ມຫາປຎ຺ຎາກຖາວຓ຺ຓນາ

໑. ອິທານິ ວິເສສໂຕ ປຎ຺ຎາປທຏ຺ຐານຠູຕາຍ ສຸຎ຺ຎກຖາຍ ອນນ຺ຕຣໍ ກຖິຕາຍ ປຎ຺ຎາກຖາຍ ອປຸພ຺ພຕ຺ຖານຸວຓ຺ຓນາ. ຕຕ຺ຖ ອາທິໂຕ ຕາວ ສຕ຺ຕສຸ ອນຸປສ຺ສນາສຸ ເອເກກມູລກາ ສຕ຺ຕ ປຎ຺ຎາ ປຸຈ຺ຉາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ, ປຸນ ສຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາມູລກາ ເອເກກຸຕ຺ຕຣມູລກາ ຈ ຕິສ຺ໂສ ປຎ຺ຎາ ປຸຈ຺ຉໍ ອກຕ຺ວາວ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ, ເອວມາທິໂຕ ທສປຎ຺ຎາປາຣິປູຣີ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ. ຕຕ຺ຖ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ ຕາວ ຍສ຺ມາ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທິຏ຺ເຐສຸ ສງ຺ຂາເຣສຸ ‘‘ຍທນິຈ຺ຈໍ, ຕໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂໂຕ ຈ ‘‘ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຕທນຕ຺ຕາ’’ຕິ ອນຕ຺ຕໂຕ ຈ ຊວຕິ, ຕສ຺ມາ ສາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ຊວນປຎ຺ຎໍ ປຣິປູເຣຕິ. ສາ ຫິ ສກວິສເຍສຸ ຊວຕີຕິ ຊວນາ, ຊວນາ ຈ ສາ ປຎ຺ຎາ ຈາຕິ ຊວນປຎ຺ຎາ. ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ພລວຕີ ຫຸຕ຺ວາ ປຓິຘິໍ ນິພ຺ພິຊ຺ຌຕິ ປທາເລຕິ, ຕສ຺ມາ ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ຎໍ ປຣິປູເຣຕິ. ສາ ຫິ ນິພ຺ພິຊ຺ຌຕີຕິ ນິພ຺ເພຘິກາ, ນິພ຺ເພຘິກາ ຈ ສາ ປຎ຺ຎາ ຈາຕິ ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ຎາ. ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາ ສຸຎ຺ຎຕາທສ຺ສເນນ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ມຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມຫາປຎ຺ຎໍ ປຣິປູເຣຕິ. ສາ ຫິ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມຫຕີ ຈ ສາ ປຎ຺ຎາ ຈາຕິ ມຫາປຎ຺ຎາ. ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາ ຍສ຺ມາ ຕິສ຺ສນ຺ນໍເຍວ ອນຸປສ຺ສນານໍ ປຸຣິມໂຕປິ ອາເສວນາຍ ພລປ຺ປຕ຺ຕາວຕ຺ຖຕ຺ຕາ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ນິພ຺ພິນ຺ທນສມຕ຺ຖາ ຫຸຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕິກ຺ຂປຎ຺ຎໍ ປຣິປູເຣຕິ. ວິຣາຄານຸປສ຺ສນາປິ ຍສ຺ມາ ຕິສ຺ສນ຺ນໍເຍວ ອນຸປສ຺ສນານໍ ປຸຣິມໂຕປິ ອາເສວນາພລປ຺ປຕ຺ຕານໍ ວຸທ຺ຘຕຣາວຕ຺ຖຕ຺ຕາ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣຫິ ວິຣຊ຺ຊນສມຕ຺ຖາ ຫຸຕ຺ວາ ວິປຸລາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວິປຸລປຎ຺ຎໍ ປຣິປູເຣຕິ.

ນິໂຣຘານຸປສ຺ສນາປິ ຍສ຺ມາ ຕິສ຺ສນ຺ນໍເຍວ ອນຸປສ຺ສນານໍ ປຸຣິມໂຕປິ ອາເສວນາພລປ຺ປຕ຺ຕານໍ ວຸທ຺ຘຕຣາວຕ຺ຖຕ຺ຕາ ວຍລກ຺ຂຓວເສນ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣຘທສ຺ສນສມຕ຺ຖາ ຫຸຕ຺ວາ ຄມ຺ຠີຣາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຄມ຺ຠີຣປຎ຺ຎໍ ປຣິປູເຣຕິ. ນິໂຣໂຘ ຫິ ອຸຕ຺ຕານປຎ຺ເຎຫິ ອລພ຺ຠເນຍ຺ຍປຕິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຄມ຺ຠີໂຣ, ຕສ຺ມິໍ ຄມ຺ຠີເຣ ຄາຘປ຺ປຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາປິ ຄມ຺ຠີຣາ. ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສນາປິ ຍສ຺ມາ ຕິສ຺ສນ຺ນໍເຍວ ອນຸປສ຺ສນານໍ ປຸຣິມໂຕປິ ອາເສວນາພລປ຺ປຕ຺ຕານໍ ວຸທ຺ຘຕຣາວຕ຺ຖຕ຺ຕາ ວຍລກ຺ຂຓວເສນ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນສມຕ຺ຖາ ຫຸຕ຺ວາ ອສາມນ຺ຕາ ໂຫຕິ, ວຸທ຺ຘິປຣິຍນ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຉຫິ ປຎ຺ຎາຫິ ທູເຣ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ສຍໍ ອສາມນ຺ຕຕ຺ຕາ ອສາມນ຺ຕປຎ຺ຎໍ ປຣິປູເຣຕິ. ສາ ຫິ ເຫຏ຺ຐິມປຎ຺ຎາຫິ ທູຣຕ຺ຕາ ອສາມນ຺ຕາ, ອສມີປາ ວາ ປຎ຺ຎາຕິ ອສາມນ຺ຕປຎ຺ຎາ. ປຓ຺ຑິຈ຺ຈໍ ປຣິປູເຣນ຺ຕີຕິ ປຓ຺ຑິຕຠາວໍ ປຣິປູເຣນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕ ປຎ຺ຎາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ຠາເວຕ຺ວາ ປຓ຺ຑິຕລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ໂຕ ສິຂປ຺ປຕ຺ຕວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາສງ຺ຂາເຕຫິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂານຸໂລມໂຄຕ຺ຣຠຸຎາເຓຫິ ປຓ຺ຑິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປຓ຺ຑິຈ຺ເຈນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຓ຺ຑິຈ຺ຈໍ ປຣິປູເຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຏ຺ຐ ປຎ຺ຎາຕິ ປຓ຺ຑິຈ຺ຈສງ຺ຂາຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສຫ ສພ຺ພາ ອຏ຺ຐ ປຎ຺ຎາ. ປຸຖຸປຎ຺ຎໍ ປຣິປູເຣນ຺ຕີຕິ ຍສ຺ມາ ເຕນ ປຓ຺ຑິຈ຺ເຈນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ໂສ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓານນ຺ຕຣໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂລກິຍໂຕ ປຸຖຸຠູຕຕ຺ຕາ ວິສຸໍຠູຕຕ຺ຕາ ປຸຖຸປຎ຺ຎາຕິສງ຺ຂາຕໍ ມຄ຺ຄຜລປຎ຺ຎໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຏ຺ຐ ປຎ຺ຎາ ປຸຖຸປຎ຺ຎໍ ປຣິປູເຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິມາ ນວ ປຎ຺ຎາຕິອາທີສຸ ຕສ຺ເສວ ກເມນ ອຘິຄຕມຄ຺ຄຜລສ຺ສ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປຓີຕໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມປໂຍເຄນ ປຓີຕຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານຕ຺ຕາ ປຫຏ຺ຐາກາເຣເນວ ຈ ປວຕ຺ຕມານຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານສ຺ສ ຜລານນ຺ຕຣໍ ໂອຕິຓ຺ຓຠວງ຺ຄໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ, ຕໂຕ ຈ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຜລປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ, ອິມິນາວ ນເຍນ ປຫີນກິເລສປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ, ອວສິຏ຺ຐກິເລສປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ, ນິພ຺ພານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຕິ ປຎ຺ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕາສຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາສຸ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ຜລປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ຈ ປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາ ໂຫຕິ. ກຖໍ? ‘‘ຍໍກິຎ຺ຈິ ປຈ຺ຈຍສມ຺ຠູຕໍ ນິພ຺ພານໍ ຠາສິຕຕ຺ໂຖ ວິປາໂກ ກິຣິຍາຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອຠິຘມ຺ເມ ປາຬິໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ຕທຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິພ຺ພານສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ມຄ຺ຄຜລຎາຓໍ ‘‘ອຕ຺ເຖສຸ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໑໘; ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໐) ວຈນໂຕ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາຠູຕສ຺ສ ມຄ຺ຄຜລຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ ‘‘ຎາເຓສຸ ຎາຓໍ ປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາ ໂຫຕິ. ສາ ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປຎ຺ຎາ ຫາສາກາເຣນ ປວຕ຺ຕມານຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານສ຺ສ ຫາສປຎ຺ຎາ ນາມ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ນວ ປຎ຺ຎາ ຫາສປຎ຺ຎໍ ປຣິປູເຣນ຺ຕີຕິ ຈ ຫາສປຎ຺ຎາ ປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພປ຺ປກາຣາປິ ປຎ຺ຎາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປາກຏກຣຓສງ຺ຂາເຕນ ປຎ຺ຎາປນຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຎາ, ເຕນ ເຕນ ວາ ປກາເຣນ ຘມ຺ເມ ຊານາຕີຕິ ປຎ຺ຎາ.

ຕສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສ຺ສ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ກຣຓຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ. ອຕ຺ຖວວຕ຺ຖານໂຕຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈວິຘສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວວຕ຺ຖາປນວເສນ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ສມຓກຣຓີຍກຖາຍໍ ‘‘ເຫຕຸຜລໍ ນິພ຺ພານໍ ວຈນຕ຺ໂຖ ອຖ ວິປາກໍ ກິຣິຍາຕິ ອຕ຺ເຖ ປຎ຺ຈ ປເຠເທ ປຐມນ຺ຕປເຠທຄຕໍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ. ອຘິຄຕາ ໂຫຕີຕິ ປຏິລທ຺ຘາ ໂຫຕິ. ສາເຍວ ປຏິລາຠສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ສຈ຺ຉິກຕາ. ປຏິລາຠຜສ຺ເສເນວ ຜສ຺ສິຕາ ປຎ຺ຎາຍ. ຘມ຺ມວວຕ຺ຖານໂຕຕິ ‘‘ໂຍ ໂກຈິ ຜລນິພ຺ພຕ຺ຕໂກ ເຫຕຸ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຠາສິຕໍ ກຸສລໍ ອກຸສລນ຺ຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ອຠິຘມ຺ເມ ປາຬິຍານຸສາເຣນ ວຸຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຘມ຺ມານໍ ວວຕ຺ຖາປນວເສນ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ສມຓກຣຓີຍກຖາຍໍ ‘‘ເຫຕຸ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ວຈນໍ ກຸສລຎ຺ຈ ອກຸສລຎ຺ຈາຕິ ຘມ຺ເມ ປຎ຺ຈ ປເຠເທ ທຸຕິຍນ຺ຕປເຠທຄຕໍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ. ນິຣຸຕ຺ຕິວວຕ຺ຖານໂຕຕິ ເຕສໍ ເຕສໍ ອຕ຺ຖຘມ຺ມານໍ ອນຸຣູປນິຣຸຕ຺ຕີນໍ ວວຕ຺ຖາປນວເສນ. ປຏິຠານວວຕ຺ຖານໂຕຕິ ປຏິຠານສງ຺ຂາຕານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຎາຓານໍ ວວຕ຺ຖາປນວເສນ. ຕສ຺ສິມາຕິ ນິຄມນວຈນເມຕໍ.

໒. ເອວໍ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫກວເສນ ອນຸປສ຺ສນານໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ວຕ຺ຖຸເຠທວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຣູເປ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ປຸນ ຣູປາທີສຸເຍວ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວເສນ ຊວນປຎ຺ຎໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ເກວລໍ ຣູປາທິວເສນ ຈ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຣູປາທິວເສນ ຈ ປຸຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉາກເມເນວ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ອກາສິ. ຕຕ຺ຖ ສຸທ຺ຘຣູປາທິວິສ຺ສຊ຺ຊເນສຸ ປຐມໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ເອວ ປຎ຺ຎາ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນມູລເກສຸ ສພ຺ພວິສ຺ສຊ຺ຊເນສຸ ເຕສຸ ອຕີຕາທີສຸ ຊວນວເສນ ຊວນປຎ຺ຎາຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ.

໓. ປຸນ ອເນກສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ປຎ຺ຎາປເຠທໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ປຐມໍ ຕາວ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ອຸທ຺ທິສິ. ຕຕ຺ຖ ສປ຺ປຸຣິສສໍເສໂວຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣານໍ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ຠຊນໍ. ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນນ຺ຕິ ເຕສໍ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ສນ຺ຕິເກ ສີລາທິປຏິປຕ຺ຕິທີປກສ຺ສ ສທ຺ຘມ຺ມວຈນສ຺ສ ສວນໍ. ໂຍນິໂສມນສິກາໂຣຕິ ສຸຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖູປປຣິກ຺ຂຓວເສນ ອຸປາເຍນ ມນສິກາໂຣ. ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປຏິປຕ຺ຕີຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ ອນຸຄຕສ຺ສ ສີລາທິປຏິປທາຘມ຺ມສ຺ສ ປຏິປຊ຺ຊນໍ. ປຎ຺ຎາປຏິລາຠາຍ ປຎ຺ຎາວຸທ຺ຘິຍາ ປຎ຺ຎາເວປຸລ຺ລາຍ ປຎ຺ຎາພາຫຸລ຺ລາຍາຕິ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຎາວເສນ ຠາວວຈນານິ. ເສສານິ ທ຺ວາທສ ປຸຄ຺ຄລວເສນ ຠາວວຈນານິ.

໑. ໂສຬສປຎ຺ຎານິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໔. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນິທ຺ເທເສ ຉນ຺ນໍ ອຠິຎ຺ຎາຎາຓານນ຺ຕິ ອິທ຺ຘິວິຘທິພ຺ພໂສຕເຈໂຕປຣິຍປຸພ຺ເພນິວາສທິພ຺ພຈກ຺ຂຸອາສວານໍ ຂຍຎາຓານໍ. ເຕສຕ຺ຕຕີນໍ ຎາຓານນ຺ຕິ ຎາຓກຖາຍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານໍ ສາວກສາຘາຣຓານໍ ຎາຓານໍ. ສຕ຺ຕສຕ຺ຕຕີນໍ ຎາຓານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ –

‘‘ສຕ຺ຕສຕ຺ຕຣິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຎາຓວຕ຺ຖູນິ ເທເສສ຺ສາມິ, ຕໍ ສຸຓາຖ ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖ, ຠາສິສ຺ສາມີຕິ. ກຕມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕສຕ຺ຕຣິ ຎາຓວຕ຺ຖູນິ? ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ຎາຓໍ, ອສຕິ ຊາຕິຍາ ນຕ຺ຖິ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ຎາຓໍ. ອຕີຕມ຺ປິ ອທ຺ຘານໍ ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ຎາຓໍ, ອສຕິ ຊາຕິຍາ ນຕ຺ຖິ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ຎາຓໍ, ອນາຄຕມ຺ປິ ອທ຺ຘານໍ ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ຎາຓໍ, ອສຕິ ຊາຕິຍາ ນຕ຺ຖິ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ຎາຓໍ. ຍມ຺ປິສ຺ສ ຕໍ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓໍ, ຕມ຺ປິ ຂຍຘມ຺ມໍ ວຍຘມ຺ມໍ ວິຣາຄຘມ຺ມໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ ຎາຓໍ. ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕີຕິ ຎາຓໍ…ເປ… ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຠໂວຕິ ຎາຓໍ… ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ອຸປາທານນ຺ຕິ ຎາຓໍ… ເວທນາປຈ຺ຈຍາ ຕຓ຺ຫາຕິ ຎາຓໍ… ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາຕິ ຎາຓໍ… ສຬາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສຕິ ຎາຓໍ… ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ສຬາຍຕນນ຺ຕິ ຎາຓໍ… ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປນ຺ຕິ ຎາຓໍ… ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ຎາຓໍ… ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາຕິ ຎາຓໍ, ອສຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ນຕ຺ຖິ ສງ຺ຂາຣາຕິ ຎາຓໍ. ອຕີຕມ຺ປິ ອທ຺ຘານໍ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາຕິ ຎາຓໍ, ອສຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ນຕ຺ຖິ ສງ຺ຂາຣາຕິ ຎາຓໍ, ອນາຄຕມ຺ປິ ອທ຺ຘານໍ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາຕິ ຎາຓໍ, ອສຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ນຕ຺ຖິ ສງ຺ຂາຣາຕິ ຎາຓໍ. ຍມ຺ປິສ຺ສ ຕໍ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓໍ, ຕມ຺ປິ ຂຍຘມ຺ມໍ ວຍຘມ຺ມໍ ວິຣາຄຘມ຺ມໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ ຎາຓໍ. ອິມານິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕສຕ຺ຕຣິ ຎາຓວຕ຺ຖູນີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໓໔) –

ເອວໍ ຠຄວຕາ ນິທານວຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕານິ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕຕິ ຎາຓານິ. ‘‘ຊຣາມຣເຓ ຎາຓໍ, ຊຣາມຣຓສມຸທເຍ ຎາຓໍ, ຊຣາມຣຓນິໂຣເຘ ຎາຓໍ, ຊຣາມຣຓນິໂຣຘຄາມິນິຍາ ປຏິປທາຍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໓໓) ອິມິນາ ນເຍນ ເອກາທສສຸ ອງ຺ເຄສຸ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈຕ຺ຕາຣິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕານິ ຈຕຸຈຕ຺ຕາຣີສ ຎາຓວຕ຺ຖູນິ ປນ ອິຘ ນ ຄຫິຕານິ. ອຸຠຍຕ຺ຖ ຈ ຎາຓານິເຍວ ຫິຕສຸຂສ຺ສ ວຕ຺ຖູນີຕິ ຎາຓວຕ຺ຖູນິ. ລາໂຠຕິອາທີສຸ ລາໂຠເຍວ ອຸປສຄ຺ເຄນ ວິເສເສຕ຺ວາ ປຏິລາໂຠຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຸນ ຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຖວິວຣຓວເສນ ປຕ຺ຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຜສ຺ສນາຕິ ອຘິຄມວເສນ ຜຸສນາ. ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຕິ ປຏິລາຠສຈ຺ຉິກິຣິຍາ. ອຸປສມ຺ປທາຕິ ນິປ຺ຜາທນາ.

ສຕ຺ຕນ຺ນຎ຺ຈ ເສກ຺ຂານນ຺ຕິ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ສິກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ເສກ຺ຂສຎ຺ຎິຕານໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຏ຺ຐາທີນໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ. ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓກສ຺ສ ຈາຕິ ນິພ຺ພານຄາມິນິຍາ ປຏິປທາຍ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຸນ຺ທຣຏ຺ເຐນ ກລ຺ຍາຓສຎ຺ຎິຕສ຺ສ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ. ວຑ຺ຒິຕໍ ວຑ຺ຒນໍ ເອຕາຍາຕິ ວຑ຺ຒິຕວຑ຺ຒນາ. ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ອຏ຺ຐນ຺ນມ຺ປິ ປຎ຺ຎານໍ ວເສນ ວິເສສໂຕ ຈ ອຣຫໂຕ ປຎ຺ຎາວເສນ ປຎ຺ຎາວຸທ຺ຘິຍາ. ຕຖາ ປຎ຺ຎາເວປຸລ຺ລາຍ. ມຫນ຺ເຕ ອຕ຺ເຖ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິອາທີສຸ ປຏິສມ຺ຠິທປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ອຕ຺ຖາທໂຍ ອາຣມ຺ມຓກຣເຓນ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສພ຺ພາປິ ມຫາປຎ຺ຎາ ອຣິຍສາວການໍເຍວ. ຕສ຺ສາ ຈ ປຎ຺ຎາຍ ວິສຍາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ ເອວ.

