໗໑. ມຫາກຣຸຓາຎາຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໑໗. ມຫາກຣຸຓາຎາຓນິທ຺ເທເສ ພຫຸເກຫິ ອາກາເຣຫີຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມາເນຫິ ເອກູນນວຸຕິຍາ ປກາເຣຫິ. ປສ຺ສນ຺ຕານນ຺ຕິ ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ຈ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ຈ ໂອໂລເກນ຺ຕານໍ. ໂອກ຺ກມຕີຕິ ໂອຕຣຕິ ປວິສຕິ. ອາທິຕ຺ໂຕຕິ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓວເສນ ປີຬາໂຍຄໂຕ ສນ຺ຕາປນຏ຺ເຐນ ອາທີປິໂຕ. ‘‘ຍທນິຈ຺ຈໍ, ຕໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໕) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພສງ຺ຂຕສ຺ສ ເຈວ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓວເສນ ປີຬິຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ກຣຸຓາຍ ມູລຠູຕຕ຺ຕາ ປຐມໍ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓວເສນ ‘‘ອາທິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຣາຄາທີຫິ ອາທິຕ຺ຕຕໍ ປນ ອຸປຣິ ວກ຺ຂຕິ. ອຖ ວາ ອາທິຕ຺ໂຕຕິ ຣາຄາທີຫິເຍວ ອາທິຕ຺ໂຕ. ອຸປຣິ ປນ ‘‘ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ນິພ຺ພາເປຕາ’’ຕິ ອຕ຺ຖາເປກ຺ຂນວເສນ ປຸນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂລກສນ຺ນິວາໂສຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ລຸຊ຺ຊນປລຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ໂລໂກ, ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສນ ສນ຺ນິວສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາຕິ ສນ຺ນິວາໂສ, ໂລໂກວ ສນ຺ນິວາໂສ ໂລກສນ຺ນິວາໂສ. ທຸກ຺ຂິຕໍ ຂນ຺ຘສນ຺ຕານໍ ອຸປາທາຍ ສຕ຺ຕໂວຫາຣສພ຺ຠາວໂຕ ໂລກສນ຺ນິວາສໂຍຄໂຕ ສຕ຺ຕສມູໂຫປິ ໂລກສນ຺ນິວາໂສ. ໂສປິ ຈ ສຫຂນ຺ຘໂກເຍວ. ອຸຍ຺ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອເນເກສຸ ກິຈ຺ເຈສຸ ນິຈ຺ຈພ຺ຍາປາຣຕາຍ ກຕໂຍໂຄ ກຕອຸສ຺ສາໂຫ, ສຕຕກິຈ຺ເຈສຸ ສອຸສ຺ສຸກ຺ໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຆຏ຺ຏນຍຸຕ຺ໂຕຕິ ວາ ອຸຍ຺ຍຸຕ຺ໂຕ. ປຍາໂຕຕິ ປພ຺ພເຕຍ຺ຍາ ນທີ ວິຍ ອນວຏ຺ຐິຕຄມເນນ ມຣຓາຍ ຍາຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ກຸມ຺ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນຕິ ກຸຈ຺ຉິຕໍ ມິຈ຺ຉາມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ໂນ. ອຸປຣິ ປນ ‘‘ວິປຖປກ຺ຂນ຺ໂທ’’ຕິ ນານາປເທຫິ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຸປນີຍຕີຕິ ຊຣາວເສນ ມຣຓາຍ ອຸປນີຍຕິ ຫຣີຍຕິ. ຊຣາ ຫິ ‘‘ອາຍຸໂນ ສໍຫານີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໒) ວຸຕ຺ຕາ. ອທ຺ຘຸໂວຕິ ນ ຖິໂຣ, ສທາ ຕເຖວ ນ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ອທ຺ຘຸໂວ, ຕສ຺ມາ ອຸປນີຍຕີຕິ ປຸຣິມສ຺ສ ກາຣຓວຈນເມຕໍ. ເອເຕນ ສກາຣຓໍ ຊຣາທຸກ຺ຂໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ຊຣາທຸກ຺ຂໍ ທິສ຺ວາ ຊຣາປາຣິຊຸຎ຺ຎຣຫິຕາປິ ວິຎ຺ຎູ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ອຕາໂຓຕິ ຕາຍິຕຸໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສມຕ຺ເຖນ ຣຫິໂຕ, ອນາຣກ຺ໂຂຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອນຠິສ຺ສໂຣຕິ ອຠິສຣິຕ຺ວາ ອຠິຄນ຺ຕ຺ວາ ພ຺ຍາຫຣເຓນ ອສ຺ສາເສຕຸໍ ສມຕ຺ເຖນ ຣຫິໂຕ, ອສຫາໂຍຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ອນຠິສ຺ສໂຣ, ຕສ຺ມາ ອຕາໂຓຕິ ປຸຣິມສ຺ສ ກາຣຓວຈນເມຕໍ. ເອເຕນ ສກາຣຓໍ ປິຍວິປ຺ປໂຍຄທຸກ຺ຂໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປິຍວິປ຺ປໂຍຄທຸກ຺ຂໍ ທິສ຺ວາ ຎາຕິປາຣິຊຸຎ຺ຎຣຫິຕາປິ ວິຎ຺ຎູ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ອສ຺ສໂກຕິ ສກຠຓ຺ຑຣຫິໂຕ. ສພ຺ພໍ ປຫາຍ ຄມນີຍນ຺ຕິ ສກຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ຂິຕໍ ສພ຺ພໍ ປຫາຍ ໂລເກນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ມາ ສພ຺ພໍ ປຫາຍ ຄມນີຍໍ, ຕສ຺ມາ ອສ຺ສໂກຕິ ປຸຣິມສ຺ສ ກາຣຓວຈນເມຕໍ. ເອເຕນ ສກາຣຓໍ ມຣຓທຸກ຺ຂໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ໂຠຄປາຣິຊຸຎ຺ຎຣຫິຕາປິ ວິຎ຺ຎູ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ‘‘ກມ຺ມສ຺ສກາ ມາຓວສຕ຺ຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໘໙) ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ຈ ຣຏ຺ຐປາລສຸຕ຺ເຕ ຈ ‘‘ອສ຺ສໂກ ໂລໂກ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໓໐໕) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ກຖໍ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ເຈ? ປຫາຍ ຄມນີຍໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອສ຺ສໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກມ຺ມໍ ປນ ນ ປຫາຍ ຄມນີຍໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ກມ຺ມສ຺ສກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣຏ຺ຐປາລສຸຕ຺ເຕເຍວ ຈ ເອວເມຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕ຺ວໍ ປນ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄມິສ຺ສສີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໓໐໖). ອູໂນຕິ ປາຣິປູຣິຣຫິໂຕ. ອຕິຕ຺ໂຕຕິ ຠິຍ຺ໂຍ ຠິຍ຺ໂຍ ປຕ຺ຖນາຍປິ ນ ສຸຫິໂຕ. ອິທໍ ອູນຠາວສ຺ສ ກາຣຓວຈນໍ. ຕຓ຺ຫາທາໂສຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ວເສ ວຕ຺ຕນໂຕ ຕຓ຺ຫາຍ ທາສຠູໂຕ. ອິທໍ ອຕິຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ກາຣຓວຈນໍ. ເອເຕນ ອິຈ຺ຉາໂຣຄາປເທເສນ ສກາຣຓໍ ພ຺ຍາຘິທຸກ຺ຂໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ພ຺ຍາຘິທຸກ຺ຂໍ ທິສ຺ວາ ພ຺ຍາຘິປາຣິຊຸຎ຺ຎຣຫິຕາປິ ວິຎ຺ຎູ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ອຕາຍໂນຕິ ປຸຕ຺ຕາທີຫິປິ ຕາຍນສ຺ສ ອຠາວໂຕ ອຕາຍໂນ ອນາຣກ຺ໂຂ, ອລພ຺ຠເນຍ຺ຍເຂໂມ ວາ. ອເລໂຓຕິ ອລ຺ລີຍິຕຸໍ ນິສ຺ສິຕຸໍ ອນຣໂຫ ອລ຺ລີນານມ຺ປິ ຈ ເລຓກິຈ຺ຈາກາຣໂກ. ອສຣໂຓຕິ ນິສ຺ສິຕານໍ ນ ຠຍສາຣໂກ ນ ຠຍວິນາສໂກ. ອສຣຓີຠູໂຕຕິ ປຸເຣ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ອຠາເວເນວ ອສຣໂຓ, ອຸປ຺ປຕ຺ຕິສມກາລເມວ ອສຣຓີຠູໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸທ຺ຘໂຕຕິ ສພ຺ພາກຸສເລສຸ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ສຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ຈ ອກຸສລຸປ຺ປຕ຺ຕິພາຫຸລ຺ລໂຕ ອກຸສລສມງ຺ຄີໂລໂກ ເຕນ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ອຸທ຺ຘໂຕ. ອວູປສນ຺ໂຕຕິ ອວູປສມນລກ຺ຂຓສ຺ສ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສ຺ເສວ ໂຍເຄນ ອວູປສນ຺ໂຕ ຠນ຺ຕມິຄປຏິຠາໂຄ. ‘‘ອຸປນີຍຕິ ໂລໂກ’’ຕິອາທີສຸ ຈຕູສຸ ຈ ‘‘ອຸທ຺ຘໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ ຈ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ໂລໂກຕິ ອາຄຕໍ, ເສເສສຸ ໂລກສນ຺ນິວາໂສຕິ. ອຸຠຍຖາປິ ໂລໂກເຍວ. ສສລ຺ໂລຕິ ປີຬາຊນກຕາຍ ອນ຺ໂຕຕຸທນຕາຍ ທຸນ຺ນີຫຣຓີຍຕາຍ ຈ ສລ຺ລາຕິ ສງ຺ຂໍ ຄເຕຫິ ຣາຄາທີຫິ ສລ຺ເລຫິ ສຫວຕ຺ຕນໂກ. ວິທ຺ໂຘຕິ ມິຄາທໂຍ ກທາຈິ ປເຣຫິ ວິທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຍໍ ປນ ໂລໂກ ນິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຕນາວ ວິທ຺ໂຘ. ປຸຖຸສລ຺ເລຫີຕິ ‘‘ສຕ຺ຕ ສລ຺ລານິ – ຣາຄສລ຺ລໍ, ໂທສສລ຺ລໍ, ໂມຫສລ຺ລໍ, ມານສລ຺ລໍ, ທິຏ຺ຐິສລ຺ລໍ, ກິເລສສລ຺ລໍ, ທຸຈ຺ຈຣິຕສລ຺ລ’’ນ຺ຕິ (ມຫານິ. ໑໗໔) ວຸຕ຺ເຕຫິ ສຕ຺ຕຫິ ສລ຺ເລຫິ. ຕສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ໂລກສນ຺ນິວາສສ຺ສ. ສລ຺ລານໍ ອຸທ຺ຘຕາຕິ ເຕສໍ ສລ຺ລານໍ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕາ ປຸຄ຺ຄໂລ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ມຍາຕິ ມໍ ຐເປຕ຺ວາ. ເຍປິ ຠຄວໂຕ ສາວກາ ສລ຺ລານິ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຠຄວໂຕ ວຈເນເນວ ອຸທ຺ຘຣຓໂຕ ຠຄວາວ ອຸທ຺ຘຣຕິ ນາມ. ອວິຊ຺ຊນ຺ຘກາຣາວຣໂຓຕິ ອວິຊ຺ຊາ ເອວ ສຠາວທສ຺ສນຈ຺ຉາທເນນ ອນ຺ຘໍ ວິຍ ກໂຣຕີຕິ ອວິຊ຺ຊນ຺ຘກາໂຣ, ໂສວ ສຠາວາວຄມນນິວາຣເຓນ ອາວຣຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອວິຊ຺ຊນ຺ຘກາຣາວຣໂຓ. ກິເລສປຎ຺ຊຣປກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ກິເລສາ ເອວ ກຸສລຄມນສນ຺ນິຣຸຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຊໂຣຕິ ກິເລສປຎ຺ຊໂຣ, ອວິຊ຺ຊາປຠເວ ກິເລສປຎ຺ຊເຣ ປກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ປາຕິໂຕ. ອາໂລກໍ ທສ຺ເສຕາຕິ ປຎ຺ຎາໂລກໍ ທສ຺ສນສີໂລ, ປຎ຺ຎາໂລກສ຺ສ ທສ຺ເສຕາຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ອວິຊ຺ຊາຄໂຕຕິ ອວິຊ຺ຊໍ ຄໂຕ ປວິຏ຺ໂຐ. ນ ເກວລໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ອາວຣຓມຕ຺ຕເມວ, ອຖ ໂຂ ຄຫນຄໂຕ ວິຍ ອວິຊ຺ຊາໂກສສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ໂຐຕິ ປຸຣິມໂຕ ວິເສໂສ. ອຓ຺ຑຠູໂຕຕິອາທໂຍ ຈ ວິເສສາເຍວ. ອຓ຺ຑຠູໂຕຕິ ອຓ຺ເຑ ຠູໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຍຖາ ຫິ ອຓ຺ເຑ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ເອກຈ຺ເຈ ສຕ຺ຕາ ‘‘ອຓ຺ຑຠູຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວມຍໍ ໂລໂກ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກເສ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຓ຺ຑຠູໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຣິໂຍນທ຺ໂຘຕິ ເຕນ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກເສນ ສມນ຺ຕໂຕ ໂອນທ຺ໂຘ ພທ຺ໂຘ ເວຐິໂຕ.

