໑. ສຈ຺ຈວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໙. ປຸນ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສຸຕ຺ຕນ຺ຕເມວ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ກຕ຺ວາ ກຖິຕາຍ ຘມ຺ມຈກ຺ກກຖາຍ ອປຸພ຺ພຕ຺ຖານຸວຓ຺ຓນາ. ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂວຕ຺ຖຸກາຕິ ເອກາຠິສມຍວເສນ ທຸກ຺ຂໍ ວຕ຺ຖຸ ເອເຕສນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂວຕ຺ຖຸກາ. ຕເທວ ທຸກ຺ຂໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ສຈ຺ຈວຕ຺ຖຸກາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຈ຺ຈໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ໂຠ ເອເຕສນ຺ຕິ ສຈ຺ຈາຣມ຺ມຓາ. ສຈ຺ຈໍ ