໒. ອິທ຺ຘິກຖາ

ອິທ຺ຘິກຖາວຓ຺ຓນາ

໙. ອິທານິ ປຎ຺ຎາກຖາຍ ອນນ຺ຕຣໍ ປຎ຺ຎານຸຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ກຖິຕາຍ ອິທ຺ຘິກຖາຍ ອປຸພ຺ພຕ຺ຖານຸວຓ຺ຓນາ. ຕຕ຺ຖ ປຸຈ຺ຉາສຸ ຕາວ ກາ ອິທ຺ຘີຕິ ສຠາວປຸຈ຺ຉາ. ກຕິ ອິທ຺ຘິໂຍຕິ ປເຠທປຸຈ຺ຉາ. ກຕິ ຠູມິໂຍຕິ ສມ຺ຠາຣປຸຈ຺ຉາ. ກຕິ ປາທາຕິ ປຕິຏ຺ຐປຸຈ຺ຉາ. ກຕິ ປທານີຕິ ອາສນ຺ນກາຣຓປຸຈ຺ຉາ. ກຕິ ມູລານີຕິ ອາທິກາຣຓປຸຈ຺ຉາ. ວິສຊ຺ຊເນສຸ ອິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ອິທ຺ຘີຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິອຕ຺ເຖນ ປຏິລາຠຏ຺ເຐນ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຎ຺ຫິ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕິ ປຏິລພ຺ຠຕິ ຈ, ຕໍ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ກາມໍ ກາມຍມານສ຺ສ, ຕສ຺ສ ເຈຕໍ ສມິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໗໗໒). ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ອິທ຺ຘິ, ປຏິຫຣຕີຕິ ປາຏິຫາຣິຍ’’ນ຺ຕິອາທິ (ປຏິ. ມ. ໓.໓໒). ອປໂຣ ນໂຍ – ອິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ອິທ຺ຘິ, ອຸປາຍສມ຺ປທາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຸປາຍສມ຺ປທາ ຫິ ອິຊ຺ຌຕິ ອຘິປ຺ເປຕຜລປ຺ປສວນໂຕ. ຍຖາຫ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ, ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ, ສີລວາ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ, ສເຈ ປຓິທຫິສ຺ສຕິ ‘ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ ຣາຊາ ອສ຺ສໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ’ຕິ. ອິຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ຫິ ສີລວໂຕ ເຈໂຕປຓິຘິ ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໕໒). ອປໂຣ ນໂຍ – ເອຕາຍ ສຕ຺ຕາ ອິຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ອິທ຺ຘິ. ອິຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ອິທ຺ຘາ ວຸທ຺ຘາ ອຸກ຺ກໍສຄຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໑໐. ທສສຸ ອິທ຺ຘີສຸ ອຘິຏ຺ຐານວເສນ ນິປ຺ຜນ຺ນຕ຺ຕາ ອຘິຏ຺ຐານາ ອິທ຺ຘິ. ປກຕິວຓ຺ຓວິຊຫນວິກາຣວເສນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິກຸພ຺ພນາ ອິທ຺ຘິ. ສຣີຣພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຎ຺ຎສ຺ສ ມໂນມຍສ຺ສ ສຣີຣສ຺ສ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິວເສນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມໂນມຍາ ອິທ຺ຘິ. ຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພ ວາ ປຈ຺ຉາ ວາ ຕໍຂເຓ ວາ ຎາຓານຸຠາວນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ວິເສໂສ ຎາຓວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘິ. ສມາຘິໂຕ ປຸພ຺ເພ ວາ ປຈ຺ຉາ ວາ ຕໍຂເຓ ວາ ສມຖານຸຠາວນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ວິເສໂສ ສມາຘິວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘິ. ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ຕານໍ ອຣິຍານໍເຍວ ສມ຺ຠວໂຕ ອຣິຍາ ອິທ຺ຘິ. ກມ຺ມວິປາກວເສນ ຊາໂຕ ວິເສໂສ ກມ຺ມວິປາກຊາ ອິທ຺ຘິ. ປຸພ຺ເພ ກຕປຸຎ຺ຎສ຺ສ ຊາໂຕ ວິເສໂສ ປຸຎ຺ຎວໂຕ ອິທ຺ຘິ. ວິຊ຺ຊາຍ ຊາໂຕ ວິເສໂສ ວິຊ຺ຊາມຍາ ອິທ຺ຘິ. ເຕນ ເຕນ ສມ຺ມາປໂຍເຄນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ອິຊ຺ຌນໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາປໂຍຄປຈ຺ຈຍາ ອິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ອິທ຺ຘິ.

ອິທ຺ຘິຍາ ຈຕສ຺ໂສ ຠູມິໂຍຕິ ອວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ເຕປິ ຍຖາລາຠວເສນ ອຘິຏ຺ຐານວິກຸພ຺ພນມໂນມຍິທ຺ຘິຍາ ເອວ ຠູມິໂຍ, ນ ເສສານໍ. ວິເວກຊາ ຠູມີຕິ ວິເວກໂຕ ວາ ວິເວເກ ວາ ຊາຕາ ວິເວກຊາ ຠູມິ. ປີຕິສຸຂຠູມີຕິ ປີຕິສຸຂຍຸຕ຺ຕາ ຠູມິ. ອຸເປກ຺ຂາສຸຂຠູມີຕິ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາຍ ຈ ສຸເຂນ ຈ ຍຸຕ຺ຕາ ຠູມິ. ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຠູມີຕິ ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນາຍຸຕ຺ຕາ ຠູມິ. ເຕສຸ ປຐມທຸຕິຍານິ ຌານານິ ປີຕິຜຣຓຕາ, ຕີຓິ ຌານານິ ສຸຂຜຣຓຕາ, ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ເຈໂຕຜຣຓຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຣິມານິ ຕີຓິ ຌານານິ ຍສ຺ມາ ປີຕິຜຣເຓນ ຈ ສຸຂຜຣເຓນ ຈ ສຸຂສຎ຺ຎຎ຺ຈ ລຫຸສຎ຺ຎຎ຺ຈ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ລຫຸມຸທຸກມ຺ມຎ຺ຎກາໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ມາ ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ ອິທ຺ຘິລາຠາຍ ສໍວຕ຺ຕນໂຕ ສມ຺ຠາຣຠູມິໂຍຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ປນ ອິທ຺ຘິລາຠາຍ ປກຕິຠູມິເຍວ. ອິທ຺ຘິລາຠາຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ປາຕຸຠາວວເສນ ອິທ຺ຘີນໍ ລາຠາຍ. ອິທ຺ຘິປຏິລາຠາຍາຕິ ປຣິຫີນານໍ ວາ ອິທ຺ຘີນໍ ວີຣິຍາຣມ຺ຠວເສນ ປຸນ ລາຠາຍ, ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ວາ ປທໍ ວຑ຺ຒິຕໍ. ອິທ຺ຘິວິກຸພ຺ພນຕາຍາຕິ ອິທ຺ຘິຍາ ວິວິຘກຣຓຠາວາຍ. ອິທ຺ຘິວິສວິຕາຍາຕິ ວິວິຘໍ ວິເສສໍ ສວຕິ ຊເນຕິ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ວິສວີ, ວິວິຘໍ ສວນໍ ວາ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ວິສວີ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ວິສວິຕາ. ຕສ຺ສາ ວິສວິຕາຍ, ອິທ຺ຘິຍາ ວິວິຘວິເສສປວຕ຺ຕນຠາວາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທ຺ຘິວສີຠາວາຍາຕິ ອິທ຺ຘິຍາ ອິສ຺ສຣຠາວາຍ. ອິທ຺ຘິເວສາຣຊ຺ຊາຍາຕິ ອິທ຺ຘິວິສາຣທຠາວາຍ. ອິທ຺ຘິປາທາ ຎາຓກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ.

ຉນ຺ທໍ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ນິສ຺ສາຍາຕິ ຍທິ ຠິກ຺ຂຸ ຉນ຺ທໍ ນິສ຺ສາຍ ຉນ຺ທໍ ອຘິປຕິໍ ກຣິຕ຺ວາ. ລຠຕິ ສມາຘິນ຺ຕິ ສມາຘິໍ ປຏິລຠຕິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ທວີຣິຍຈິຕ຺ຕວີມໍສາ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານິ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມາຘີ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານີຕິ ເອວໍ ອຏ຺ຐ ປທານິ. ຍສ຺ມາ ປນ ອິທ຺ຘິມຸປ຺ປາເທຕຸກາມຕາຉນ຺ໂທ ສມາຘິນາ ເອກໂຕ ນິຍຸຕ຺ໂຕວ ອິທ຺ຘິລາຠາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຕຖາ ວີຣິຍາທໂຍ, ຕສ຺ມາ ອິມານິ ອຏ຺ຐ ປທານິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ຍໍ ຕໍ ຠຄວຕາ ອຠິຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປາເທຕຸກາມສ຺ສ ໂຍຄິໂນ ກຕ຺ຕພ຺ພໂຍຄວິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໓໘) ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາເນຎ຺ຊໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເຖໂຣ ໂສຬສຘາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ໂສຬສມູລານີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອໂນນຕນ຺ຕິ ໂກສຊ຺ຊວເສນ ອໂນນຕໍ, ອສລ຺ລີນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸນ຺ນຕນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈວເສນ ອຸທ຺ຘໍ ນ ອາຣຸຬ຺ຫໍ, ອນຸທ຺ຘຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຠິນຕນ຺ຕິ ໂລຠວເສນ ນ ອຠິນຕໍ, ອນລ຺ລີນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິກາມຕາຍ ນຕໍ ອຠິນຕນ຺ຕິ, ອິທໍ ຕາທິສໍ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຣາເຄຕິ ສງ຺ຂາຣວຕ຺ຖຸເກນ ໂລເຠນ. ອນປນຕນ຺ຕິ ໂທສວເສນ ນ ອປນຕໍ, ນ ຆຏ຺ຏນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ນຕໍ ນຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ. ອປຄຕນຕນ຺ຕິ ອປນຕໍ, ອິທໍ ຕາທິສໍ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອນຕ຺ຕໂຕ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິວເສນ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ວາ ‘‘ອຕ຺ຕນິຍ’’ນ຺ຕິ ວາ ກິຎ຺ຈິ ນ ນິສ຺ສິຕໍ. ອປ຺ປຏິພທ຺ຘນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຸປກາຣາສາວເສນ ນປ຺ປຏິພທ຺ຘໍ. ຉນ຺ທຣາເຄຕິ ສຕ຺ຕວຕ຺ຖຸເກນ ໂລເຠນ. ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິມຸຕ຺ຕິວເສນ ກາມຣາຄໂຕ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ປຎ຺ຈວິມຸຕ຺ຕິວເສນ ກາມຣາຄໂຕ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ປຎ຺ຈວິມຸຕ຺ຕິວເສນ ຕໂຕ ຕໂຕ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນເສຂາເສຂານມ຺ປິ ອຠິຎ຺ຎາຍ ອຸປ຺ປາທນໂຕ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຎາເຓ ‘‘ໂສຬສຫິ ຎາຓຈຣິຍາຫີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໘໔) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍຖາລາຠວເສນ ປນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ກາມຣາເຄຕິ ເມຖຸນຣາເຄນ. ວິສຎ຺ຎຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນໂຕ ເສສກິເລເສຫິ ວິສໍຍຸຕ຺ຕໍ, ອຸກ຺ກຏ຺ຐນເຍນ ສມຸຈ຺ເຉທໂຕ ວາ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ. ກິເລເສຕິ ເສສກິເລເສນ. ວິມຣິຍາທິກຕນ຺ຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕພ຺ພມຣິຍາທວເສນ ວິຄຕກິເລສມຣິຍາທໍ ກຕໍ, ເຕນ ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ປຫາຕພ຺ພມຣິຍາທວເສນ ວາ ວິຄຕກິເລສມຣິຍາທໍ ກຕໍ. ກິເລສມຣິຍາເທຕິ ເຕນ ເຕນ ປຫີເນນ ກິເລສມຣິຍາເທນ. ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາໂສ ເຈຕ຺ຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອກຕ຺ຕຄຕນ຺ຕິ ເອກາຣມ຺ມຓຄຕໍ. ນານຕ຺ຕກິເລເສຫີຕິ ນານາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕມາເນຫິ ກິເລເສຫິ. ອິທໍ ອາຣມ຺ມຓມເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ອໂນນຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ປນ ກິເລເສ ເອວ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ. ໂອຠາສຄຕນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍ ວິສທປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນ ປຎ຺ໂຎຠາສໍ ຄຕໍ. ອວິຊ຺ຊນ຺ຘກາເຣຕິ ພລວອວິຊ຺ຊາຍ. ຈຕສ຺ໂສ ຈ ຠູມິໂຍ ໂສຬສ ຈ ມູລານິ ອິທ຺ຘິຍາ ປຸພ຺ພຠາຄວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ປາທາ ອຏ຺ຐ ຈ ປທານິ ປຸພ຺ພຠາຄວເສນ ຈ ສມ຺ປໂຍຄວເສນ ຈ ວຸຕ຺ຕານີຕິ.

໑໐. ເອວໍ ອິທ຺ຘິຍາ ຠູມິປາທປທມູລຠູເຕ ຘມ຺ເມ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕາ ອິທ຺ຘິໂຍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ກຕມາ ອຘິຏ຺ຐານາ ອິທ຺ຘີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຸທ຺ເທສປທານໍ ອຕ຺ໂຖ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ອິຘ ຠິກ຺ຂູຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ຠິກ຺ຂຸ. ເຕນ ສພ຺ພປກາຣວເສນ ອິທ຺ຘິວິຘກາຣກສ຺ສ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຠາວໍ ທີເປຕິ. ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປທານໍ ນິທ຺ເທໂສ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ໂຖ. ເຕເນວ ຈ ອິທ຺ຘິຍາ ຠູມິປາທປທມູລຠູເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໓໖໕-໓໖໖) ວຸຕ຺ເຕຫິ ຈຸທ຺ທສຫິ ປນ຺ນຣສຫິ ວາ ອາກາເຣຫິ ປຣິທມິຕຈິຕ຺ຕຕາ ຈ ຉນ຺ທາທິເອເກກາຘິປຕິສມາປຊ຺ຊນວເສນ ອາວຊ຺ຊນາທິວສີຠາວວເສນ ຈ ມຸທຸກມ຺ມຎ຺ຎກຕຈິຕ຺ຕຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ພລວປຸພ຺ພໂຍຄສມ຺ປນ຺ໂນ ປຸພ຺ພໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຣຫຕ຺ຕປຏິລາເຠເນວ ປຏິລທ຺ຘາຠິຎ຺ຎາທິຄຸໂຓ ຠິກ຺ຂຸ ຠູມິອາທີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ໂສປິ ວຸຕ຺ໂຕວ ໂຫຕິ.

ພຫຸກໍ ອາວຊ຺ຊຕີຕິ ປຖວີກສິຓາຣມ຺ມຓໍ ອຠິຎ຺ຎາປາທກໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ສເຈ ສຕໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ‘‘ສຕໍ ໂຫມິ, ສຕໍ ໂຫມີ’’ຕິ ປຣິກມ຺ມກຣຓວເສນ ອາວຊ຺ຊຕິ. ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຎາເຓນ ອຘິຏ຺ຐາຕີຕິ ເອວໍ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາຎາເຓນ ອຘິຏ຺ຐາຕິ. ເອຕ຺ຖ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ປາທກຊ຺ຌານສມາປຊ຺ຊນໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໓໘໖) ‘‘ອາວຊ຺ຊຕີຕິ ປຣິກມ຺ມວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ, ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຎາເຓນ ອຘິຏ຺ຐາຕີຕິ ອຠິຎ຺ຎາຎາຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ພຫຸກໍ ອາວຊ຺ຊຕິ, ຕໂຕ ເຕສໍ ປຣິກມ຺ມຈິຕ຺ຕານໍ ອວສາເນ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຸນ ‘ພຫຸໂກ ໂຫມີ’ຕິ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ປວຕ຺ຕານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ວາ ປຸພ຺ພຠາຄຈິຕ຺ຕານໍ ອນນ຺ຕຣາ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປນວເສນ ອຘິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາເມນ ເອເກເນວ ອຠິຎ຺ຎາຎາເຓນ ອຘິຏ຺ຐາຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວເມວ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍຖາ ‘‘ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຍຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປານີຍໍ ອປິວິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໂຘວນາທີນິ ອກຕ຺ວາ ຠຸຕ຺ຕານນ຺ຕຣເມວ ສຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ນ ໂຫຕີຕິ ອນ຺ຕຣາ ສນ຺ເຕສຸປິ ອຎ຺ເຎສຸ ກິຈ຺ເຈສຸ ‘‘ຠຸຕ຺ວາ ສຍຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວມິຘາປີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຐມໍ ປາທກຊ຺ຌານສມາປຊ຺ຊນມ຺ປິ ຫິ ປາຬິຍໍ ອວຸຕ຺ຕເມວາຕິ. ເຕນ ປນ ອຘິຏ຺ຐານຎາເຓນ ສເຫວ ສຕໍ ໂຫຕິ. ສຫສ຺ເສປິ ສຕສຫສ຺ເສປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສເຈ ເອວໍ ນ ອິຊ຺ຌຕິ, ປຸນ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ທຸຕິຍມ຺ປິ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ສໍຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຫິ ‘‘ເອກວາຣໍ ທ຺ວິວາຣໍ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປາທກຊ຺ຌານຈິຕ຺ຕໍ ນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ, ປຣິກມ຺ມຈິຕ຺ຕານິ ສຕາຣມ຺ມຓານິ ວາ ສຫສ຺ສາຣມ຺ມຓານິ ວາ. ຕານິ ຈ ໂຂ ວຓ຺ຓວເສນ, ນ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວເສນ. ອຘິຏ຺ຐານຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ຕເຖວ ສຕາຣມ຺ມຓໍ ວາ ສຫສ຺ສາຣມ຺ມຓໍ ວາ. ຕໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕອປ຺ປນາຈິຕ຺ຕມິວ ໂຄຕ຺ຣຠຸອນນ຺ຕຣໍ ເອກເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກໍ.

ຍຖາຍສ຺ມາ ຈູຬປນ຺ຖໂກ ເອໂກປິ ຫຸຕ຺ວາ ພຫຸຘາ ໂຫຕີຕິ ພຫຸຘາຠາວສ຺ສ ກາຍສກ຺ຂິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຕ຺ຕມານວຈນໍ ປເນຕ຺ຖ ເຖຣສ຺ສ ຕຖາກຣຓປກຕິກຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຘຣມານກາລຕ຺ຕາ ຈ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອໂກ ໂຫຕີຕິ ວາເຣປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໓໘໖) – ເຕ ທ຺ເວ ຠາຕໂຣ ກິຣ ເຖຣາ ປນ຺ເຖ ຊາຕຕ຺ຕາ ‘‘ປນ຺ຖກາ’’ຕິ ນາມໍ ລຠິໍສຸ. ເຕສຸ ເຊຏ຺ໂຐ ມຫາປນ຺ຖໂກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ອຣຫາ ຫຸຕ຺ວາ ຈູຬປນ຺ຖກໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ –

‘‘ປທຸມໍ ຍຖາ ໂກກນທໍ ສຸຄນ຺ຘໍ, ປາໂຕ ສິຍາ ຜຸລ຺ລມວີຕຄນ຺ຘໍ;

ອງ຺ຄີຣສໍ ປສ຺ສ ວິໂຣຈມານໍ, ຕປນ຺ຕມາທິຈ຺ຈມິວນ຺ຕລິກ຺ເຂ’’ຕິ. (ອ. ນິ. ໕.໑໙໕; ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໓) –

ອິມໍ ຄາຖໍ ອທາສິ. ໂສ ຕໍ ຈຕູຫິ ມາເສຫິ ປຄຸຓໍ ກາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ‘‘ອຠພ຺ໂພ ຕ຺ວໍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ, ນິກ຺ຂມ ອິໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ກາເລ ເຖໂຣ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສໂກ ໂຫຕິ. ຊີວໂກ ໂກມາຣຠຈ຺ໂຈ ພຫຸໍ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ອາທາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອມ຺ພວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປູເຊຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ທສພລໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ສ຺ເວ, ຠນ຺ເຕ, ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂານິ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ອາທາຍ ອມ຺ຫາກໍ ນິເວສເນ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣປິ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຈູຬປນ຺ຖກໍ ເສສານໍ ອຘິວາເສມີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຈູຬປນ຺ຖໂກ ຠິຍ຺ໂຍໂສ ມຕ຺ຕາຍ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ປາໂຕວ ວິຫາຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສາສເນ ສາເປກ຺ຂຕາຍ ວິຫາຣທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ໂຣທມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ.