ປຸຖຸນານາຂນ຺ເຘສູຕິອາທີສຸ ນານາສທ຺ໂທ ປຸຖຸສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖວຈນໍ. ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປຸຖຸປຎ຺ຎາຕິ ເຕສຸ ຕຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ຂນ຺ຘາທີສຸ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຎາຓໍ ປຸຖຸປຎ຺ຎາ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນານາປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາເທສູຕິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນານໍ ຘມ຺ມານໍ ວເສນ ປຈ຺ຈຍພຫຸຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນານາສຸຎ຺ຎຕມນຸປລພ຺ເຠສູຕິ ອຸປລພ຺ຠນໍ ອຸປລພ຺ໂຠ, ຄຫຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ອຸປລພ຺ໂຠ ອນຸປລພ຺ໂຠ, ອນຸປລພ຺ຠານໍ ພຫຸຕ຺ຕາ ພຫຸວຈເນນ ອນຸປລພ຺ຠາ, ປຎ຺ຈວີສຕິສຸຎ຺ຎຕາວເສນ ວາ ນານາສຸຎ຺ຎຕາສຸ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍາທີນໍ ອນຸປລພ຺ຠາ ນານາສຸຎ຺ຎຕານຸປລພ຺ຠາ, ເຕສຸ. ‘‘ນານາສຸຎ຺ຎຕານຸປລພ຺ເຠສູ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ຕິກມາຕິກາ ໒) ວິຍ ມ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິມາ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຎາ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊເນຫິ ສາຘາຣຓາ, ນານາອຕ຺ຖາທີສຸ ປຎ຺ຎາ ອຣິຍານໍເຍວ. ປຸຖຸຊ຺ຊນສາຘາຣເຓ ຘມ຺ເມຕິ ໂລກິຍຘມ຺ເມ. ອິມິນາ ອວສານປຣິຍາເຍນ ໂລກິຍໂຕ ປຸຖຸຠູຕນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ປຸຖຸຠູຕາ ວິສຸໍຠູຕາ ປຎ຺ຎາຕິ ປຸຖຸປຎ຺ຎາ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ວິປຸລປຎ຺ຎາ ມຫາປຎ຺ຎານເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ຘມ຺ເມ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຄຸຓມຫນ຺ຕຕາຍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຣິຄ຺ຄາຫິກາຍ ຈ ປຎ຺ຎາຍ ມຫນ຺ຕຕາ, ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ສຍເມວ ມຫນ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸຬາຣຕ຺ຕາ ຘມ຺ມານຎ຺ຈ ປຎ຺ຎາຍ ຈ ວິປຸລຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຄມ຺ຠີຣປຎ຺ຎາ ປຸຖຸປຎ຺ຎານເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕ ຈ ຘມ຺ມາ ເຕ ຈ ອນຸປລພ຺ຠາ ສາ ຈ ປຎ຺ຎາ ປກຕິຊເນນ ອລພ຺ຠເນຍ຺ຍປຕິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຄມ຺ຠີຣາ.

ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສາຕິ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ. ອຎ຺ໂຎ ໂກຈີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ອຠິສມ຺ຠວິຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ປາປຸຓິຕຸໍ. ອນຠິສມ຺ຠວນີໂຍຕິ ສມ຺ປາປຸຓິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ. ອຎ຺ເຎຫີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊເນເຫວ. ອຏ຺ຐມກສ຺ສາຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລຏ຺ຐໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄຓິຍມາເນ ອຏ຺ຐມຠູຕສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຏ຺ຐສ຺ສ. ທູເຣຕິ ວິປ຺ປກຏ຺ເຐ. ວິທູເຣຕິ ວິເສເສນ ວິປ຺ປກຏ຺ເຐ. ສຸວິທູເຣຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ວິເສເສນ ວິປ຺ປກຏ຺ເຐ. ນ ສນ຺ຕິເກຕິ ນ ສມີເປ. ນ ສາມນ຺ຕາຕິ ນ ສມີປຠາເຄ. ອິມານິ ທ຺ເວ ປຏິເສຘສຫິຕານິ ວຈນານິ ທູຣຠາວສ຺ເສວ ນິຍມນານິ. ອຸປາທາຍາຕິ ປຏິຈ຺ຈ. ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສາຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລຏ຺ຐສ຺ສ. ເອເຕເນວ ຕໍຕໍມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ຕໍຕໍຜລປຎ຺ຎາຍ ທູເຣຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ອຸປສຄ຺ເຄນ ວິເສສິຕໍ. ອິຕຣທ຺ວຍໍ ປນ ສຸທ຺ຘເມວ ອາຄຕໍ.

໕. ‘‘ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ສເທວກສ຺ສ ຈ ໂລກສ຺ສ ປຎ຺ຎາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຎ຺ຎາຍ ທູເຣ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ຕເມວ ທູຣຏ຺ຐໍ ອເນກປ຺ປກາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ປຎ຺ຎາປເຠທກຸສໂລຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາປເຠທກຸສໂລຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອນນ຺ຕວິກປ຺ເປ ປຎ຺ຎາປເຠເທ ເຉໂກ. ປຠິນ຺ນຎາໂຓຕິ ອນນ຺ຕປ຺ປເຠທປຕ຺ຕຎາໂຓ. ເອເຕນ ປຎ຺ຎາປເຠທກຸສລຕ຺ເຕປິ ສຕິ ຕາສໍ ປຎ຺ຎານໍ ອນນ຺ຕເຠທຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຘິຄຕປຏິສມ຺ຠິໂທຕິ ປຏິລທ຺ຘອຄ຺ຄຈຕຸປຏິສມ຺ຠິທາຎາໂຓ. ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ວິສາຣທຠາວສງ຺ຂາຕານິ ຎາຓານິ ປຕ຺ໂຕ. ຍຖາຫ –

‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເຕ ປຏິຊານໂຕ ‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ’ຕິ, ຕຕ຺ຣ ວຕ ມໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເທໂວ ວາ ມາໂຣ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ໂກຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິໍ ສຫ ຘມ຺ເມນ ປຏິໂຈເທສ຺ສຕີຕິ ນິມິຕ຺ຕເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ສມນຸປສ຺ສາມິ, ເອຕມຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິມິຕ຺ຕໍ ອສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ເຂມປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຠຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ. ຂີຓາສວສ຺ສ ເຕ ປຏິຊານໂຕ ‘ອິເມ ອາສວາ ອປຣິກ຺ຂີຓາ’ຕິ, ‘ເຍ ໂຂ ປນ ເຕ ອນ຺ຕຣາຍິກາ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕ ປຏິເສວໂຕ ນາລໍ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’ຕິ, ‘ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ເຕ ອຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ໂສ ນ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາ’ຕິ, ຕຕ຺ຣ ວຕ ມໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເທໂວ ວາ ມາໂຣ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ໂກຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິໍ ສຫ ຘມ຺ເມນ ປຏິໂຈເທສ຺ສຕີຕິ ນິມິຕ຺ຕເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ສມນຸປສ຺ສາມິ, ເອຕມຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິມິຕ຺ຕໍ ອສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ເຂມປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຠຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໘; ມ. ນິ. ໑.໑໕໐).

ທສພລພລຘາຣີຕິ ທສ ພລານິ ເອເຕສນ຺ຕິ ທສພລາ, ທສພລານໍ ພລານິ ທສພລພລານິ, ຕານິ ທສພລພລານິ ຘາຣຍຕີຕິ ທສພລພລຘາຣີ, ທສພລຎາຓພລຘາຣີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕຫິ ຕີຫິ ວຈເນຫິ ອນນ຺ຕປ຺ປເຠທານໍ ເນຍ຺ຍານໍ ປເຠທມຸຂມຕ຺ຕໍ ທສ຺ສິຕໍ. ໂສເຍວ ປຎ຺ຎາປໂຍຄວເສນ ອຠິມງ຺ຄລສມ຺ມຕຏ຺ເຐນ ປຸຣິສາສໂຠ. ອສນ຺ຕາສຏ຺ເຐນ ປຸຣິສສີໂຫ. ມຫນ຺ຕຏ຺ເຐນ ປຸຣິສນາໂຄ. ປຊານນຏ຺ເຐນ ປຸຣິສາຊຎ຺ໂຎ. ໂລກກິຈ຺ຈຘຸຣວຫນຏ຺ເຐນ ປຸຣິສໂຘຣຍ຺ໂຫ.