ຕນ຺ຕາກຸລກຊາໂຕຕິ ຕນ຺ຕໍ ວິຍ ອາກຸລຠູໂຕ. ຍຖາ ນາມ ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ມູສິກຈ຺ຉິນ຺ນໍ ເປສກາຣານໍ ຕນ຺ຕໍ ຕຫິໍ ຕຫິໍ ອາກຸລໍ ໂຫຕິ, ອິທໍ ອຄ຺ຄໍ ອິທໍ ມູລນ຺ຕິ ອຄ຺ເຄນ ວາ ອຄ຺ຄໍ, ມູເລນ ວາ ມູລໍ ສມາເນຕຸໍ ທຸກ຺ກຣໍ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ສຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຍາກາເຣ ຂລິຕາ ອາກຸລາ ພ຺ຍາກຸລາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ. ຕຕ຺ຖ ຕນ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາເຣ ຐຕ຺ວາ ສກ຺ກາປິ ຠເວຍ຺ຍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ, ຐເປຕ຺ວາ ປນ ທ຺ເວ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ອຎ຺ໂຎ ສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍຖາ ປນ ອາກຸລໍ ຕນ຺ຕໍ ກຎ຺ຊິກໍ ທຕ຺ວາ ໂກຈ຺ເຉນ ປຫຏໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກຸລກຊາຕໍ ໂຫຕິ ຄຓ຺ຐິພທ຺ຘໍ, ເອວມຍໍ ໂລໂກ ປຈ຺ຈເຍສຸ ປກ຺ຂລິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເຍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິຄຕວເສນ ກຸລກຊາໂຕ ໂຫຕິ ຄຓ຺ຐິພທ຺ໂຘ. ເຍ ຫິ ເກຈິ ທິຏ຺ຐິໂຍ ນິສ຺ສິຕາ, ສພ຺ເພ ເຕ ປຈ຺ຈຍໍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິເຍວ. ກຸລາຄຓ຺ຐິກຊາໂຕຕິ ກຸລາຄຓ຺ຐິກໍ ວິຍ ຠູໂຕ. ກຸລາຄຓ຺ຐິກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເປສກາຣກຎ຺ຊິກສຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກຸລາ ນາມ ສກຸຓິກາ, ຕສ຺ສາ ກຸລາວໂກ’’ຕິປິ ເອເກ. ຍຖາ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ອາກຸລໍ ອຄ຺ເຄນ ວາ ອຄ຺ຄໍ, ມູເລນ ວາ ມູລໍ ສມາເນຕຸໍ ທຸກ຺ກຣນ຺ຕິ ປຸຣິມນເຍເນວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ມຸຎ຺ຊປພ຺ພຊຠູໂຕຕິ ມຸຎ຺ຊຕິຓໍ ວິຍ ປພ຺ພຊຕິຓໍ ວິຍ ຈ ຠູໂຕ ມຸຎ຺ຊຕິຓປພ຺ພຊຕິຓສທິໂສ ຊາໂຕ. ຍຖາ ຕານິ ຕິຓານິ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ກຕຣຊ຺ຊຸ ຊິຓ຺ຓກາເລ ກຕ຺ຖຈິ ປຕິຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕສໍ ຕິຓານໍ ‘‘ອິທໍ ອຄ຺ຄໍ ອິທໍ ມູລ’’ນ຺ຕິ ອຄ຺ເຄນ ວາ ອຄ຺ຄໍ, ມູເລນ ວາ ມູລໍ ສມາເນຕຸໍ ທຸກ຺ກຣໍ, ຕມ຺ປິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາເຣ ຐຕ຺ວາ ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ, ຐເປຕ຺ວາ ປນ ທ຺ເວ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ອຎ຺ໂຎ ສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເອວມຍໍ ໂລໂກ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິຄຕວເສນ ຄຓ຺ຐິຊາໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ສໍສາຣໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອປາໂຍຕິ ນິຣໂຍ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ເປຕ຺ຕິວິສໂຍ ອສຸຣກາໂຍ. ສພ຺ເພປິ ຫິ ເຕ ວຑ຺ຒິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອາຍສ຺ສ ອຠາວໂຕ ‘‘ອປາໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕຖາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຄຕິຠາວໂຕ ທຸຄ຺ຄຕິ. ສຸຂສມຸສ຺ສຍໂຕ ວິນິປຕິຕຕ຺ຕາ ວິນິປາໂຕ. ອິຕໂຣ ປນ –

‘‘ຂນ຺ຘານຎ຺ຈ ປຏິປາຏິ, ຘາຕຸອາຍຕນານ ຈ;

ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນໍ ວຕ຺ຕມານາ, ສໍສາໂຣຕິ ປວຸຈ຺ຈຕິ’’.

ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ ນາຕິກ຺ກມຕິ. ອຖ ໂຂ ຈຸຕິໂຕ ປຏິສນ຺ຘິໍ, ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ຈຸຕິນ຺ຕິ ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິໂຍ ຄຓ຺ຫມາໂນ ຕີສຸ ຠເວສຸ ຈຕູສຸ ໂຍນີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຄຕີສຸ ສຕ຺ຕສຸ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕີສຸ ນວສຸ ສຕ຺ຕາວາເສສຸ ມຫາສມຸທ຺ເທ ວາຕຸກ຺ຂິຕ຺ຕນາວາ ວິຍ ຍນ຺ຕໂຄໂຓ ວິຍ ຈ ປຣິພ຺ຠມຕິເຍວ. ອວິຊ຺ຊາວິສໂທສສລ຺ລິຕ຺ໂຕຕິ ອວິຊ຺ຊາເຍວ ອກຸສລຸປ຺ປາທເນນ ກຸສລຊີວິຕນາສນໂຕ ວິສນ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊາວິສໍ, ຕເທວ ສນ຺ຕານທູສນໂຕ ອວິຊ຺ຊາວິສໂທໂສ, ເຕນ ອນຸສຍປຣິຍຸຏ຺ຐານທຸຈ຺ຈຣິຕຠູເຕນ ຠຸສໍ ລິຕ຺ໂຕ ມກ຺ຂິໂຕຕິ ອວິຊ຺ຊາວິສໂທສສລ຺ລິຕ຺ໂຕ. ກິເລສກລລີຠູໂຕຕິ ອວິຊ຺ຊາທິມູລກາ ກິເລສາ ເອວ ໂອສີທນຏ຺ເຐນ ກລລໍ ກທ຺ທໂມຕິ ກິເລສກລລໍ, ຕທສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ກິເລສກລລີ, ເອວໍຠູໂຕ. ຣາຄໂທສໂມຫຊຏາຊຏິໂຕຕິ ໂລຠປຏິຆາວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຕາ ຣາຄໂທສໂມຫາ ເອວ ຣູປາທີສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍວເສນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ສໍສິພ຺ພນຏ຺ເຐນ ເວຬຸຄຸມ຺ພາທີນໍ ສາຂາຊາລສງ຺ຂາຕາ ຊຏາ ວິຍາຕິ ຊຏາ, ຕາຍ ຣາຄໂທສໂມຫຊຏາຍ ຊຏິໂຕ. ຍຖາ ນາມ ເວຬຸຊຏາທີຫິ ເວຬຸອາທໂຍ, ເອວໍ ຕາຍ ຊຏາຍ ອຍໍ ໂລໂກ ຊຏິໂຕ ວິນທ຺ໂຘ ສໍສິພ຺ພິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊຏໍ ວິຊເຏຕາຕິ ອິມໍ ເອວໍ ເຕຘາຕຸກໍ ໂລກໍ ຊເຏຕ຺ວາ ຐິຕໍ ຊຏໍ ວິຊເຏຕາ ສໍຉິນ຺ທິຕາ ສມ຺ປທາລຍິຕາ.

ຕຓ຺ຫາສງ຺ຆາຏປຏິມຸກ຺ໂກຕິ ຕຓ຺ຫາ ເອວ ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນໍ ປວຕ຺ຕິໂຕ ສງ຺ຆຏິຕຏ຺ເຐນ ສງ຺ຆາໂຏຕິ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຆາໂຏ, ຕສ຺ມິໍ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຆາເຏ ປຏິມຸກ຺ໂກ ອນຸປວິຏ຺ໂຐ ອນ຺ໂຕຄໂຕຕິ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຆາຏປຏິມຸກ຺ໂກ. ຕຓ຺ຫາຊາເລນ ໂອຕ຺ຖໂຏຕິ ຕຓ຺ຫາ ເອວ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສໍສິພ຺ພນຏ຺ເຐນ ຊາລນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາຊາລໍ, ເຕນ ຕຓ຺ຫາຊາເລນ ໂອຕ຺ຖໂຏ ສມນ຺ຕໂຕ ຉາທິໂຕ ປລິເວຐິໂຕ. ຕຓ຺ຫາໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫຕີຕິ ຕຓ຺ຫາ ເອວ ສໍສາເຣ ອາກຑ຺ຒນຏ຺ເຐນ ໂສໂຕຕິ ຕຓ຺ຫາໂສໂຕ, ເຕນ ຕຓ຺ຫາໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫຕິ ອາກຑ຺ຒີຍຕິ. ຕຓ຺ຫາສຎ຺ໂຎຊເນນ ສຎ຺ຎຸຕ຺ໂຕຕິ ຕຓ຺ຫາ ເອວ ໂລກໍ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ສໍໂຍຊນໂຕ ພນ຺ຘນໂຕ ສໍໂຍຊນນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາສໍໂຍຊນໍ, ເຕນ ຕຓ຺ຫາສໍໂຍຊເນນ ສຎ຺ຎຸຕ຺ໂຕ ພທ຺ໂຘ. ຕຓ຺ຫານຸສເຍນ ອນຸສໂຏຕິ ຕຓ຺ຫາ ເອວ ອນຸສຍນຏ຺ເຐນ ອນຸສໂຍຕິ ຕຓ຺ຫານຸສໂຍ, ເຕນ ຕຓ຺ຫານຸສເຍນ ອນຸສໂຏ ອນຸຄໂຕ ຖາມຄໂຕ. ຕຓ຺ຫາສນ຺ຕາເປນ ສນ຺ຕປ຺ປຕີຕິ ຕຓ຺ຫາ ເອວ ປວຕ຺ຕິກາເລ ຜລກາເລ ຈ ໂລກໍ ສນ຺ຕາເປຕີຕິ ສນ຺ຕາໂປ, ເຕນ ຕຓ຺ຫາສນ຺ຕາເປນ ສນ຺ຕປ຺ປຕິ ສນ຺ຕາປີຍຕິ. ຕຓ຺ຫາປຣິຬາເຫນ ປຣິຑຍ຺ຫຕີຕິ ຕຓ຺ຫາ ເອວ ພລວຠູຕາ ປວຕ຺ຕິກາເລ ຜລກາເລ ຈ ສມນ຺ຕໂຕ ທຫນຏ຺ເຐນ ມຫາປຣິຬາໂຫຕິ ຕຓ຺ຫາປຣິຬາໂຫ, ເຕນ ຕຓ຺ຫາປຣິຬາເຫນ ປຣິຑຍ຺ຫຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ຑຫີຍຕິ. ທິຏ຺ຐິສງ຺ຆາຏາທໂຍ ອິມິນາວ ນເຍນ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

ອນຸຄໂຕຕິ ອນຸປວິຏ຺ໂຐ. ອນຸສໂຏຕິ ອນຸຘາວິໂຕ. ອຠິຠູໂຕຕິ ປີຬິໂຕ. ອພ຺ຠາຫໂຕຕິ ອຠິອາຫໂຕ ອຠິມຸຂໍ ຠຸສໍ ປຫໂຕ. ທຸກ຺ເຂ ປຕິຏ຺ຐິໂຕຕິ ທຸກ຺ເຂ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈເກ ສຸຂວິປລ຺ລາເສນ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ອຠິນິວິຏ຺ໂຐ.