ຠຄວາ ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ ໂຣທສີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ຠຄວາ ‘‘ນ ສຊ຺ຌາຍໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ມມ ສາສເນ ອຠພ຺ໂພ ນາມ ໂຫຕິ, ມາ ໂສຈິ, ປນ຺ຖກາ’’ຕິ ຈກ຺ກຈິຕ຺ຕຕເລນ ປາຓິນາ ຕສ຺ສ ສີສໍ ປຣາມສິຕ຺ວາ ຕໍ ພາຫາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິປມຸເຂ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິຍາ ອຠິສງ຺ຂຕໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປິໂລຕິກຂຓ຺ຑໍ ‘‘ອິມໍ ປິໂລຕິກໍ ‘ຣໂຊຫຣຓໍ ຣໂຊຫຣຓ’ນ຺ຕິ ຫຕ຺ເຖນ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ນິສີທ, ປນ຺ຖກາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປິໂລຕິກຂຓ຺ຑໍ ທຕ຺ວາ ກາເລ ອາໂຣຈິເຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຊີວກສ຺ສ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ປິໂລຕິກຂຓ຺ຑໍ ຕຖາປຣິມຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ກິລິຏ຺ຐໍ ຫຸຕ຺ວາ ກເມນ ກາຬວຓ຺ຓໍ ອໂຫສິ. ໂສ ‘‘ອິທໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປິໂລຕິກຂຓ຺ຑໍ, ນຕ຺ເຖຕ຺ຖ ໂທໂສ, ອຕ຺ຕຠາວໍ ນິສ຺ສາຍ ປນາຍໍ ໂທໂສ’’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຎາຓໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒສິ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ໂອຠາສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍມານຣູໂປ ຫຸຕ຺ວາ ອິມາ ໂອຠາສຄາຖາ ອຠາສິ –

‘‘ຣາໂຄ ຣໂຊ ນ ຈ ປນ ເຣຓຸ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຣາຄສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ ຣໂຊຕິ;

ເອຕໍ ຣຊໍ ວິປ຺ປຊຫິຕ຺ວ ຠິກ຺ຂໂວ, ວິຫຣນ຺ຕິ ເຕ ວິຄຕຣຊສ຺ສ ສາສເນ.

‘‘ໂທໂສ…ເປ… ສາສເນ.

‘‘ໂມໂຫ ຣໂຊ ນ ຈ ປນ ເຣຓຸ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂມຫສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ ຣໂຊຕິ;

ເອຕໍ ຣຊໍ ວິປ຺ປຊຫິຕ຺ວ ຠິກ຺ຂໂວ, ວິຫຣນ຺ຕິ ເຕ ວິຄຕຣຊສ຺ສ ສາສເນ. (ມຫານິ. ໒໐໙);

‘‘ອຘິເຈຕໂສ ອປ຺ປມຊ຺ຊໂຕ, ມຸນິໂນ ໂມນປເຖສຸ ສິກ຺ຂໂຕ;

ໂສກາ ນ ຠວນ຺ຕິ ຕາທິໂນ, ອຸປສນ຺ຕສ຺ສ ສທາ ສຕີມໂຕ’’ຕິ. (ອຸທາ. ໓໗);

ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ເຖໂຣ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ມໂນມຍຊ຺ຌານລາຠີ ຫຸຕ຺ວາ ເອໂກ ຫຸຕ຺ວາ ພຫຸຘາ, ພຫຸຘາ ຫຸຕ຺ວາ ເອໂກ ຠວິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ອໂຫສິ. ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄເນວສ຺ສ ຕີຓິ ປິຏການິ ຉ ຈ ອຠິຎ຺ຎາ ອາຄມິໍສຸ.

ຊີວໂກປິ ໂຂ ທສພລສ຺ສ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ອຸປນາເມສິ. ສຕ຺ຖາ ປຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ເຖນ ປິທຫິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ວິຫາເຣ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖິ, ຊີວກາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ປຸຣິສໍ ເປເສສິ ‘‘ຄຈ຺ຉ ອຍ຺ຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສີຆໍ ເອຫີ’’ຕິ. ຈູຬປນ຺ຖກຕ຺ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ປຸເຣ ອາຄມນາເຍວ ຠາຕຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕວິເສສໍ ຎາເປຕຸກາໂມ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສໍ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ເອກມ຺ປິ ເອເກນ ອສທິສໍ, ເອກສ຺ສາປິ ຈ ຈີວຣວິຈາຣຓາທິສາມຓກກມ຺ມໍ ອຎ຺ເຎນ ອສທິສໍ ອກາສິ. ປຸຣິໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຫາເຣ ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ພຫູ, ຠນ຺ເຕ, ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ, ປກ຺ໂກສິຕພ຺ພໍ ອຍ຺ຍໍ ນ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຊີວກສ຺ສ ກເຖສິ. ຊີວໂກ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນາມໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ເປເສສິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຈູຬປນ຺ຖໂກ ນາມ ກຕໂຣ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຫໍ ຈູຬປນ຺ຖໂກ, ອຫໍ ຈູຬປນ຺ຖໂກ’’ຕິ ສກິໍເຍວ ມຸຂສຫສ຺ສໍ ກເຖສິ. ໂສ ປຸນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ເພປິ ກິຣ ຈູຬປນ຺ຖກາ, ອຫໍ ປກ຺ໂກສິຕພ຺ພໍ ນ ຊານາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຊີວໂກ ປຏິວິທ຺ຘສຈ຺ຈຕາຍ ‘‘ອິທ຺ຘິມາ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ນຍໂຕ ອຎ຺ຎາສິ. ຠຄວາ ອາຫ – ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຍໍ ປຐມໍ ປສ຺ສສິ, ຕໍ ຈີວຣກຓ຺ເຓ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ຕໍ ອາມນ຺ເຕຕີຕິ ວຕ຺ວາ ອາເນຫີ’’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາ ອກາສິ. ຕາວເທວ ສພ຺ເພປິ ນິມ຺ມິຕາ ອນ຺ຕຣຘາຍິໍສຸ. ເຖໂຣ ຕໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ມຸຂໂຘວນາທິສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ປຐມຕຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສຕ຺ຖາ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຈູຬປນ຺ຖກຕ຺ເຖເຣເນວ ຠຕ຺ຕານຸໂມທນໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກຖາເປສິ. ເຖໂຣ ທີຆມຊ຺ຌິມາຄມປ຺ປມາຓໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສີຕິ.

ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ອຘິຏ຺ຐາເນນ ມໂນມຍໍ ກາຍໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ຕໂຍ ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ອຠິນິມ຺ມິນນ຺ຕິ, ພຫຸເກ ເອກສທິເສເຍວ ຈ ກຕ຺ວາ ນິມ຺ມິນນ຺ຕິ ເອກວິຘເມວ ກມ຺ມໍ ກຸຣຸມາເນ. ຈູຬປນ຺ຖກຕ຺ເຖໂຣ ປນ ເອກາວຊ຺ຊເນເນວ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສໍ ມາເປສິ. ທ຺ເວປິ ຊເນ ນ ເອກສທິເສ ອກາສິ, ນ ເອກວິຘໍ ກມ຺ມໍ ກຸຣຸມາເນ. ຕສ຺ມາ ມໂນມຍໍ ກາຍໍ ອຠິນິມ຺ມິນນ຺ຕານໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ. ອຎ຺ເຎ ປນ ພຫູ ອນິຍເມຕ຺ວາ ນິມ຺ມິຕາ ອິທ຺ຘິມຕາ ສທິສາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ຈ ຠາສິຕຕຸຓ຺ຫີຠາວາທີສຸ ຈ ຍໍ ຍໍ ອິທ຺ຘິມາ ກໂຣຕິ, ຕໍ ຕເທວ ກໂຣນ຺ຕິ. ສເຈ ປນ ນານາວຓ຺ຓໍ ກາຕຸກາໂມ ໂຫຕິ ເກຈິ ປຐມວເຍ ເກຈິ ມຊ຺ຌິມວເຍ ເກຈິ ປຈ຺ຉິມວເຍ, ຕຖາ ທີຆເກເສ ອຸປຑ຺ຒມຸຓ຺ເຑ ມຸຓ຺ເຑ ມິສ຺ສກເກເສ ອຸປຑ຺ຒຣຕ຺ຕຈີວເຣ ປຓ຺ຑຸກຈີວເຣ ປທຠາຓຘມ຺ມກຖາສຣຠຎ຺ຎປຎ຺ຫາປຸຈ຺ຉນປຎ຺ຫາວິສຊ຺ຊນຣຊນປຈນຈີວຣສິພ຺ພນໂຘວນາທີນິ ກໂຣນ຺ເຕ ອປເຣປິ ວາ ນານປ຺ປກາຣເກ ກາຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ເຕນ ປາທກຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ປຐມວຍາ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ອຘິຏ຺ຐານຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕປ຺ປກາຣາເຍວ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ເອເສວ ນໂຍ ພຫຸຘາປິ ຫຸຕ຺ວາ ເອໂກ ໂຫຕີຕິອາທີສຸ.

ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ປກຕິຍາ ພຫຸໂກຕິ ນິມ຺ມິຕກາລພ຺ຠນ຺ຕເຣ ນິມ຺ມິຕປກຕິຍາ ພຫຸໂກ. ອິມິນາ ຈ ຠິກ຺ຂຸນາ ເອວໍ ພຫຸຠາວໍ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ເອໂກວ ຫຸຕ຺ວາ ຈງ຺ກມິສ຺ສາມິ, ສຊ຺ຌາຍໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ວາ, ‘‘ອຍໍ ວິຫາໂຣ ອປ຺ປຠິກ຺ຂຸໂກ, ສເຈ ເກຈິ ອາຄມິສ຺ສນ຺ຕິ ‘ກຸໂຕ ອິເມ ເອຕ຺ຕກາ ເອກສທິສາ ຠິກ຺ຂູ, ອທ຺ຘາ ເຖຣສ຺ສ ເອສ ອານຸຠາໂວ’ຕິ ມໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ວາ ອນ຺ຕຣາວ ‘‘ເອໂກ ໂຫມີ’’ຕິ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ປາທກຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ເອໂກ ໂຫມີ’’ຕິ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ເອໂກ ໂຫມີ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ອຘິຏ຺ຐານຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍເຍວ ເອໂກ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ປນ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລວເສນ ສຍເມວ ເອໂກ ໂຫຕິ.

໑໑. ອາວິຠາວນ຺ຕິ ປທໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເກນຈິ ອນາວຏໍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເກນຈິ ອນາວຏປເທນ ອາວິຠາວປທສ຺ສ ປາກຏຠາວຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ໂຫຕີ’’ຕິ ປເທນ ‘‘ກໂຣຕີ’’ຕິ ປາຐເສໂສ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ປາກຏໍ ໂຫນ຺ຕຎ຺ຫິ ອາວິຠາເວ ກເຕ ໂຫຕິ. ເກນຈິ ອນາວຏນ຺ຕິ ກຸຏ຺ຏາທິນາ ເຍນ ເກນຈິ ອນາວຏໍ ອາວຣຓວິຣຫິຕໍ. ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ອຸປຣິໂຕ ອຈ຺ຉາທິຕໍ. ຕເທວ ອນາວຏຕ຺ຕາ ວິວຏໍ. ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ ປາກຏໍ. ຕິໂຣຠາວນ຺ຕິ ອນ຺ຕຣິຕຠາວໍ ກໂຣຕິ. ອາວຏໍເຍວ ເຕນ ອາວຣເຓນ ປິຫິຕໍ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍເຍວ ເຕນ ປຏິຈ຺ຉາທເນນ ປຏິກຸຊ຺ຊິຕໍ.

ອາກາສກສິຓສມາປຕ຺ຕິຍາຕິ ປຣິຈ຺ເຉທາກາສກສິເຓ ອຸປ຺ປາທິຕາຍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາປຕ຺ຕິຍາ. ລາຠີຕິ ລາໂຠ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ລາຠີ. ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕຕິ ເກນຈິ ສມນ຺ຕໂຕ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ປເທເສ. ອິຘ ອາກາສກສິຓສ຺ເສວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຠາວິຕເມວ ຌານໍ ອາກາສກຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຸປຣິອາໂປກສິຓາທີສຸປິ ຕທາຣມ຺ມຓເມວ ຌານໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ນ ອຎ຺ຎໍ. ປຖວິໍ ອາວຊ຺ຊຕິ, ອຸທກໍ ອາວຊ຺ຊຕິ, ອາກາສໍ ອາວຊ຺ຊຕີຕິ ປກຕິປຖວີອຸທກອາກາເສ ອາວຊ຺ຊຕິ. ອນ຺ຕລິກ຺ເຂຕິ ຕສ຺ສ ອາກາສສ຺ສ ປຖວິໂຕ ທູຣາກາສຠາວໍ ທີເປຕິ.

໑໒. ຈນ຺ທິມສູຣິຍປຣິມຊ຺ຊເນ ກສິຓນິຍມໍ ອກຕ຺ວາ ‘‘ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນຕ຺ເຖຕ຺ຖ ກສິຓສມາປຕ຺ຕິນິຍໂມຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນິສິນ຺ນໂກ ວາ ນິປນ຺ນໂກ ວາຕິ ນິສິນ຺ໂນ ວາ ນິປນ຺ໂນ ວາ. ອິເມເຫວ ອິຕຣອິຣິຍາປຖທ຺ວຍມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ຫຕ຺ຖປາເສ ໂຫຕູຕິ ຫຕ຺ຖສມີເປ ໂຫຕຸ. ຫຕ຺ຖປສ຺ເສ ໂຫຕູຕິປິ ປາໂຐ. ອິທໍ ຕຖາ ກາຕຸກາມສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ຫຕ຺ຖໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາປິ ອາມສຕິ. ອາມສຕີຕິ ອີສກໍ ຜຸສຕິ. ປຣາມສຕີຕິ ພາຬ຺ຫໍ ຜຸສຕິ. ປຣິມຊ຺ຊຕີຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ຜຸສຕິ. ຣູປຄຕນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິຕຣູປເມວ.

ທູເຣປິ ສນ຺ຕິເກ ອຘິຏ຺ຐາຕີຕິ ປາທກຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ທູເຣ ເທວໂລກໍ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ວາ ອາວຊ຺ຊຕິ ‘‘ສນ຺ຕິເກ ໂຫຕູ’’ຕິ. ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຎາເຓນ ອຘິຏ຺ຐາຕິ ‘‘ສນ຺ຕິເກ ໂຫຕູ’’ຕິ. ສນ຺ຕິເກ ໂຫຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສສປເທສຸປິ. ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ປນ ຄນ຺ຕຸກາມສ຺ສ ທູຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກກຣຓໍ ວຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກຄມນສ຺ສ ອນຸປກາຣມ຺ປິ ອິມາຍ ອິທ຺ຘິຍາ ອິຊ຺ຌມານວິເສສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສນ຺ຕິເກປີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ນ ເກວລໍ ໂຖກກຣຓພຫຸກຣຓເມວ, ‘‘ອມຘຸຣໍ ມຘຸຣ’’ນ຺ຕິອາທີສຸປິ ຍໍ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອິທ຺ຘິມໂຕ ອິຊ຺ຌຕິ. ອປໂຣ ນໂຍ – ທູເຣປິ ສນ຺ຕິເກ ອຘິຏ຺ຐາຕີຕິ ທູເຣ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ວາ ມນຸສ຺ສໂລກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຘິຏ຺ຐາຕິ. ສນ຺ຕິເກປິ ທູເຣ ອຘິຏ຺ຐາຕີຕິ ສນ຺ຕິເກ ມນຸສ຺ສໂລກໍ ວາ ທູເຣ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອຘິຏ຺ຐາຕິ. ພຫຸກມ຺ປິ ໂຖກໍ ອຘິຏ຺ຐາຕີຕິ ສເຈ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ພຫູ ສນ຺ນິປຕິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ມຫາອຕ຺ຕຠາວຕ຺ຕາ ທສ຺ສນູປຈາຣໍ ສວນູປຈາຣໍ ປຊຫນ຺ຕິ, ທສ຺ສນູປຈາເຣ ຈ ສວນູປຈາເຣ ຈ ເອກຊ຺ຌໍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ພຫຸກມ຺ປິ ໂຖກນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕິ. ໂຖກມ຺ປິ ພຫຸກໍ ອຘິຏ຺ຐາຕີຕິ ສເຈ ມຫາປຣິວາເຣນ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ເອກກຕ຺ຕາ ໂຖກໍ ອຕ຺ຕານໍ ພຫຸກໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ມຫາປຣິວາໂຣ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອວໍ ສຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກຄມເນ ອຸປກາໂຣ ໂຫຕິ.

ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຣູປໍ ປສ຺ສຕີຕິ ອິຘ ຐິໂຕ ອາໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຍສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຣູປໍ ທຏ຺ຐຸກາໂມ, ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຣູປໍ ປສ຺ສຕິ. ອິເຘວ ຐິໂຕ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຠາສມານສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຓາຕິ. ເຈໂຕປຣິຍຎາເຓນ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຊານາຕິ. ທິສ຺ສມາເນນາຕິ ຈກ຺ຂຸນາ ເປກ຺ຂິຍມາເນນ. ກາຍວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຓາເມຕີຕິ ຣູປກາຍສ຺ສ ວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຓາເມຕິ. ປາທກຊ຺ຌານຈິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກາເຍ ອາໂຣເປຕິ, ກາຍານຸຄຕິກໍ ກໂຣຕິ ທນ຺ຘຄມນໍ. ກາຍຄມນຎ຺ຫິ ທນ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ອຘິຏ຺ຐາຕີຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ, ສນ຺ນິຏ຺ຐາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຂສຎ຺ຎຎ຺ຈ ລຫຸສຎ຺ຎຎ຺ຈ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ປາທກຊ຺ຌານາຣມ຺ມເຓນ ອິທ຺ຘິຈິຕ຺ເຕນ ສຫຊາຕໍ ສຸຂສຎ຺ຎຎ຺ຈ ລຫຸສຎ຺ຎຎ຺ຈ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ປວິສິຕ຺ວາ ຜຸສິຕ຺ວາ ປາປຸຓິຕ຺ວາ. ສຸຂສຎ຺ຎາ ຈ ນາມ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສຎ຺ຎາ. ອຸເປກ຺ຂາ ຫິ ສນ຺ຕໍ ສຸຂນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ສາເຍວ ສຎ຺ຎາ ນີວຣເຓຫິ ເຈວ ວິຕກ຺ກາທິປຈ຺ຈນີເກຫິ ຈ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ລຫຸສຎ຺ຎາຕິປິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕໍ ໂອກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ປນສ຺ສ ກຣຊກາໂຍປິ ຕູລປິຈຸ ວິຍ ສລ຺ລຫຸໂກ ໂຫຕິ. ໂສ ເອວໍ ວາຕກ຺ຂິຕ຺ຕຕູລປິຈຸນາ ວິຍ ສລ຺ລຫຸເກນ ທິສ຺ສມາເນນ ກາເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຈ ສເຈ ອິຈ຺ຉຕິ, ປຖວີກສິຓວເສນ ອາກາເສ ມຄ຺ຄໍ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ປທສາ ຄຈ຺ຉຕິ. ສເຈ ອິຈ຺ຉຕິ, ອາກາເສ ປຖວີກສິຓວເສເນວ ປເທ ປເທ ປທຸມໍ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ປທຸເມ ປທຸເມ ປທໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ປທສາ ຄຈ຺ຉຕິ. ສເຈ ອິຈ຺ຉຕິ, ວາໂຍກສິຓວເສນ ວາຕໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕູລປິຈຸ ວິຍ ວາຍຸນາ ຄຈ຺ຉຕິ. ອປິຈ ຄນ຺ຕຸກາມຕາວ ເອຕ຺ຖ ປມາຓໍ. ສຕິ ຫິ ຄນ຺ຕຸກາມຕາຍ ເອວໍກຕຈິຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐາໂນ ອຘິຏ຺ຐານເວຄກ຺ຂິຕ຺ໂຕວ ໂສ ຊິຍາເວຄກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ສໂຣ ວິຍ ທິສ຺ສມາໂນ ຄຈ຺ຉຕິ.

