາວຕ຺ຖາ. ອຕ຺ຕທມຖຕ຺ໂຖຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຕ຺ຕໂນ ນິພ຺ພິເສວນຕ຺ໂຖ. ສມຖຕ຺ໂຖຕິ ສີຕິຠາວຕ຺ໂຖ. ປຣິນິພ຺ພາປນຕ຺ໂຖຕິ ກິເລສປຣິນິພ຺ພາເນນ. ອຠິຎ຺ຎຕ຺ໂຖຕິ ສພ຺ພຘມ຺ມວເສນ. ປຣິຎ຺ຎຕ຺ຖາທໂຍ ມຄ຺ຄຎາຓກິຈ຺ຈວເສນ. ສຈ຺ຈາຠິສມຍຕ຺ໂຖ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ເອກປຏິເວຘທສ຺ສນວເສນ. ນິໂຣເຘ ປຕິຏ຺ຐາປກຕ຺ໂຖ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ.

ພຸທ຺ໂຘຕິປທສ຺ສ ອຠາເວປິ ພຸທ຺ເຘນາຕິປເທ ໂຍ ໂສ ພຸທ຺ໂຘ, ຕໍ ນິທ຺ທິສິຕຸກາເມນ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຍມ຺ຠູຕິ ອຸປເທສໍ ວິນາ ສຍເມວ ຠູໂຕ. ອນາຈຣິຍໂກຕິ ສຍມ຺ຠູປທສ຺ສ ອຕ຺ຖວິວຣຓໍ. ໂຍ ຫິ ອາຈຣິຍໍ ວິນາ ສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ໂສ ສຍມ຺ຠູ ນາມ ໂຫຕິ. ປຸພ຺ເພ ອນນຸສ຺ສຸເຕສູຕິອາທິ ອນາຈຣິຍກຠາວສ຺ສ ອຕ຺ຖປ຺ປກາສນໍ. ອນນຸສ຺ສຸເຕສູຕິ ອາຈຣິຍໍ ອນນຸສ຺ສຸເຕສຸ. ສາມນ຺ຕິ ສຍເມວ. ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌີຕິ ຠຸສໍ ສມ຺ມາ ປຏິວິຊ຺ຌິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓີຕິ ເຕສຸ ຈ ສຈ຺ເຈສຸ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາວໍ ປາປຸຓິ. ຍຖາ ສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ສຈ຺ຈານໍ ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕຕິປິ ປາໂຐ. ພເລສຸ ຈ ວສີຠາວນ຺ຕິ ທສສຸ ຈ ຕຖາຄຕພເລສຸ ອິສ຺ສຣຠາວໍ ປາປຸຓິ. ໂຍ ໂສ ເອວໍ ຠູໂຕ, ໂສ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓນິມິຕ຺ຕານຸຕ຺ຕຣວິໂມກ຺ຂາຘິຄມປຣິຠາວິຕໍ ຂນ຺ຘສນ຺ຕານໍ ອຸປາທາຍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໂກ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕປທຏ຺ຐານໍ ວາ ສຈ຺ຈາຠິສມ຺ໂພຘິມຸປາທາຍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໂກ ສຕ຺ຕວິເສໂສ ພຸທ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຕ຺ຖໂຕ ພຸທ຺ຘວິຠາວນາ ກຕາ ໂຫຕິ.