ຕຓ຺ຫາຍ ອຸຑ຺ຑິໂຕຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ອຸລ຺ລງ຺ຆິໂຕ. ຈກ຺ຂຸ ຫິ ຕຓ຺ຫາຣຊ຺ຊຸນາ ອາວຸນິຕ຺ວາ ຣູປນາຄທນ຺ເຕ ອຸຑ຺ຑິຕໍ, ໂສຕາທີນິ ຕຓ຺ຫາຣຊ຺ຊຸນາ ອາວຸນິຕ຺ວາ ສທ຺ທາທິນາຄທນ຺ເຕສຸ ອຸຑ຺ຑິຕານິ. ຕໍສມງ຺ຄີໂລໂກປິ ອຸຑ຺ຑິໂຕເຍວ ນາມ. ຊຣາປາກາຣປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ອນຕິກ຺ກມນີຍຏ຺ເຐນ ປາກາຣຠູຕາຍ ຊຣາຍ ປຣິວາຣິໂຕ. ມຈ຺ຈຸປາເສນ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ທຸມ຺ໂມຈນີຍຏ຺ເຐນ ປາສຠູເຕນ ມຣເຓນ ພທ຺ໂຘ. ມຫາພນ຺ຘນພທ຺ໂຘຕິ ທຬ຺ຫຕ຺ຕາ ທຸຈ຺ເຉທຕ຺ຕາ ຈ ມຫນ຺ເຕຫິ ພນ຺ຘເນຫິ ພທ຺ໂຘ. ຣາຄພນ຺ຘເນນາຕິ ຣາໂຄ ເອວ ພນ຺ຘຕິ ສໍສາຣໂຕ ຈລິຕຸໍ ນ ເທຕີຕິ ຣາຄພນ຺ຘນໍ. ເຕນ ຣາຄພນ຺ຘເນນ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ກິເລສພນ຺ຘເນນາຕິ ວຸຕ຺ຕາວເສເສນ ກິເລສພນ຺ຘເນນ. ທຸຈ຺ຈຣິຕພນ຺ຘເນນາຕິ ຕິວິເຘນ. ສຸຈຣິຕໍ ປນ ພນ຺ຘນໂມກ຺ຂສ຺ສ ເຫຕຸຠູຕໍ ພນ຺ຘນໂມກ຺ຂຠູຕຎ຺ຈ ອຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ພນ຺ຘນໍ ໂມເຈຕາຕິ ຕສ຺ສ ພນ຺ຘນໍ ໂມເຈຕາ. ພນ຺ຘນາ ໂມເຈຕາຕິປິ ປາໂຐ, ພນ຺ຘນໂຕ ຕໍ ໂມເຈຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫາສມ຺ພາຘປ຺ປຏິປນ຺ໂນຕິ ກຸສລສຎ຺ຈາຣປີຬເນນ ມຫາສມ຺ພາຘສງ຺ຂາຕໍ ຣາຄໂທສໂມຫມານທິຏ຺ຐິກິເລສທຸຈ຺ຈຣິຕຄຫນໍ ປຏິປນ຺ໂນ. ໂອກາສໍ ທສ຺ເສຕາຕິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣສມາຘິປຎ຺ຎາໂອກາສໍ ທສ຺ເສຕາ. ມຫາປລິໂພເຘນ ປລິພຸທ຺ໂຘຕິ ມຫານິວາຣເຓນ ນິວຸໂຕ. ມຫາເລເປນ ວາ ລິຕ຺ໂຕ. ປລິໂພໂຘຕິ ຈ ຣາຄາທິສຕ຺ຕວິໂຘ ເອວ. ‘‘ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິປລິໂພໂຘ’’ຕິ ເອເກ. ປລິໂພຘໍ ເຉຕາຕິ ຕໍ ປລິໂພຘໍ ຉິນ຺ທິຕາ. ມຫາປປາເຕຕິ ປຎ຺ຈຄຕິປປາເຕ, ຊາຕິຊຣາມຣຓປປາເຕ ວາ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ທຸຣຸຕ຺ຕຣຓຏ຺ເຐນ ປປາໂຕ. ປປາຕາ ອຸທ຺ຘຕາຕິ ຕມ຺ຫາ ປປາຕໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕາ. ມຫາກນ຺ຕາຣປ຺ປຏິປນ຺ໂນຕິ ຊາຕິຊຣາພ຺ຍາຘິມຣຓໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສກນ຺ຕາຣໍ ປຏິປນ຺ໂນ. ສພ຺ພມ຺ປິ ຕໍ ທຸຣຕິກ຺ກມນຏ຺ເຐນ ກນ຺ຕາໂຣ, ຕໍ ກນ຺ຕາຣໍ ຕາເຣຕາ. ກນ຺ຕາຣາ ຕາເຣຕາຕິ ວາ ປາໂຐ. ມຫາສໍສາຣປ຺ປຏິປນ຺ໂນຕິ ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນໍ ຂນ຺ຘສນ຺ຕານໍ ປຏິປນ຺ໂນ. ສໍສາຣາ ໂມເຈຕາຕິ ສໍສາຣໂຕ ໂມເຈຕາ. ສໍສາຣໍ ໂມເຈຕາຕິ ວາ ປາໂຐ. ມຫາວິທຸຄ຺ເຄຕິ ສໍສາຣວິທຸຄ຺ເຄ. ສໍສາໂຣເຍວ ຫິ ທຸຄ຺ຄມນຏ຺ເຐນ ວິທຸຄ຺ໂຄ. ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕຕີຕິ ຠຸສໍ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຈຣຕິ. ມຫາປລິເປຕິ ມຫນ຺ເຕ ກາມກທ຺ທເມ. ກາໂມ ຫິ ໂອສີທນຏ຺ເຐນ ປລິໂປ. ປລິປນ຺ໂນຕິ ລຄ຺ໂຄ. ມຫາປລິປປລິປນ຺ໂນຕິປິ ປາໂຐ.

ອພ຺ຠາຫໂຕຕິ ສພ຺ໂພປທ຺ທເວຫິ ອພ຺ຠາຫໂຕ. ຣາຄຄ຺ຄິນາຕິ ຣາຄາທໂຍເຍວ ອນຸທຫນຏ຺ເຐນ ອຄ຺ຄິ, ເຕນ ຣາຄຄ຺ຄິນາ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຸນ຺ນີຕໂກຕິ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນີໂຕ, ຊາຕິຍາ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຊຣາທິອຸປທ຺ທວາຍ ນີໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກ-ກາໂຣ ປເນຕ຺ຖ ອນຸກມ຺ປາຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຫຎ຺ຎຕິ ນິຈ຺ຈມຕາໂຓຕິ ປຣິຕ຺ຕາຍເກນ ຣຫິໂຕ ສຕຕໍ ປີຬີຍຕິ. ປຕ຺ຕທຓ຺ໂຑຕິ ຣາຊາທີຫິ ລທ຺ຘອາໂຓ. ຕກ຺ກໂຣຕິ ໂຈໂຣ. ວຊ຺ຊພນ຺ຘນພທ຺ໂຘຕິ ຣາຄາທິວຊ຺ຊພນ຺ຘເນຫິ ພທ຺ໂຘ. ອາຆາຕນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕຕິ ມຣຓຘມ຺ມຄຓ຺ຐິກຏ຺ຐານໍ ອຸເປຈ຺ຈ ຐິໂຕ. ໂກຈິ ພນ຺ຘນາ ໂມເຈຕາ. ໂກຈິ ພນ຺ຘນໍ ໂມເຈຕາຕິປິ ປາໂຐ. ອນາໂຖຕິ ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ນາໂຖ ອິສ຺ສໂຣ, ສຍໍ ວາ ນ ນາໂຖ ນ ອິສ຺ສໂຣຕິ ອນາໂຖ, ອສຣໂຓຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ປຣມກາປຎ຺ຎປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ຊຣາທິປຏິພາຫເນ ອປ຺ປຫຸຕາຍ ອຕີວ ກປຓຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ. ຕາເຍຕາຕິ ຣກ຺ຂິຕາ. ຕາຍິຕາຕິ ວາ ປາໂຐ ສຸນ຺ທໂຣ. ທຸກ຺ຂາຠິຕຸນ຺ໂນຕິ ຊາຕິທຸກ຺ຂາທີຫິ ອເນເກຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ອຠິຕຸນ຺ໂນ ອຕິພ຺ຍາຘິໂຕ ອຕິກມ຺ປິໂຕ ຈ. ຈິຣຣຕ຺ຕໍ ປີຬິໂຕຕິ ທຸກ຺ເຂເຫວ ທີຆມທ຺ຘານໍ ປີຬິໂຕ ຆຏ຺ຏິໂຕ. ຄຘິໂຕຕິ ເຄເຘນ ຄິທ຺ໂຘ, ອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ເຖນ ວາ ຄນ຺ຖິໂຕ. ນິຈ຺ຈໍ ປິປາສິໂຕຕິ ປາຕຸໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອິຈ຺ຉາ ປິປາສາ, ສາ ຕຓ຺ຫາ ເອວ, ຕຓ຺ຫາປິປາສາຍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປິປາສິໂຕ.

ອນ຺ໂຘຕິ ທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ຈກ຺ຂູຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອຠາວໂຕ ກາໂຓ. ປຎ຺ຎາ ຫິ ຘມ຺ມສຠາວໍ ປສ຺ສຕິ. ອຈກ຺ຂຸໂກຕິ ຕໍ ປນ ອນ຺ຘຕ຺ຕໍ ນ ປຈ຺ຉາ ສມ຺ຠູຕໍ, ປກຕິຍາ ເອວ ອວິຊ຺ຊມານຈກ຺ຂຸໂກຕິ ຕເມວ ອນ຺ຘຕ຺ຕໍ ວິເສເສຕິ. ຫຕເນຕ຺ໂຕຕິ ນຍນຏ຺ເຐນ ເນຕ຺ຕນ຺ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອຠາວໂຕເຍວ ວິນຏ຺ຐເນຕ຺ຕໂກ. ສມວິສມໍ ທສ຺ເສນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ເນຕີຕິ ເນຕ຺ຕນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຎາຍ ສຸຄຕິຎ຺ຈ ອຄຕິຎ຺ຈ ນຍຕິ. ຫຕເນຕ຺ຕຕ຺ຕາເຍວສ຺ສ ເນຕຸອຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອປຣິຓາຍໂກຕິ ອາຫ, ອວິຊ຺ຊມານເນຕ຺ຕໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ໂຎປິສ຺ສ ເນຕາ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິປຖປກ຺ຂນ຺ໂທຕິ ວິປຣີໂຕ, ວິສໂມ ວາ ປໂຖ ວິປໂຖ, ຕໍ ວິປຖໍ ປກ຺ຂນ຺ໂທ ປວິຏ຺ໂຐ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ວິປຖປກ຺ຂນ຺ໂທ, ມິຈ຺ຉາປຖສງ຺ຂາຕໍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຊສາປຣທ຺ໂຘຕິ ອຎ຺ຊເສ ອຸຊຸມຄ຺ຄສ຺ມິໍ ມຊ຺ຌິມປຏິປທາຍ ອປຣທ຺ໂຘ ວິຣທ຺ໂຘ. ອຣິຍປຖໍ ອາເນຕາຕິ ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ອຸປເນຕາ ປຏິປາທຍິຕາ. ມໂຫຆປກ຺ຂນ຺ໂທຕິ ຍສ຺ສ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໍ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ໂອຫນນ຺ຕິ ໂອສີທາເປນ຺ຕີຕິ ໂອຆາ, ປກຕິໂອຆໂຕ ມຫນ຺ຕາ ໂອຆາຕິ ມໂຫຆາ. ເຕ ກາໂມໂຆ ຠໂວໂຆ ທິຏ຺ໂຐໂຆ ອວິຊ຺ໂຊໂຆຕິ ຈຕຸປ຺ປເຠທາ. ເຕ ມໂຫເຆ ປກ຺ຂນ຺ໂທ ປວິຏ຺ໂຐຕິ ມໂຫຆປກ຺ຂນ຺ໂທ, ສໍສາຣສງ຺ຂາຕໍ ມໂຫຆໍ ວາ ປກ຺ຂນ຺ໂທຕິ.