ຈິຕ຺ຕວເສນ ກາຍໍ ປຣິຓາເມຕີຕິ ກຣຊກາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປາທກຊ຺ຌານຈິຕ຺ເຕ ອາໂຣເປຕິ, ຈິຕ຺ຕານຸຄຕິກໍ ກໂຣຕິ ສີຆຄມນໍ. ຈິຕ຺ຕຄມນຎ຺ຫິ ສີຆໍ ໂຫຕິ. ສຸຂສຎ຺ຎຎ຺ຈ ລຫຸສຎ຺ຎຎ຺ຈ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ຣູປກາຍາຣມ຺ມເຓນ ອິທ຺ຘິຈິຕ຺ເຕນ ສຫຊາຕໍ ສຸຂສຎ຺ຎຎ຺ຈ ລຫຸສຎ຺ຎຎ຺ຈ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ປນ ຈິຕ຺ຕຄມນເມວ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອທິສ຺ສມາເນນ ກາເຍນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປນາຍໍ ກິໍ ຕສ຺ສາຘິຏ຺ຐານຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ຄຈ຺ຉຕິ? ອຸທາຫຸ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ວາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຕີສຸປິ ຂເຓສຸ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ເຖໂຣ ອາຫ. ກິໍ ປນ ໂສ ສຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນິມ຺ມິຕໍ ເປເສຕີຕິ? ຍຖາຣຸຈິ ກໂຣຕິ. ອິຘ ປນສ຺ສ ສຍໍ ຄມນເມວ ອາຄຕໍ.

ມໂນມຍນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐານມເນນ ນິມ຺ມິຕຕ຺ຕາ ມໂນມຍໍ. ສພ຺ພງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄນ຺ຕິ ສພ຺ພອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄວນ຺ຕໍ. ອຫີນິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ອິທໍ ຈກ຺ຂຸໂສຕາທີນໍ ສຓ຺ຐານວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນິມ຺ມິຕຣູເປ ປນ ປສາໂທ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ສເຈ ໂສ ອິທ຺ຘິມາ ຈງ຺ກມຕິ, ນິມ຺ມິໂຕປິ ຕຕ຺ຖ ຈງ຺ກມຕີຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ສາວກນິມ຺ມິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ພຸທ຺ຘນິມ຺ມິຕາ ປນ ຍໍ ຍໍ ຠຄວາ ກໂຣຕິ, ຕໍ ຕມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ຠຄວໂຕ ຈິຕ຺ຕວເສນ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕີຕິ. ຘູມາຍຕິ ປຊ຺ຊລຕີຕິ ເຕໂຊກສິຓວເສນ. ຘມ຺ມໍ ຠາສຕີຕິອາທີນິ ຕີຓິ ອນິຍເມຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕານິ. ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ສງ຺ຄມ຺ມ ຕິຏ຺ຐຕິ. ສລ຺ລປຕີຕິ ສງ຺ຄມ຺ມ ລປຕິ. ສາກຈ຺ຉໍ ສມາປຊ຺ຊຕີຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣທານວເສນ ສໍກຖໍ ກໂຣຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍໍ ໂສ ອິທ຺ຘິມາ ອິເຘວ ຐິໂຕ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ປສ຺ສຕິ, ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ສທ຺ທໍ ສຸຓາຕິ, ເຈໂຕປຣິຍຎາເຓນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຊານາຕິ, ຍມ຺ປິ ໂສ ອິເຘວ ຐິໂຕ ເຕນ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ, ສລ຺ລປຕິ, ສາກຈ຺ຉໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ຍມ຺ປິສ຺ສ ‘‘ທູເຣປິ ສນ຺ຕິເກ ອຘິຏ຺ຐາຕີ’’ຕິອາທິກໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ຍມ຺ປິ ໂສ ທິສ຺ສມາເນນ ວາ ອທິສ຺ສມາເນນ ວາ ກາເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ນ ກາເຍນ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕິ. ຍຎ຺ຈ ໂຂ ‘‘ໂສ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ປຸຣໂຕ ຣູປິໍ ອຠິນິມ຺ມິນາຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕວິຘານໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ກາເຍນ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕິ ນາມ. ເສສໍ ປນ ກາເຍນ ວສວຕ຺ຕນາຍ ປຸພ຺ພຠາຄທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອຍໍ ຕາວ ອຘິຏ຺ຐານາ ອິທ຺ຘິ.

໑໓. ວິກຸພ຺ພນິທ຺ຘິນິທ຺ເທເສ ສິຂິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາວກນິທສ຺ສນໍ ວິກຸພ຺ພນິທ຺ຘິຍາ ກາຍສກ຺ຂິປຸຄ຺ຄລທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕມ຺ປິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຕາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ຐິໂຕ ສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ສເຣນ ວິຎ຺ຎາເປສີຕິ ອຕິວິຍ ອຈ຺ຉຣິຍອພ຺ຠຸຕຠູຕໍ ສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸຍາ ສທ຺ທສວນໍ ອຘິຏ຺ຐານິທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສສິ. ອິທານິ ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ປຣິທີປນຕ຺ຖມິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ – ອິມສ຺ມາ ຫິ ກປ຺ປາ ເອກຕິໍເສ ກປ຺ເປ ສິຂີ ຠຄວາ ອນນ຺ຕຣຊາຕິຍາ ຕຸສິຕປຸຣໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ອຣຸຓວຕີນຄເຣ ອຣຸຓວໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ປຠາວຕິຍາ ນາມ ມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຣິປກ຺ກຎາໂຓ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ອຣຸຓວຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ປາໂຕວ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ‘‘ອຣຸຓວຕິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວິຫາຣທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກສມີເປ ຐິໂຕ ອຠິຠຸໍ ນາມ ອຄ຺ຄສາວກໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຕິປ຺ປໂຄ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຣຸຓວຕິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕຸໍ. ເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິຂີ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອຠິຠຸໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ອາຍາມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ, ເຕນຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມ ຍາວ ຠຕ຺ຕສ຺ສ ກາໂລ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ‘ເອວໍ ຠນ຺ເຕ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠິຠູ ຠິກ຺ຂຸ ສິຂິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິຂີ ຈ ຠຄວາ ອຠິຠູ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ, ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສູ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໘໕).

ຕຕ຺ຖ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕມໂນ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອທາສິ. ເຖຣສ຺ສາປິ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາປຍິໍສຸ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ, ເຖໂຣປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິ. ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາປິ ທສພລໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເຕນາຫ – ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິຂີ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອຠິຠຸໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ປຏິຠາຕຸ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມປຣິສາຍ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊານຎ຺ຈ ຘມ຺ມີ ກຖາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠິຠູ ຠິກ຺ຂຸ ສິຂິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມປຣິສາຍ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊານຎ຺ຈ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສິ. ເຖເຣ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖນ຺ເຕ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ອຸຊ຺ຌາຍິໍສຸ ‘‘ຈິຣສ຺ສຎ຺ຈ ມຍໍ ສຕ຺ຖຸ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາຄມນໍ ລຠິມ຺ຫາ, ອຍຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸ ຐເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ສຍໍ ຘມ຺ມກຖໍ ອາຣຠີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ອນຕ຺ຕມນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອຠິຠຸໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ໂຂ ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມປຣິສາ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊາ ຈ. ເຕນ ຫິ, ຕ຺ວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຠິຍ຺ໂຍໂສ ມຕ຺ຕາຍ ສໍເວເຊຫີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອເນກວິຫິຕໍ ອິທ຺ຘິວິກຸພ຺ພນໍ ກຕ຺ວາ ສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ສເຣນ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ໂຕ –

‘‘ອາຣມ຺ຠຖ ນິກ຺ກມຖ, ຍຸຎ຺ຊຖ ພຸທ຺ຘສາສເນ;

ຘຸນາຖ ມຈ຺ຈຸໂນ ເສນໍ, ນຬາຄາຣໍວ ກຸຎ຺ຊໂຣ.

‘‘ໂຍ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ, ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ວິຫສ຺ສຕິ;

ປຫາຍ ຊາຕິສໍສາຣໍ, ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. (ອ. ນິ. ໑.໑໘໕) –

ອິມໍ ຄາຖາທ຺ວຍໍ ອຠາສິ.

ກິໍ ປນ ກຕ຺ວາ ເຖໂຣ ສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ສເຣນ ວິຎ຺ຎາເປສີຕິ? ນີລກສິຓໍ ຕາວ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຠິຎ຺ຎາຎາເຓນ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນ຺ຘກາຣໍ ຜຣິ. ຕໂຕ ‘‘ກິມິທໍ ອນ຺ຘກາຣ’’ນ຺ຕິ ສຕ຺ຕານໍ ອາໂຠເຄ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອາໂລກກສິຓໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ອາໂລກໍ ທສ຺ເສສິ. ‘‘ກິໍ ອາໂລໂກ ອຍ’’ນ຺ຕິ ວິຈິນນ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສິ. ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສ ຈ ເທວມນຸສ຺ສາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເຖຣໍເຍວ ນມສ຺ສມານາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເຖໂຣ ‘‘ມຫາຊໂນ ມຍ຺ຫໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຓາຕູ’’ຕິ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ. ສພ຺ເພ ໂອສຏາຍ ປຣິສາຍ ມຊ຺ເຌ ນິສີທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ສທ຺ທໍ ອສ຺ໂສສຸໍ. ອຕ຺ໂຖປິ ເຕສໍ ປາກໂຏ ອໂຫສິ. ຕໍ ວິຎ຺ຎາປນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສເຣນ ວິຎ຺ຎາເປສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ກຕໍ ອເນກວິຫິຕໍ ອິທ຺ຘິວິກຸພ຺ພນໍ ສນ຺ຘາຍ ປຸນ ໂສ ທິສ຺ສມາເນນປີຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມໍ ເທເສສີຕິ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ອິທ຺ຘິວິກຸພ຺ພນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ຕໂຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕກ຺ກເມນ ທ຺ເວ ຄາຖາ ຠາສນ຺ໂຕ ສເຣນ ວິຎ຺ຎາເປສີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ທິສ຺ສມາເນນປິ ກາເຍນາຕິອາທີສຸ ຈ ອິຕ຺ຖໍຠູຕລກ຺ຂເຓ ກຣຓວຈນໍ, ເອວໍຠູຕກາໂຍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສາປິ ອິທ຺ຘິມໂຕ ວິກຸພ຺ພນິທ຺ຘິກຣຓວິຘານໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ໂສ ປກຕິວຓ຺ຓໍ ວິຊຫິຕ຺ວາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂສຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕວິຘາເນນ ມຸທຸກມ຺ມຎ຺ຎກຕຈິຕ຺ໂຕ ໂສ ອິທ຺ຘິມາ ຠິກ຺ຂຸ. ສເຈ ວິກຸພ຺ພນິທ຺ຘິໍ ກາຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ປກຕິວຓ຺ຓໍ ປກຕິສຓ຺ຐານໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ກຸມາຣກວຓ຺ຓໍ ວາ ທສ຺ເສຕິ. ກຖໍ? ປຖວີກສິຓາຣມ຺ມຓາຠິຎ຺ຎາປາທກຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ເອວຣູໂປ ກຸມາຣໂກ ໂຫມີ’’ຕິ ນິມ຺ມິນິຕພ຺ພໍ ກຸມາຣກວຓ຺ຓໍ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ກຕປຣິກມ຺ມາວສາເນ ປຸນ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ເອວຣູໂປ ນາມ ກຸມາຣໂກ ໂຫມີ’’ຕິ ອຠິຎ຺ຎາຎາເຓນ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ສຫ ອຘິຏ຺ຐາເນນ ກຸມາຣໂກ ໂຫຕີຕິ. ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໐໐) ກສິຓນິທ຺ເທເສ ‘‘ປຖວີກສິຓວເສນ ເອໂກປິ ຫຸຕ຺ວາ ພຫຸຘາ ໂຫຕີຕິອາທິຠາໂວ…ເປ… ເອວມາທີນິ ອິຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ ວຈເນນ ອິຘ ປຖວີກສິຓາຣມ຺ມຓໍ ປາທກຊ຺ຌານໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ເຖວ ປນ ອຠິຎ຺ຎານິທ຺ເທເສ ວິກຸພ຺ພນິທ຺ຘິຍາ ‘‘ປຖວີກສິຓາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣາຣມ຺ມຓໂຕ ອຠິຎ຺ຎາປາທກຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ເຖວ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໓໙໘) ຈ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ກຸມາຣກວຓ຺ໂຓ ອາວຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນາຄາທິນິມ຺ມາເນ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ວິຍ. ນາຄວຓ຺ຓາທິນິມ຺ມາເນປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ນາຄວຓ຺ຓນ຺ຕິ ສປ຺ປສຓ຺ຐານໍ. ສຸປຓ຺ຓວຓ຺ຓນ຺ຕິ ຄຣຸຬສຓ຺ຐານໍ. ອິນ຺ທວຓ຺ຓນ຺ຕິ ສກ຺ກສຓ຺ຐານໍ. ເທວວຓ຺ຓນ຺ຕິ ເສສເທວສຓ຺ຐານໍ. ສມຸທ຺ທວຓ຺ຓໍ ປນ ອາໂປກສິຓວເສນ ອິຊ຺ຌຕິ. ປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ປທາຕິໍ. ວິວິຘມ຺ປິ ເສນາພ຺ຍູຫນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖິອາທີນໍ ວເສນ ອເນກວິຫິຕໍ ເສນາສມູຫໍ. ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ປນ ‘‘ຫຕ຺ຖິມ຺ປິ ທສ຺ເສຕີຕິອາທິ ປເນຕ຺ຖ ພຫິທ຺ຘາປິ ຫຕ຺ຖິອາທິທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘ຫຕ຺ຖີ ໂຫມີ’ຕິ ອນຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ‘ຫຕ຺ຖີ ໂຫຕູ’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ອສ຺ສາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ‘‘ປກຕິວຓ຺ຓໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕມູລປເທນ ຈ ວິກຸພ຺ພນິທ຺ຘິຠາເວນ ຈ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕກ຺ກເມນ ຫິ ປກຕິວຓ຺ຓໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐານວເສນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທສ຺ສນໍ ອຘິຏ຺ຐານິທ຺ຘິ ນາມ, ປກຕິວຓ຺ຓໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐານວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ອຎ຺ຎຖາທສ຺ສນໍ ວິກຸພ຺ພນິທ຺ຘິ ນາມ.

໑໔. ມໂນມຍິທ຺ຘິຎາຓນິທ຺ເທເສ ອິມມ຺ຫາ ກາຍາ ອຎ຺ຎໍ ກາຍໍ ອຠິນິມ຺ມິນາຕີຕິອາທີສຸ ອິທ຺ຘິມາ ຠິກ຺ຂຸ ມໂນມຍິທ຺ຘິໍ ກາຕຸກາໂມ ອາກາສກສິຓາຣມ຺ມຓປາທກຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຣູປກາຍໍ ຕາວ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ‘‘ສຸສິໂຣ ໂຫຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ສຸສິໂຣ ໂຫຕິ. ອຖ ຕສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ປຖວີກສິຓວເສນ ອຎ຺ຎໍ ກາຍໍ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ຕສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຎ຺ໂຎ ກາໂຍ ໂຫຕິ. ໂສ ຕໍ ມຸຂໂຕ ອພ຺ພູຫິຕ຺ວາ ພຫິ ຐເປຕິ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ອຸປມາຫິ ປກາເສນ຺ໂຕ ເສຍ຺ຍຖາປີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ມຸຎ຺ຊມ຺ຫາຕິ ມຸຎ຺ຊຕິຓມ຺ຫາ. ອີສິກໍ ປວາເຫຍ຺ຍາຕິ ກຬີຣໍ ລຸຎ຺ເຈຍ຺ຍ. ໂກສິຍາຕິ ໂກສກໂຕ. ກຣຓ຺ຑາຕິ ກຣຓ຺ຑາຍ, ປຸຣາຓຕຈກຎ຺ຈຸກໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ຈ ອຸທ຺ຘເຣຍ຺ຍາຕິ ຈິຕ຺ເຕເນວສ຺ສ ອຸທ຺ຘຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍຎ຺ຫິ ອຫິ ນາມ ສຊາຕິຍໍ ຐິໂຕ, ກຏ຺ຐນ຺ຕຣໍ ວາ ຣຸກ຺ຂນ຺ຕຣໍ ວາ ນິສ຺ສາຍ, ຕຈໂຕ ສຣີຣໍ ນິກ຺ກຑ຺ຒນປໂຍຄສງ຺ຂາເຕນ ຖາເມນ, ສຣີຣໍ ຂາທຍມານໍ ວິຍ ປຸຣາຓຕຈໍ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ສຍເມວ ກຎ຺ຈຸກໍ ປຊຫາຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ອີສິກາທໂຍ ມຸຎ຺ຊາທີຫິ ສທິສາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວມິທໍ ມໂນມຍໍ ຣູປໍ ອິທ຺ຘິມຕາ ສພ຺ພາກາເຣຫິ ສທິສເມວ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອິມາ ອຸປມາ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ‘‘ມໂນມເຍນ ກາເຍນ, ອິທ຺ຘິຍາ ອຸປສງ຺ກມີ’’ຕິ (ເຖຣຄາ. ໙໐໑) ເອຕ຺ຖ ອຠິຎ຺ຎາມເນນ ກຕກາໂຍ ມໂນມຍກາໂຍ ນາມ. ‘‘ອຎ຺ຎຕຣໍ ມໂນມຍໍ ກາຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໓໓) ເອຕ຺ຖ ຌານມເນນ ນິພ຺ພິຕ຺ຕິຕກາໂຍ ເຕນ ມເນນ ກຕຕ຺ຕາ ມໂນມຍກາໂຍ ນາມ. ອິຘ ປນ ອຠິຎ຺ຎາມເນນ ອຸປ຺ປາທິຕກາໂຍ ເຕນ ມເນນ ກຕຕ຺ຕາ ມໂນມຍກາໂຍ ນາມ. ເອວໍ ສຕິ ອຘິຏ຺ຐານິທ຺ຘິຍາ ວິກຸພ຺ພນິທ຺ຘິຍາ ຈ ກໂຕ ມໂນມຍກາໂຍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ເຈ? ໂຫຕິເຍວ. ອິຘ ປນ ຕາສໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ວິເສເສນ ວິເສເສຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐານິທ຺ຘິ ວິກຸພ຺ພນິທ຺ຘີຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໂຕ ນິມ຺ມານເມວ ມໂນມຍິທ຺ຘິ ນາມ.