ອຖ ເຕຊາທິກໍ ອນນ຺ຕຎາຓໂຕ ລທ຺ຘໍ ຄຸຓວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ເຕສໍ ເຕຊາທີນໍ ອນນ຺ຕຎາຓມູລກຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອນນ຺ຕຎາໂຓຕິ ວຕ຺ວາ ອນນ຺ຕເຕໂຊຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນນ຺ຕຎາໂຓຕິ ຄຓນວເສນ ຈ ປຠາວວເສນ ຈ ອນ຺ຕວິຣຫິຕຎາໂຓ. ອນນ຺ຕເຕໂຊຕິ ເວເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນ ໂມຫຕມວິຘມເນນ ອນນ຺ຕຎາຓເຕໂຊ. ອນນ຺ຕຍໂສຕິ ປຎ຺ຎາຄຸເຓເຫວ ໂລກຕ຺ຕຍວິຕ຺ຖຕານນ຺ຕກິຕ຺ຕິໂຆໂສ. ອຑ຺ໂຒຕິ ປຎ຺ຎາຘນສມິທ຺ຘິຍາ ສມິທ຺ໂຘ. ມຫທ຺ຘໂນຕິ ປຎ຺ຎາຘນວຑ຺ຒຕ຺ເຕປິ ປຠາວມຫຕ຺ເຕນ ມຫນ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຘນມສ຺ສາຕິ ມຫທ຺ຘໂນ. ມຫາຘໂນຕິປິ ປາໂຐ. ຘນວາຕິ ປສໍສິຕພ຺ພປຎ຺ຎາຘນວຕ຺ຕາ ນິຈ຺ຈຍຸຕ຺ຕປຎ຺ຎາຘນວຕ຺ຕາ ອຕິສຍຠູຕປຎ຺ຎາຘນວຕ຺ຕາ ຘນວາ. ເອເຕສຸປິ ຫິ ຕີສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ອິທໍ ວຈນໍ ສທ຺ທວິທູ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ເອວໍ ປຎ຺ຎາຄຸເຓນ ຠຄວໂຕ ອຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິສິທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ປຎ຺ຎາຄຸເຓເນວ ໂລກຫິຕສມ຺ປຕ຺ຕິສິທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເນຕາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເວເນຍ຺ເຍ ສໍສາຣສງ຺ຂາຕຠຍຏ຺ຐານໂຕ ນິພ຺ພານສງ຺ຂາຕເຂມຏ຺ຐານໍ ເນຕາ. ຕຕ຺ຖ ນຍນກາເລ ເອວ ສໍວຣວິນຍປຫານວິນຍວເສນ ເວເນຍ຺ເຍ ວິເນຕາ. ຘມ຺ມເທສນາກາເລ ເອວ ສໍສຍຈ຺ເຉທເນນ ອນຸເນຕາ. ສໍສຍໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຎາເປຕາ. ຕຖາ ປຎ຺ຎາປິຕານໍ ນິຈ຺ຉຍກຣເຓນ ນິຊ຺ຌາເປຕາ. ຕຖາ ນິຊ຺ຌາຍິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປຏິປຕ຺ຕິປໂຍຊນວເສນ ເປກ຺ເຂຕາ. ຕຖາປຏິປນ຺ເນ ປຏິປຕ຺ຕິຜເລນ ປສາເທຕາ. ໂສ ຫິ ຠຄວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ-ກາໂຣ ອນນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ກາຣໂຓປເທເສ ນິປາໂຕ. ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທຕາຕິ ສກສນ຺ຕາເນ ນ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພສ຺ສ ຉອສາຘາຣຓຎາຓເຫຕຸຠູຕສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ໂພຘິມູເລ ໂລກຫິຕຕ຺ຖໍ ສກສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປາເທຕາ. ອສຎ຺ຊາຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ສຎ຺ຊເນຕາຕິ ເວເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນ ອສຎ຺ຊາຕປຸພ຺ພສ຺ສ ສາວກປາຣມິຎາຓເຫຕຸຠູຕສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ ປຠຸຕິ ຍາວຊ຺ຊກາລາ ເວເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນ ສຎ຺ຊເນຕາ. ສາວກເວເນຍ຺ຍານມ຺ປິ ຫິ ສນ຺ຕາເນ ຠຄວໂຕ ວຸຕ຺ຕວຈເນເນວ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ສຎ຺ຊນນໂຕ ຠຄວາ ສຎ຺ຊເນຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ອນກ຺ຂາຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອກ຺ຂາຕາຕິ ອຏ຺ຐຘມ຺ມສມນ຺ນາຄຕານໍ ພຸທ຺ຘຠາວາຍ ກຕາຠິນີຫາຣານໍ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ພຸທ຺ຘຠາວາຍ ພ຺ຍາກຣຓໍ ທຕ຺ວາ ອນກ຺ຂາຕປຸພ຺ພສ຺ສ ປາຣມິຕາມຄ຺ຄສ຺ສ, ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກຣຓມຕ຺ເຕເນວ ວາ ໂພຘິມູເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕພ຺ພສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອກ຺ຂາຕາ. ອຍໍ ນໂຍ ປຈ຺ເຈກໂພຘິສຕ຺ຕພ຺ຍາກຣເຓປິ ລພ຺ຠຕິເຍວ.

ມຄ຺ຄຎ຺ຎູຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາວເສນ ອຕ຺ຕນາ ອຸປ຺ປາທິຕອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ຎາຕາ. ມຄ຺ຄວິທູຕິ ເວເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນ ຊເນຕພ຺ພສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ກຸສໂລ. ມຄ຺ຄໂກວິໂທຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ອກ຺ຂາຕພ຺ພມຄ຺ເຄ ວິຈກ຺ຂໂຓ. ອຖ ວາ ອຠິສມ຺ໂພຘິປຏິປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຎ຺ຎູ, ປຈ຺ເຈກໂພຘິປຏິປຕ຺ຕິມຄ຺ຄວິທູ, ສາວກໂພຘິປຏິປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໂກວິໂທ. ອຖ ວາ ‘‘ເອເຕນ ມຄ຺ເຄນ ອຕໍສຸ ປຸພ຺ເພ, ຕຣິສ຺ສນ຺ຕິເຍວ ຕຣນ຺ຕິ ໂອຆ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໔໐໙) ວຈນໂຕ ຍຖາໂຍຄໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສາວການໍ ມຄ຺ຄວເສນ ຈ ສຸຎ຺ຎຕານິມິຕ຺ຕອປ຺ປຓິຫິຕມຄ຺ຄວເສນ ຈ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລານໍ ມຄ຺ຄວເສນ ຈ ຍຖາກ຺ກເມນຕ຺ຖໂຍຊນໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ມຄ຺ຄານຸຄາມີ ຈ ປນາຕິ ຠຄວຕາ ຄຕມຄ຺ຄານຸຄາມິໂນ ຫຸຕ຺ວາ. ເອຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ໂທ ເຫຕຸອຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ເອເຕນ ຈ ຠຄວໂຕ ມຄ຺ຄຸປ຺ປາທນາທິຄຸຓາຘິຄມາຍ ເຫຕຸ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ປນ-ສທ຺ໂທ ກຕຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ເຕນ ຠຄວຕາ ກຕມຄ຺ຄກຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຉາ ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ປຐມໍ ຄຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຉາຄຕສີລາທິຄຸເຓນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ອິຕິ ເຖໂຣ ‘‘ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທຕາ’’ຕິອາທີຫິ ຍສ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ຠຄວໂຕ ສີລາທໂຍ ຄຸຓາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄເມວ ນິສ຺ສາຍ ອາຄຕາ, ຕສ຺ມາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄເມວ ນິສ຺ສາຍ ຄຸຓໍ ກເຖສິ.

ຊານໍ ຊານາຕີຕິ ຊານິຕພ຺ພໍ ຊານາຕິ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາຍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ປຎ຺ຎາຍ ຊານິຕພ຺ພໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ປຎ຺ຈເນຍ຺ຍປຖຠູຕໍ ປຎ຺ຎາຍ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປສ຺ສໍ ປສ຺ສຕີຕິ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ ປສ຺ສຕິ, ສພ຺ພທສ຺ສາວິຕາຍ ຕໍເຍວ ເນຍ຺ຍປຖໍ ຈກ຺ຂຸນາ ທິຏ຺ຐໍ ວິຍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ວາ ເອກຈ຺ໂຈ ວິປຣີຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຊານນ຺ໂຕປິ ນ ຊານາຕິ, ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ນ ປສ຺ສຕິ, ນ ເອວໍ ຠຄວາ. ຠຄວາ ປນ ຍຖາສຠາວໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຊານນ຺ໂຕ ຊານາຕິເຍວ, ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປສ຺ສຕິເຍວ. ສ຺ວາຍໍ ທສ຺ສນປຣິຓາຍກຏ຺ເຐນ ຈກ຺ຂຸຠູໂຕ. ວິທິຕຕາທິອຕ຺ເຖນ ຎາຓຠູໂຕ. ອວິປຣີຕສຠາວຏ຺ເຐນ ວາ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມປວຕ຺ຕນໂຕ ຫທເຍນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ວາຈາຍ ນິຈ຺ຉາຣິຕຘມ຺ມມໂຍຕິ ວາ ຘມ຺ມຠູໂຕ. ເສຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ພ຺ຣຫ຺ມຠູໂຕ. ອຖ ວາ ຈກ຺ຂຸ ວິຍ ຠູໂຕຕິ ຈກ຺ຂຸຠູໂຕ. ຎາຓໍ ວິຍ ຠູໂຕຕິ ຎາຓຠູໂຕ. ຘມ຺ໂມ ວິຍ ຠູໂຕຕິ ຘມ຺ມຠູໂຕ. ພ຺ຣຫ຺ມາ ວິຍ ຠູໂຕຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຠູໂຕ. ສ຺ວາຍໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ວຈນໂຕ, ວຕ຺ຕນໂຕ ວາ ວຕ຺ຕາ. ນານປ຺ປກາເຣຫິ ວຈນໂຕ, ວຕ຺ຕນໂຕ ວາ ປວຕ຺ຕາ. ອຕ຺ຖໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ນຍນໂຕ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິນ຺ເນຕາ. ອມຕາຘິຄມາຍ ປຏິປຕ຺ຕິເທສນໂຕ, ອມຕປ຺ປກາສນາຍ ວາ ຘມ຺ມເທສນາຍ ອມຕສ຺ສ ອຘິຄມາປນໂຕ ອມຕສ຺ສ ທາຕາ. ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສ຺ສ ອຸປ຺ປາທິຕຕ຺ຕາ ເວເນຍ຺ຍານຸຣູເປນ ຍຖາສຸຂໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສ຺ສ ທາເນນ ຈ, ຘມ຺ເມສຸ ຈ ອິສ຺ສໂຣຕິ ຘມ຺ມສ຺ສາມີ. ຕຖາຄຕປທໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖໍ.