໑໑໘. ອິທານິ ເອກຸຕ຺ຕຣິກນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວີຫິ ທິຏ຺ຐິຄເຕຫີຕິ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐີຫິ. ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐິເຍວ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ‘‘ຄູຖຄຕໍ ມຸຕ຺ຕຄຕ’’ນ຺ຕິອາທີນິ (ອ. ນິ. ໙.໑໑) ວິຍ. ຄນ຺ຕພ຺ພາຠາວໂຕ ວາ ທິຏ຺ຐິຍາ ຄຕມຕ຺ຕເມເວຕນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ, ທິຏ຺ຐີສຸ ຄຕໍ ອິທໍ ທສ຺ສນໍ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາຕິປິ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ. ທ຺ວາສຏ຺ຐິເຕສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິໂຍປິ ຫິ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐີຕິ ທ຺ເວວ ທິຏ຺ຐິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ສງ຺ເຂເປນ ສພ຺ພາ ທິຏ຺ຐິໂຍ ອນ຺ໂຕ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ທ຺ວີຫິ ທິຏ຺ຐິຄເຕຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິຍຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ໂຕ ສມຸທາຈາຣໍ ປຕ຺ໂຕ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ອປ຺ປທາເນນ ກຸສລຈາຣສ຺ສ ຄຫຓໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ທ຺ວີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິຏ຺ຐິຄເຕຫິ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕາ ເທວມນຸສ຺ສາ ໂອລີຍນ຺ຕິ ເອເກ, ອຕິຘາວນ຺ຕິ ເອເກ, ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຈ ປສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ (ອິຕິວຸ. ໔໙).

ຕີຫິ ທຸຈ຺ຈຣິເຕຫີຕິ ຕິວິຘກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ຈຕຸພ຺ພິຘວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ຕິວິຘມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕນ. ວິປ຺ປຏິປນ຺ໂນຕິ ວິຣູປໍ ປຏິປນ຺ໂນ, ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍເຄຫິ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ໂຍເຊນ຺ຕີຕິ ໂຍຄາ, ອີຕິອຕ຺ເຖນ ວາ ໂຍຄາ, ເຕຫິ ໂຍເຄຫິ ຍຸຕ຺ໂຕ ສມປ຺ປິໂຕ. ຈຕຸໂຍຄໂຍຊິໂຕຕິ ກາມໂຍໂຄ, ຠວໂຍໂຄ, ທິຏ຺ຐິໂຍໂຄ, ອວິຊ຺ຊາໂຍໂຄຕິ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ໂຍເຄຫິ ສກຏສ຺ມິໍ ໂຍໂຄ ວິຍ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ໂຍຊິໂຕ. ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິໂກ ຣາໂຄ ກາມໂຍໂຄ. ຣູປາຣູປຠເວສຸ ຉນ຺ທຣາໂຄ, ຌານນິກນ຺ຕິ ຈ, ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິສຫຊາໂຕ ຣາໂຄ ຠວວເສນ ປຕ຺ຖນາ ຠວໂຍໂຄ. ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິໂຍ ທິຏ຺ຐິໂຍໂຄ. ອຏ຺ຐສຸ ຐາເນສຸ ອຎ຺ຎາຓໍ ອວິຊ຺ຊາໂຍໂຄ. ເຕ ເອວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພລວຠູຕາ ໂອຆາ, ທຸພ຺ພລຠູຕາ ໂຍຄາ.

ຈຕູຫິ ຄນ຺ເຖຫີຕິ ຍສ຺ສ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ຄນ຺ເຖນ຺ຕິ ຆເຏນ຺ຕີຕິ ຄນ຺ຖາ. ເຕ ອຠິຊ຺ຌາ ກາຍຄນ຺ໂຖ, ພ຺ຍາປາໂທ ກາຍຄນ຺ໂຖ, ສີລພ຺ພຕປຣາມາໂສ ກາຍຄນ຺ໂຖ, ອິທໍສຈ຺ຈາຠິນິເວໂສ ກາຍຄນ຺ໂຖຕິ ຈຕຸປ຺ປເຠທາ. ອຠິຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ເອຕາຍ, ສຍໍ ວາ ອຠິຊ຺ຌາຍຕິ, ອຠິຊ຺ຌາຍນມຕ຺ຕເມວ ວາ ເອສາຕິ ອຠິຊ຺ຌາ, ໂລໂຠເຍວ. ນາມກາຍໍ ຄນ຺ເຖຕິ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ຆເຏຕີຕິ ກາຍຄນ຺ໂຖ. ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ ເຕນ ຈິຕ຺ຕໍ ປູຕິຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ພ຺ຍາປາທຍຕິ ວາ ວິນຍາຈາຣຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິຫິຕສຸຂາທີນີຕິ ພ຺ຍາປາໂທ. ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສີເລນ ສຸທ຺ຘິ ວເຕນ ສຸທ຺ຘິ ສີລວເຕນ ສຸທ຺ຘີຕິ ປຣາມສນໍ ສີລພ຺ພຕປຣາມາໂສ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາສິຕມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອາກາເຣນ ອຠິນິວິສຕີຕິ ອິທໍສຈ຺ຈາຠິນິເວໂສ. ເຕຫິ ຈຕູຫິ ຄນ຺ເຖຫິ ຄນ຺ຖິໂຕ, ພທ຺ໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຈຕູຫິ ອຸປາທາເນຫີຕິ ຠຸສໍ ອາທິຍນ຺ຕິ ທຬ຺ຫຄ຺ຄາຫໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ອຸປາທານາ. ເຕ ກາມຸປາທານໍ ທິຏ຺ຐຸປາທານໍ ສີລພ຺ພຕຸປາທານໍ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານນ຺ຕິ ຈຕຸປ຺ປເຠທາ. ວຕ຺ຖຸສງ຺ຂາຕໍ ກາມໍ ອຸປາທິຍຕີຕິ ກາມຸປາທານໍ, ກາໂມ ຈ ໂສ ອຸປາທານຎ຺ຈາຕິປິ ກາມຸປາທານໍ. ທິຏ຺ຐິ ຈ ສາ ອຸປາທານຎ຺ຈາຕິ ທິຏ຺ຐຸປາທານໍ, ທິຏ຺ຐິໍ ອຸປາທິຍຕີຕິປິ ທິຏ຺ຐຸປາທານໍ. ‘‘ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈາ’’ຕິອາທີສຸ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໔໗) ຫິ ປຸຣິມທິຏ຺ຐິໍ ອຸຕ຺ຕຣທິຏ຺ຐິ ອຸປາທິຍຕິ. ສີລພ຺ພຕໍ ອຸປາທິຍຕີຕິ ສີລພ຺ພຕຸປາທານໍ, ສີລພ຺ພຕຎ຺ຈ ຕໍ ອຸປາທານຎ຺ຈາຕິປິ ສີລພ຺ພຕຸປາທານໍ. ໂຄສີລໂຄວຕາທີນິ ຫິ ເອວໍ ວິສຸທ຺ຘີຕິ ອຠິນິເວສໂຕ ສຍເມວ ອຸປາທານານິ. ວທນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ວາໂທ, ອຸປາທິຍນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ອຸປາທານໍ. ກິໍ ວທນ຺ຕິ, ອຸປາທິຍນ຺ຕິ ວາ? ອຕ຺ຕານໍ. ອຕ຺ຕໂນ ວາທຸປາທານໍ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານໍ, ອຕ຺ຕວາທມຕ຺ຕເມວ ວາ ອຕ຺ຕາຕິ ອຸປາທິຍນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານໍ. ຐເປຕ຺ວາ ອິມາ ທ຺ເວ ທິຏ຺ຐິໂຍ ສພ຺ພາປິ ທິຏ຺ຐີ ທິຏ຺ຐຸປາທານໍ. ເຕຫິ ຈຕູຫິ ອຸປາທາເນຫິ. ອຸປາທີຍຕີຕິ ຠຸສໍ ຄຓ຺ຫີຍຕິ. ອຸປາທິຍຕີຕິ ວາ ປາໂຐ, ໂລໂກ ອຸປາທາເນຫິ ຕໍ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຠຸສໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຎ຺ຈຄຕິສມາຣຸຬ຺ໂຫຕິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏກາຣເຓຫິ ຄມ຺ມຕິ ອຸປສງ຺ກມີຍຕີຕິ ຄຕິ, ສໂຫກາສກາ ຂນ຺ຘາ. ນິຣໂຍ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ເປຕ຺ຕິວິສໂຍ ມນຸສ຺ສາ ເທວາຕິ ອິມາ ປຎ຺ຈ ຄຕິໂຍ ໂວກ຺ກມນຠາເວນ ຠຸສໍ ອາຣຸຬ຺ໂຫ. ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫີຕິ ຣູປສທ຺ທຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພສງ຺ຂາເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ວຕ຺ຖຸກາມໂກຏ຺ຐາເສຫິ. ຣຊ຺ຊຕີຕິ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣໍ ປຏິຈ຺ຈ ຣາຄຸປ຺ປາທເນນ ເຕຫິ ຣຎ຺ຊີຍຕິ, ສາຣຕ຺ໂຕ ກຣີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຈຫິ ນີວຣເຓຫີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ນີວຣນ຺ຕິ ປຣິໂຍນນ຺ຘນ຺ຕີຕິ ນີວຣຓາ. ກາມຈ຺ຉນ຺ທພ຺ຍາປາທຖິນມິທ຺ຘອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວິຈິກິຈ຺ຉາສງ຺ຂາເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ນີວຣເຓຫິ. ໂອຕ຺ຖໂຏຕິ ອຸປຣິໂຕ ປິຫິໂຕ.