໑໕. ຎາຓວິປ຺ຜາຣິທ຺ຘິນິທ຺ເທເສ ຎາຓສ຺ສ ວິປ຺ຜາໂຣ ເວໂຄ ອສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ຎາຓວິປ຺ຜາຣາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສຕ຺ຕອນຸປສ຺ສນາວເສເນວ ອິທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເສສາ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ສງ຺ຂິຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອາຍສ຺ມໂຕ ພາກຸລສ຺ສ ຎາຓວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘີຕິອາທີສຸ ພາກຸລຕ຺ເຖໂຣ ຕາວ ທ຺ວີສຸ ກຸເລສຸ ວຑ຺ຒິຕຕ຺ຕາ ເອວໍລທ຺ຘນາໂມ ປຸພ຺ພພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ປຸຎ຺ຎສມ຺ປທາຍ ສມ຺ປນ຺ໂນ ເຖໂຣ. ໂສ ຫິ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວມາໂນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ທສພລສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ໂກສມ຺ພິຍໍ ເສຏ຺ຐິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕໍ ຊາຕກາເລ ມງ຺ຄລຕ຺ຖາຍ ມຫາປຣິວາເຣນ ຍມຸນໍ ເນຕ຺ວາ ສປຣິວາຣາ ຘາຕີ ນິມຸຊ຺ຊນຸມ຺ມຸຊ຺ຊນວເສນ ກີຬາເປນ຺ຕີ ນ຺ຫາເປຕິ. ເອໂກ ມຫາມຈ຺ໂຉ ‘‘ຠກ຺ໂຂ ເມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ມຸຂໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອຸປຄໂຕ. ຘາຕີ ທາຣກໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປລາຕາ. ມຫາມຈ຺ໂຉ ຕໍ ຄິລິ. ປຸຎ຺ຎວາ ສຕ຺ໂຕ ສຍນຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິປນ຺ໂນ ວິຍ ນ ກິຎ຺ຈິ ທຸກ຺ຂໍ ປາປຸຓິ. ມຈ຺ໂຉ ທາຣກສ຺ສ ເຕເຊນ ຕຕ຺ຕກໍ ຜາລໍ ຄິລິຕ຺ວາ ວິຍ ທຍ຺ຫມາໂນ ເວເຄນ ຕິໍສໂຍຊນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພາຣາຓສິວາສິໂນ ມຈ຺ຉພນ຺ຘສ຺ສ ຊາລໍ ປາວິສິ. ໂສ ທາຣກສ຺ສ ເຕເຊນ ຊາລໂຕ ນີຫຏມຕ຺ໂຕວ ມໂຕ. ມຈ຺ຉພນ຺ຘາ ຕໍ ສກລເມວ ອນ຺ຕຣກາເຊນ ອາທາຍ ‘‘ສຫສ຺ເສນ ເທມາ’’ຕິ ນຄເຣ ຈຣນ຺ຕາ ອສີຕິໂກຏິຘນສ຺ສ ອປຸຕ຺ຕກສ຺ສ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຆຣທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິຠຣິຍາຍ ເອເກນ ກຫາປເຓນ ອທໍສຸ. ສາ ຕໍ ສຍເມວ ຜລເກ ຐເປຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິໂຕ ຜາເລນ຺ຕີ ມຈ຺ຉກຸຈ຺ຉິຍໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ທາຣກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຈ຺ຉກຸຈ຺ຉິຍໍ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ນາທໍ ນທິຕ຺ວາ ທາຣກໍ ອາທາຍ ສາມິກໍ ອຸປຄຈ຺ຉິ. ເສຏ຺ຐິ ຕາວເທວ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ທາຣກໍ ອາທາຍ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ອາເນຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ‘‘ປຸຎ຺ຎວາ ທາຣໂກ, ໂປເສຫິ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອິຕຣມ຺ປິ ເສຏ຺ຐິກຸລໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຕໍ ທາຣກໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວິວທິ. ອຸໂຠປິ ຣາຊກຸລໍ ອຄມໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອປຸຕ຺ຕກໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ທາຍາໂທ ໂຫຕູ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທ຺ເວປິ ກຸລານິ ລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕານິ ອເຫສຸໍ. ຕສ຺ສ ທ຺ວີຫິ ກຸເລຫິ ວຑ຺ຒິຕຕ຺ຕາ ‘‘ພາກຸລກຸມາໂຣ’’ຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ທ຺ວີສຸປິ ນຄເຣສຸ ຕໂຍ ຕໂຍ ປາສາເທ ກາເຣຕ຺ວາ ນາຏການິ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປສຸໍ. ເອເກກສ຺ມິໍ ນຄເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ວສິ. ຕຫິໍ ເອກສ຺ມິໍ ນຄເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ວຸຏ຺ຐສ຺ສ ສງ຺ຆາຏນາວາສຸ ມຓ຺ຑປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນໍ ນາຏເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວມານໍ ທ຺ວີຫິ ມາເສຫິ ອິຕຣໍ ນຄຣໍ ອຸປຑ຺ຒປຖໍ ເນນ຺ຕິ. ອິຕຣນຄຣວາສິໂນ ນາຏກາປິ ‘‘ທ຺ວີຫິ ມາເສຫິ ອຸປຑ຺ຒປຖໍ ອາຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕເຖວ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວີຫິ ມາເສຫິ ອຕ຺ຕໂນ ນຄຣໍ ອາເນນ຺ຕິ. ອິຕຣນາຏກາ ມຊ຺ເຌ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນຄຣເມວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ວສິຕ຺ວາ ເຕເນວ ນິຍາເມນ ປຸນ ອິຕຣນຄຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວມສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ຕສ຺ສ ອສີຕິ ວສ຺ສານິ ປຣິປຸຓ຺ຓານິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ອນຸກ຺ກເມນ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ໂກສມ຺ພິໍ ປາປຸຓິ. ‘‘ພາຣາຓສິ’’ນ຺ຕິ ມຊ຺ຌິມຠາຓກາ. ພາກຸລເສຏ຺ຐິປິ ໂຂ ‘‘ທສພໂລ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ພຫຸໍ ຄນ຺ຘມາລໍ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິ. ໂສ ສຕ຺ຕາຫເມວ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐເມ ອຣຸເຓ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຖສ຺ສ ທ຺ວີສຸ ນຄເຣສຸ ປຣິຈິຕມາຕຸຄາມາ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລຆຣານິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ວສມານາ ຈີວຣານິ ກຣິຕ຺ວາ ປຫິຓິໍສຸ. ເຖໂຣ ເອກໍ ອຑ຺ຒມາສໍ ໂກສມ຺ພິວາສີຫິ ປຫິຕໍ ຈີວຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ເອກໍ ອຑ຺ຒມາສໍ ພາຣາຓສິວາສີຫີຕິ ເອເຕເນວ ນິຍາເມນ ທ຺ວີສຸ ນຄເຣສຸ ຍໍ ຍໍ ອຸຕ຺ຕມໍ, ຕໍ ຕໍ ເຖຣສ຺ເສວ ອາຫຣີຍຕິ. ປພ຺ພຊິຕສ຺ສາປິສ຺ສ ສຸເຂເນວ ອສີຕິ ວສ຺ສານິ ອຄມໍສຸ. ອຸຠຍຕ຺ຖາປິສ຺ສ ມຸຫຸຕ຺ຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກປິ ອາພາໂຘ ນ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ໂພ. ໂສ ປຈ຺ຉິເມ ກາເລ ພາກຸລສຸຕ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ໓.໒໐໙ ອາທໂຍ) ກເຖຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ. ເອວໍ ມຈ຺ຉກຸຈ຺ຉິຍໍ ອໂຣຄຠາໂວ ອາຍສ຺ມໂຕ ພາກຸລສ຺ສ ປຈ຺ຉິມຠວິກສ຺ສ ເຕນ ອຕ຺ຕຠາເວນ ປຏິລຠິຕພ຺ພອຣຫຕ຺ຕຎາຓານຸຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຎາຓວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘິ ນາມ. ສຸຈຣິຕກມ຺ມຜລປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິສມ຺ຠິທາຎາຓສ຺ສ ອານຸຠາເວນາຕິປິ ວທນ຺ຕິ.

ສໍກິຈ຺ຈຕ຺ເຖໂຣປິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໓໗໓) ປຸພ຺ເພ ກຕປຸຎ຺ໂຎ ຘມ຺ມເສນາປຕິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາກສ຺ສ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຑ຺ຒກຸລສ຺ສ ຘີຕຸ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສາ ຕສ຺ມິໍ ກຸຈ຺ຉິຄເຕ ເອເກນ ພ຺ຍາຘິນາ ຕໍ ຂຓໍເຍວ ກາລມກາສິ, ຕສ຺ສາ ສຣີເຣ ຌາປິຍມາເນ ຐເປຕ຺ວາ ຄພ຺ຠມໍສໍ ເສສມໍສໍ ຌາປຍິ. ອຖສ຺ສາ ຄພ຺ຠມໍສໍ ຈິຕກໂຕ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ທ຺ວີສຸ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ສູເລຫິ ວິຊ຺ຌິໍສຸ. ສູລໂກຏິ ທາຣກສ຺ສ ອກ຺ຂິໂກຏິໍ ຜຸສິ. ເອວໍ ຄພ຺ຠມໍສໍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອງ຺ຄາຣຣາສິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອງ຺ຄາເຣເຫວ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ຄພ຺ຠມໍສໍ ຌາຍິ, ອງ຺ຄາຣມຕ຺ຖເກ ປນ ສຸວຓ຺ຓພິມ຺ພສທິໂສ ທາຣໂກ ປທຸມຄພ຺ເຠ ນິປນ຺ໂນ ວິຍ ອໂຫສິ. ປຈ຺ຉິມຠວິກສຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ສິເນຣຸນາ ໂອຕ຺ຖຣິຍມານສ຺ສາປິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ປຸນທິວເສ ‘‘ຈິຕກໍ ນິພ຺ພາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຄຕາ ຕຖາ ນິປນ຺ນໍ ທາຣກໍ ທິສ຺ວາ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຈິຕ຺ຕຊາຕາ ທາຣກໍ ອາທາຍ ນຄຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເນມິຕ຺ຕເກ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ເນມິຕ຺ຕກາ ‘‘ສເຈ ອຍໍ ທາຣໂກ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສິສ຺ສຕິ, ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ກຸລປຣິວຏ຺ຏາ ຎາຕກາ ທຸຄ຺ຄຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ສເຈ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕິ, ປຎ຺ຈຫິ ສມຓສເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ຈຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອຍ຺ຍກາ ຕໍ ທາຣກໍ ວຑ຺ເຒສິ. ຎາຕກາປິ ວຑ຺ຒິຕກາເລ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພາເຊສ຺ສາມາ’’ຕິ ໂປສຍິໍສຸ. ໂສ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກກາເລ ‘‘ຕວ ກຸຈ຺ຉິຍາ ວສນກາເລ ມາຕາ ເຕ ກາລມກາສິ, ຕສ຺ສາ ສຣີເຣ ຌາປິຍມາເນປິ ຕ຺ວໍ ນ ຌາຍີ’’ຕິ ກຸມາຣການໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ກິຣ ເອວຣູປາ ຠຍາ ມຸຕ຺ໂຕ, ກິໍ ເມ ຆຣາວາເສນ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຎາຕການໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຕ ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕາ’’ຕິ ຕໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ເນຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ປພ຺ພາເຊຖາ’’ຕິ ອທໍສຸ. ເຖໂຣ ຕຈປຎ຺ຈກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ທຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສິ. ໂສ ຂຸຣຄ຺ເຄເຍວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ປຣິປຸຓ຺ຓວສ຺ໂສ ຈ ອຸປສມ຺ປທໍ ລຠິຕ຺ວາ ທສວສ຺ໂສ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຕຠິກ຺ຂຸປຣິວາໂຣ ວິຈຣີຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ທາຣຸຈິຕກາຍ ອໂຣຄຠາໂວ ອາຍສ຺ມໂຕ ສໍກິຈ຺ຈສ຺ສ ຎາຓວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘິ ນາມ.

ຠູຕປາລຕ຺ເຖໂຣປິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໓໗໓) ປຸພ຺ພເຫຕຸສມ຺ປນ຺ໂນ. ຕສ຺ສ ປິຕາ ຣາຊຄເຫ ທລິທ຺ທມນຸສ຺ໂສ. ໂສ ຕໍ ທາຣກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທາຣູນໍ ອຕ຺ຖາຍ ສກເຏນ ອຏວິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທາຣຸຠາຣໍ ກຕ຺ວາ ສາຍໍ ນຄຣທ຺ວາຣສມີປໍ ປຕ຺ໂຕ. ອຖສ຺ສ ໂຄຓາ ຍຸຄໍ ໂອສ຺ສຊິຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປວິສິໍສຸ. ໂສ ສກຏມູເລ ປຸຕ຺ຕກໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ໂຄຓານໍ ອນຸປທໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນຄຣເມວ ປາວິສິ. ຕສ຺ສ ອນິກ຺ຂນ຺ຕສ຺ເສວ ທ຺ວາຣໍ ປິທຫິ. ທາຣໂກ ສກລຣຕ຺ຕິໍ ສກຏສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິ. ຣາຊຄຫໍ ປກຕິຍາປິ ອມນຸສ຺ສພຫຸລໍ, ອິທໍ ປນ ສຸສານສມີປຏ຺ຐານໍ. ນ ຈ ໂກຈິ ຍກ຺ໂຂ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉິມຠວິກສ຺ສ ທາຣກສ຺ສ ອຸປທ຺ທວໍ ກາຕຸມສກ຺ຂິ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ຠູຕປາລຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ອໂຫສີຕິ. ເອວໍ ວາຬຍກ຺ຂານຸຈຣິເຕປິ ປເທເສ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອໂຣຄຠາໂວ ອາຍສ຺ມໂຕ ຠູຕປາລສ຺ສ ຎາຓວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘິ ນາມ.

໑໖. ສມາຘິວິປ຺ຜາຣິທ຺ຘິນິທ຺ເທເສ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມາຘິວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘີຕິອາທີສຸ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ກໂປຕກນ຺ທຣາຍໍ ວິຫຣໂຕ ຊຸຓ຺ຫາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ນໂວໂຣປິເຕຫິ ເກເສຫິ ອຊ຺ໂຌກາເສ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ເອໂກ ທຸຏ຺ຐຍກ຺ໂຂ ສຫາຍເກນ ຍກ຺ເຂນ ວາຣິຍມາໂນປິ ສີເສ ປຫາຣໍ ອທາສິ. ຍສ຺ສ ເມຆສ຺ສ ວິຍ ຄຊ຺ຊໂຕ ສທ຺ໂທ ອໂຫສິ, ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ປຫຣຓສມເຍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຖສ຺ສ ເຕນ ປຫາເຣນ ນ ໂກຈິ ອາພາໂຘ ອໂຫສິ. ອຍໍ ຕສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ສມາຘິວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘິ. ຍຖາຫ –

‘‘ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ (ອຸທາ. ໓໔) – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ກໂປຕກນ຺ທຣາຍໍ ວິຫຣນ຺ຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຊຸຓ຺ຫາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ນໂວໂຣປິເຕຫິ ເກເສຫິ ອພ຺ໂຠກາເສ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສມາຘິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ.

‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ທ຺ເວ ຍກ຺ຂາ ສຫາຍກາ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ທກ຺ຂິຓໍ ທິສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ. ອທ຺ທສໍສຸ ໂຂ ເຕ ຍກ຺ຂາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ຊຸຓ຺ຫາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ນໂວໂຣປິເຕຫິ ເກເສຫິ ອພ຺ໂຠກາເສ ນິສິນ຺ນໍ, ທິສ຺ວານ ເອໂກ ຍກ຺ໂຂ ທຸຕິຍໍ ຍກ຺ຂໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ປຏິຠາຕິ ມໍ, ສມ຺ມ, ອິມສ຺ສ ສມຓສ຺ສ ສີເສ ປຫາຣໍ ທາຕຸ’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ໂສ ຍກ຺ໂຂ ຕໍ ຍກ຺ຂໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອລໍ, ສມ຺ມ, ມາ ສມຓໍ ອາສາເທສິ, ອຸຬາໂຣ ໂສ, ສມ຺ມ, ສມໂຓ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ’ຕິ.

‘‘ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂສ ຍກ຺ໂຂ ຕໍ ຍກ຺ຂໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ປຏິຠາຕິ ມໍ, ສມ຺ມ, ອິມສ຺ສ ສມຓສ຺ສ ສີເສ ປຫາຣໍ ທາຕຸ’ນ຺ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂສ ຍກ຺ໂຂ ຕໍ ຍກ຺ຂໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອລໍ, ສມ຺ມ, ມາ ສມຓໍ ອາສາເທສິ, ອຸຬາໂຣ ໂສ, ສມ຺ມ, ສມໂຓ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ’ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ ໂສ ຍກ຺ໂຂ ຕໍ ຍກ຺ຂໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສີເສ ປຫາຣໍ ອທາສິ. ຕາວ ມຫາປຫາໂຣ ອໂຫສິ, ອປິ ເຕນ ປຫາເຣນ ສຕ຺ຕຣຕນໍ ວາ ອຑ຺ຒຏ຺ຐມຣຕນໍ ວາ ນາຄໍ ໂອສາເຣຍ຺ຍ, ມຫນ຺ຕໍ ວາ ປພ຺ພຕກູຏໍ ປທາເລຍ຺ຍ. ອຖ ຈ ປນ ໂສ ຍກ຺ໂຂ ‘ທຍ຺ຫາມິ ທຍ຺ຫາມີ’ຕິ ຕຕ຺ເຖວ ມຫານິຣຍໍ ອປຕາສິ.

‘‘ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ເຕນ ຍກ຺ເຂນ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສີເສ ປຫາຣໍ ທີຍມານໍ, ທິສ຺ວາ ເຍນ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ກຈ຺ຈິ ເຕ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຂມນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ນ ກິຎ຺ຈິ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ. ‘ຂມນີຍໍ ເມ, ອາວຸໂສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຍາປນີຍໍ ເມ, ອາວຸໂສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ອປິ ຈ ເມ ສີສໍ ໂຖກໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍາວ ມຫິທ຺ຘິໂກ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ມຫານຸຠາໂວ. ອິຘ ເຕ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ຍກ຺ໂຂ ສີເສ ປຫາຣໍ ອທາສິ. ຕາວ ມຫາ ປຫາໂຣ ອໂຫສິ, ອປິ ເຕນ ປຫາເຣນ ສຕ຺ຕຣຕນໍ ວາ ອຑ຺ຒຏ຺ຐມຣຕນໍ ວາ ນາຄໍ ໂອສາເຣຍ຺ຍ, ມຫນ຺ຕໍ ວາ ປພ຺ພຕກູຏໍ ປທາເລຍ຺ຍ. ອຖ ຈ ປນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເອວມາຫ – ‘ຂມນີຍໍ ເມ, ອາວຸໂສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຍາປນີຍໍ ເມ, ອາວຸໂສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ອປິ ຈ ເມ ສີສໍ ໂຖກໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ອາວຸໂສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ອາວຸໂສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຍາວ ມຫິທ຺ຘິໂກ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ມຫານຸຠາໂວ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ຍກ຺ຂມ຺ປິ ປສ຺ສິສ຺ສຕິ, ມຍໍ ປເນຕຣຫິ ປໍສຸປິສາຈກມ຺ປິ ນ ປສ຺ສາມາຕິ.