ອິທານິ ‘‘ຊານໍ ຊານາຕີ’’ຕິອາທີຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ຄຸຓໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາຍ ວິເສເສຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ສາເຘນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖີຕິອາທິມາຫ. ເອວໍຠູຕສ຺ສ ຫິ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປາຣມິຕາປຸຎ຺ຎພລປ຺ປຠາວນິປ຺ຜນ຺ເນນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາເຓນ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ສວາສນສ຺ສ ສມ຺ໂມຫສ຺ສ ວິຫຕຕ຺ຕາ ອສຈ຺ຉິກຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອສມ຺ໂມຫໂຕ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ຎາຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎາຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕເຖວ ຈ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ຈກ຺ຂຸນາ ວິຍ ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອທິຏ຺ຐໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຎາເຓນ ປນ ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອວິທິຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອສມ຺ໂມຫສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ສຈ຺ຉິກຕຕ຺ຕາ ອສຈ຺ຉິກຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອສມ຺ໂມຫປຎ຺ຎາຍ ຜຸຏ຺ຐຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາຍ ອຜສ຺ສິຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາລໍ ວາ ຘມ຺ມໍ ວາ. ອຸປາທາຍາຕິ ອາທາຍ, ອນ຺ໂຕກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຸປາທາຍາ’’ຕິ ວຈເນເນວ ກາລວິນິມຸຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພານມ຺ປິ ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ‘‘ອຕີຕາ’’ທິວຈນານິ ຈ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິວຈເນເນວ ຆຏີຍນ຺ຕິ, ‘‘ສພ຺ເພ’’ຕິອາທິວຈເນນ ວາ. ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາຕິ ສພ຺ພສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕຘມ຺ມປຣິຍາທານໍ. ສພ຺ພາກາເຣນາຕິ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ເອເກກສ຺ເສວ ຘມ຺ມສ຺ສ ອນິຈ຺ຈາກາຣາທິສພ຺ພາກາຣປຣິຍາທານໍ. ຎາຓມຸເຂຕິ ຎາຓາຠິມຸເຂ. ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ໂອສຣຓໍ ອຸເປນ຺ຕິ. ‘‘ຊານິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິປທໍ ‘‘ເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິປທສ຺ສ ອຕ຺ຖວິວຣຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຕ຺ຕຕ຺ໂຖ ວາຕິອາທີສຸ ວາ-ສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕຕ຺ໂຖຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ໂຖ. ປຣຕ຺ໂຖຕິ ປເຣສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ໂລການໍ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຠຍຕ຺ໂຖຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປເຣສຎ຺ຈາຕິ ສກິໍເຍວ ອຸຠິນ຺ນໍ ອຕ຺ໂຖ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິໂກຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ນິຍຸຕ຺ໂຕ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມປ຺ປໂຍຊໂນ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ປຣາເຍ ນິຍຸຕ຺ໂຕ, ສມ຺ປຣາຍປ຺ປໂຍຊໂນ ວາ ສມ຺ປຣາຍິໂກ. ອຸຕ຺ຕາໂນຕິອາທີສຸ ໂວຫາຣວເສນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ສຸຂປຕິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕາໂນ. ໂວຫາຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ສຸຎ຺ຎຕາປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂປຕິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຄມ຺ຠີໂຣ. ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ອຈ຺ຈນ຺ຕຕິໂຣກ຺ຂຕ຺ຕາ ຄູຬ຺ໂຫ. ອນິຈ຺ຈຕາທິໂກ ຆນາທີຫິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ. ອປ຺ປຈຸຣໂວຫາເຣນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ຍຖາຣຸຕໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ເນຕພ຺ພຕ຺ຕາ ເນຍ຺ໂຍ. ປຈຸຣໂວຫາເຣນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ວຈນມຕ຺ເຕນ ອຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ນີຕຕ຺ຕາ ນີໂຕ. ສຸປຣິສຸທ຺ຘສີລສມາຘິວິປສ຺ສນຕ຺ໂຖ ຕທງ຺ຄວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ວຊ຺ຊວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ອນວຊ຺ໂຊ. ກິເລສສມຸຈ຺ເຉທນໂຕ ອຣິຍມຄ຺ຄຕ຺ໂຖ ນິກ຺ກິເລໂສ. ກິເລສປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຣິຍຜລຕ຺ໂຖ ໂວທາໂນ. ສງ຺ຂຕາສງ຺ຂເຕສຸ ອຄ຺ຄຘມ຺ມຕ຺ຕາ ນິພ຺ພານໍ ປຣມຕ຺ໂຖ. ປຣິວຕ຺ຕຕີຕິ ພຸທ຺ຘຎາຓສ຺ສ ວິສຍຠາວໂຕ ອພຫິຠູຕຕ຺ຕາ ອນ຺ໂຕພຸທ຺ຘຎາເຓ ພ຺ຍາປິຕ຺ວາ ວາ ສມນ຺ຕາ ວາ ອາລິງ຺ຄິຕ຺ວາ ວາ ວິເສເສນ ວາ ວຕ຺ຕຕິ.

ສພ຺ພໍ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິອາທີຫິ ຠຄວໂຕ ຎາຓມຍຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕຕີຕິ ຎາຓໍ ອນຸປຣິວຕ຺ຕຕິ, ຎາຓວິຣຫິຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປຏິຫຕນ຺ຕິ ນິຣາວຣຓຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຸນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ອຸປມາຍ ສາເຘຕຸກາໂມ ຍາວຕກນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເນຍ຺ຍໍ, ເນຍ຺ຍປຣິຍນ຺ໂຕ ເນຍ຺ຍາວສານມສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ເນຍ຺ຍປຣິຍນ຺ຕິກໍ. ອສພ຺ພຎ຺ຎູນໍ ປນ ເນຍ຺ຍາວສານເມວ ນຕ຺ຖິ. ຎາຓປຣິຍນ຺ຕິເກປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຸຣິມຍມເກ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ ອິມິນາ ຍມເກນ ວິເສເສຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ, ຕຕິຍຍມເກນ ປຏິເສຘວເສນ ນິຍມິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເນຍ຺ຍໍ ຎາຓສ຺ສ ປຖຕ຺ຕາ ເນຍ຺ຍປໂຖ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຣິຍນ຺ຕຏ຺ຐາຍິໂນຕິ ເນຍ຺ຍຎ຺ຈ ຎາຓຎ຺ຈ ເຂເປຕ຺ວາ ຐານໂຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ປຣິຍນ຺ເຕ ຐານສີລາ. ອາວຊ຺ຊນປ຺ປຏິພທ຺ຘາຕິ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນາຍຕ຺ຕາ, ອາວຊ຺ຊິຕານນ຺ຕຣເມວ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາກງ຺ຂປ຺ປຏິພທ຺ຘາຕິ ຣຸຈິອາຍຕ຺ຕາ, ອາວຊ຺ຊນານນ຺ຕຣໍ ຊວນຎາເຓນ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕຣານິ ທ຺ເວ ປທານິ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປທານໍ ຍຖາກ຺ກເມນ ອຕ຺ຖປ຺ປກາສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕານິ. ພຸທ຺ໂຘ ອາສຍໍ ຊານາຕີຕິອາທີນິ ຎາຓກຖາຍໍ ວຓ຺ຓິຕານິ. ມຫານິທ຺ເທເສ ປນ ‘‘ຠຄວາ ອາສຍໍ ຊານາຕີ’’ຕິ (ມຫານິ. ໖໙) ອາຄຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ’’ຕິ (ມຫານິ. ໖໙) ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ຈ ອິຘ ກຕ຺ຖຈິ ‘‘ພຸທ຺ຘສ຺ສາ’’ຕິ ອາຄຕໍ.

ອນ຺ຕມໂສຕິ ອຸປຣິມນ຺ເຕນ. ຕິມິຕິມິງ຺ຄລນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິມິ ນາມ ເອກາ ມຈ຺ຉຊາຕິ, ຕິມິໍ ຄິລິຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ຕໂຕ ມຫນ຺ຕສຣີຣາ ຕິມິງ຺ຄລາ ນາມ ເອກາ ມຈ຺ຉຊາຕິ, ຕິມິງ຺ຄລມ຺ປິ ຄິລິຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕິກສຣີຣາ ຕິມິຕິມິງ຺ຄລາ ນາມ ເອກາ ມຈ຺ຉຊາຕິ. ອິຘ ຊາຕິຄ຺ຄຫເຓນ ເອກວຈນໍ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຄຣຸຬໍ ເວນເຕຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຄຣຸໂຬຕິ ຊາຕິວເສນ ນາມໍ, ເວນເຕຍ຺ໂຍຕິ ໂຄຕ຺ຕວເສນ. ປເທເສຕິ ເອກເທເສ. ສາຣິປຸຕ຺ຕສມາຕິ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິຕ຺ເຖເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເສສສາວກາ ຫິ ປຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມເສນາປຕິຕ຺ເຖເຣນ ສມາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍຖາຫ – ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ມຫາປຎ຺ຎານໍ ຍທິທໍ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໘໘-໑໘໙). ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ໂລກນາຖໍ ຐເປຕ຺ວານ, ເຍ ຈຎ຺ເຎ ສນ຺ຕິ ປາຓິໂນ;

ປຎ຺ຎາຍ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ, ກລໍ ນາຄ຺ຆນ຺ຕິ ໂສຬສິ’’ນ຺ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໗໑);

ຜຣິຕ຺ວາຕິ ພຸທ຺ຘຎາຓໍ ສພ຺ພເທວມນຸສ຺ສານມ຺ປິ ປຎ຺ຎໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ຐານໂຕ ເຕສໍ ປຎ຺ຎໍ ຜຣິຕ຺ວາ ພ຺ຍາປິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອຕິຆໍສິຕ຺ວາຕິ ພຸທ຺ຘຎາຓໍ ສພ຺ພເທວມນຸສ຺ສານມ຺ປິ ປຎ຺ຎໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕສໍ ອວິສຍຠູຕມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ເນຍ຺ຍໍ ຆໍສິຕ຺ວາ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ມຫານິທ຺ເທເສ ປນ (ມຫານິ. ໖໙) ‘‘ອຠິຠວິຕ຺ວາ’’ຕິ ປາໂຐ, ມທ຺ທິຕ຺ວາຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍປິ ເຕຕິອາທີຫິ ເອວໍ ຜຣິຕ຺ວາ ອຕິຆໍສິຕ຺ວາ ຐານສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ຑິຕາຕິ ປຓ຺ຑິຈ຺ເຈນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ນິປຸຓາຕິ ສຓ຺ຫສຸຂຸມພຸທ຺ຘິໂນ ສຸຂຸເມ ອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ປຏິວິຊ຺ຌນສມຕ຺ຖາ. ກຕປຣປ຺ປວາທາຕິ ຎາຕປຣປ຺ປວາທາ ເຈວ ປເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ກຕວາທປຣິຈຍາ ຈ. ວາລເວຘິຣູປາຕິ ວາລເວຘິຘນຸຄ຺ຄຫສທິສາ. ໂວຠິນ຺ທນ຺ຕາ ມຎ຺ເຎ ຈຣນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຄເຕນ ທິຏ຺ຐິຄຕານີຕິ ວາລເວຘີ ວິຍ ວາລໍ ສຸຂຸມານິປິ ປເຣສໍ ທິຏ຺ຐິຄມນານິ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຎາຄມເນນ ຠິນ຺ທນ຺ຕາ ວິຍ ຈຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ‘‘ຄູຖຄຕໍ ມຸຕ຺ຕຄຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໙.໑໑) ວິຍ ປຎ຺ຎາ ເອວ ປຎ຺ຎາຄຕານິ, ທິຏ຺ຐິໂຍ ເອວ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ.