ຉຫິ ວິວາທມູເລຫີຕິ ຉຫິ ວິວາທສ຺ສ ມູເລຫິ. ຍຖາຫ –

‘‘ຉຍິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິວາທມູລານິ. ກຕມານິ ຉ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂກຘໂນ ໂຫຕິ ອຸປນາຫີ. ໂຍ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂກຘໂນ ໂຫຕິ ອຸປນາຫີ. ໂສ ສຕ຺ຖຣິປິ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ຘມ຺ເມປິ, ສງ຺ເຆປິ, ສິກ຺ຂາຍປິ ນ ປຣິປູຣກາຣີ. ໂຍ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ຘມ຺ເມປິ, ສງ຺ເຆປິ, ສິກ຺ຂາຍປິ ນ ປຣິປູຣກາຣີ, ໂສ ສງ຺ເຆ ວິວາທໍ ຊເນຕິ. ໂຍ ໂຫຕິ ວິວາໂທ ພຫຸຊນາຫິຕາຍ ພຫຸຊນາສຸຂາຍ ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ອນຕ຺ຖາຍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ. ເອວຣູປໍ ເຈ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິວາທມູລໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ສມນຸປສ຺ເສຍ຺ຍາຖ, ຕຕ຺ຣ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ເສວ ປາປກສ຺ສ ວິວາທມູລສ຺ສ ປຫານາຍ ວາຍເມຍ຺ຍາຖ. ເອວຣູປໍ ເຈ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິວາທມູລໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ນ ສມນຸປສ຺ເສຍ຺ຍາຖ. ຕຕ຺ຣ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ເສວ ປາປກສ຺ສ ວິວາທມູລສ຺ສ ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສວາຍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຖ. ເອວເມຕສ຺ສ ປາປກສ຺ສ ວິວາທມູລສ຺ສ ປຫານໍ ໂຫຕິ. ເອວເມຕສ຺ສ ປາປກສ຺ສ ວິວາທມູລສ຺ສ ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສໂວ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ມກ຺ຂີ ໂຫຕິ ປຬາສີ. ອິສ຺ສຸກີ ໂຫຕິ ມຈ຺ຉຣີ. ສໂຐ ໂຫຕິ ມາຍາວີ. ປາປິຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ. ສນ຺ທິຏ຺ຐິປຣາມາສີ ໂຫຕິ ອາຘານຄ຺ຄາຫີ ທຸປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄີ. ໂຍ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ທິຏ຺ຐິປຣາມາສີ ໂຫຕິ ອາຘານຄ຺ຄາຫີ ທຸປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄີ, ໂສ ສຕ຺ຖຣິປິ…ເປ… ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສໂວ ໂຫຕີ’’ຕິ (ປຣິ. ໒໗໒; ອ. ນິ. ໖.໓໖).

ຕຕ຺ຖ ໂກຘໂນຕິ ກຸຊ຺ຌນລກ຺ຂເຓນ ໂກເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອຸປນາຫີຕິ ເວຣອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນລກ຺ຂເຓນ ອຸປນາເຫນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານນ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວິວາໂທ ກຖໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ? ໂກສມ຺ພກກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໔໕໑ ອາທໂຍ) ວິຍ ທ຺ວີສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ວິວາທໍ ອາປນ຺ເນສຸ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ເຕສໍ ອນ຺ເຕວາສິກາ ວິວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ໂອວາທໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ວິວທຕິ, ຕໂຕ ເຕສໍ ອຸປຏ຺ຐາກາປິ ວິວທນ຺ຕິ. ອຖ ມນຸສ຺ສານໍ ອາຣກ຺ຂເທວຕາ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ໂຫນ຺ຕິ. ຘມ຺ມວາທີນໍ ອາຣກ຺ຂເທວຕາ ຘມ຺ມວາທິນິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ ອຘມ຺ມວາທີນໍ ອຘມ຺ມວາທິນິໂຍ. ຕໂຕ ອາຣກ຺ຂເທວຕານໍ ມິຕ຺ຕາ ຠຸມ຺ມຏ຺ຐເທວຕາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຣມ຺ປຣາຍ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ຐເປຕ຺ວາ ອຣິຍສາວເກ ສພ຺ເພ ເທວມນຸສ຺ສາ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ໂຫນ຺ຕິ. ຘມ຺ມວາທີຫິ ປນ ອຘມ຺ມວາທິໂນວ ພຫຸຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕໂຕ ຍໍ ພຫຸເກຫິ ຄຫິຕໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ຘມ຺ມໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ພຫຸຕຣາວ ອຘມ຺ມໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ເຕ ອຘມ຺ມໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕາ ອປາເຍສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອວໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວິວາໂທ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ໂຫຕິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣປຣິສາຍ ວາ. ພຫິທ຺ຘາ ວາຕິ ປເຣສໍ ປຣິສາຍ ວາ. ມກ຺ຂີຕິ ປເຣສໍ ຄຸຓມກ຺ຂຓລກ຺ຂເຓນ ມກ຺ເຂນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ປຬາສີຕິ ຍຸຄຄ຺ຄາຫລກ຺ຂເຓນ ປຬາເສນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອິສ຺ສຸກີຕິ ປເຣສໍ ສກ຺ກາຣາທິອິສ຺ສາຍນລກ຺ຂຓາຍ ອິສ຺ສາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ມຈ຺ຉຣີຕິ ອາວາສມຈ຺ຉຣິຍາທີຫິ ປຎ຺ຈຫິ ມຈ຺ຉຣິເຍຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສໂຐຕິ ເກຣາຏິໂກ. ມາຍາວີຕິ ກຕປາປປຏິຈ຺ຉາທໂກ. ປາປິຈ຺ໂຉຕິ ອສນ຺ຕສມ຺ຠາວນິຈ຺ຉໂກ ທຸສ຺ສີໂລ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີຕິ ນຕ຺ຖິກວາທີ ອເຫຕຸກວາທີ ອກິຣິຍວາທີ. ສນ຺ທິຏ຺ຐິປຣາມາສີຕິ ສຍໍ ທິຏ຺ຐິເມວ ປຣາມສຕິ. ອາຘານຄ຺ຄາຫີຕິ ທຬ຺ຫຄ຺ຄາຫີ. ທຸປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄີຕິ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ຄຫິຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕຸໍ. ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸວິຠງ຺ເຄ ປນ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມານິ ຉ ວິວາທມູລານິ? ໂກໂຘ ມກ຺ໂຂ ອິສ຺ສາ ສາເຐຍ຺ຍໍ ປາປິຈ຺ຉຕາ ສນ຺ທິຏ຺ຐິປຣາມາສິຕາ, ອິມານິ ຉ ວິວາທມູລານີ’’ຕິ (ວິຠ. ໙໔໔) ປຘານວເສນ ເອເກໂກເຍວ ຘມ຺ໂມ ວຸຕ຺ໂຕ.

ຉຫິ ຕຓ຺ຫາກາເຍຫີຕິ ‘‘ຣູປຕຓ຺ຫາ, ສທ຺ທຕຓ຺ຫາ, ຄນ຺ຘຕຓ຺ຫາ, ຣສຕຓ຺ຫາ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຕຓ຺ຫາ, ຘມ຺ມຕຓ຺ຫາ’’ຕິ (ວິຠ. ໙໔໔) ວຸຕ຺ຕາຫິ ຉຫິ ຕຓ຺ຫາຫິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ເອເກກາເຍວ ຕຓ຺ຫາ ອເນກວິສຍຕ຺ຕາ ເອເກກສ຺ມິມ຺ປິ ວິສເຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ອເນກາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສມູຫຏ຺ເຐນ ກາຍສທ຺ເທນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫາກາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຓ຺ຫາກາຍາຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ຕຓ຺ຫາ ເອວ. ຣຊ຺ຊຕີຕິ ສຍໍ ອາຣມ຺ມເຓ ຣຊ຺ຊຕິ, ສາຣຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

ຉຫິ ທິຏ຺ຐິຄເຕຫີຕິ ສພ຺ພາສວສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ເຕຫິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ –

‘‘ຕສ຺ສ ເອວໍ ອໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣໂຕ ຉນ຺ນໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ອຎ຺ຎຕຣາ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ‘ອຕ຺ຖິ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ວາ ອສ຺ສ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ‘ນຕ຺ຖິ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ວາ ອສ຺ສ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ‘ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ສຎ຺ຊານາມີ’ຕິ ວາ ອສ຺ສ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ‘ອຕ຺ຕນາວ ອນຕ຺ຕານໍ ສຎ຺ຊານາມີ’ຕິ ວາ ອສ຺ສ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ‘ອນຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ສຎ຺ຊານາມີ’ຕິ ວາ ອສ຺ສ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຖ ວາ ປນສ຺ສ ເອວໍ ທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ ‘ໂຍ ເມ ອຍໍ ອຕ຺ຕາ ວໂທ ເວເທຍ຺ໂຍ ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ກລ຺ຍາຓປາປການໍ ກມ຺ມານໍ ວິປາກໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ໂສ ຈ ໂຂ ປນ ເມ ອຍໍ ອຕ຺ຕາ ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ ສສ຺ສໂຕ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມ ສສ຺ສຕິສມໍ ຕເຖວ ຐສ຺ສຕີ’’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໙).

ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ ເມ ອຕ຺ຕາຕິ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ ສພ຺ພກາເລສຸ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖິຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕຕິ ຠູຕໂຕ ຈ ຖິຣໂຕ ຈ, ‘‘ອິທໍ ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ທຬ຺ຫຠາເວນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນຕ຺ຖິ ເມ ອຕ຺ຕາຕິ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ ສໂຕ ສຕ຺ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິຠວຄ຺ຄຫຓໂຕ. ອຖ ວາ ປຸຣິມາປິ ຕີສຸ ກາເລສຸ ອຕ຺ຖີຕິ ຄຫຓໂຕ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນເມວ ອຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ, ປຈ຺ຉິມາປິ ອຕີຕານາຄເຕສຸ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຫຓໂຕ ‘‘ຠສ຺ສນ຺ຕາ ອາຫຸຕິໂຍ’’ຕິ ຄຫິຕທິຏ຺ຐິຄຕິການໍ ວິຍ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ. ອຕີເຕ ເອວ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນກສ຺ສ ວິຍ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ. ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ສຎ຺ຊານາມີຕິ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘສີເສນ ຂນ຺ເຘ ອຕ຺ຕາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ສຎ຺ຎາຍ ອວເສສກ຺ຂນ຺ເຘ ສຎ຺ຊານໂຕ ອິມິນາ ອຕ຺ຕນາ ອິມໍ ອຕ຺ຕານໍ ສຎ຺ຊານາມີຕິ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຕນາວ ອນຕ຺ຕານນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘໍເຍວ ອຕ຺ຕາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ, ອິຕເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ອນຕ຺ຕາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ສຎ຺ຎາຍ ເຕ ສຎ຺ຊານໂຕ ເອວໍ ໂຫຕິ. ອນຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘໍ ອນຕ຺ຕາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ, ອິຕເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ອຕ຺ຕາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ສຎ຺ຎາຍ ເຕ ສຎ຺ຊານໂຕ ເອວໍ ໂຫຕິ. ສພ຺ພາປິ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິໂຍວ. ວໂທ ເວເທຍ຺ໂຍຕິອາທໂຍ ປນ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍາ ເອວ ອຠິນິເວສາກາຣາ. ຕຕ຺ຖ ວທຕີຕິ ວໂທ, ວຈີກມ຺ມສ຺ສ ກາຣໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເວທຍຕີຕິ ເວເທຍ຺ໂຍ, ຊານາຕິ ອນຸຠວຕິ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກິໍ ເວເທຕີຕິ? ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ກລ຺ຍາຓປາປການໍ ກມ຺ມານໍ ວິປາກໍ ປຏິສໍເວເທຕິ. ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣາຕິ ເຕສຸ ເຕສຸ ໂຍນິຄຕິຐິຕິນິວາສນິກາເຍສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ວາ. ນິຈ຺ໂຈຕິ ອຸປ຺ປາທວຍຣຫິໂຕ. ຘຸໂວຕິ ຖິໂຣ ສາຣຠູໂຕ. ສສ຺ສໂຕຕິ ສພ຺ພກາລິໂກ. ອວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປກຕິຠາວໍ ອວິຊຫນຘມ຺ໂມ, ກກຓ຺ຏໂກ ວິຍ ນານປ຺ປກາຣຕໍ ນາປຊ຺ຊຕິ. ສສ຺ສຕິສມນ຺ຕິ ຈນ຺ທສູຣິຍສມຸທ຺ທມຫາປຖວີປພ຺ພຕາ ໂລກໂວຫາເຣນ ສສ຺ສຕິໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສສ຺ສຕີຫິ ສມໍ ສສ຺ສຕິສມໍ. ຍາວ ສສ຺ສຕິໂຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຕາວ ຕເຖວ ຐສ຺ສຕີຕິ ຄຓ຺ຫໂຕ ເອວໍ ທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ.

ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸວິຠງ຺ເຄ ປນ ‘‘ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ກລ຺ຍາຓປາປການໍ ກມ຺ມານໍ ວິປາກໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕິ, ນ ໂສ ຊາໂຕ ນາໂຫສິ, ນ ໂສ ຊາໂຕ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ ສສ຺ສໂຕ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມຕິ ວາ ປນສ຺ສ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໙໔໘) ຉ ທິຏ຺ຐີ ເອວໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ.