໑໖໒. ອິທານິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ພຸທ຺ໂຘຕິ ເກນຏ຺ເຐນ ພຸທ຺ໂຘຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ໂລເກ ອວຄນ຺ຕາ ອວຄໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ພຸຊ຺ຌິຕາ ສຈ຺ຈານີຕິ ພຸທ຺ໂຘ. ຍຖາ ປຓ຺ຓໂສສາ ວາຕາ ປຓ຺ຓສຸສາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວໍ ໂພເຘຕາ ປຊາຍາຕິ ພຸທ຺ໂຘ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາຍ ພຸທ຺ໂຘຕິ ສພ຺ພຘມ຺ມພຸຊ຺ຌນສມຕ຺ຖາຍ ພຸທ຺ຘິຍາ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສພ຺ພທສ຺ສາວິຕາຍ ພຸທ຺ໂຘຕິ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອນຎ຺ຎເນຍ຺ຍຕາຍ ພຸທ຺ໂຘຕິ ອຎ຺ເຎນ ອໂພຘນີຍໂຕ ສຍເມວ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິສວິຕາຍ ພຸທ຺ໂຘຕິ ນານາຄຸຓວິສວນໂຕ ປທຸມມິວ ວິກສນຏ຺ເຐນ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຂີຓາສວສງ຺ຂາເຕນ ພຸທ຺ໂຘຕິອາທີຫິ ຉຫິ ປຣິຍາເຍຫິ ຈິຕ຺ຕສງ຺ໂກຈກຣຘມ຺ມປ຺ປຫາເນນ ນິທ຺ທກ຺ຂຍວິພຸທ຺ໂຘ ປຸຣິໂສ ວິຍ ສພ຺ພກິເລສນິທ຺ທກ຺ຂຍວິພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສງ຺ຂາ ສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກຕ຺ຕາ ສງ຺ຂາເຕນາຕິ ວຈນສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຓ຺ຫາເລປທິຏ຺ຐິເລປາຠາເວນ ນິຣຸປເລປສງ຺ຂາເຕນ. ສວາສນານໍ ສພ຺ພກິເລສານໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ເອກນ຺ຕວຈເນນ ວິເສເສຕ຺ວາ ເອກນ຺ຕວີຕຣາໂຄຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກນ຺ຕນິກ຺ກິເລໂສຕິ ຣາຄໂທສໂມຫາວເສເສຫິ ສພ຺ພກິເລເສຫິ ນິກ຺ກິເລໂສ. ເອກາຍນມຄ຺ຄໍ ຄໂຕຕິ ພຸທ຺ໂຘຕິ ຄມນຕ຺ຖານໍ ຘາຕູນໍ ພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖຕ຺ຕາ ພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາປິ ຘາຕຸໂຍ ຄມນຕ຺ຖາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອກາຍນມຄ຺ຄໍ ຄຕຕ຺ຕາ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອກາຍນມຄ຺ໂຄຕິ ເຈຕ຺ຖ –

‘‘ມຄ຺ໂຄ ປນ຺ໂຖ ປໂຖ ປຊ຺ໂຊ, ອຎ຺ຊສໍ ວຏຸມາຍນໍ;

ນາວາ ອຸຕ຺ຕຣເສຕຸ ຈ, ກຸລ຺ໂລ ຈ ຠິສິ ສງ຺ກໂມ’’ຕິ . (ຈູຬນິ. ປາຣາຍນຕ຺ຖຸຕິຄາຖານິທ຺ເທສ ໑໐໑) –