ປຎ຺ຫໍ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາຕິ ທ຺ວິປທມ຺ປິ ຕິປທມ຺ປິ ຈຕຸປ຺ປທມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉໍ ຣຈຍິຕ຺ວາ. ເຕສໍ ປຎ຺ຫານໍ ອຕິພຫຸກຕ຺ຕາ ສພ຺ພສງ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄູຬ຺ຫານິ ຈ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ ອຕ຺ຖຊາຕານີຕິ ປາຐເສໂສ. ເຕສໍ ຕຖາ ວິນຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຕນາ ອຠິສງ຺ຂຕປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ເອວໍ ຠຄວຕາ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎສໍ ປນ ປຸຈ຺ຉາຍ ໂອກາສເມວ ອທຕ຺ວາ ຠຄວາ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕານໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ເຕ ປຎ຺ຫໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕິ ‘ອິມໍ ມຍໍ ປຎ຺ຫໍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມ, ສເຈ ໂນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເອວໍ ປຸຏ຺ໂຐ ເອວໍ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ, ເອວມສ຺ສ ມຍໍ ວາທໍ ອາໂຣເປສ຺ສາມ. ເອວໍ ເຈປິ ໂນ ປຸຏ຺ໂຐ ເອວໍ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ, ເອວໍປິສ຺ສ ມຍໍ ວາທໍ ອາໂຣເປສ຺ສາມາ’ຕິ. ເຕ ເຍນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ເຕນຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ, ເຕ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕິ ສມາທເປຕິ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕິ ສມ຺ປຫໍເສຕິ. ເຕ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ສິຕາ ສມາທປິຕາ ສມຸຕ຺ເຕຊິຕາ ສມ຺ປຫໍສິຕາ ນ ເຈວ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ກຸໂຕສ຺ສ ວາທໍ ອາໂຣເປສ຺ສນ຺ຕິ? ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ສມຓສ຺ເສວ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກາ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໘໙).

ກສ຺ມາ ປຎ຺ຫໍ ນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ເຈ? ຠຄວາ ກິຣ ປຣິສມຊ຺ເຌ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ປຣິສາຍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ໂອໂລເກຕິ. ຕໂຕ ປສ຺ສຕິ ‘‘ອິເມ ປຓ຺ຑິຕາ ຄູຬ຺ຫໍ ຣຫສ຺ສໍ ປຎ຺ຫໍ ໂອວຏ຺ຏິກສາຣໍ ກຕ຺ວາ ອາຄຕາ’’ຕິ. ໂສ ເຕຫິ ອປຸຏ຺ໂຐເຍວ ‘‘ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉາຍ ເອຕ຺ຕກາ ໂທສາ, ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ເອຕ຺ຕກາ, ອຕ຺ເຖ ປເທ ອກ຺ຂເຣ ເອຕ຺ຕກາຕິ ອິເມ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອວໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ເອວໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິຕິ ໂອວຏ຺ຏິກສາຣໍ ກຕ຺ວາ ອານີເຕ ປຎ຺ເຫ ຘມ຺ມກຖາຍ ອນ຺ຕເຣ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວິທໍເສຕິ. ເຕ ປຓ຺ຑິຕາ ‘‘ເສຍ຺ຍາ ວຕ ໂນ, ເຍ ມຍໍ ອິເມ ປຎ຺ເຫ ນ ປຸຈ຺ຉິມ຺ຫ. ສເຈປິ ມຍໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ, ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິເຕ ໂນ ກຕ຺ວາ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຂິເປຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຕ຺ຕມນາ ຠວນ຺ຕິ. ອປິຈ ພຸທ຺ຘາ ນາມ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕາ ປຣິສໍ ເມຕ຺ຕາຍ ຜຣນ຺ຕິ. ເມຕ຺ຕາຍ ຈ ຜຣເຓນ ທສພເລສຸ ມຫາຊນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທຕິ. ພຸທ຺ຘາ ນາມ ຣູປຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ ທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ນາ ມຘຸຣສ຺ສຣາ ມຸທຸຊິວ຺ຫາ ສຸຜຸສິຕທນ຺ຕາວຣຓາ ອມເຕນ ຫທຍໍ ສິຎ຺ຈນ຺ຕາ ວິຍ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ ເນສໍ ເມຕ຺ຕາຜຣເຓນ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕານໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ເອວຣູປໍ ອທ຺ເວຊ຺ຌກຖໍ ອໂມຆກຖໍ ນິຍ຺ຍານິກກຖໍ ກເຖນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມ ປຈ຺ຈນີກຄ຺ຄາຫໍ ຄຓ຺ຫິຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປສນ຺ນຠາເວເນວ ປຎ຺ຫໍ ນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ.

ກຖິຕາ ວິສຊ຺ຊິຕາ ຈາຕິ ເອວໍ ຕຸມ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉຖາຕິ ປຸຈ຺ຉິຕປຎ຺ຫານໍ ອຸຈ຺ຈາຣເຓນ ເຕ ປຎ຺ຫາ ຠຄວຕາ ກຖິຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈ ເຕ ວິສຊ຺ເຊຕພ຺ພາ, ຕຖາ ວິສຊ຺ຊິຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ. ນິທ຺ທິຏ຺ຐກາຣຓາຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ອິມິນາ ເຫຕຸນາ ເອວໍ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ສເຫຕຸກໍ ກຕ຺ວາ ວິສຊ຺ຊເນນ ຠຄວຕາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐກາຣຓາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ ເຕ ປຎ຺ຫາ. ອຸປກ຺ຂິຕ຺ຕກາ ຈ ເຕ ຠຄວໂຕ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເຕ ຂຕ຺ຕິຍປຓ຺ຑິຕາທໂຍ ຠຄວໂຕ ປຎ຺ຫວິສຊ຺ຊເນເນວ ຠຄວໂຕ ສມີເປ ຂິຕ຺ຕກາ ປາທຂິຕ຺ຕກາ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສາວກາ ວາ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຸປາສກາ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ສາວກສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວາ ປາປຸຓນ຺ຕິ ອຸປາສກສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຖາຕິ ອນນ຺ຕຣຕ຺ເຖ, ເຕສໍ ອຸປກ຺ຂິຕ຺ຕກສມ຺ປຕ຺ຕິສມນນ຺ຕຣເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ, ຕສ຺ມິໍ ອຘິກາເຣ ວາ. ອຕິໂຣຈຕີຕິ ອຕິວິຍ ໂຊເຕຕິ ປກາສຕິ. ຍທິທໍ ປຎ຺ຎາຍາຕິ ຍາຍໍ ຠຄວໂຕ ປຎ຺ຎາ, ຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ຠຄວາວ ອຕິໂຣຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິສທ຺ໂທ ກາຣຓຕ຺ເຖ, ອິມິນາ ກາຣເຓນ ອຄ຺ໂຄ ອສາມນ຺ຕປຎ຺ໂຎຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໖. ຣາຄໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍຕີຕິ ຠູຣິປຎ຺ຎາຕິ ສາ ສາ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ອຕ຺ຕນາ ວຊ຺ຌໍ ຣາຄໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍຕິ ອຠິຠວຕິ ມທ຺ທຕີຕິ ຠູຣິປຎ຺ຎາ. ຠູຣີຕິ ຫິ ຜຸຏຏ຺ໂຐ ວິສທຕ຺ໂຖ. ຍາ ຈ ຜຸຏາ, ສາ ປຏິປກ຺ຂໍ ອຠິຠວຕິ ນ ອຜຸຏາ, ຕສ຺ມາ ຠູຣິປຎ຺ຎາຍ ອຠິຠວນຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຠິຠວິຕາຕິ ສາ ສາ ຜລປຎ຺ຎາ ຕໍ ຕໍ ຣາຄໍ ອຠິຠວິຕວຕີ ມທ຺ທິຕວຕີຕິ ຠູຣິປຎ຺ຎາ. ອຠິຠວຕາຕິ ວາ ປາໂຐ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຣາຄາທີສຸ ປນ ຣຊ຺ຊນລກ຺ຂໂຓ ຣາໂຄ. ທຸສ຺ສນລກ຺ຂໂຓ ໂທໂສ. ມຸຍ຺ຫນລກ຺ຂໂຓ ໂມໂຫ. ກຸຊ຺ຌນລກ຺ຂໂຓ ໂກໂຘ. ອຸປນນ຺ຘນລກ຺ຂໂຓ ອຸປນາໂຫ. ປຸພ຺ພກາລໍ ໂກໂຘ, ອປຣກາລໍ ອຸປນາໂຫ. ປຣຄຸຓມກ຺ຂນລກ຺ຂໂຓ ມກ຺ໂຂ. ຍຸຄຄ຺ຄາຫລກ຺ຂໂຓ ປຬາໂສ. ປຣສມ຺ປຕ຺ຕິຂີຍນລກ຺ຂຓາ ອິສ຺ສາ. ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິນິຄູຫຓລກ຺ຂຓໍ ມຈ຺ຉຣິຍໍ. ອຕ຺ຕນາ ກຕປາປປຏິຈ຺ຉາທນລກ຺ຂຓາ ມາຍາ. ອຕ຺ຕໂນ ອວິຊ຺ຊມານຄຸຓປ຺ປກາສນລກ຺ຂຓໍ ສາເຐຍ຺ຍໍ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸທ຺ຘຸມາຕຠາວລກ຺ຂໂຓ ຖມ຺ໂຠ. ກຣຓຸຕ຺ຕຣິຍລກ຺ຂໂຓ ສາຣມ຺ໂຠ. ອຸນ຺ນຕິລກ຺ຂໂຓ ມາໂນ. ອພ຺ຠຸນ຺ນຕິລກ຺ຂໂຓ ອຕິມາໂນ. ມຕ຺ຕຠາວລກ຺ຂໂຓ ມໂທ. ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ຈິຕ຺ຕໂວສຄ຺ຄລກ຺ຂໂຓ ປມາໂທ.