ຕຕ຺ຖ ນ ໂສ ຊາໂຕ ນາໂຫສີຕິ ໂສ ອຕ຺ຕາ ອຊາຕິຘມ຺ມໂຕ ນ ຊາໂຕ ນາມ, ສທາ ວິຊ຺ຊມາໂນເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວ ອຕີເຕ ນາໂຫສິ, ອນາຄເຕ ນ ຠວິສ຺ສຕິ. ໂຍ ຫິ ຊາໂຕ, ໂສ ອໂຫສິ. ໂຍ ຈ ຊາຍິສ຺ສຕິ, ໂສ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຖ ວາ ນ ໂສ ຊາໂຕ ນາໂຫສີຕິ ໂສ ສທາ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ອຕີເຕປິ ນ ຊາຕຸ ນ ອໂຫສິ, ອນາຄເຕປິ ນ ຊາຕຸ ນ ຠວິສ຺ສຕິ. ອນຸສຍາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ.

ສຕ຺ຕຫິ ສຎ຺ໂຎຊເນຫີຕິ ສຕ຺ຕກນິປາເຕ ວຸຕ຺ເຕຫິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ –

‘‘ສຕ຺ຕິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສໍໂຍຊນານິ. ກຕມານິ ສຕ຺ຕ? ອນຸນຍສໍໂຍຊນໍ, ປຏິຆສໍໂຍຊນໍ, ທິຏ຺ຐິສໍໂຍຊນໍ, ວິຈິກິຈ຺ຉາສໍໂຍຊນໍ, ມານສໍໂຍຊນໍ, ຠວຣາຄສໍໂຍຊນໍ, ອວິຊ຺ຊາສໍໂຍຊນໍ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕ ສໍໂຍຊນານີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໗.໘).

ຕຕ຺ຖ ອນຸນຍສໍໂຍຊນນ຺ຕິ ກາມຣາຄສໍໂຍຊນໍ. ສພ຺ພາເນເວຕານິ ພນ຺ຘນຏ຺ເຐນ ສໍໂຍຊນານິ.

ສຕ຺ຕຫິ ມາເນຫີຕິ ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ເຕຫິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ –

‘‘ມາໂນ, ອຕິມາໂນ, ມານາຕິມາໂນ, ໂອມາໂນ, ອຘິມາໂນ, ອສ຺ມິມາໂນ, ມິຈ຺ຉາມາໂນ’’ຕິ (ວິຠ. ໙໕໐).

ຕຕ຺ຖ ມາໂນຕິ ເສຍ຺ຍາທິວເສນ ປຸຄ຺ຄລໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ຊາຕິອາທີສຸ ວຕ຺ຖຸວເສເນວ ອຸນ຺ນຕິ. ອຕິມາໂນຕິ ຊາຕິອາທີຫິ ‘‘ມຍາ ສທິໂສ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸນ຺ນຕິ. ມານາຕິມາໂນຕິ ‘‘ອຍໍ ປຸພ຺ເພ ມຍາ ສທິໂສ, ອິທານິ ອຫໍ ເສຏ຺ໂຐ, ອຍໍ ຫີນຕໂຣ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນມາໂນ. ໂອມາໂນຕິ ຊາຕິອາທີຫິ ອຕ຺ຕານໍ ເຫຏ຺ຐາ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມາໂນ, ຫີໂນຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນເຍວ. ອຘິມາໂນຕິ ອນຘິຄເຕເຍວ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ເມ ອຘິຄໂຕຕິ ມາໂນ. ອຍໍ ປນ ອຘິມາໂນ ປຣິສຸທ຺ຘສີລສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ນາມຣູປໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫນ ວິຕິຓ຺ຓກງ຺ຂສ຺ສ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ຕສ຺ສ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສກສ຺ສ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ. ອສ຺ມິມາໂນຕິ ຣູປາທີສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ອສ຺ມີຕິ ມາໂນ, ‘‘ອຫໍ ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນມາໂນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມິຈ຺ຉາມາໂນຕິ ປາປເກນ ກມ຺ມາຍຕນາທິນາ ອຸປ຺ປນ຺ນມາໂນ.

ໂລກຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ. ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕຕີຕິ ໂລກຘມ຺ເມຫິ ເຫຕຸຠູເຕຫິ ລາຠາທີສຸ ຈຕູສຸ ອນຸໂຣຘວເສນ, ອລາຠາທີສຸ ຈຕູສຸ ປຏິວິໂຣຘວເສນ ຠຸສໍ ນິວຕ຺ຕຕິ, ປກຕິຠາວໍ ຊຫາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມິຈ຺ຉຕ຺ຕາປິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ. ນິຍ຺ຍາໂຕຕິ ຄໂຕ ປກ຺ຂນ຺ໂທ, ອຠິຠູໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຏ຺ຐຫິ ປຸຣິສໂທເສຫີຕິ ອຏ຺ຐກນິປາເຕ ອຸປມາຫິ ສຫ, ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸວິຠງ຺ເຄ ອຸປມໍ ວິນາ ວຸຕ຺ເຕຫິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ –

‘‘ກຕເມ ອຏ຺ຐ ປຸຣິສໂທສາ? ອິຘ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ‘ນ ສຣາມິ ນ ສຣາມີ’ຕິ ອສ຺ສຕິຍາວ ນິພ຺ເພເຐຕິ. ອຍໍ ປຐໂມ ປຸຣິສໂທໂສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ໂຈທກໍເຍວ ປຏິປ຺ຜຣຕິ ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຕຸຍ຺ຫໍ ພາລສ຺ສ ອພ຺ຍຕ຺ຕສ຺ສ ຠຓິເຕນ, ຕ຺ວມ຺ປິ ນາມ ມໍ ຠຓິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎສີ’ຕິ? ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ປຸຣິສໂທໂສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ໂຈທກໍເຍວ ປຈ຺ຈາໂຣເປຕິ ‘ຕ຺ວມ຺ປິ ໂຂສິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ, ຕ຺ວໍ ຕາວ ປຐມໍ ປຏິກໂຣຫີ’ຕິ. ອຍໍ ຕຕິໂຍ ປຸຣິສໂທໂສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ອປນາເມຕິ, ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ. ອຍໍ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ປຸຣິສໂທໂສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ພາຫາວິກ຺ເຂປກໍ ຠຓຕິ. ອຍໍ ປຎ຺ຈໂມ ປຸຣິສໂທໂສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ສງ຺ຆໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ໂຈທກໍ ສາປຕ຺ຕິໂກວ ເຍນ ກາມໍ ປກ຺ກມຕິ. ອຍໍ ຉຏ຺ໂຐ ປຸຣິສໂທໂສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ‘ເນວາຫໍ ອາປນ຺ໂນມ຺ຫິ, ນ ປນາຫໍ ອນາປນ຺ໂນມ຺ຫີ’ຕິ ໂສ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ສງ຺ຆໍ ວິເຫເສຕິ. ອຍໍ ສຕ຺ຕໂມ ປຸຣິສໂທໂສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ເອວມາຫ – ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອຕິພາຬ຺ຫໍ ມຍິ ພ຺ຍາວຏາ? ອິທານາຫໍ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິສ຺ສາມີ’ຕິ. ໂສ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເອວມາຫ ‘ອິທານິ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕມນາ ໂຫຖາ’ຕິ. ອຍໍ ອຏ຺ຐໂມ ປຸຣິສໂທໂສ. ອິເມ ອຏ຺ຐ ປຸຣິສໂທສາ’’ຕິ (ວິຠ. ໙໕໗; ອ. ນິ. ໘.໑໔).

ຕຕ຺ຖ ປຸຣິສໂທສາຕິ ປຸຣິສານໍ ໂທສາ, ເຕ ປນ ປຸຣິສສນ຺ຕານໍ ທູເສນ຺ຕີຕິ ໂທສາ. ນ ສຣາມິ ນ ສຣາມີຕິ ‘‘ມຍາ ເອຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຕຏ຺ຐານໍ ນສ຺ສຣາມິ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂມີ’’ຕິ ເອວໍ ອສ຺ສຕິຠາເວນ ນິພ຺ເພເຐຕິ ໂມເຈຕິ. ໂຈທກໍເຍວ ປຏິປ຺ຜຣຕີຕິ ປຏິວິຣຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ຜຣຕິ, ປຏິອາຓິຠາເວນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ຕຸຍ຺ຫນ຺ຕິ ຕຸຍ຺ຫໍ ພາລສ຺ສ ອພ຺ຍຕ຺ຕສ຺ສ ຠຓິເຕນ ນາມ ກິໍ, ໂຍ ຕ຺ວໍ ເນວ ວຕ຺ຖຸໍ, ນ ອາປຕ຺ຕິໍ, ນ ໂຈທນໍ ຊານາສີຕິ ທີເປຕິ. ຕ຺ວມ຺ປິ ນາມ ເອວໍ ກິຎ຺ຈິ ອຊານນ຺ໂຕ ຠຓິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎສີຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕິ. ປຈ຺ຈາໂຣເປຕີຕິ ‘‘ຕ຺ວມ຺ປິ ໂຂສີ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ປຕິອາໂຣເປຕິ. ປຏິກໂຣຫີຕິ ເທສນາຄາມິນິໍ ເທເສຫິ, ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຫິ, ຕໂຕ ສຸທ຺ຘນ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ອຎ຺ຎໍ ໂຈເທສ຺ສສີຕິ ທີເປຕິ. ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕີຕິ ອຎ຺ເຎນ ກາຣເຓນ, ວຈເນນ ວາ ອຎ຺ຎໍ ກາຣຓໍ, ວຈນໍ ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ. ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ໂກ ອາປນ຺ໂນ, ກິໍ ອາປນ຺ໂນ, ກິສ຺ມິໍ ອາປນ຺ໂນ, ກຖໍ ອາປນ຺ໂນ, ກໍ ຠຓຖ, ກິໍ ຠຓຖາ’’ຕິ ຠຓຕິ. ‘‘ເອວຣູປໍ ກິຎ຺ຈິ ຕຍາ ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ສຸຓາມີ’’ຕິ ໂສຕໍ ອຸປເນຕິ. ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ອປນາເມຕີຕິ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ປາຏລິປຸຕ຺ຕໍ ຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ນ ຕວ ປາຏລິປຸຕ຺ຕຄມນໍ ປຸຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໂຕ ຣາຊຄຫໍ ຄໂຕມ຺ຫີຕິ. ‘‘ຣາຊຄຫໍ ວາ ຍາຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓເຄຫໍ ວາ, ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ເມ ສູກຣມໍສໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ກຖໍ ພຫິທ຺ຘາ ວິກ຺ຂິປຕິ. ໂກປນ຺ຕິ ກຸປິຕຠາວໍ, ໂທສນ຺ຕິ ທຸຏ຺ຐຠາວໍ. ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ໂກຘສ຺ເສວ ນາມໍ. ອປ຺ປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐາກາຣໍ, ໂທມນສ຺ສສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ປາຕຸກໂຣຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ ປກາເສຕິ. ພາຫາວິກ຺ເຂປກໍ ຠຓຕີຕິ ພາຫໍ ວິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອລຊ຺ຊິວຈນໍ ວທຕິ. ອນາທິຍິຕ຺ວາຕິ ຈິຕ຺ຕີກາເຣນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອວຊານິຕ຺ວາ, ອນາທໂຣ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິເຫເສຕີຕິ ວິເຫເຐຕິ ພາຘຕິ. ອຕິພາຬ຺ຫນ຺ຕິ ອຕິທຬ຺ຫໍ ອຕິປ຺ປມາຓໍ. ມຍິ ພ຺ຍາວຏາຕິ ມຍິ ພ຺ຍາປາຣໍ ອາປນ຺ນາ. ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາຕິ ຫີນສ຺ສ ຄິຫິຠາວສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ອາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ, ຄິຫີ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕມນາ ໂຫຖາຕິ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ໂຫຖ, ‘‘ມຍາ ລຠິຕພ຺ພໍ ລຠຖ, ມຍາ ວສິຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ວສຖ, ຜາສຸວິຫາໂຣ ໂວ ມຍາ ກໂຕ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວທຕິ. ທຸສ຺ສຕີຕິ ທຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ.