‘‘ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ຠຄວາ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ວິສຸທ຺ຘາຍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສິກາຍ ເຕສໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ມຫານາຄານໍ ອິມໍ ເອວຣູປໍ ກຖາສລ຺ລາປໍ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ຍສ຺ສ ເສລູປມໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຐິຕໍ ນານຸປກມ຺ປຕິ;

ວິຣຕ຺ຕໍ ຣຊນີເຍສຸ, ໂກປນີເຍ ນ ກຸປ຺ປຕິ;

ຍສ຺ເສວໍ ຠາວິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ກຸໂຕ ຕໍ ທຸກ຺ຂເມສ຺ສຕີ’’ຕິ. (ອຸທາ. ໓໔);

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ກຸໂຕ ຕໍ ທຸກ຺ຂເມສ຺ສຕີ’’ຕິ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕວຈເນນ ‘‘ເຕນ ປຫາເຣນ ນ ໂກຈິ ອາພາໂຘ ອໂຫສີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໍ ອຕິວິຍ ສເມຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອປິຈ ເມ ສີສໍ ໂຖກໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວຈເນນ ທຸກ຺ຂເວທນາ ນ ໂຫຕິ, ສີສສ຺ສ ປນ ອກມ຺ມຎ຺ຎຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂລເກປິ ຫິ ອກິຈ຺ເຉນ ປຣິຫຣິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ ສຸຂສີໂລ, ກິຈ຺ເຉນ ປຣິຫຣິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ ທຸກ຺ຂສີໂລຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕມ຺ປິ ໂຂ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕໍ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕສມຍຕ຺ຕາ ອໂຫສີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສມາປຕ຺ຕິອປ຺ປິຕສມເຍ ຫິ ຕມ຺ປິ ນ ຠເວຍ຺ຍາຕິ. ‘‘ເອຕຣຫິ ປໍສຸປິສາຈກມ຺ປິ ນ ປສ຺ສາມາ’’ຕິ ທຏ຺ຐຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຠິຎ຺ຎາສຸ ພ຺ຍາປາຣາຠາເວນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຖໂຣ ກິຣ ‘‘ປຈ຺ຉິມາ ຊນຕາ ໂປຖຸຊ຺ຊນິກາຍ ອິທ຺ຘິຍາ ສາຣສຎ຺ຎາ ມາເຫສຸ’’ນ຺ຕິ ປຈ຺ຉິມໍ ຊນຕໍ ອນຸກມ຺ປມາໂນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອິທ຺ຘິໍ ນ ວລຎ຺ເຊສິ. ເຖຣຄາຖາຍ ຈ –

‘‘ເນວ ປຸພ຺ເພນິວາສາຍ, ນປິ ທິພ຺ພສ຺ສ ຈກ຺ຂຸໂນ;

ເຈໂຕປຣິຍາຍ ອິທ຺ຘິຍາ, ຈຸຕິຍາ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ;

ໂສຕຘາຕຸວິສຸທ຺ຘິຍາ, ປຓິຘິ ເມ ນ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໙໙໖) –

ເຖເຣນ ສຍເມວ ອຠິຎ຺ຎາສຸ ປຕ຺ຖນາຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຖໂຣ ປນ ສຕ຺ຕສຏ຺ຐິຍາ ສາວກປາຣມີຎາເຓສຸ ປາຣມິປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ.

ສຎ຺ຊີວຕ຺ເຖຣໍ ປນ ກກຸສນ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ທຸຕິຍອຄ຺ຄສາວກໍ ນິໂຣຘສມາປນ຺ນໍ ‘‘ກາລງ຺ກໂຕ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ໂຄປາລກາທໂຍ ຕິຓກຏ຺ຐາທີນິ ສໍກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ອທໍສຸ. ເຖຣສ຺ສ ຈີວເຣ ອໍສຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ຌາຍິຕ຺ຖ. ອຍມສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ອນຸປຸພ຺ພສມາປຕ຺ຕິວເສນ ປວຕ຺ຕສມຖານຸຠາວນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສມາຘິວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘິ. ຍຖາຫ –

‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ, ປາປິມ, ສມເຍນ ກກຸສນ຺ໂຘ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ກກຸສນ຺ຘສ຺ສ ໂຂ ປນ, ປາປິມ, ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວິຘຸຣສຎ຺ຊີວໍ ນາມ ສາວກຍຸຄໍ ອໂຫສິ ອຄ຺ຄໍ ຠທ຺ທຍຸຄໍ. ຍາວຕາ ປນ, ປາປິມ, ກກຸສນ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາວກາ. ເຕສຸ ນ ຈ ໂກຈິ ອາຍສ຺ມຕາ ວິຘຸເຣນ ສມສໂມ ໂຫຕິ ຍທິທໍ ຘມ຺ມເທສນາຍ. ອິມິນາ ໂຂ ເອຕໍ, ປາປິມ, ປຣິຍາເຍນ ອາຍສ຺ມໂຕ ວິຘຸຣສ຺ສ ວິຘຸໂຣເຕວ ສມຎ຺ຎາ ອຸທປາທິ. ອາຍສ຺ມາ ປນ, ປາປິມ, ສຎ຺ຊີໂວ ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ອປ຺ປກສິເຣເນວ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ.

‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ປາປິມ, ອາຍສ຺ມາ ສຎ຺ຊີໂວ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ສມາປນ຺ໂນ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອທ຺ທສໍສຸ ໂຂ, ປາປິມ, ໂຄປາລກາ ປສຸປາລກາ ກສ຺ສກາ ປຖາວິໂນ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຎ຺ຊີວໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ສມາປນ຺ນໍ, ທິສ຺ວານ ເຕສໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ ໂຠ, ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ ໂຠ, ອຍໍ ສມໂຓ ນິສິນ຺ນໂກ ກາລງ຺ກໂຕ, ຫນ຺ທ ນໍ ທຫາມາ’ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ ເຕ, ປາປິມ, ໂຄປາລກາ ປສຸປາລກາ ກສ຺ສກາ ປຖາວິໂນ ຕິຓຎ຺ຈ ກຏ຺ຐຎ຺ຈ ໂຄມຍຎ຺ຈ ສໍກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຎ຺ຊີວສ຺ສ ກາເຍ ອຸປຈິນິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ທຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ອຖ ໂຂ, ປາປິມ, ອາຍສ຺ມາ ສຎ຺ຊີໂວ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ຕາຍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຈີວຣານິ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອທ຺ທສໍສຸ ໂຂ ເຕ, ປາປິມ, ໂຄປາລກາ ປສຸປາລກາ ກສ຺ສກາ ປຖາວິໂນ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຎ຺ຊີວໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕໍ, ທິສ຺ວານ ເນສໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ ໂຠ, ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ ໂຠ, ອຍໍ ສມໂຓ ນິສິນ຺ນໂກວ ກາລງ຺ກໂຕ, ສ຺ວາຍໍ ປຏິສຎ຺ຊີວິໂຕ’ຕິ. ອິມິນາ ໂຂ ເອວໍ, ປາປິມ, ປຣິຍາເຍນ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຎ຺ຊີວສ຺ສ ສຎ຺ຊີໂວເຕວ ສມຎ຺ຎາ ອຸທປາທີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໕໐໗).

ຂາຓຸໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖໂຣ ປນ ປກຕິຍາວ ສມາປຕ຺ຕິພຫຸໂລ, ໂສ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ເຎ ຣຕ຺ຕິໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສີທິ, ປຎ຺ຈສຕາ ໂຈຣາ ຠຓ຺ຑກໍ ເຖເນຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ‘‘ອິທານິ ອມ຺ຫາກໍ ອນຸປທໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວິສ຺ສມິຕຸກາມາ ຠຓ຺ຑກໍ ໂອໂຣປຍມານາ ‘‘ຂາຓຸໂກ ອຍ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ເຖຣສ຺ເສວ ອຸປຣິ ສພ຺ພຠຓ຺ຑການິ ຐເປສຸໍ. ເຕສໍ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ປຐມໍ ຐປິຕຠຓ຺ຑກສ຺ສ ຄຫຓກາເລ ກາລປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ເຖໂຣ ວຸຏ຺ຐາສິ. ເຕ ເຖຣສ຺ສ ຈລນາກາຣໍ ທິສ຺ວາ ຠີຕາ ວິຣວິໍສຸ. ເຖໂຣ ‘‘ມາ ຠາຍຖ, ອຸປາສກາ, ຠິກ຺ຂຸ ອຫ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເຖຣຄເຕນ ປສາເທນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ຕໂຕ ປຠຸຕິ ຈ ເຖໂຣ ຂາຓຸໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ອໂຫສິ. ອຍເມຕ຺ຖ ປຎ຺ຈຫິ ຠຓ຺ຑກສເຕຫິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏສ຺ສ ຕສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ອາພາຘາຠາໂວ ສມາຘິວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘິ.

ອຸຕ຺ຕຣາ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໖໒) ປນ ອຸປາສິກາ ຣາຊຄເຫ ມຫາຘນສ຺ສ ປຸຓ຺ຓສ຺ສ ເສຏ຺ຐິໂນ ຘີຕາ, ກຸມາຣິກກາເລເຍວ ສທ຺ຘິໍ ມາຕາປິຕູຫິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ຕາ, ສາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ຣາຊຄຫເສຏ຺ຐິໂນ ມຫຕາ ນິພນ຺ເຘນ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກສ຺ສ ທິນ຺ນາ. ສາ ພຸທ຺ຘທສ຺ສນາຍ ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທານຎ຺ຈ ທາຕຸໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ໂສຕຸໍ ໂອກາສໍ ອລຠມານາ ອຸປທ຺ທຸຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ນຄເຣ ສິຣິມໍ ນາມ ຄຓິກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ໂອກາສກຣຓຕ຺ຖເມວ ປິຕຸ ຆຣາວ ອານີຕານິ ປຎ຺ຈທສກຫາປຓສຫສ຺ສານິ ຕສ຺ສາ ທຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ກຫາປເຓ ຄເຫຕ຺ວາ ອິມໍ ອຑ຺ຒມາສໍ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕໍ ປຣິຈຣາຫີ’’ຕິ ຕໍ ສາມິກສ຺ສ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ສຍໍ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ‘‘ອິມໍ ອຑ຺ຒມາສໍ ພຸທ຺ຘທສ຺ສນາທີນິ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐມານສາ ຍາວ ປວາຣຓາຍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິມນ຺ຕາເປຕ຺ວາ ອຑ຺ຒມາສໍ ມຫາທານໍ ອທາສິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ມຫານເສ ຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊາທີນິ ສໍວິທຫາເປຕິ. ຕສ຺ສາ ສາມິໂກ ‘‘ສ຺ເວ ປວາຣຓາ’’ຕິ ສິຣິມາຍ ສຫ ວາຕປາເນ ຐຕ຺ວາ ພຫິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ຕຖາວິຈຣນ຺ຕິໍ ເສທກິລິນ຺ນໍ ຉາຣິກາຍ ໂອກິຓ຺ຓໍ ອງ຺ຄາຣມສິມກ຺ຂິຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ກຸສລໍ ນາມ ກໂຣຕິ ພາລາ’’ຕິ ຫສິ. ອຸຕ຺ຕຣາປິ ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ປຣາຍຕ຺ຖໍ ກຸສລໍ ນ ກໂຣຕິ ພາໂລ’’ຕິ ຫສິ.

ສິຣິມາ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ຕໍ ກິຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຆຣສາມິນີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ອິສ຺ສາປກຕາ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ປາສາທາ ໂອຕຣຕິ. ອຸຕ຺ຕຣາ ຕໍ ຎຕ຺ວາ ປີຐເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕໍ ເມຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ຜຣິ. ສິຣິມາ ປາສາທາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ມຫານສໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປູວປຈນໂຕ ອຸຬຸງ຺ກປູຣໍ ປກ຺ກຸຖິຕໍ ສປ຺ປິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ມຕ຺ຖເກ ໂອກິຣິ. ຕໍ ປທຸມິນິປຓ຺ເຓ ສີຕູທກໍ ວິຍ ວິນິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ທາສິໂຍ ສິຣິມໍ ຫຕ຺ເຖຫິ ປາເທຫິ ໂປເຖຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ປາເຕສຸໍ. ອຸຕ຺ຕຣາ ເມຕ຺ຕາຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ທາສິໂຍ ວາເຣສິ. ສິຣິມາ ອຸຕ຺ຕຣໍ ຂມາເປສິ. ອຸຕ຺ຕຣາ ‘‘ສ຺ເວ ສຕ຺ຖຸ ປຸຣໂຕ ຂມາເປຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕາຍ ກາຍເວຍ຺ຍາວຏິກໍ ຍາຈິຕາຍ ພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປາທນໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ສາ ຕໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິວາຣາ ປຎ຺ຈສຕາ ຄຓິກາໂຍ ສສງ຺ຆໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ‘‘ຂມາປນສຫາຍິກາ ໂຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ຕຖາ ຕາຫິ ຄຓິກາຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຖຸ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຠຄວາ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ອປຣຊ຺ຌິໍ, ຂມຕຸ ເມ ອຸຕ຺ຕຣາ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຂມ, ອຸຕ຺ຕເຣ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຂມາມິ, ຠຄວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອກ຺ໂກເຘນ ຊິເນ ໂກຘ’’ນ຺ຕິອາທິກໍ (ຘ. ປ. ໒໒໓) ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ອຸຕ຺ຕຣາ ປຸເຣຕຣເມວ ສາມິກຎ຺ຈ ສສ຺ສຸສສຸເຣ ຈ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ອຸປເນສິ. ເທສນາວສາເນ ເຕ ຈ ຕໂຍ ຊນາ, ສພ຺ພາ ຈ ຄຓິກາໂຍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສູຕິ. ເອວໍ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ອຸປາສິກາຍ ປກ຺ກຸຖິຕສປ຺ປິນາ ປີຬາຠາໂວ ສມາຘິວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘິ.

ສາມາວຕີ ອຸປາສິກາ ນາມ ໂກສມ຺ພິຍໍ ອຸເທນສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອຄ຺ຄມເຫສີ. ຕສ຺ສ ຫິ ຣຎ຺ໂຎ ປຎ຺ຈສຕປຎ຺ຈສຕອິຕ຺ຖິປຣິວາຣາ ຕິສ຺ໂສ ອຄ຺ຄມເຫສິໂຍ ອເຫສຸໍ. ຕາສໍ ສາມາວຕີ ຠທ຺ທິຍນຄເຣ ຠທ຺ທິຍເສຏ຺ຐິໂນ ຘີຕາ. ປິຕຣິ ກາລງ຺ກເຕ ປິຕຸ ສຫາຍກສ຺ສ ໂກສມ຺ພິຍໍ ໂຆສິຕເສຏ຺ຐິໂນ ຆເຣ ປຎ຺ຈສຕອິຕ຺ຖິປຣິວາຣວຑ຺ຒິຕໍ ວຍປ຺ປຕ຺ຕໍ ຣາຊາ ທິສ຺ວາ ສຎ຺ຊາຕສິເນໂຫ ສປຣິວາຣມຕ຺ຕໂນ ຆຣໍ ເນຕ຺ວາ ອຠິເສກຏ຺ຐານໍ ອທາສິ. ຈຓ຺ຑປຊ຺ໂຊຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ຘີຕາ ວາສຸລທຕ຺ຕາ ນາມ ເອກາ ມເຫສີ. ມາຄຓ຺ຑິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຘີຕາ ຠຄວໂຕ ປາທປຣິຈາຣິກໍ ກຕ຺ວາ ປິຕຣາ ທິຍ຺ຍມານາ –

‘‘ທິສ຺ວານ ຕຓ຺ຫໍ ອຣຕິໍ ຣຄຎ຺ຈ, ນາໂຫສິ ຉນ຺ໂທ ອປິ ເມຖຸນສ຺ມິໍ;

ກິເມວິທໍ ມຸຕ຺ຕກຣີສປຸຓ຺ຓໍ, ປາທາປິ ນໍ ສມ຺ຜຸສິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ເຉ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໘໔໑) –

ຠຄວຕາ ຠາສິຕໍ ຄາຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຄວຕິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິ. ຕສ຺ສາ ມາຕາປິຕໂຣ ມາຄຓ຺ຑິຍສຸຕ຺ຕເທສນາວສາເນ ອນາຄາມິຜລໍ ປຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ຕສ຺ສາ ຈູຬປິຕາ ມາຄຓ຺ຑິໂຍ ຕໍ ໂກສມ຺ພິໍ ເນຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອທາສິ. ສາ ຣຎ຺ໂຎ ເອກາ ມເຫສີ.

ອຖ ໂຂ ໂຆສິຕເສຏ຺ຐິ ກຸກ຺ກຸຏເສຏ຺ຐິ ປາວາຣິກເສຏ຺ຐີຕິ ຕໂຍ ເສຏ຺ຐິໂນ ໂລເກ ຕຖາຄຕຸປ຺ປາທໍ ສຸຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ວາ ອຑ຺ຒມາສໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ໂກສມ຺ພິຄມນໍ ອາຍາຈິຕ຺ວາ ໂກສມ຺ພິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຆສິຕາຣາໂມ ກຸກ຺ກຸຏາຣາໂມ ປາວາຣິກາຣາໂມຕິ ຕໂຍ ຊນາ ຕໂຍ ອາຣາເມ ກາຣາເປຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຕຕ຺ຖ ອາຄຕໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຏິປາຏິຍາ ເອເກກສ຺ມິໍ ທິວເສ ເອເກກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ວສາເປຕ຺ວາ ເອເກໂກ ສສງ຺ຆສ຺ສ ຠຄວໂຕ ມຫາທານມທາສິ. ອເຖກທິວສໍ ເຕສໍ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ສຸມໂນ ນາມ ມາລາກາໂຣ ເສຏ຺ຐິໂນ ອາຍາຈິຕ຺ວາ ສສງ຺ຆໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ໂຠເຊຕຸໍ ອຕ຺ຕໂນ ຆເຣ ນິສີທາເປສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສາມາວຕິຍາ ປຣິຈາຣິກາ ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣາ ນາມ ທາສີ ອຏ຺ຐ ກຫາປເຓ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຆຣໍ ອຄມາສິ. ໂສ ‘‘ສສງ຺ຆສ຺ສ ຕາວ ສຕ຺ຖຸໂນ ປຣິເວສນສຫາຍາ ໂຫຫີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປນ຺ນາ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎທາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກຫາປເຓ ອຕ຺ຕໂນ ອາທິຍນ຺ຕີ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍິຕຸໍ ອຠພ຺ພຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐຫິ ກຫາປເຓຫິ ປຸປ຺ຜານິ ອາທາຍ ສາມາວຕິຍາ ອຸປນາເມສິ. ຕາຍ ປຸປ຺ຜານໍ ພຫຸຠາວກາຣຓໍ ປຸຏ຺ຐາ ມຸສາ ຠຓິຕຸໍ ອຠພ຺ພຕ຺ຕາ ຍຖາສຠາວໍ ອາຫ. ‘‘ອຊ຺ຊ ກສ຺ມາ ນ ຄຓ຺ຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອມຕໍ ສຈ຺ຉາກາສິ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ອມ຺ມ ອຸຕ຺ຕເຣ, ຕໍ ຘມ຺ມໍ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ກເຖຫີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ມໍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘໍ ວຕ຺ຖຍຸຄໍ ທຕ຺ວາ ອຸຈ຺ເຈ ອາສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ສພ຺ພາ ນີຈາສເນສຸ ນິສີທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຕາ ສພ຺ພາປິ ຕຖາ ກຣິໍສຸ. ສາ ເສຂປຏິສມ຺ຠິທປ຺ປຕ຺ຕາ ອຣິຍສາວິກາ ເອກໍ ວຕ຺ຖໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເອກໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ພີຊນິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕາສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ສາມາວຕີ ຈ ປຎ຺ຈສຕາ ຈ ອິຕ຺ຖິໂຍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ຕາ ສພ຺ພາປິ ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ, ອຊ຺ຊໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ອກຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ມາຕຸຏ຺ຐາເນ ອາຈຣິຍຏ຺ຐາເນ ຈ ຐຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ເທສິຕເທສິຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ກເຖຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສາ ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕີ ອປຣຠາເຄ ຕິປິຏກຘຣາ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ອຸປາສິການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐປິຕາ ອຄ຺ຄຏ຺ຐານໍ ລຠິ. ສາມາວຕິມິສ຺ສິກາ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ທສ຺ສນໍ ປິເຫນ຺ຕິ, ທສພເລ ອນ຺ຕຣວີຖິໍ ປຏິປນ຺ເນ ວາຕປາເນສຸ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕສຸ ຠິຕ຺ຕິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ໂອໂລເກນ຺ຕິ, ວນ຺ທນປູຊນຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ຕິ.