ມຄ຺ຄສ຺ສ ພຫູສຸ ນາເມສຸ ອຍນນາເມນ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມາ ເອກມຄ຺ຄຠູໂຕ ມຄ຺ໂຄ, ນ ທ຺ເວຘາປຖຠູໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ເອເກນ ອຍິຕພ຺ໂພ ມຄ຺ໂຄຕິ ເອກາຍນມຄ຺ໂຄ. ເອເກນາຕິ ຄຓສງ຺ຄຓິກໍ ປຫາຍ ປວິເວເກນ ຈິຕ຺ເຕນ. ອຍິຕພ຺ໂພຕິ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ອຍນ຺ຕິ ວາ ເອເຕນາຕິ ອຍໂນ, ສໍສາຣໂຕ ນິພ຺ພານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເກສໍ ອຍໂນ ເອກາຍໂນ. ເອເກຕິ ເສຏ຺ຐາ, ສພ຺ພສຕ຺ຕເສຏ຺ຐາ ຈ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ຕສ຺ມາ ເອກາຍນມຄ຺ໂຄຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ອຍນຠູໂຕ ມຄ຺ໂຄຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຍຕີຕິ ວາ ອຍໂນ, ຄຈ຺ຉຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກສ຺ມິໍ ອຍໂນ ມຄ຺ໂຄຕິ ເອກາຍນມຄ຺ໂຄ, ເອກສ຺ມິໍເຍວ ພຸທ຺ຘສາສເນ ປວຕ຺ຕມາໂນ ມຄ຺ໂຄ, ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອປິ ຈ ເອກໍ ອຍຕີຕິ ເອກາຍໂນ, ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານາມຸຂຠາວນານຍປ຺ປວຕ຺ໂຕປິ ອປຣຠາເຄ ເອກໍ ນິພ຺ພານເມວ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເອກາຍນມຄ຺ໂຄຕິ ເອກນິພ຺ພານຄມນມຄ຺ໂຄຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອໂກ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ພຸທ຺ໂຘຕິ ນ ປເຣຫິ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ພຸທ຺ໂຘ, ກິໍ ປນ ສຍເມວ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ພຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອພຸທ຺ຘິວິຫຕຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘິປຏິລາຠາ ພຸທ຺ໂຘຕິ ພຸທ຺ຘິ ພຸທ຺ຘໍ ໂພໂຘຕິ ປຣິຍາຍວຈນເມຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ນີລຣຕ຺ຕຄຸຓໂຍຄາ ນີໂລ ປໂຏ ຣຕ຺ໂຕ ປໂຏຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ພຸທ຺ຘຄຸຓໂຍຄາ ພຸທ຺ໂຘຕິ ຎາເປຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕໂຕ ປຣໍ ພຸທ຺ໂຘຕິ ເນຕໍ ນາມນ຺ຕິອາທິ ‘‘ອຕ຺ຖມນຸຄຕາ ອຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ຎາປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ມິຕ຺ຕາ ສຫາຍາ. ອມຈ຺ຈາ ຠຈ຺ຈາ. ຎາຕີ ປິຕຸປກ຺ຂິກາ. ສາໂລຫິຕາ ມາຕຸປກ຺ຂິກາ. ສມຓາ ປພ຺ພຊ຺ຊູປຄຕາ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ໂຠວາທິໂນ, ສມິຕປາປພາຫິຕປາປາ ວາ. ເທວຕາ ສກ຺ກາທໂຍ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ຈ. ວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິກນ຺ຕິ ວິໂມກ຺ໂຂ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ, ວິໂມກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ, ຕສ຺ມິໍ ວິໂມກ຺ຂນ຺ເຕ ຠວໍ ວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິກໍ ນາມ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາໂວ ຫິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສິຊ຺ຌຕິ, ອຣຫຕ຺ຕຜໂລທເຍ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາໂວ ວິໂມກ຺ຂນ຺ເຕ ຠໂວ ໂຫຕິ. ຕໍ ເນມິຕ຺ຕິກມ຺ປິ ນາມໍ ວິໂມກ຺ຂນ຺ເຕ ຠວໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິກເມຕໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ. ໂພຘິຍາ ມູເລ ສຫ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຏິລາຠາຕິ ມຫາໂພຘິຣຸກ຺ຂມູເລ ຍຖາວຸຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຏິລາເຠນ ສຫ. ສຈ຺ຉິກາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ, ສພ຺ພຘມ຺ມສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ວາ ຊາຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຍທິທໍ ພຸທ຺ໂຘຕິ ຍາ ອຍໍ ພຸທ຺ໂຘຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອຍໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ພຸທ຺ຘວິຠາວນາ.

‘‘ຍຖາ ພຸທ຺ເຘນ ເທສິຕາ’’ຕິຄາຖາປາທສ຺ສ ປນ ອິມິນາ ປທຠາຊນີເຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ເຖນ ອຍໍ ສໍສນ຺ທນາ – ອານາປານສ຺ສຕິໂຍ ຈ ຍຖາ ພຸທ຺ເຘນ ເທສິຕາ, ເຍນ ປກາເຣນ ເທສິຕາ. ຍຖາສທ຺ເທນ ສງ຺ຄຫິຕາ ທສ ຍຖຕ຺ຖາ ຈ ຍຖາ ພຸທ຺ເຘນ ເທສິຕາ, ເຍນ ປກາເຣນ ເທສິຕາຕິ ປກາຣຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ຍຖາສທ຺ທສ຺ສ, ສຠາວຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ຍຖາສທ຺ທສ຺ສ ສຣູເປກເສສວເສນ ເອກເສສໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປທຠາຊນີເຍ ປນສ຺ສ ຍຖຕ຺ເຖສຸ ເອເກກສ຺ສ ໂຍຊນາວເສນ ‘‘ເທສິໂຕ’’ຕິ ເອກວຈນໍ ກຕໍ.