ນວຫິ ອາຆາຕວຕ຺ຖູຫີຕິ ສຕ຺ເຕສຸ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສເນວ ກຖິຕານິ. ຍຖາຫ –

‘‘ນວຍິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຆາຕວຕ຺ຖູນິ. ກຕມານິ ນວ? ‘ອນຕ຺ຖໍ ເມ ອຈຣີ’ຕິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘຕິ, ‘ອນຕ຺ຖໍ ເມ ຈຣຕີ’ຕິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘຕິ, ‘ອນຕ຺ຖໍ ເມ ຈຣິສ຺ສຕີ’ຕິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘຕິ, ‘ປິຍສ຺ສ ເມ ມນາປສ຺ສ ອນຕ຺ຖໍ ອຈຣິ, ອນຕ຺ຖໍ ຈຣຕິ, ອນຕ຺ຖໍ ຈຣິສ຺ສຕີ’ຕິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘຕິ, ‘ອປ຺ປິຍສ຺ສ ເມ ອມນາປສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອຈຣິ, ອຕ຺ຖໍ ຈຣຕິ, ອຕ຺ຖໍ ຈຣິສ຺ສຕີ’ຕິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘຕິ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ນວ ອາຆາຕວຕ຺ຖູນີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໙.໒໙).

ຕຕ຺ຖ ອາຆາຕວຕ຺ຖູນີຕິ ອາຆາຕກາຣຓານິ. ອາຆາຕນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ໂກໂປ, ໂສເຍວ ອຸປຣູປຣິ ໂກປສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຕ຺ຕາ ອາຆາຕວຕ຺ຖຸ. ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘຕີຕິ ໂກປໍ ພນ຺ຘຕິ ກໂຣຕິ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖໍ ເມ ນາຈຣິ, ນ ຈຣຕິ, ນ ຈຣິສ຺ສຕິ. ປິຍສ຺ສ ເມ ມນາປສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ນາຈຣິ, ນ ຈຣຕິ, ນ ຈຣິສ຺ສຕິ. ອປ຺ປິຍສ຺ສ ເມ ອມນາປສ຺ສ ອນຕ຺ຖໍ ນາຈຣິ, ນ ຈຣຕິ, ນ ຈຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມຫານິ. ໘໕; ວິຠ. ໙໖໐; ຘ. ສ. ໑໐໖໖) ນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕານິ ອປຣານິປິ ນວ ອາຆາຕວຕ຺ຖູນິ ອິເມເຫວ ນວຫິ ສງ຺ຄຫິຕານິ. ອາຆາຕິໂຕຕິ ຆຏ຺ຏິໂຕ.

ນວວິຘມາເນຫີຕິ ກຕເມ ນວວິຘມານາ? ເສຍ຺ຍສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນ, ເສຍ຺ຍສ຺ສ ສທິໂສຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນ, ເສຍ຺ຍສ຺ສ ຫີໂນຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນ. ສທິສສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນ, ສທິສສ຺ສ ສທິໂສຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນ, ສທິສສ຺ສ ຫີໂນຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນ. ຫີນສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນ, ຫີນສ຺ສ ສທິໂສຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນ, ຫີນສ຺ສ ຫີໂນຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນ. ອິເມ ນວວິຘມານາ (ວິຠ. ໙໖໒).

ເອຕ຺ຖ ປນ ເສຍ຺ຍສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນ ຣາຊູນຎ຺ເຈວ ປພ຺ພຊິຕານຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຣາຊາ ຫິ ‘‘ຣຏ຺ເຐນ ວາ ຘເນນ ວາ ວາຫເນຫິ ວາ ໂກ ມຍາ ສທິໂສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ, ປພ຺ພຊິໂຕປິ ‘‘ສີລຘຸຕງ຺ຄາທີຫິ ໂກ ມຍາ ສທິໂສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ.

ເສຍ຺ຍສ຺ສ ສທິໂສຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນປິ ເອເຕສໍເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຣາຊາ ຫິ ‘‘ຣຏ຺ເຐນ ວາ ຘເນນ ວາ ວາຫເນຫິ ວາ ອຎ຺ຎຣາຊູຫິ ສທ຺ຘິໍ ມຍ຺ຫໍ ກິໍ ນານາກຣຓ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ, ປພ຺ພຊິໂຕປິ ‘‘ສີລຘຸຕງ຺ຄາທີຫິ ອຎ຺ເຎນ ຠິກ຺ຂຸນາ ມຍ຺ຫໍ ກິໍ ນານາກຣຓ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ.

ເສຍ຺ຍສ຺ສ ຫີໂນຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນປິ ເອເຕສໍເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍສ຺ສ ຫິ ຣຎ຺ໂຎ ຣຏ຺ຐໍ ວາ ຘນໍ ວາ ວາຫນາທີນິ ວາ ນາຕິສມ຺ປນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຣາຊາຕິ ໂວຫາຣສຸຂມຕ຺ຕກເມວ, ກິໍ ຣາຊາ ນາມ ອຫ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ, ປພ຺ພຊິໂຕປິ ອປ຺ປລາຠສກ຺ກາໂຣ ‘‘ອຫໍ ຘມ຺ມກຖິໂກ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ມຫາເຖໂຣຕິ ກຖາມຕ຺ຕເມວ, ກິໍ ຘມ຺ມກຖິໂກ ນາມາຫໍ, ກິໍ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ນາມາຫໍ, ກິໍ ມຫາເຖໂຣ ນາມາຫໍ, ຍສ຺ສ ເມ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ.

ສທິສສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ ມານາທໂຍ ອມຈ຺ຈາທີນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອມຈ຺ໂຈ ວາ ຫິ ຣຏ຺ຐິໂຍ ວາ ‘‘ໂຠຄຍານວາຫນາທີຫິ ໂກ ມຍາ ສທິໂສ ອຎ຺ໂຎ ຣາຊປຸຣິໂສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວາ, ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອຎ຺ເຎຫິ ສທ຺ຘິໍ ກິໍ ນານາກຣຓ’’ນ຺ຕິ ວາ, ‘‘ອມຈ຺ໂຈຕິ ນາມເມວ ມຍ຺ຫໍ, ຆາສຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕມ຺ປິ ເມ ນຕ຺ຖິ, ກິໍ ອມຈ຺ໂຈ ນາມາຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ.

ຫີນສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ ມານາທໂຍ ທາສາທີນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ທາໂສ ຫິ ‘‘ມາຕິໂຕ ວາ ປິຕິໂຕ ວາ ໂກ ມຍາ ສທິໂສ ອຎ຺ໂຎ ທາໂສ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ອຎ຺ເຎ ຊີວິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ກຸຈ຺ຉິເຫຕຸ ທາສາ ນາມ ຊາຕາ, ອຫໍ ປນ ປເວຓິອາຄຕຕ຺ຕາ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ວາ, ‘‘ປເວຓິອາຄຕຠາເວນ ອຸຠໂຕສຸທ຺ຘິກທາສຕ຺ເຕນ ອສຸກທາເສນ ນາມ ສທ຺ຘິໍ ມຍ຺ຫໍ ກິໍ ນານາກຣຓ’’ນ຺ຕິ ວາ, ‘‘ກຸຈ຺ຉິວເສນາຫໍ ທາສພ຺ຍໍ ອຸປຄໂຕ, ມາຕາປິຕຸໂກຏິຍາ ປນ ເມ ທາສຏ຺ຐານໍ ນຕ຺ຖິ, ກິໍ ທາໂສ ນາມ ອຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ. ຍຖາ ຈ ທາໂສ, ເອວໍ ປຸກ຺ກຸສຈຓ຺ຑາລາທໂຍປິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣນ຺ຕິເຍວ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເສຍ຺ຍສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນມາໂນວ ຍາຖາວມາໂນ, ອິຕເຣ ທ຺ເວ ອຍາຖາວມານາ. ຕຖາ ສທິສສ຺ສ ສທິໂສຫມສ຺ມີຕິ ຫີນສ຺ສ ຫີໂນຫມສ຺ມີຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນມາໂນວ ຍາຖາວມາໂນ, ອິຕເຣ ທ຺ເວ ອຍາຖາວມານາ. ຕຕ຺ຖ ຍາຖາວມານາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ, ອຍາຖາວມານາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄວຊ຺ຌາຕິ.

ຕຓ຺ຫາມູລກາ ວຸຕ຺ຕາເຍວ. ຣຊ຺ຊຕີຕິ ນ ເກວລໍ ຣາເຄເນວ ຣຊ຺ຊຕິ, ອຖ ໂຂ ຕຓ຺ຫາມູລການໍ ປຣິເຍສນາທີນມ຺ປິ ສມ຺ຠວໂຕ ຕຓ຺ຫາມູລເກຫິ ສພ຺ເພຫິ ອກຸສລຘມ຺ເມຫິ ຣຊ຺ຊຕິ, ຍຸຊ຺ຊຕິ ພຊ຺ຌຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ທສຫິ ກິເລສວຕ຺ຖູຫີຕິ ກຕມານິ ທສ ກິເລສວຕ຺ຖູນິ? ໂລໂຠ, ໂທໂສ, ໂມໂຫ, ມາໂນ, ທິຏ຺ຐິ, ວິຈິກິຈ຺ຉາ, ຖິນໍ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ, ອຫິຣິກໍ, ອໂນຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ ອິມານິ ທສ ກິເລສວຕ຺ຖູນິ (ວິຠ. ໙໖໖).

ຕຕ຺ຖ ກິເລສາ ເອວ ກິເລສວຕ຺ຖູນິ, ວສນ຺ຕິ ວາ ເອຕ຺ຖ ອຂີຓາສວາ ສຕ຺ຕາ ໂລຠາທີສຸ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາຕິ ວຕ຺ຖູນິ, ກິເລສາ ຈ ເຕ ຕປ຺ປຕິຏ຺ຐານໍ ສຕ຺ຕານໍ ວຕ຺ຖູນິ ຈາຕິ ກິເລສວຕ຺ຖູນິ. ຍສ຺ມາ ເຈຕ຺ຖ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍາທິຠາເວນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາປິ ກິເລສາ ວສນ຺ຕິ ເອວ ນາມ, ຕສ຺ມາ ກິເລສານໍ ວຕ຺ຖູນີຕິປິ ກິເລສວຕ຺ຖູນິ. ລຸພ຺ຠນ຺ຕິ ເຕນ, ສຍໍ ວາ ລຸພ຺ຠຕິ, ລຸພ຺ຠນມຕ຺ຕເມວ ວາ ຕນ຺ຕິ ໂລໂຠ. ທຸສ຺ສນ຺ຕິ ເຕນ, ສຍໍ ວາ ທຸສ຺ສຕິ, ທຸສ຺ສນມຕ຺ຕເມວ ວາ ຕນ຺ຕິ ໂທໂສ. ມຸຍ຺ຫນ຺ຕິ ເຕນ, ສຍໍ ວາ ມຸຍ຺ຫຕິ, ມຸຍ຺ຫນມຕ຺ຕເມວ ວາ ຕນ຺ຕິ ໂມໂຫ. ມຎ຺ຎຕີຕິ ມາໂນ. ທິຏ຺ຐິອາທໂຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາວ. ນ ຫິຣີຍຕີຕິ ອຫິຣິໂກ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອຫິຣິກໍ. ນ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຕີຕິ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປີ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປໍ. ເຕສຸ ອຫິຣິກໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີຫິ ອຊິຄຸຈ຺ຉນລກ຺ຂຓໍ, ອໂນຕ຺ຕປ຺ປໍ ເຕເຫວ ອສາຣຊ຺ຊນລກ຺ຂຓໍ, ກິລິສ຺ສຕີຕິ ອຸປຕາປີຍຕິ ວິພາຘີຍຕິ.