ມາຄຓ຺ຑິຍາ ຕຕ຺ຖ ຄຕາ ຕານິ ຉິທ຺ທານິ ທິສ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີ ສຕ຺ຖຸ ອາຄຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຠຄວຕິ ອາຆາເຕນ ຕາສມ຺ປິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ສາມາວຕິມິສ຺ສິການໍ ພຫິທ຺ຘາ ປຕ຺ຖນາ ອຕ຺ຖິ, ຠິຕ຺ຕິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ໂອໂລເກນ຺ຕິ, ກຕິປາເຫນ ຕໍ ມາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຣາຊານໍ ອາຫ. ຣາຊາ ຉິທ຺ທານິ ທິສ຺ວາປິ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ນ ສທ຺ທຫິ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຉິທ຺ທກວາຕປານານິ ກາຣາເປສິ. ປຸນ ມາຄຓ຺ຑິຍາ ຣາຊານໍ ຕາສຸ ຠິນ຺ທິຕຸກາມາ ອຏ຺ຐ ສຊີວກຸກ຺ກຸເຏ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ຕາສໍ ວີມໍສນຕ຺ຖໍ ອິເມ ກຸກ຺ກຸເຏ ມາເຣຕ຺ວາ ‘ມມຕ຺ຖາຍ ປຈາຫີ’ຕິ ເປເສຫີ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ຕຖາ ເປເສສິ. ຕາຍ ‘‘ປາຓາຕິປາຕໍ ນ ກໂຣມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຸນ ‘‘ຕສ຺ສ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ປຈິຕ຺ວາ ເປເສຫີ’’ຕິ ອາຫ. ຣຎ຺ຎາ ຕຖາ ເປສິເຕ ມາຄຓ຺ຑິຍາ ອຏ຺ຐ ມາຣິຕກຸກ຺ກຸເຏ ຕຖາ ວຕ຺ວາ ເປເສສິ. ສາມາວຕີ ປຈິຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ປາເຫສິ. ມາຄຓ຺ຑິຍາ ເຕນປິ ຣາຊານໍ ໂກເປຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ.

ຣາຊາ ປນ ຕີສຸ ມເຫສີສຸ ເອເກກິສ຺ສາ ວສນຏ຺ຐາເນ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ວສຕິ. ຣາຊາ ອຕ຺ຕໂນ ຄມນຏ຺ຐານໍ ຫຕ຺ຖິກນ຺ຕວີຓໍ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉຕິ. ມາຄຓ຺ຑິຍາ ຣຎ຺ໂຎ ສາມາວຕິຍາ ປາສາທຄມນກາເລ ທາຐາ ອຄເທນ ໂຘວາເປຕ຺ວາ ເວຬຸປພ຺ເພ ປກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ເອກໍ ກຓ຺ຫສປ຺ປໂປຕກໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕວີຓາຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມາລາຄຸຬເກນ ຉິທ຺ທໍ ປິທຫິ. ຕໍ ຣຎ຺ໂຎ ຕຕ຺ຖ ຄຕກາເລ ອປຣາປຣໍ ວິຈຣນ຺ຕີ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ວີຓາຉິທ຺ທໂຕ ມາລາຄຸຬກໍ ອປເນສິ. ສປ຺ໂປ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປສ຺ສສນ຺ໂຕ ຜຓໍ ກຕ຺ວາ ສຍນປິຏ຺ເຐ ນິປຊ຺ຊິ. ສາ ອາຫ – ‘‘ຘີ ສປ຺ໂປ’’ຕິ ມຫາສທ຺ທມກາສິ. ຣາຊາ ສປ຺ປໍ ທິສ຺ວາ ກຸຊ຺ຌິ. ສາມາວຕີ ຣຎ຺ໂຎ ກຸທ຺ຘຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິຕ຺ຖິສຕານໍ ສຎ຺ຎມທາສິ ‘‘ອຊ຺ຊ ໂອຘິສກເມຕ຺ຕາຜຣເຓນ ຣາຊານໍ ຜຣຖາ’’ຕິ. ສຍມ຺ປິ ຕຖາ ອກາສິ. ຣາຊາ ສຫສ຺ສຖາມຘນຸໍ ອາທາຍ ຊິຍໍ ໂປເຐຕ຺ວາ ສາມາວຕິໍ ຘຸເຣ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພາ ຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ປຏິປາຏິຍາ ຐປາເປຕ຺ວາ ວິສປີຕໍ ຂຸຣປ຺ປໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ຘນຸໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ຂຸຣປ຺ປໍ ເນວ ຂິປິຕຸໍ, ນ ໂອໂຣປິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຄຕ຺ເຕຫິ ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ສຣີຣໍ ເວຘຕິ, ມຸຂໂຕ ເຂໂຬ ປຕຕິ, ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພຄຫຓໍ ນ ປສ຺ສຕິ, ອຖ ນໍ ສາມາວຕີ ‘‘ກິໍ, ມຫາຣາຊ, ກິລມສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອາມ, ເທວິ, ກິລມາມິ, ອວສ຺ສໂຍ ເມ ໂຫຫີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ມຫາຣາຊ, ຂຸຣປ຺ປໍ ປຖວີມຸຂໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕຖາ ອກາສິ. ສາ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ຫຕ຺ຖໂຕ ຂຸຣປ຺ປໍ ມຸຈ຺ຈຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຂຸຣປ຺ປໍ ມຸຈ຺ຈິ. ຣາຊາ ຕໍຂຓຎ຺ເຎວ ອຸທເກ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອລ຺ລວຕ຺ໂຖ ອລ຺ລເກໂສ ສາມາວຕິຍາ ປາເທສຸ ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ຂມ, ເທວິ, ມຍ຺ຫໍ –

‘ສມ຺ມຸຍ຺ຫາມິ ປມຸຍ຺ຫາມິ, ສພ຺ພາ ມຸຍ຺ຫນ຺ຕິ ເມ ທິສາ;

ສາມາວຕີ ມໍ ຕາຍສ຺ສຸ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ເມ ສຣຓໍ ຠວາ’’’ຕິ. – ອາຫ;

ສາມາວຕີ –

‘‘ມາ ມໍ ຕ຺ວໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉ, ຍມຫໍ ສຣຓໍ ຄຕາ;

ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉ ຕໍ ພຸທ຺ຘໍ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ເມ ສຣຓໍ ຠວາ’’ຕິ. –

ອາຫ. ຣາຊາ ‘‘ເຕນ ຫິ ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ ສຕ຺ຖາຣຎ຺ຈ, ວຣຎ຺ຈ ເຕ ທມ຺ມີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ‘‘ວໂຣ ຄຫິໂຕ ໂຫຕຸ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສຣຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ສາມາວຕິໍ ວຣໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສາຘຸ, ມຫາຣາຊ, ອິມໍ ເມ ວຣໍ ເທຫິ, ສຕ຺ຖາ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອິຘາຄຈ຺ຉຕຸ, ຘມ຺ມໍ ໂສສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິພທ຺ຘໍ ອິຘາຄຈ຺ຉຖ, ສາມາວຕິມິສ຺ສິກາ ‘ຘມ຺ມໍ ໂສສ຺ສາມາ’ຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ພຸທ຺ຘານໍ ນາມ ເອກຏ຺ຐານໍ ນິພທ຺ຘໍ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ມຫາຊໂນປິ ປຈ຺ຈາສີສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ອາຓາເປຖາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາຓາເປສິ. ເຖໂຣ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ອາທາຍ ນິພທ຺ຘໍ ຣາຊກຸລໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕາປິ ເທວີປມຸຂາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ເຖຣໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິໍສຸ. ສາມາວຕິຎ຺ຈ ສຕ຺ຖາ ເມຕ຺ຕາວິຫາຣີນໍ ອຸປາສິການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ. ເອວໍ ຣຎ຺ໂຎ ຂຸຣປ຺ປໍ ມຸຎ຺ຈິຕຸໍ ອວິສຫນຠາໂວ ສາມາວຕິຍາ ອຸປາສິກາຍ ສມາຘິວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘີຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ວາ ໂອກປ຺ປນປສາເທນ ວາ ຣຕນຕ຺ຕຍສຣຓຄມເນນ ວາ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ອຸປາສຕີຕິ ອຸປາສິກາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ.

໑໗. ອຣິຍິທ຺ຘິນິທ຺ເທເສ ອຣິຍາ ອິທ຺ຘີຕິ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ຕານໍ ຂີຓາສວອຣິຍານໍເຍວ ສມ຺ຠວໂຕ ອຣິຍາ ອິທ຺ຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ອິຘ ຠິກ຺ຂູຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ. ອນິຏ຺ເຐ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓປກຕິຍາ ອມນາເປ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ສຕ຺ເຕ ວາ ສງ຺ຂາເຣ ວາ. ເມຕ຺ຕາຍ ວາ ຜຣຕີຕິ ສຕ຺ໂຕ ເຈ ໂຫຕິ, ເມຕ຺ຕາຠາວນາຍ ຜຣຕິ. ຘາຕຸໂຕ ວາ ອຸປສໍຫຣຕີຕິ ສງ຺ຂາໂຣ ເຈ ໂຫຕິ, ‘‘ຘາຕຸມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຘາຕຸມນສິກາຣໍ ອຸປສໍຫຣຕິ. ສຕ຺ເຕປິ ຘາຕູປສໍຫາໂຣ ວຏ຺ຏຕິ. ອສຸຠາຍ ວາ ຜຣຕີຕິ ສຕ຺ໂຕ ເຈ, ອສຸຠຠາວນາຍ ຜຣຕິ. ອນິຈ຺ຈໂຕ ວາ ອຸປສໍຫຣຕີຕິ ສງ຺ຂາໂຣ ເຈ, ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ມນສິກາຣໍ ອຸປສໍຫຣຕິ. ຕທຸຠຍນ຺ຕິ ຕໍ ອຸຠຍໍ. ອຸເປກ຺ຂໂກຕິ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາຍ ອຸເປກ຺ຂໂກ. ສໂຕຕິ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ສມ຺ປຊາໂນຕິ ປຎ຺ຎາຍ ສມ຺ປຊານກາຣິຕ຺ຕາ. ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາຕິ ກາຣຓວເສນ ຈກ຺ຂູຕິ ລທ຺ຘໂວຫາເຣນ ຣູປທສ຺ສນສມຕ຺ເຖນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ. ໂປຣາຓາ ປນາຫຸ – ‘‘ຈກ຺ຂຸ ຣູປໍ ນ ປສ຺ສຕິ ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ, ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປສ຺ສຕິ ອຈກ຺ຂຸກຕ຺ຕາ, ທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓສງ຺ຆຏ຺ຏເນ ປນ ປສາທວຕ຺ຖຸເກນ ຈິຕ຺ເຕນ ປສ຺ສຕິ. ອີທິສີ ປເນສາ ‘ຘນຸນາ ວິຊ຺ຌຕີ’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ສສມ຺ຠາຣກຖາ ນາມ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ຣູປໍ ທິສ຺ວາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໕໒). ອຖ ວາ ຈກ຺ຂຸນາ ກຣຓຠູເຕນ ຣູປໍ ທິສ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເນວ ສຸມໂນ ໂຫຕີຕິ ເຄຫສິຕໂສມນສ຺ສປຏິກ຺ເຂໂປ, ນ ກິຣິຍຠູຕາຍ ໂສມນສ຺ສເວທນາຍ. ນ ທຸມ຺ມໂນຕິ ສພ຺ພໂທມນສ຺ສປຏິກ຺ເຂໂປ. ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕີຕິ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓາປາເຖ ປຣິສຸທ຺ຘປກຕິຠາວາວິຊຫນາກາຣຠູຕາຍ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ປວຕ຺ຕນໂຕ ‘‘ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມາຍ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາຍ ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕິ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໑໘. ກມ຺ມວິປາກຊິທ຺ຘິນິທ຺ເທເສ ສພ຺ເພສໍ ປກ຺ຂີນນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ປກ຺ຂິຊາຕານໍ ຌານາຠິຎ຺ຎາ ວິນາເຍວ ອາກາເສນ ຄມນໍ. ຕຖາ ສພ຺ເພສໍ ເທວານໍ ອາກາສຄມນໍ ທສ຺ສນາທີນິ ຈ. ເອກຈ຺ຈານໍ ມນຸສ຺ສານນ຺ຕິ ປຐມກປ຺ປິການໍ ມນຸສ຺ສານໍ. ເອກຈ຺ຈານໍ ວິນິປາຕິການນ຺ຕິ ປິຍງ຺ກຣມາຕາ ປຸນພ຺ພສຸມາຕາ ຜຸສ຺ສມິຕ຺ຕາ ຘມ຺ມຄຸຕ຺ຕາຕິເອວມາທີນໍ ສຸຂສມຸສ຺ສຍໂຕ ວິນິປຕິຕຕ຺ຕາ ວິນິປາຕິການໍ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ເປຕານໍ ນາຄສຸປຓ຺ຓານຎ຺ຈ ອາກາສຄມນາທິກໍ ກມ຺ມວິປາກຊາ ອິທ຺ຘິ.

ປຸຎ຺ຎວໂຕ ອິທ຺ຘິນິທ຺ເທເສ ຣາຊາຕິ ຘມ຺ເມນ ປເຣສໍ ຣຎ຺ຊນໂຕ ຣາຊາ. ຣຕນຈກ຺ກໍ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ. ເວຫາສໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍຄຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາຕິ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຣຖປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕຈຕຸອງ຺ຄວຕິຍາ. ເສນາຕິ ເຕສໍ ສມູຫມຕ຺ຕເມວ. ອນ຺ຕມໂສຕິ ເຫຏ຺ຐິມນ຺ຕໂຕ. ອສ຺ສພນ຺ຘາ ນາມ ອສ຺ສານໍ ຣກ຺ຂກາ. ໂຄປຸຣິສາ ນາມ ຄຸນ຺ນໍ ຣກ຺ຂກາ. ອຸປາທາຍາຕິ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ. ເອວໍ ເຕສໍ ເວຫາສຄມນຎ຺ຈ ປຸຎ຺ຎວໂຕ ອິທ຺ຘີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂຊຕິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ປຸຎ຺ຎວໂຕ ອິທ຺ຘີຕິ ໂຊຕິໂກ ນາມ ປຸພ຺ເພ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຣາຊຄຫນຄເຣ ເສຏ຺ຐິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ຊາຕທິວເສ ສກລນຄເຣ ສພ຺ພາວຸຘານິ ຊລິໍສຸ, ສພ຺ເພສໍ ກາຍາຣຸຬ຺ຫານິ ອາຠຣຓານິປິ ປຊ຺ຊລິຕານິ ວິຍ ໂອຠາສໍ ມຸຎ຺ຈິໍສຸ, ນຄຣໍ ເອກປຊ຺ໂຊຕໍ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ສກລນຄຣສ຺ສ ເອກໂຊຕິຠູຕຕ຺ຕາ ໂຊຕິໂກຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ອຖສ຺ສ ວຍປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ເຄຫກຣຓຕ຺ຖາຍ ຠູມິຕເລ ໂສຘິຍມາເນ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂສຬສກຣີສມຕ຺ເຕ ຐາເນ ປຖວິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຣຕນມຍໍ ສຕ຺ຕຠູມິກໍ ປາສາທໍ ອຸຏ຺ຐາເປສິ, ປາສາທໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຣຕນມເຍ ສຕ຺ຕທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກຍຸຕ຺ເຕ ສຕ຺ຕປາກາເຣ ອຸຏ຺ຐາເປສິ, ປາກາຣປຣິຍນ຺ເຕ ຈຕຸສຏ຺ຐິ ກປ຺ປຣຸກ຺ເຂ ອຸຏ຺ຐາເປສິ, ປາສາທສ຺ສ ຈຕູສຸ ກຓ຺ເຓສຸ ໂຍຊນິກຕິຄາວຸຕິກທ຺ວິຄາວຸຕິກເອກຄາວຸຕິກາ ຈຕສ຺ໂສ ນິຘິກຸມ຺ຠິໂຍ ອຸຏ຺ຐາເປສິ. ປາສາທສ຺ສ ຈຕູສຸ ກຓ຺ເຓສຸ ຕຣຸຓຕາລກ຺ຂນ຺ຘປ຺ປມາຓາ ຈຕສ຺ໂສ ສຸວຓ຺ຓມຍາ ອຸຈ຺ຉຸຍຏ຺ຐິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ຕາສໍ ມຓິມຍານິ ປຕ຺ຕານິ ສຸວຓ຺ຓມຍານິ ປພ຺ພານິ ອເຫສຸໍ. ສຕ຺ຕສຸ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ເອກທ຺ວິຕິຈຕຸປຎ຺ຈຉສຕ຺ຕຍກ຺ຂສຫສ຺ສປຣິວາຣາ ສຕ຺ຕ ຍກ຺ຂາ ອາຣກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ.

ພິມ຺ພິສາຣມຫາຣາຊາ ປາສາທາທີນໍ ອຸຏ຺ຐານໍ ສຸຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິຉຕ຺ຕໍ ປຫິຓິ. ໂສ ໂຊຕິກເສຏ຺ຐີຕິ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ປາກໂຏ ຫຸຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸໂຕ ເທວຕາຫິ ອາເນຕ຺ວາ ສິຣິຄພ຺ເຠ ນິສີທາປິຕາຍ ເອກຎ຺ຈ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິໍ ຕໂຍ ຈ ໂຊຕິປາສາເຓ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕາຍ ຠຣິຍາຍ ສທ຺ຘິໍ ຕສ຺ມິໍ ປາສາເທ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ວສິ. ເຕສໍ ຍາວຊີວໍ ຕາຍ ເອກຕຓ຺ຑຸລນາຬິຍາ ຠຕ຺ຕໍ ປໂຫສິ. ສເຈ ກິຣ ເຕ ສກຏສຕມ຺ປິ ຕຓ຺ຑຸລານໍ ປູເຣຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ, ສາ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິເຍວ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຠຕ຺ຕປຈນກາເລ ຕຓ຺ຑຸເລ ອຸກ຺ຂລິຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຕສໍ ປາສາຓານໍ ອຸປຣິ ຐເປນ຺ຕິ. ປາສາຓາ ຕາວເທວ ປຊ຺ຊລິຕ຺ວາ ຠຕ຺ເຕ ປກ຺ກມຕ຺ເຕ ນິພ຺ພາຍນ຺ຕິ. ເຕເນວ ສຎ຺ຎາເຓນ ຠຕ຺ຕສ຺ສ ປກ຺ກຠາວໍ ຊານນ຺ຕິ. ສູເປຍ຺ຍາທິປຈນກາເລປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອວໍ ເຕສໍ ໂຊຕິປາສາເຓຫິ ອາຫາໂຣ ປຈ຺ຈຕິ, ມຓິອາໂລເກນ ວສນ຺ຕິ. ອຄ຺ຄິສ຺ສ ວາ ທີປສ຺ສ ວາ ໂອຠາສເມວ ນ ຊານິໍສຸ. ໂຊຕິກສ຺ສ ກິຣ ເອວຣູປາ ສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ປາກໂຏ ອໂຫສິ. ມຫາຊໂນ ຍານາທີຫິ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ໂຊຕິກເສຏ຺ຐິ ອາຄຕາຄຕານໍ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸຕຓ຺ຑຸລານໍ ຠຕ຺ຕໍ ທາເປຕິ, ‘‘ກປ຺ປຣຸກ຺ເຂຫິ ວຕ຺ຖາຠຣຓານິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ອາຓາເປຕິ, ‘‘ຄາວຸຕິກນິຘິກຸມ຺ຠິຍາ ມຸຂໍ ວິວຣາເປຕ຺ວາ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ອາຓາເປຕິ. ສກລຊມ຺ພຸທີປວາສິເກສຸ ຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ນິຘິກຸມ຺ຠິຍາ ອງ຺ຄຸລມຕ຺ຕມ຺ປິ ອູນໍ ນາໂຫສີຕິ ອຍມສ຺ສ ປຸຎ຺ຎວໂຕ ອິທ຺ຘິ.

ຊຏິລສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ປຸຎ຺ຎວໂຕ ອິທ຺ຘີຕິ ຊຏິໂລ ນາມ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຘາຕຸເຈຕິເຍ ກຕາຘິກາໂຣ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ເສຏ຺ຐິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ມາຕາ ພາຣາຓສິຍໍ ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ອຠິຣູປາ ອໂຫສິ. ຕໍ ປນ຺ນຣສໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກກາເລ ອາຣກ຺ຂນຕ຺ຖາຍ ສຕ຺ຕຠູມິກສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ອຸປຣິຕເລ ວາສຍິໍສຸ. ຕໍ ເອກທິວສໍ ວາຕປານໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ພຫິ ໂອໂລກິຍມານໍ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຊ຺ຊາຘໂຣ ທິສ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນສິເນໂຫ ວາຕປາເນນ ປວິສິຕ຺ວາ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຖວມກາສິ. ສາ ເຕນ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫິ. ອຖ ນໍ ທາສີ ທິສ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ, ກິໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ໂຫຕຸ, ກສ຺ສຈິ ມາ ອາຈິກ຺ຂີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຠເຍນ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ສາປິ ທສເມ ມາເສ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິຕ຺ວາ ນວຠາຊນໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕໍ ທາຣກໍ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ຕໍ ຠາຊນໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ປຸປ຺ຜທາມານິ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ສີເສນ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫິ, ‘ກິໍ ອິທ’ນ຺ຕິ ຈ ປຸຏ຺ຐາ ‘ອຍ຺ຍາຍ ເມ ພລິກມ຺ມ’ນ຺ຕິ ວເທຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ທາສິໍ ອາຓາເປສິ. ສາ ຕຖາ ອກາສິ. ເຫຏ຺ຐາຄງ຺ຄາຍປິ ທ຺ເວ ອິຕ຺ຖິໂຍ ນ຺ຫາຍມານາ ຕໍ ຠາຊນໍ ອຸທເກນ ອາຫຣິຍມານໍ ທິສ຺ວາ ເອກາ ‘‘ມຍ຺ເຫຕໍ ຠາຊນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເອກາ ‘‘ຍໍ ເອຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ, ຕໍ ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຠາຊເນ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ຕໍ ອາທາຍ ຖເລ ຐເປຕ຺ວາ ວິວຣິຕ຺ວາ ທາຣກໍ ທິສ຺ວາ ເອກາ ‘‘ມມ ຠາຊນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ທາຣໂກ ມເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເອກາ ‘‘ຍໍ ຠາຊນສ຺ສ ອນ຺ໂຕ, ຕໍ ມມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ມມ ທາຣໂກ’’ຕິ ອາຫ. ຕາ ວິວທມານາ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອມຈ຺ເຈສຸ ວິນິຈ຺ຉິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕສຸ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມໍສຸ. ຣາຊາ ຕາສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ທາຣກໍ ຄຓ຺ຫ, ຕ຺ວໍ ຠາຊນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຍາຍ ປນ ທາຣໂກ ລທ຺ໂຘ, ສາ ມຫາກຈ຺ຈາຍນຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາຍິກາ ໂຫຕິ. ສາ ຕໍ ທາຣກໍ ‘‘ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພາເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂປເສສິ. ຕສ຺ສ ຊາຕທິວເສ ຄພ຺ຠມລສ຺ສ ໂຘວິຕ຺ວາ ອນປນີຕຕ຺ຕາ ເກສາ ຊຏິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເຕນສ຺ສ ຊຏິໂລເຕວ ນາມໍ ອກໍສຸ.

ຕສ຺ສ ປທສາ ວິຈຣຓກາເລ ເຖໂຣ ຕໍ ເຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອຸປາສິກາ ເຖຣໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອາຫາຣມທາສິ. ເຖໂຣ ທາຣກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຸປາສິເກ, ທາຣໂກ ເຕ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອິມາຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພາເຊສ຺ສນ຺ຕິ ໂປເສສິ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ຕໍ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ອິມສ຺ສ ຄິຫິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕຸໍ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ມຫາປຸຎ຺ໂຎ ສຕ຺ໂຕ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິສ຺ສຕິ, ທຫໂຣ ເອວ ຈ ຕາວ, ຎາຓມ຺ປິ ຕາວສ຺ສ ປຣິປາກໍ ນ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໍ ອາທາຍ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ເອກສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາກສ຺ສ ເຄຫໍ ອຄມາສິ. ໂສ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ທາຣກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ທາຣໂກ, ຠນ຺ເຕ, ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ອຸປາສກ, ປພ຺ພຊິສ຺ສຕິ, ທຫໂຣ ຕາວ ຕວ ສນ຺ຕິເກ ໂຫຕູ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຕໍ ປຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄິ. ຕສ຺ສ ປນ ເຄເຫ ທ຺ວາທສ ວສ຺ສານິ ຠຓ຺ຑກໍ ອຸສ຺ສນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ໂສ ຄາມນ຺ຕຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສພ຺ພມ຺ປິ ຕໍ ຠຓ຺ຑກໍ ອາປຓໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຠຓ຺ຑກສ຺ສ ມູລໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທເທຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ຕໍ ທິວສໍ ນຄຣປຣິຄ຺ຄາຫິກາ ເທວຕາ ອນ຺ຕມໂສ ຊີຣກມຣິຈມຕ຺ຕເກນາປິ ອຕ຺ຖິເກ ຕສ຺ເສວ ອາປຓາຠິມຸເຂ ກຣິໍສຸ. ໂສ ທ຺ວາທສ ວສ຺ສານິ ອຸສ຺ສນ຺ນຠຓ຺ຑກໍ ເອກທິວເສເນວ ວິກ຺ກິຓິ. ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາປເຓ ກິຎ຺ຈິ ອທິສ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພໍ ເຕ, ຕາຕ, ຠຓ຺ຑກໍ ນາສິຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ນ ນາສິຕໍ, ຕາຕ, ສພ຺ພໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວິກ຺ກິຓິຕໍ, ອິທໍ ອສຸກສ຺ສ ມູລໍ, ອິທໍ ອສຸກສ຺ສ ມູລ’’ນ຺ຕິ ສພ຺ພມູລໍ ຕສ຺ເສວ ອປ຺ເປສິ. ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ປສີທິຕ຺ວາ ‘‘ອນຄ຺ໂຆ ປຸຣິໂສ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຊີວິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວຍປ຺ປຕ຺ຕໍ ຘີຕຣໍ ຕສ຺ສ ທຕ຺ວາ ‘‘ເຄຫມສ຺ສ ກໂຣຖາ’’ຕິ ປຸຣິເສ ອາຓາເປຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐິເຕ ເຄເຫ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ, ອຕ຺ຕໂນ ເຄເຫ ວສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖສ຺ສ ເຄຫປວິສນກາເລ ເອເກນ ປາເທນ ອຸມ຺ມາເຣ ອກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕ ເຄຫສ຺ສ ປຈ຺ຉິມຠາເຄ ຠູມິຏ຺ຐາເນ ອສີຕິຫຕ຺ໂຖ ສຸວຓ຺ຓປພ຺ພໂຕ ອຸຏ຺ຐຫິ. ຣາຊາ ກິຣ ຊຏິລສ຺ສ ເຄເຫ ຠູມິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປພ຺ພໂຕ ອຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ສຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ເສຏ຺ຐິຉຕ຺ຕໍ ເປເສສິ. ໂສ ຊຏິລເສຏ຺ຐິ ນາມ ອໂຫສີຕິ ອຍມສ຺ສ ປຸຎ຺ຎວໂຕ ອິທ຺ຘິ.

ເມຓ຺ຑກສ຺ສ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ປຸຎ຺ຎວໂຕ ອິທ຺ຘີຕິ (ມຫາວ. ໒໙໖) ເມຓ຺ຑໂກ ນາມ ວິປສ຺ສິມ຺ຫິ ຠຄວຕິ ກຕາຘິກາໂຣ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ຠທ຺ທິຍນຄເຣ ເສຏ຺ຐິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ປຈ຺ຉິມເຄເຫ ອຏ຺ຐກຣີສມຕ຺ເຕ ຐາເນ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສອຸສຠປ຺ປມາຓາ ສຸວຓ຺ຓເມຓ຺ຑກາ ປຖວິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິຍາ ປິຏ຺ຐິໍ ປຫຣມານາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ, ເຕສໍ ມຸເຂສຸ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓານໍ ສຸຕ຺ຕານໍ ເຄຓ຺ຑຸກາ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ສປ຺ປິເຕລມຘຸຜາຓິຕາທີຫິ ຈ ວຕ຺ຖຈ຺ຉາທນຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທີຫິ ຈ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ເຕສໍ ມຸຂໂຕ ເຄຓ຺ຑຸກໍ ອປເນນ຺ຕິ. ເອກສ຺ສປິ ເມຓ຺ຑກສ຺ສ ມຸຂໂຕ ສກລຊມ຺ພຸທີປວາສີນໍ ປໂຫນກໍ ສປ຺ປິເຕລມຘຸຜາຓິຕວຕ຺ຖຈ຺ຉາທນຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໍ ນິກ຺ຂມຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາເຍສ ເມຓ຺ຑກເສຏ຺ຐີຕິ ປຎ຺ຎາຍີຕິ ອຍມສ຺ສ ປຸຎ຺ຎວໂຕ ອິທ຺ຘິ.

ໂຆສິຕສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ປຸຎ຺ຎວໂຕ ອິທ຺ຘີຕິ ໂຆສິໂຕ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໖໐-໒໖໑) ນາມ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ເຘ ກຕາຘິກາໂຣ ສກ຺ກຣຏ຺ເຐ ໂກສມ຺ພິຍໍ ເສຏ຺ຐິ. ໂສ ກິຣ ເທວໂລກໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ໂກສມ຺ພິຍໍ ນຄຣໂສຠິນິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສາ ຕໍ ວິຊາຕທິວເສ ສຸປ຺ເປ ສຍາເປຕ຺ວາ ສງ຺ກາຣກູເຏ ຉຑ຺ຑາເປສິ. ທາຣກໍ ກາກສຸນຂາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ເອໂກ ປຸຣິໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາວ ປຸຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ເຄຫໍ ເນສິ. ຕທາ ໂກສມ຺ພິກເສຏ຺ຐິ ປຸໂຣຫິຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ອາຈຣິຍ, ອຊ຺ຊ ເຕ ຕິຖິກຣຓນກ຺ຂຕ຺ຕາທໂຍ ໂອໂລກິຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອາມ, ມຫາເສຏ຺ຐີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຊນປທສ຺ສ ກິໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ອຊ຺ຊ ຊາຕທາຣໂກ ເຊຏ຺ຐເສຏ຺ຐິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕທາ ເສຏ຺ຐິໂນ ຠຣິຍາ ຄຣຸຄພ຺ຠາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ສີຆໍ ເຄຫໍ ເປເສສິ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຊານາຫິ ນໍ ວິຊາຕາ ວາ, ນ ວາ’’ຕິ. ‘‘ນ ວິຊາຕາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາຬິໍ ນາມ ທາສິໍ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ອຊ຺ຊ ຊາຕທາຣກໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ອຸປຘາເຣນ຺ຕີ ຕໍ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ທາຣກໍ ຕໍ ທິວສໍ ຊາຕໍ ຎຕ຺ວາ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ອາເນຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິໂນ ທສ຺ເສສິ. ເສຏ຺ຐິ ‘‘ສເຈ ເມ ຘີຕາ ຊາຍິສ຺ສຕິ, ຕາຍ ນໍ ສທ຺ຘິໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານສ຺ສ ສາມິກໍ ກຣິສ຺ສາມິ. ສເຈ ປຸຕ຺ໂຕ ຊາຍິສ຺ສຕິ, ຆາເຕສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໍ ເຄເຫ ວຑ຺ຒາເປສິ.

ອຖສ຺ສ ຠຣິຍາ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ເສຏ຺ຐິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ອສຕິ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ລຠິສ຺ສຕິ. ອິທາເນວ ນໍ ມາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ກາຬິໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ ເຊ, ວຊໂຕ ຄຸນ຺ນໍ ນິກ຺ຂມນເວລາຍ ວຊທ຺ວາຣມຊ຺ເຌ ອິມໍ ຕິຣິຍໍ ນິປຊ຺ຊາເປຫິ, ຄາວິໂຍ ນໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ມາເຣສ຺ສນ຺ຕິ, ມທ຺ທິຕາມທ຺ທິຕຠາວໍ ປນສ຺ສ ຎຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຄປາລເກນ ວຊທ຺ວາເຣ ວິວຏມຕ຺ເຕເຍວ ຕໍ ຕຖາ ນິປຊ຺ຊາເປສິ. ໂຄຄຓເຊຏ຺ຐໂກ ອຸສໂຠ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ກາເລ ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕປິ ຕໍທິວສໍ ສພ຺ພປຐມໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ທາຣກໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປາທານໍ ອນ຺ຕເຣ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອເນກສຕາ ຄາໂວ ອຸສຠສ຺ສ ທ຺ເວ ປສ຺ສານິ ຆໍສນ຺ຕິໂຍ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ໂຄປາລໂກປິ ‘‘ອຍໍ ອຸສໂຠ ປຸພ຺ເພ ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ນິກ຺ຂມຕິ, ອຊ຺ຊ ປນ ປຐມໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣມຊ຺ເຌ ນິຈ຺ຈໂລວ ຐິໂຕ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ນິປນ຺ນໍ ທາຣກໍ ທິສ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສິເນຫໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ເຄຫໍ ເນສິ.

ກາຬີ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິນາ ປຸຈ຺ຉິຕາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ນໍ ປຸນ ອິມໍ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ອາເນຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ປຸນ ອາເນຕ຺ວາ ອທາສິ. ອຖ ນໍ ເສຏ຺ຐິ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ມ ກາຬິ, ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ປຎ຺ຈສກຏສຕານິ ປຈ຺ຈູສກາເລ ອຸຏ຺ຐາຍ ວາຓິຊ຺ຊາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ອິມໍ ເນຕ຺ວາ ຈກ຺ກມຄ຺ເຄ ນິປຊ຺ຊາເປຫິ, ໂຄຓາ ວາ ນໍ ມທ຺ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຈກ຺ກໍ ວາ ຉິນ຺ທິສ຺ສຕິ, ປວຕ຺ຕິຎ຺ຈສ຺ສ ຎຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈກ຺ກມຄ຺ເຄ ນິປຊ຺ຊາເປສິ. ສາກຏິກເຊຏ຺ຐໂກ ປຸຣໂຕ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສ ໂຄຓາ ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ຘຸຣໍ ຉຑ຺ເຑສຸໍ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປາຊິຍມານາປິ ປຸຣໂຕ ນ ຄຈ຺ຉິໍສຸ. ເອວໍ ຕສ຺ສ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ວາຍມນ຺ຕສ຺ເສວ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐຫິ. ໂສ ‘‘ກິໍ ນາມ ໂຄຓາ ກຣິໍສູ’’ຕິ ມຄ຺ຄໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ທາຣກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຠາຣິຍໍ ວຕ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ຕໍ ເຄຫໍ ເນສິ.

ກາຬີປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິນາ ປຸຈ຺ຉິຕາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ນໍ ປຸນ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ອາເນຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຕຖາ ອກາສິ. ອຖ ນໍ ເສຏ຺ຐິ ອາຫ – ‘‘ອິທານິ ນໍ ອາມກສຸສານໍ ເນຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕເຣ ນິປຊ຺ຊາເປຫິ, ຕຕ຺ຖ ສຸນຂາທີຫິ ຂາທິໂຕ, ອມນຸສ຺ເສນ ວາ ປຫໂຏ ມຣິສ຺ສຕິ, ມຕາມຕຠາວຎ຺ຈສ຺ສ ຊານິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ສາ ຕໍ ເນຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໍ ສຸນຂາທໂຍ ວາ ອມນຸສ຺ໂສ ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ອເຖໂກ ອຊປາໂລ ອຊາ ໂຄຈຣໍ ເນນ຺ໂຕ ສຸສານປສ຺ເສນ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອກາ ອຊາ ປຓ຺ຓານິ ຂາທມານາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທາຣກໍ ທິສ຺ວາ ຊຓ຺ຓຸເກຫິ ຐຕ຺ວາ ທາຣກສ຺ສ ຖນໍ ອທາສິ. ອຊປາລເກນ ‘‘ເຫ ເຫ’’ຕິ ສທ຺ເທ ກເຕປິ ນ ນິກ຺ຂມິ. ໂສ ‘‘ຍຏ຺ຐິຍາ ນໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ນີຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ ຊຓ຺ຓຸເກຫິ ຐຕ຺ວາ ທາຣກໍ ຂີຣໍ ປາຍນ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ທາຣເກ ປຸຕ຺ຕສິເນຫໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ອາທາຍ ປກ຺ກາມິ.

ກາຬີ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິນາ ປຸຈ຺ຉິຕາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ນໍ ປຸນ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ອາເນຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຕຖາ ອກາສິ. ອຍ ນໍ ເສຏ຺ຐິ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ມ, ອິມໍ ອາທາຍ ໂຈຣປປາຕປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ປປາເຕ ຂິປ, ປພ຺ພຕກຸຈ຺ຉິຍໍ ປຏິຫຎ຺ຎມາໂນ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ປຕິສ຺ສຕິ, ມຕາມຕຠາວຎ຺ຈສ຺ສ ຎຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ສາ ຕໍ ຕຖາ ເນຕ຺ວາ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ຐຕ຺ວາ ຂິປິ. ຕໍ ໂຂ ປນ ປພ຺ພຕກຸຈ຺ຉິໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫາເວຬຸຄຸມ຺ໂພ ປພ຺ພຕານຸສາເຣເນວ ວຑ຺ຒິ, ຕສ຺ສ ມຕ຺ຖກໍ ຆນຊາໂຕ ຊິຎ຺ຊຸກຄຸມ຺ໂພ ອວຕ຺ຖຣິ. ທາຣໂກ ປຕນ຺ໂຕ ໂກຊເວ ວິຍ ຕສ຺ມິໍ ປຕິ. ຕໍ ທິວສຎ຺ຈ ນຬກາຣເຊຏ຺ຐກສ຺ສ ເວຓຸພລິ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ໂສ ປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ເວຬຸຄຸມ຺ພໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ອາຣຠິ. ຕສ຺ມິໍ ຈລິເຕ ທາຣໂກ ສທ຺ທມກາສິ. ໂສ ທາຣກສທ຺ໂທ ວິຍາຕິ ເອເກນ ປສ຺ເສນ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ອາທາຍ ຄໂຕ. ກາຬີ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິນາ ປຸຈ຺ຉິຕາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ນໍ ປຸນ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ອາເນຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຕຖາ ອກາສິ.

ເສຏ຺ຐິໂນ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ຕສ຺ເສວ ທາຣໂກ ວຑ຺ຒິໂຕ. ມຫາໂຆສວຈນຕ຺ຕາ ຈສ຺ສ ໂຆສິໂຕເຕວ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ເສຏ຺ຐິໂນ ອກ຺ຂິມ຺ຫິ ກຓ຺ຏໂກ ວິຍ ຂາຍິ, ອຸຊຸກໍ ໂອໂລເກຕຸມ຺ປິ ນ ວິສຫິ. ອຖສ຺ສ ມຣຓູປາຍໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ‘‘ກທາ ອາວາປໍ ອາລິມ຺ເປສ຺ສສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສ຺ເວ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເຕນ ຫິ ອິທໍ ສຫສ຺ສໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ມເມກໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ ສາມີ’’ຕິ? ‘‘ເອໂກ ເມ ອວຊາຕປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ຕວ ສນ຺ຕິກໍ ເປສິສ຺ສາມິ, ອຖ ນໍ ຄພ຺ຠໍ ປເວເສຕ຺ວາ ຕິຓ຺ຫາຍ ວາສິຍາ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຈາຏິຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາວາເປ ປເວເສຍ຺ຍາສີຕິ. ອິທໍ ເຕ ສຫສ຺ສໍ ສຈ຺ຈກາຣສທິສໍ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ປນ ເຕ ກຕ຺ຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ປຈ຺ຉາ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ກຸມ຺ຠກາໂຣ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ.