‘‘ໂສຕິ ຄຫຏ຺ໂຐ ວາ ໂຫຕິ ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາທິປເທປິ ຍສ຺ສ ຄຫຏ຺ຐສ຺ສ ວາ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ວາຕິ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ໂລກຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ປຠາເສຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓສ຺ສ ປາກຏໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ສາວກປາຣມິຎາເຓນປິ ປຏິວິທ຺ຘຠາເວນ. ໂອຠາເສຕີຕິ ກາມາວຈຣຠູຕໍ ໂລກໍ. ຠາເສຕີຕິ ຣູປາວຈຣຠູຕໍ ໂລກໍ. ປຠາເສຕີຕິ ອຣູປາວຈຣຠູຕໍ ໂລກໍ.

ອຣິຍຎາຓນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓໍ. ມຫິກາ ມຸຕ຺ໂຕຕິ ມຫິກາຍ ມຸຕ຺ໂຕ. ມຫິກາຕິ ນີຫາໂຣ ວຸຈ຺ຈຕິ. ມຫິຍາ ມຸຕ຺ໂຕຕິປິ ປາໂຐ. ຘູມຣຊາ ມຸຕ຺ໂຕຕິ ຘູມໂຕ ຈ ຣຊໂຕ ຈ ມຸຕ຺ໂຕ. ຣາຫຸຄຫຓາ ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕຕິ ຣາຫຸໂນ ຈນ຺ທສ຺ສ ອາສນ຺ນຸປກ຺ກິເລສຕ຺ຕາ ທ຺ວີຫິ ອຸປສຄ຺ເຄຫິ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠາສເຕ ອິຕິ ສໂອຠາສຏ຺ເຐນ. ຕປເຕ ອິຕິ ສເຕຊຏ຺ເຐນ. ວິໂຣຈເຕ ອິຕິ ຣຸຈິຣຏ຺ເຐນ. ເອວເມວນ຺ຕິ ເອວໍ ເອວໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຈນ຺ໂທປິ ສຍໍ ຠາສນ຺ໂຕ ຕປນ຺ໂຕ ວິໂຣຈນ຺ໂຕ ອິມໍ ໂອກາສໂລກໍ ໂອຠາເສຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ຈ ປຎ຺ຎາຍ ຠາສນ຺ໂຕ ຕປນ຺ໂຕ ວິໂຣຈນ຺ໂຕ ອິມໍ ຂນ຺ຘາທິໂລກໍ ປຎ຺ຎາຍ ໂອຠາເສຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸຠຍຕ຺ຣາປິ ‘‘ຠາເສຕີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຠາສເຕ’’ ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ເຫຕຸອຕ຺ໂຖປິ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອຕິວິສທຕຣາຠສູຣິໂຍປມໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ຈນ຺ໂທປມາ ຄຫິຕາຕິ ເຈ? ສພ຺ພກິເລສປຣິຬາຫວູປສເມນ ສນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕຄຸຓຍຸຕ຺ຕຈນ຺ໂທປມາ ອນຸຈ຺ຉວິກາຕິ ຄຫິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ອານາປານສ຺ສຕິຠາວນາສິທ຺ຘິສາຘກໍ ໂຍຄາວຈຣໍ ຖຸນິຕ຺ວາ ອິມານິ ເຕຣສ ໂວທາເນ ຎາຓານີຕິ ຕານິ ຎາຓານິ ນິຄເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕີຕິ.

ໂວທານຎາຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.