ຣາໂຄ ອຣິ, ຕໍ ອຣິໍ ມທ຺ທນິປຎ຺ຎາຕິອາທີຫິ ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ຣາຄາທິໂກ ກິເລໂສ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ຠູໂຕ ອຣີຕິ ຠູ-ອຣິ, ປທສນ຺ຘິວເສນ ອ-ກາຣ ໂລປໍ ກຕ຺ວາ ຠູຣີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ສ ຠູຣິສ຺ສ ມທ຺ທນີ ປຎ຺ຎາ ຠູຣິມທ຺ທນິປຎ຺ຎາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ມທ຺ທນິ ສທ຺ທ ໂລປໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຠູຣິປຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕໍ ອຣິໍ ມທ຺ທນີຕິ ຈ ເຕສໍ ອຣີນໍ ມທ຺ທນີຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ ກາຕພ຺ໂພ. ປຖວີສມາຍາຕິ ວິຕ຺ຖຕວິປຸລຏ຺ເຐເນວ ປຖວີສມາຍ. ວິຕ຺ຖຕາຍາຕິ ປຊານິຕພ຺ເພ ວິສເຍ ປຕ຺ຖຏາຍ, ນ ເອກເທເສ ວຕ຺ຕມານາຍ. ວິປຸລາຍາຕິ ໂອຬາຣິກຠູຕາຍ. ມຫານິທ຺ເທເສ ປນ ‘‘ວິປຸລາຍ ວິຕ຺ຖຕາຍາ’’ຕິ (ມຫານິ. ໒໗) ອາຄຕໍ. ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ. ອິຕິສທ຺ໂທ ກາຣຓຕ຺ເຖ, ອິມິນາ ກາຣເຓນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຠູຣິປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ປຎ຺ຎາ ຠູຣິປຎ຺ຎາ ນາມາຕິ ຠູເຕ ອຕ຺ເຖ ຣມຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠູຣິປຎ຺ຎສ຺ສ ປຎ຺ຎາ ຠູຣິປຎ຺ຎປຎ຺ຎາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ເອກສ຺ສ ປຎ຺ຎາສທ຺ທສ຺ສ ໂລປໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຠູຣິປຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠູຣິສມາ ປຎ຺ຎາຕິ ວາ ຠູຣິປຎ຺ຎາ. ອປິຈາຕິ ອຎ຺ຎປຣິຍາຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຎາຍເມຕນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍ ເອຕໍ. ອຘິວຈນນ຺ຕິ ອຘິກວຈນໍ. ຠູຣີຕິ ຠູເຕ ອຕ຺ເຖ ຣມຕີຕິ ຠູຣິ. ເມຘາຕິ ອສນິ ວິຍ ສິລຸຈ຺ຈເຍ ກິເລເສ ເມຘຕິ ຫິໍສຕີຕິ ເມຘາ, ຂິປ຺ປໍ ຄຫຓຘາຣຓຏ຺ເຐນ ວາ ເມຘາ. ປຣິຓາຍິກາຕິ ຍສ຺ສຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ສຕ຺ຕໍ ຫິຕປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຈ ຍາຖາວລກ຺ຂຓປຏິເວເຘ ຈ ປຣິເນຕີຕິ ປຣິຓາຍິກາ. ອິເມເຫວ ອຎ຺ຎານິປິ ປຎ຺ຎາປຣິຍາຍວຈນານິ ວຸຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ.

ປຎ຺ຎາພາຫຸລ຺ລນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາ ພຫຸລາ ອສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຎາພຫຸໂລ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ປຎ຺ຎາພາຫຸລ຺ລໍ. ຕຎ຺ຈ ພຫຸລໍ ປວຕ຺ຕມານາ ປຎ຺ຎາ ເອວ. ອິເຘກຈ຺ໂຈຕິອາທີສຸ ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓໂກ ວາ ອຣິໂຍ ວາ. ປຎ຺ຎາ ຄຣຸກາ ອສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຎາຄຣຸໂກ. ປຎ຺ຎາ ຈຣິຕໍ ປວຕ຺ຕໍ ອສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຎາຈຣິໂຕ. ປຎ຺ຎາ ອາສໂຍ ອສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຎາສໂຍ. ປຎ຺ຎາຍ ອຘິມຸຕ຺ໂຕຕິ ປຎ຺ຎາຘິມຸຕ຺ໂຕ. ປຎ຺ຎາ ເອວ ຘຊຠູຕາ ອສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຎາຘໂຊ. ປຎ຺ຎາ ເອວ ເກຕຸຠູຕາ ອສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຎາເກຕຸ. ປຎ຺ຎາ ເອວ ອຘິປຕິ ປຎ຺ຎາຘິປຕິ, ປຎ຺ຎາຘິປຕິໂຕ ອາຄຕຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາຘິປເຕຍ຺ໂຍ. ຘມ຺ມສຠາວວິຈິນນໍ ພຫຸລມສ຺ສາຕິ ວິຈຍພຫຸໂລ. ນານປ຺ປກາເຣນ ຘມ຺ມສຠາວວິຈິນນໍ ພຫຸລມສ຺ສາຕິ ປວິຈຍພຫຸໂລ. ປຎ຺ຎາຍ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ຂາຍນໍ ປາກຏກຣຓໍ ໂອກ຺ຂາຍນໍ, ໂອກ຺ຂາຍນໍ ພຫຸລມສ຺ສາຕິ ໂອກ຺ຂາຍນພຫຸໂລ. ປຎ຺ຎາຍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ມາ ເປກ຺ຂຓາ ສມ຺ເປກ຺ຂາ, ສມ຺ເປກ຺ຂາຍ ອຍນໍ ປວຕ຺ຕນໍ ສມ຺ເປກ຺ຂາຍນໍ, ສມ຺ເປກ຺ຂາຍນໍ ຘມ຺ໂມ ປກຕິ ອສ຺ສາຕິ ສມ຺ເປກ຺ຂາຍນຘມ຺ໂມ. ຕໍ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ວິຠູຕໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣຕີຕິ ວິຠູຕວິຫາຣີ, ວິຠູໂຕ ວິຫາໂຣ ວາ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ວິຠູຕວິຫາຣີ. ສາ ປຎ຺ຎາ ຈຣິຕໍ, ຄຣຸກາ, ພຫຸລາ ອສ຺ສາຕິ ຕຈ຺ຈຣິໂຕ ຕຄ຺ຄຣຸໂກ ຕພ຺ພຫຸໂລ. ຕສ຺ສໍ ປຎ຺ຎາຍໍ ນິນ຺ໂນ, ໂປໂຓ, ປພ຺ຠາໂຣ, ອຘິມຸຕ຺ໂຕຕິ ຕນ຺ນິນ຺ໂນ ຕປ຺ໂປໂຓ ຕປ຺ປພ຺ຠາໂຣ ຕທຘິມຸຕ຺ໂຕ. ສາ ປຎ຺ຎາ ອຘິປຕິ ຕທຘິປຕິ, ຕໂຕ ອາຄໂຕ ຕທຘິປເຕຍ຺ໂຍ. ‘‘ປຎ຺ຎາຄຣຸໂກ’’ຕິອາທີນິ ‘‘ກາມໍ ເສວນ຺ຕໍເຍວ ຊານາຕິ ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ກາມຄຣຸໂກ’’ຕິອາທີສຸ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໓) ວິຍ ປຸຣິມຊາຕິໂຕ ປຠຸຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ‘‘ຕຈ຺ຈຣິໂຕ’’ຕິອາທີນິ ອິມິສ຺ສາ ຊາຕິຍາ ວຸຕ຺ຕານິ.

ສີຆປຎ຺ຎາ ຈ ລຫຸປຎ຺ຎາ ຈ ຫາສປຎ຺ຎາ ຈ ຊວນປຎ຺ຎາ ຈ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກາ. ຂິປ຺ປຏ຺ເຐນ ສີຆປຎ຺ຎາ. ລຫຸກຏ຺ເຐນ ລຫຸປຎ຺ຎາ. ຫາສພຫຸລຏ຺ເຐນ ຫາສປຎ຺ຎາ. ວິປສ຺ສນູປຄສງ຺ຂາເຣສຸ ຈ ວິສງ຺ຂາເຣ ຈ ຊວນຏ຺ເຐນ ຊວນປຎ຺ຎາ. ສີຆໍ ສີຆນ຺ຕິ ພຫຸນ຺ນໍ ສີລາທີນໍ ສງ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສີລານີຕິ ຈາຣິຕ຺ຕວາຣິຕ຺ຕວເສນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລານິ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣນ຺ຕິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ຉນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ຣາຄປຏິຆປ຺ປເວສໍ ອກຕ຺ວາ ສຕິກວາເຏນ ວາຣຓໍ ຖກນໍ. ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕປຣິໂຠຄວເສນ ໂຠຊເນ ປມາຓຎ຺ຎຸຠາວໍ. ຊາຄຣິຍານຸໂຍຄນ຺ຕິ ທິວສສ຺ສ ຕີສຸ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ, ຣຕ຺ຕິຍາ ປຐມປຈ຺ຉິມໂກຏ຺ຐາເສສຸ ຈ ຊາຄຣຕິ ນ ນິທ຺ທາຍຕິ, ສມຓຘມ຺ມເມວ ຈ ກໂຣຕີຕິ ຊາຄໂຣ, ຊາຄຣສ຺ສ ຠາໂວ, ກມ຺ມໍ ວາ ຊາຄຣິຍໍ, ຊາຄຣິຍສ຺ສ ອນຸໂຍໂຄ ຊາຄຣິຍານຸໂຍໂຄ. ຕໍ ຊາຄຣິຍານຸໂຍຄໍ. ສີລກ຺ຂນ຺ຘນ຺ຕິ ເສກ຺ຂໍ ອເສກ຺ຂໍ ວາ ສີລກ຺ຂນ຺ຘໍ. ເອວມິຕເຣປິ ຂນ຺ຘາ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘນ຺ຕິ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎຎ຺ຈ ເສກ຺ຂາເສກ຺ຂານໍ ໂລກິຍປຎ຺ຎຎ຺ຈ. ວິມຸຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘນ຺ຕິ ຜລວິມຸຕ຺ຕິໍ. ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກ຺ຂນ຺ຘນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ.