ເສຏ຺ຐິ ປຸນທິວເສ ໂຆສິຕໍ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ‘‘ຫິຍ຺ໂຍ ມຍາ ກຸມ຺ຠກາໂຣ ເອກໍ ກມ຺ມໍ ອາຓຕ຺ໂຕ, ເອຫິ, ຕ຺ວໍ ຕາຕ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອວໍ ວເທຫິ ‘ຫິຍ຺ໂຍ ກິຣ ເມ ປິຕຣາ ອາຓຕ຺ຕໍ ກມ຺ມໍ ນິປ຺ຜາເທຫີ’’’ຕິ ປຫິຓິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ອຄມາສິ. ຕໍ ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ອິຕໂຣ ເສຏ຺ຐິໂນ ປຸຕ຺ໂຕ ທາຣເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄຸຬກກີຬໍ ກີຬນ຺ໂຕ ທິສ຺ວາ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ‘‘ກຸຫິໍ ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປິຕຸ ສາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຫໍ ຕຕ຺ຖ ຄມິສ຺ສາມິ, ອິເມ ມໍ ທາຣກາ ພຫຸລກ຺ຂໍ ຊິນິໍສຸ, ຕໍ ເມ ປຏິຊິນິຕ຺ວາ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອຫໍ ປິຕຸ ຠາຍາມີ’’ຕິ. ‘‘ມາ ຠາຍິ, ຠາຕິກ, ອຫໍ ຕໍ ສາສນໍ ຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ພຫູຫິ ຊິໂຕ ຍາວາຫໍ ອາຄຈ຺ຉາມິ, ຕາວ ເມ ລກ຺ຂໍ ປຏິຊິນາຫີ’’ຕິ. ໂຆສິໂຕ ກິຣ ຄຸຬກກີຬາຍໍ ເຉໂກ, ເຕນ ນໍ ເອວໍ ນິພນ຺ຘິ. ໂສປິ ຕໍ ‘‘ເຕນ ຫິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຸມ຺ຠກາຣໍ ວເທຫິ ‘ປິຕຣາ ກິຣ ເມ ຫິຍ຺ໂຍ ເອກໍ ກມ຺ມໍ ອາຓຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນິປ຺ຜາເທຫີ’’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ໂສ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາ ອວຈ. ອຖ ນໍ ກຸມ຺ຠກາໂຣ ເສຏ຺ຐິນາ ວຸຕ຺ຕນິຍາເມນ ມາເຣຕ຺ວາ ອາວາເປ ຂິປິ. ໂຆສິໂຕປິ ທິວສຠາຄໍ ກີຬິຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍວ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຕາຕ, ນ ຄໂຕສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຄຕກາຣຓຎ຺ຈ ກນິຏ຺ຐສ຺ສ ຄຕກາຣຓຎ຺ຈ ອາໂຣເຈສິ. ເສຏ຺ຐິ ‘‘ຘີ ຘີ’’ຕິ ມຫາວິຣວໍ ວິຣວິຕ຺ວາ ສກລສຣີເຣ ປກ຺ກຸຖິຕໂລຫິໂຕ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ໂຠ ກຸມ຺ຠກາຣ, ມາ ນາສຍິ, ມາ ນາສຍີ’’ຕິ ພາຫາ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ກນ຺ທນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ກຸມ຺ຠກາໂຣ ຕໍ ຕຖາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສາມິ, ມາ ສທ຺ທໍ ກຣິ, ກມ຺ມໍ ນິປ຺ຜນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ໂສ ປພ຺ພເຕນ ວິຍ ມຫນ຺ເຕນ ໂສເກນ ອວຕ຺ຖໂຏ ຫຸຕ຺ວາ ອນປ຺ປກໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທສິ.

ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ປນ ເສຏ຺ຐິ ຕໍ ອຸຊຸກໍ ໂອໂລເກຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ‘‘ກິນ຺ຕິ ນໍ ມາເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ‘‘ມມ ຄາມສເຕ ອາຍຸຕ຺ຕກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສຕ຺ວາ ມາຣາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປາຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເມ ອວຊາຕປຸຕ຺ໂຕ, ອິມໍ ມາເຣຕ຺ວາ ວຈ຺ຈກູເປ ຂິປຕຸ, ເອວຎ຺ຈ ກເຕ ອຫໍ ມາຕຸລສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ປຓ຺ຓໍ ລິຂິຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ ໂຆສິຕ, ອມ຺ຫາກໍ ຄາມສເຕ ອາຍຸຕ຺ຕໂກ ອຕ຺ຖິ, ອິມໍ ປຓ຺ຓໍ ຫຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ເທຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຓ຺ຓໍ ຕສ຺ສ ທຸສ຺ສນ຺ເຕ ພນ຺ຘິ. ໂສ ປນ ອກ຺ຂຣສມຍໍ ນ ຊານາຕິ. ທຫຣກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ຕໍ ມາຣາເປນ຺ໂຕວ ເສຏ຺ຐິ ມາເຣຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ກິໍ ອກ຺ຂຣສມຍໍ ສິກ຺ຂາເປສ຺ສຕິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ມຣຓປຓ຺ຓເມວ ທຸສ຺ສນ຺ເຕ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ປາເຖຍ຺ຍໍ ເມ, ຕາຕ, ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ປາເຖຍ຺ເຍນ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ, ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອສຸກຄາເມ ນາມ ມມ ສຫາຍໂກ ເສຏ຺ຐິ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ຆເຣ ປາຕຣາສໍ ກຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປິຕຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ຕໍ ຄາມໍ ປຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິຆຣໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິຊາຍໍ ປສ຺ສິ. ‘‘ກຸໂຕ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອນ຺ໂຕນຄຣໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕສີ’’ຕິ? ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຫາຍເສຏ຺ຐິໂນ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ຕ຺ວໍສິ ໂຆສິໂຕ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ຕສ຺ສາ ສຫ ທສ຺ສເນເນວ ຕສ຺ມິໍ ປຸຕ຺ຕສິເນໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ເສຏ຺ຐິໂນ ປເນກາ ຘີຕາ ອຕ຺ຖິ ປນ຺ນຣສໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກາ ອຠິຣູປາ ປາສາທິກາ, ຕໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ເອກເມວ ເປສນກາຣິກໍ ທາສິໍ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຠູມິກສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ອຸປຣິມຕເລ ສິຣິຄພ຺ເຠ ວສາເປນ຺ຕິ. ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຕໍ ທາສິໍ ອນ຺ຕຣາປຓໍ ເປເສສິ. ອຖ ນໍ ເສຏ຺ຐິຊາຍາ ທິສ຺ວາ ‘‘ກຸຫິໍ ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ຍຘີຕາຍ ເປສເນນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິໂຕ ຕາວ ເອຫິ, ຕິຏ຺ຐຕຸ ເປສນໍ, ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເມ ປີຐກໍ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ເຕລໍ ມກ຺ຂິຕ຺ວາ ສຍນໍ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ເທຫິ, ປຈ຺ຉາ ເປສນໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ຕຖາ ອກາສິ.

ອຖ ນໍ ຈິເຣນາຄຕໍ ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ສນ຺ຕຊ຺ເຊສິ. ອຖ ນໍ ສາ ອາຫ – ‘‘ມາ ເມ ກຸຊ຺ຌິ, ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ໂຆສິໂຕ ອາຄໂຕ, ຕສ຺ສ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຄຕາມ຺ຫີ’’ຕິ. ເສຏ຺ຐິຘີຕາຍ ‘‘ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ໂຆສິໂຕ’’ຕິ ນາມໍ ສຸຕ຺ວາວ ປຸພ຺ພສນ຺ນິວາສວເສນ ເປມໍ ຉວິອາທີນິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐິມິຎ຺ຊໍ ອາຫຈ຺ຈ ຐິຕໍ. ອຖ ນໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ກຸຫິໍ ໂສ ອມ຺ມາ’’ຕິ? ‘‘ສຍເນ ນິປນ຺ໂນ ນິທ຺ທາຍຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ? ‘‘ທຸສ຺ສນ຺ເຕ ປຓ຺ຓໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ສາ ‘‘ກິໍ ປຓ຺ຓໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ນິທ຺ທາຍນ຺ເຕ ມາຕາປິຕູນໍ ອຎ຺ຎວິຫິຕຕາຍ ອປສ຺ສນ຺ຕານໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປຓ຺ຓໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ອາທາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິຘາຍ ວາຕປານໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອກ຺ຂຣສມເຍ ກຸສລຕາຍ ຕໍ ປຓ຺ຓໍ ວາເຈຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ວຕ ພາໂລ ອຕ຺ຕໂນ ມຣຓປຓ຺ຓໍ ທຸສ຺ສນ຺ເຕ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວິຈຣຕິ, ສເຈ ມຍາ ນ ທິຏ຺ຐໍ ອສ຺ສ, ນຕ຺ຖິ ຕສ຺ສ ຊີວິຕ’’ນ຺ຕິ. ຕໍ ປຓ຺ຓໍ ຜາເລຕ຺ວາ ນາເສຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ວຈເນນ ອປຣໍ ປຓ຺ຓໍ ລິຂິ – ‘‘ອຍໍ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ໂຆສິໂຕ ນາມ, ຄາມສຕໂຕ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ອິມສ຺ສ ຊນປທເສຏ຺ຐິໂນ ຘີຕຣາ ສທ຺ຘິໍ ມງ຺ຄລໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຄາມສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ທ຺ວິຠູມິກໍ ເຄຫໍ ກາເຣຕ຺ວາ ປາກາຣປຣິກ຺ເຂເປນ ເຈວ ປຸຣິສຄຸຕ຺ຕີຫິ ຈ ສຸສໍວິຫິຕາຣກ຺ຂໍ ກໂຣຕຸ, ມຍ຺ຫໍ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ມຍາ ກຕນ຺ຕິ ສາສນໍ ເປເສຕຸ. ເອວໍ ກເຕ ອຫໍ ມາຕຸລສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ລິຂິຕ຺ວາ ຈ ປຓ຺ຓໍ ສງ຺ຆຣິຕ຺ວາ ທຸສ຺ສນ຺ເຕເຍວສ຺ສ ພນ຺ຘິ.

ໂສ ທິວສຠາຄໍ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ, ປຸນທິວເສ ປາໂຕວ ຕໍ ຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຍຸຕ຺ຕກໍ ຄາມກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕເມວ ປສ຺ສິ. ໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ຕາຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ປິຕຣາ ເມ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຓ຺ຓໍ ເປສິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຓ຺ຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວາເຈຕ຺ວາ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ‘‘ປສ຺ສຖ, ໂຠ, ມມ ສາມິໂນ ມຍິ ສິເນຫໍ ກຕ຺ວາ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມງ຺ຄລໍ ກໂຣຕູ’’ຕິ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ປຫິຓິ. ‘‘ສີຆໍ ທາຣຸອາທີນິ ອາຫຣຖາ’’ຕິ ຄຫປຕິເກ ອາຓາເປຕ຺ວາ ຄາມມຊ຺ເຌ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ເຄຫໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຄາມສຕໂຕ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຊນປທເສຏ຺ຐິໂນ ຘີຕຣໍ ອາເນຕ຺ວາ ມງ຺ຄລໍ ກຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສາສນໍ ປຫິຓິ ‘‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ມຍາ ກຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິໂນ ‘‘ຍໍ ກາເຣມິ, ຕໍ ນ ໂຫຕິ. ຍໍ ນ ກາເຣມິ, ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ມຫນ຺ຕໍ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ປຸຕ຺ຕໂສເກນ ສທ຺ຘິໍ ໂສ ໂສໂກ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ກຸຈ຺ຉິທາຫໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຕິສາຣໍ ຊເນສິ. ເສຏ຺ຐິຘີຕາປິ ‘‘ສເຈ ໂກຈິ ເສຏ຺ຐິໂນ ສນ຺ຕິກາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ມມ ອກເຖຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຐມຕຣໍ ມາ ກເຖຖາ’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ເສຏ຺ຐິປິ ໂຂ ‘‘ນ ທານິ ທຸຏ຺ຐປຸຕ຺ຕໍ ມມ ສາປເຕຍ຺ຍສ຺ສ ສາມິກໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອກໍ ອາຍຸຕ຺ຕກໍ ອາຫ – ‘‘ມາຕຸລ, ປຸຕ຺ຕໍ ເມ ທຏ຺ຐຸກາໂມມ຺ຫິ, ເອກໍ ປາທມູລິກໍ ເປເສຕ຺ວາ ເອກໍ ປຓ຺ຓໍ ລິຂິຕ຺ວາ ເປເສຕ຺ວາ ມມ ປຸຕ຺ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຓ຺ຓໍ ທຕ຺ວາ ເອກໍ ປຸຣິສໍ ເປເສສິ. ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ພລວຄິລານກາເລ ໂຆສິຕກຸມາຣໍ ອາທາຍ ອຄມາສິ. ເສຏ຺ຐິ ກາລມກາສິ. ຣາຊາ ປິຕຣິ ກາລງ຺ກເຕ ປິຕຣາ ຠຸຕ຺ຕໂຠຄໍ ທຕ຺ວາ ສພ຺ພສເຕນ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ອທາສິ. ໂຆສິຕເສຏ຺ຐິ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ຐິໂຕ ເສຏ຺ຐິຘີຕາຍ ກາຬິຍາ ວຈເນນ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ອຕ຺ຕໂນ ມຣຓມຸຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເທວສິກໍ ສຕສຫສ຺ສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ທານໍ ປຏ຺ຐເປສີຕິ. ເອວມສ຺ສ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ອໂຣຄຠາໂວ ປຸຎ຺ຎວໂຕ ອິທ຺ຘິ. ຕຕ຺ຖ ຄຫນ຺ຕິ ເຄຫໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຄເຫ ປຕິ ຄຫປຕິ. ມຫາສາລກຸເລ ອຘິປຕິສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ເກສຸຈິ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ໂຆສິຕານນ຺ຕຣໍ ເມຓ຺ຑໂກ ລິຂິໂຕ.

ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ມຫາປຸຎ຺ຎານໍ ປຸຎ຺ຎວໂຕ ອິທ຺ຘີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຎ຺ຎິທ຺ຘິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ມຫາປຸຎ຺ຎານໍ ທຏ຺ຐພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຈ ມຫາປຸຎ຺ຎາ ນາມ ເມຓ຺ຑກເສຏ຺ຐິ, ຕສ຺ສ ຠຣິຍາ ຈນ຺ທປທຸມາ, ປຸຕ຺ໂຕ ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິ, ສຸຓິສາ ສຸມນເທວີ, ໂທໂສ ປຸຓ຺ໂຓ ນາມາຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຊນາ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ເຘ ກຕາຘິກາຣາ. ເຕສຸ ເມຓ຺ຑກເສຏ຺ຐິ ອຑ຺ຒເຕຣສານິ ໂກຏ຺ຐສຕານິ ໂສຘາເປຕ຺ວາ ສີສໍ ນ຺ຫາໂຕ ທ຺ວາເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘໍ ອຸລ຺ໂລເກຕິ, ອາກາສໂຕ ຣຕ຺ຕສາລິຘາຣາ ໂອປຕິຕ຺ວາ ສພ຺ພໂກຏ຺ເຐ ປູເຣຕິ. ຕສ຺ສ ຠຣິຍາ ຕຓ຺ຑຸລໍ ເອກນາຬິມຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ປຈາເປຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ສູປພ຺ຍຎ຺ຊນເກ ສູປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕາ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ເພ ຠຕ຺ເຕນ ອຕ຺ຖິກາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ໂຆສາເປຕ຺ວາ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓກຏຈ຺ຉຸໍ ອາທາຍ ອາຄຕາຄຕານໍ ອຸປນີຕຠາຊນານິ ປູເຣຕ຺ວາ ເທຕິ, ສກລທິວສມ຺ປິ ເທນ຺ຕິຍາ ກຏຈ຺ຉຸນາ ສກິໍ ຄຫິຕຏ຺ຐານມຕ຺ຕເມວ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ສີສໍ ນ຺ຫາໂຕ ສຫສ຺ສຕ຺ຖວິກໍ ອາທາຍ ‘‘ກຫາປເຓຫິ ອຕ຺ຖິກາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ໂຆສາເປຕ຺ວາ ອາຄຕາຄຕານໍ ຄຫິຕຠາຊນານິ ປູເຣຕ຺ວາ ເທຕິ. ຖວິກາຍ ກຫາປຓສຫສ຺ສເມວ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ສຸຓິສາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕາ ຈຕຸໂທຓິກໍ ວີຫິປິຏກໍ ອາທາຍ ອາສເນ ນິສິນ຺ນາ ‘‘ພີຊຠຕ຺ເຕນ ອຕ຺ຖິກາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ໂຆສາເປຕ຺ວາ ອາຄຕາຄຕານໍ ຄຫິຕຠາຊນານິ ປູເຣຕ຺ວາ ເທຕິ, ປິຏກໍ ຍຖາປູຣິຕເມວ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ທາໂສ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ສຸວຓ຺ຓຍຸເຄ ສຸວຓ຺ຓໂຍຕ຺ເຕຫິ ໂຄເຓ ໂຍເຊຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປໂຕທຍຏ຺ຐິໍ ອາທາຍ ໂຄຓານໍ ຄນ຺ຘປຎ຺ຈງ຺ຄຸລິການິ ທຕ຺ວາ ວິສາເຓສຸ ສຸວຓ຺ຓໂກສເກ ປຏິມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປາເຊຕິ, ອິໂຕ ຕິສ຺ໂສ, ອິໂຕ ຕິສ຺ໂສ, ມຊ຺ເຌ ເອກາຕິ ສຕ຺ຕ ສີຕາໂຍ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຊມ຺ພຸທີປວາສິໂນ ຠຕ຺ຕພີຊຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທີສຸ ຍຖາຣຸຈິຕໍ ເສຏ຺ຐິເຄຫໂຕເຍວ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ອນຸກ຺ກເມນ ປນ ຠທ຺ທິຍນຄຣໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ເຕ ຠຄວຕິ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນາຍ ປຎ຺ຈ ມຫາປຸຎ຺ຎາ ຈ ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຘີຕາ ວິສາຂາ ຈ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ອຍໍ ປນ ເນສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ມຫາປຸຎ຺ຎານໍ ປຸຎ຺ຎວໂຕ ອິທ຺ຘິ. ສງ຺ເຂເປນ ປນ ປຣິປາກຄເຕ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາເຣ ອິຊ຺ຌນກວິເສໂສ ປຸຎ຺ຎວໂຕ ອິທ຺ຘິ.

ວິຊ຺ຊາມຍິທ຺ຘິນິທ຺ເທເສ ອິຊ຺ຌນາກາຣໍ ຄນ຺ຘາຣິວິຊ຺ຊໍ ວາ ອຸປຈາຣສິທ຺ຘໍ ປຕ຺ຖິຕສິທ຺ຘໍ ອຎ຺ຎໍ ວາ ວິຊ຺ຊໍ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ວິຊ຺ຊາຘຣາ. ວິຊ຺ຊໍ ປຣິຊປ຺ເປຕ຺ວາຕິ ຍໂຖປຈາຣໍ ວິຊ຺ຊໍ ມຸເຂນ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວາຕິ.

ສມ຺ມາປໂຍຄິທ຺ຘິນິທ຺ເທເສ ອິຊ຺ຌນາກາຣມຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວິເສສສ຺ສ ອຠາວໂຕ ‘‘ກຕມາ’’ຕິ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປກາຣມຕ຺ຕເມວ ປຸຈ຺ຉນ຺ເຕນ ‘‘ກຖ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉາ ກຕາ, ຕເຖວ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິ ນິຄມນໍ ກຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຏິປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕສ຺ເສວ ສມ຺ມາປໂຍຄສ຺ສ ທີປນວເສນ ປຸຣິມປາຬິສທິສາວ ປາຬິ ອາຄຕາ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ສກຏພ຺ຍູຫາທິກຣຓວເສນ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສໍວິທຫນໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສິປ຺ປກມ຺ມໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ອຸຄ຺ຄຫຓໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປິຏການໍ ອຸຄ຺ຄຫຓໍ, ອນ຺ຕມໂສ ກສນວປນາທີນິ ອຸປາທາຍ ຕໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕວິເສໂສ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາປໂຍຄປຈ຺ຈຍາ ອິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ອິທ຺ຘີຕິ ອາຄຕາຕິ.

ອິທ຺ຘິກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.