ທສຫິ ອາຆາຕວຕ຺ຖູຫີຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ເຕຫິ ນວຫິ ຈ ‘‘ອຏ຺ຐາເນ ວາ ປນາຆາໂຕ ຊາຍຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໐໖໖) ວຸຕ຺ເຕນ ຈາຕິ ທສຫິ. ອນຕ຺ຖໍ ເມ ອຈຣີຕິອາທີນິປິ ຫິ ອວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຂາຓຸກຓ຺ຏກາທິມ຺ຫິປິ ອຏ຺ຐາເນ ອາຆາໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ທສຫິ ອກຸສລກມ຺ມປເຖຫີຕິ ກຕເມ ທສ ອກຸສລກມ຺ມປຖາ (ທີ. ນິ. ໓.໓໖໐)? ປາຓາຕິປາໂຕ, ອທິນ຺ນາທານໍ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາໂຣ, ມຸສາວາໂທ, ປິສຸຓາ ວາຈາ, ຜຣຸສາ ວາຈາ, ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ, ອຠິຊ຺ຌາ, ພ຺ຍາປາໂທ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ. ອິເມ ທສ ອກຸສລກມ຺ມປຖາ. ຕຕ຺ຖ ອກຸສລກມ຺ມານິ ຈ ຕານິ ປຖາ ຈ ທຸຄ຺ຄຕິຍາຕິ ອກຸສລກມ຺ມປຖາ. ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ.

ທສຫິ ສຎ຺ໂຎຊເນຫີຕິ ກຕມານິ ທສ ສໍໂຍຊນານິ (ຘ. ສ. ໑໑໑໘)? ກາມຣາຄສໍໂຍຊນໍ, ປຏິຆສໍໂຍຊນໍ, ມານສໍໂຍຊນໍ, ທິຏ຺ຐິສໍໂຍຊນໍ, ວິຈິກິຈ຺ຉາສໍໂຍຊນໍ, ສີລພ຺ພຕປຣາມາສສໍໂຍຊນໍ, ຠວຣາຄສໍໂຍຊນໍ, ອິສ຺ສາສໍໂຍຊນໍ, ມຈ຺ຉຣິຍສໍໂຍຊນໍ, ອວິຊ຺ຊາສໍໂຍຊນໍ, ອິມານິ ທສ ສໍໂຍຊນານິ. ມິຈ຺ຉຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕາເຍວ.

ທສວຕ຺ຖຸກາຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາຕິ ກຕມາ ທສວຕ຺ຖຸກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ (ວິຠ. ໙໗໑)? ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນໍ, ນຕ຺ຖິ ຍິຏ຺ຐໍ, ນຕ຺ຖິ ຫຸຕໍ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ, ນຕ຺ຖິ ອຍໍ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ມາຕາ, ນຕ຺ຖິ ປິຕາ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ໂລເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສມ຺ມຄ຺ຄຕາ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນາ ເຍ ອິມຎ຺ຈ ໂລກໍ ປຣຎ຺ຈ ໂລກໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທນ຺ຕິ. ອຍໍ ທສວຕ຺ຖຸກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ.

ຕຕ຺ຖ ທສວຕ຺ຖຸກາຕິ ທສ ວຕ຺ຖູນິ ເອຕິສ຺ສາຕິ ທສວຕ຺ຖຸກາ. ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ທິນ຺ນໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ສກ຺ກາ ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈິ ທາຕຸນ຺ຕິ ຊານາຕິ. ທິນ຺ນສ຺ສ ປນ ຜລໍ ວິປາໂກ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ນຕ຺ຖິ ຍິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຍິຏ຺ຐໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ມຫາຍາໂຄ, ຕໍ ຍຊິຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ຊານາຕິ. ຍິຏ຺ຐສ຺ສ ປນ ຜລໍ ວິປາໂກ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຫຸຕນ຺ຕິ ອາຫຸນປາຫຸນມງ຺ຄລກິຣິຍາ, ຕໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ປນ ຜລໍ ວິປາໂກ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ສຸກຕທຸກ຺ກຏານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທສ ກຸສລກມ຺ມປຖາ ສຸກຕກມ຺ມານິ ນາມ, ທສ ອກຸສລກມ຺ມປຖາ ທຸກ຺ກຏກມ຺ມານິ ນາມ. ເຕສໍ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ຊານາຕິ. ຜລໍ ວິປາໂກ ປນ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ນຕ຺ຖິ ອຍໍ ໂລໂກຕິ ປຣໂລເກ ຐິໂຕ ອິມໍ ໂລກໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກຕິ ອິຘໂລເກ ຐິໂຕ ປຣໂລກໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ນຕ຺ຖິ ມາຕາ ນຕ຺ຖິ ປິຕາຕິ ມາຕາປິຕູນໍ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ຊານາຕິ. ເຕສຸ ກຕປ຺ປຈ຺ຈເຍນ ໂກຈິ ຜລໍ ວິປາໂກ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາຕິ ຈວນກອຸປປຊ຺ຊນກສຕ຺ຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ສມ຺ມຄ຺ຄຕາ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນາຕິ ອນຸໂລມປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ນາ ຘມ຺ມິກສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ໂລກສ຺ມິໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຍ ອິມຎ຺ຈ ໂລກໍ…ເປ… ປເວເທນ຺ຕີຕິ ອິມຎ຺ຈ ປຣຎ຺ຈ ໂລກໍ ອຕ຺ຕນາວ ອຠິວິສິຏ຺ເຐນ ຎາເຓນ ຎຕ຺ວາ ປເວທນສມຕ຺ໂຖ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ພຸທ຺ໂຘ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ.

ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາຍ ທິຏ຺ຐິຍາຕິ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’’ຕິອາທິກໍ ເອເກກໍ ອນ຺ຕໍ ຠາຄໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາ. ອຖ ວາ ອນ຺ຕສ຺ສ ຄາໂຫ ອນ຺ຕຄ຺ຄາໂຫ, ອນ຺ຕຄ຺ຄາໂຫ ອສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາ. ຕາຍ ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາຍ. ສາ ປນ ວຸຕ຺ຕາເຍວ.

ອຏ຺ຐສຕຕຓ຺ຫາປປຎ຺ຈສເຕຫີຕິ ອຏ຺ຐຸຕ຺ຕຣໍ ສຕໍ ອຏ຺ຐສຕໍ. ສໍສາເຣ ປປຎ຺ເຈຕິ ຈິຣໍ ວສາເປຕີຕິ ປປຎ຺ໂຈ, ຕຓ຺ຫາ ເອວ ປປຎ຺ໂຈ ຕຓ຺ຫາປປຎ຺ໂຈ, ອາຣມ຺ມຓເຠເທນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ຈ ຕຓ຺ຫານໍ ພຫຸກຕ຺ຕາ ພຫຸວຈນໍ ກຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫາປປຎ຺ຈານໍ ສຕໍ ຕຓ຺ຫາປປຎ຺ຈສຕໍ. ເຕນ ‘‘ຕຓ຺ຫາປປຎ຺ຈສເຕນາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ວຈນວິປລ຺ລາສວເສນ ‘‘ຕຓ຺ຫາປປຎ຺ຈສເຕຫີ’’ຕິ ພຫຸວຈນນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ. ອຏ຺ຐສຕນ຺ຕິ ສງ຺ຂາເຕນ ຕຓ຺ຫາປປຎ຺ຈສເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຏ຺ຐ ອພ຺ໂພຫາຣິການິ ກຕ຺ວາ ສຕເມວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸວິຠງ຺ເຄ ປນ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານີຕິ ອາຄຕໍ. ຍຖາຫ –

‘‘ອຏ຺ຐາຣສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສ ອຸປາທາຍ, ອຏ຺ຐາຣສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ພາຫິຣສ຺ສ ອຸປາທາຍ, ຕເທກຊ຺ຌໍ ອຠິສຎ຺ຎຸຫິຕ຺ວາ ອຠິສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຉຕ຺ຕິໍສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຕິ ອຕີຕານິ ຉຕ຺ຕິໍສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ, ອນາຄຕານິ ຉຕ຺ຕິໍສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານິ ຉຕ຺ຕິໍສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ຕເທກຊ຺ຌໍ ອຠິສຎ຺ຎຸຫິຕ຺ວາ ອຠິສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕສຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໘໔໒).

ຕຓ຺ຫາປປຎ຺ຈາເຍວ ປເນຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານີຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຓ຺ຫາສມຸທາຈາຣາ ຕຓ຺ຫາປວຕ຺ຕິໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສ ອຸປາທາຍາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ອຸປາທາຍ. ອິທຎ຺ຫິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນສ຺ສ ຕສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ (ວິຠ. ໙໗໓) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ປນ ອປໂຣ ນໂຍ – ຣູປາຣມ຺ມຓາເຍວ ກາມຕຓ຺ຫາ, ຠວຕຓ຺ຫາ, ວິຠວຕຓ຺ຫາຕິ ຕິສ຺ໂສ ຕຓ຺ຫາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ສທ຺ທາທິອາຣມ຺ມຓາຕິ ຉສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ອຏ຺ຐາຣສ ຕຓ຺ຫາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ ອຏ຺ຐາຣສ, ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓາ ອຏ຺ຐາຣສາຕິ ຉຕ຺ຕິໍສ ໂຫນ຺ຕິ. ຕາ ເອວ ອຕີຕາຣມ຺ມຓາ ຉຕ຺ຕິໍສ, ອນາຄຕາຣມ຺ມຓາ ຉຕ຺ຕິໍສ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາ ຉຕ຺ຕິໍສາຕິ ອຏ຺ຐຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕສຕໍ ໂຫຕິ. ປປຎ຺ຈິໂຕຕິ ອາຣມ຺ມເຓ, ສໍສາເຣ ວາ ປປຎ຺ຈິໂຕ ຈິຣວາສິໂຕ.

ທ຺ວາສຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐິຄເຕຫີຕິ ‘‘ກຕມານິ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລ ເວຍ຺ຍາກຣເຓ ວຸຕ຺ຕານິ ຠຄວຕາ? ຈຕ຺ຕາໂຣ ສສ຺ສຕວາທາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕວາທາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອນ຺ຕານນ຺ຕິກາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອມຣາວິກ຺ເຂປິກາ, ທ຺ເວ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນິກາ, ໂສຬສ ສຎ຺ຎີວາທາ, ອຏ຺ຐ ອສຎ຺ຎີວາທາ, ອຏ຺ຐ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີວາທາ, ສຕ຺ຕ ອຸຈ຺ເຉທວາທາ, ປຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານວາທາຕິ ອິມານິ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລ ເວຍ຺ຍາກຣເຓ ວຸຕ຺ຕານິ ຠຄວຕາ’’ຕິ (ວິຠ. ໙໗໗). ວິຕ຺ຖາໂຣ ປເນຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຫຎ຺ຈມ຺ຫິ ຕິຓ຺ໂຓຕິ ອຫຎ຺ຈ ຈຕຸໂຣຆໍ, ສໍສາຣສມຸທ຺ທໍ ວາ ຕິຓ຺ໂຓ ອມ຺ຫິ ຠວາມິ. ມຸຕ຺ໂຕຕິ ຣາຄາທິພນ຺ຘເນຫິ ມຸຕ຺ໂຕ. ທນ຺ໂຕຕິ ນິພ຺ພິເສວໂນ ນິປ຺ປຣິປ຺ຜນ຺ໂທ. ສນ຺ໂຕຕິ ສີຕີຠູໂຕ. ອສ຺ສຕ຺ໂຖຕິ ນິພ຺ພານທສ຺ສເນ ລທ຺ຘສ຺ສາໂສ. ປຣິນິພ຺ພຸໂຕຕິ ກິເລສປຣິນິພ຺ພາເນນ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ. ປໂຫມີຕິ ສມຕ຺ໂຖມ຺ຫິ. ໂຂອິຕິ ເອກໍສຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ປເຣ ຈ ປຣິນິພ຺ພາເປຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປເຣ ຈ-ສທ຺ໂທ ‘‘ປເຣ ຈ ຕາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິອາທີຫິປິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພຕິ.

ມຫາກຣຸຓາຎາຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.