ຫາສພຫຸໂລຕິ ມູລປທໍ. ເວທພຫຸໂລຕິ ຕສ຺ສາ ເອວ ປີຕິຍາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໂສມນສ຺ສເວທນາວເສນ ນິທ຺ເທສປທໍ. ຕຸຏ຺ຐິພຫຸໂລຕິ ນາຕິພລວປີຕິຍາ ຕຸຏ຺ຐາກາຣວເສນ. ປາໂມຊ຺ຊພຫຸໂລຕິ ພລວປີຕິຍາ ປມຸທິຕຠາວວເສນ.

໗. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປນ຺ຕິອາທິ ສມ຺ມສນຎາຓນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖໍ. ຕຸລຍິຕ຺ວາຕິ ກລາປສມ຺ມສນວເສນ ຕຸເລຕ຺ວາ. ຕີຣຍິຕ຺ວາຕິ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາວເສນ ຕີຣຍິຕ຺ວາ. ວິຠາວຍິຕ຺ວາຕິ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາທິວເສນ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ. ວິຠູຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂານຸໂລມວເສນ ຜຸຏໍ ກຕ຺ວາ. ຕິກ຺ຂປຎ຺ຎາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ເອວ. ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາວເສນ ວິກ຺ຂມ຺ຠນຕທງ຺ຄວເສນ ປຫີນມ຺ປິ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ອສມູຫຕຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕໍ ອນຕີຕຕາຍ ອສມູຫຕຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ນາຘິວາເສຕີຕິ ສນ຺ຕານໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ນ ວາເສຕິ. ປຊຫຕີຕິ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຊຫຕິ. ວິໂນເທຕີຕິ ຂິປຕິ. ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕີຕິ ວິຄຕນ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ອນຠາວໍ ຄເມຕີຕິ ອນຸ ອຠາວໍ ຄເມຕິ, ວິປສ຺ສນານຸກ຺ກເມນ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ປຕ຺ວາ ສມຸຈ຺ເຉທວເສເນວ ອຠາວໍ ຄມຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກາມປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ກາມວິຕກ຺ໂກ. ‘‘ອິເມ ສຕ຺ຕາ ມຣນ຺ຕູ’’ຕິ ປເຣສໍ ມຣຓປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ. ‘‘ອິເມ ສຕ຺ຕາ ວິຫິໍສີຍນ຺ຕູ’’ຕິ ປເຣສໍ ວິຫິໍສາປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ. ປາປເກຕິ ລາມເກ. ອກຸສເລ ຘມ຺ເມຕິ ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູເຕ ຘມ຺ເມ.

ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ຎາຕິ ນິພ຺ພິທາພຫຸລສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ເອວ. ອຸພ຺ເພຄພຫຸໂລຕິ ຎາຓຠຍວເສນ ຠຍພຫຸໂລ. ອຸຕ຺ຕາສພຫຸໂລຕິ ພລວຠຍພຫຸໂລ. ອິທໍ ປຸຣິມສ຺ເສວ ອຕ຺ຖວິວຣຓໍ. ອຸກ຺ກຓ຺ຐນພຫຸໂລຕິ ສງ຺ຂາຣໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ວິສງ຺ຂາຣາຠິມຸຂຕາຍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນພຫຸໂລ. ອນຠິຣຕິພຫຸໂລຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນວເສເນວ ອຠິຣຕິອຠາວໍ ທີເປຕິ. ອິທານິປິ ຕມຕ຺ຖໍ ທ຺ວີຫິ ວຈເນຫິ ວິວຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ພຫິມຸໂຂຕິ ສງ຺ຂາຣໂຕ ພຫິຠູຕນິພ຺ພານາຠິມຸໂຂ. ນ ຣມຕີຕິ ນາຠິຣມຕິ. ອນິພ຺ພິທ຺ຘປຸພ຺ພນ຺ຕິ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ອນ຺ຕໍ ປາເປຕ຺ວາ ອນິພ຺ພິທ຺ຘປຸພ຺ພໍ. ອປ຺ປທາລິຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຖວຈນໍ, ອນ຺ຕກຣເຓເນວ ອປທາລິຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂລຠກ຺ຂນ຺ຘນ຺ຕິ ໂລຠຣາສິໍ, ໂລຠໂກຏ຺ຐາສໍ ວາ. ອິມາຫິ ໂສຬສຫິ ປຎ຺ຎາຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ອຣຫາເຍວ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຸປຣິ ‘‘ເອໂກ ເສກ຺ຂປຏິສມ຺ຠິທປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໘) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂສຕາປນ຺ນສກທາຄາມິອນາຄາມິໂນປິ ລພ຺ຠນ຺ຕິເຍວ.

໒. ປຸຄ຺ຄລວິເສສນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໘. ທ຺ເວ ປຸຄ຺ຄລາຕິອາທີຫິ ປຏິສມ຺ຠິທປ຺ປຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລວິເສສປຏິປາຏິໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ພໂຍໂຄຕິ ອຕີຕຊາຕີສຸ ປຏິສມ຺ຠິທປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠູໂຕ ປຸຎ຺ຎປໂຍໂຄ. ເຕນາຕິ ເຕນ ປຸພ຺ພໂຍຄກາຣເຓນ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ອຕິເຣໂກ ໂຫຕີຕິ ອຕິຣິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອຕິເຣກໂຍຄໂຕ ວາ ‘‘ອຕິເຣໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຘິໂກ ໂຫຕີຕິ ອຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ. ວິເສໂສ ໂຫຕີຕິ ວິສິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ວິເສສໂຍຄໂຕ ວາ ວິເສໂສ. ຎາຓໍ ປຠິຊ຺ຊຕີຕິ ປຏິສມ຺ຠິທາຎາຓປ຺ປເຠທໍ ປາປຸຓາຕິ.

ພຫຸສ຺ສຸໂຕຕິ ພຸທ຺ຘວຈນວເສນ. ເທສນາພຫຸໂລຕິ ຘມ຺ມເທສນາວເສນ. ຄຣູປນິສ຺ສິໂຕຕິ ປຎ຺ຎາຍ ອຘິກໍ ຄຣຸໍ ອຸປນິສ຺ສິໂຕ. ວິຫາຣພຫຸໂລຕິ ວິປສ຺ສນາວິຫາຣພຫຸໂລ, ຜລສມາປຕ຺ຕິວິຫາຣພຫຸໂລ ວາ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາພຫຸໂລຕິ ວິປສ຺ສນາວິຫາເຣ ສຕິ ວິປສ຺ສນາປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາພຫຸໂລ, ຜລສມາປຕ຺ຕິວິຫາເຣ ສຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາພຫຸໂລ. ເສຂປຏິສມ຺ຠິທປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ເສໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ປຏິສມ຺ຠິທປ຺ປຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ອເສຂປຏິສມ຺ຠິທປ຺ປຕ຺ໂຕ. ສາວກປາຣມິປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ມຫາປຎ຺ຎານໍ ອຄ຺ຄສ຺ສ ມຫາສາວກສ຺ສ ສຕ຺ຕສຏ຺ຐິຍາ ສາວກຎາຓານໍ ປາຣຄມນໍ ປາຣມີ, ສາວກສ຺ສ ປາຣມີ ສາວກປາຣມີ, ຕໍ ສາວກປາຣມິໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ສາວກປາຣມິປ຺ປຕ຺ໂຕ. ສາວກປາຣມິຕາປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ວາ ປາໂຐ. ສຕ຺ຕສຏ຺ຐິຍາ ສາວກຎາຓານໍ ປາລໂກ ປູຣໂກ ຈ ໂສ ມຫາສາວໂກ ປຣໂມ, ຕສ຺ສ ປຣມສ຺ສ ອຍໍ ສຕ຺ຕສຏ຺ຐິເຠທາ ຎາຓກິຣິຍາ ປຣມສ຺ສ ຠາໂວ, ກມ຺ມໍ ວາຕິ ປາຣມີ, ຕສ຺ສ ສາວກສ຺ສ ປາຣມີ ສາວກປາຣມີ, ຕໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ສາວກປາຣມິປ຺ປຕ຺ໂຕ. ສາວກປາຣມິປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣາທິໂກ ໂຍ ໂກຈິ ສາວໂກ. ສາວກປາຣມິປ຺ປຕ຺ຕສາວກໂຕ ອຕິເຣກສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສາວກສ຺ສ ອຠາວາ ເອໂກ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ອາຫ. ປຸນ ປຎ຺ຎາປເຠທກຸສໂລຕິອາທີຫິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ ນິຄເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສສີຕິ. ຎາຓກຖາຍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອເນການິ ຎາຓານິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ. ປຎ຺ຎາກຖາຍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ເອກາປິ ປຎ຺ຎາ ນານາກາຣວເສນ ນານາກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ.

ມຫາປຎ຺ຎາກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.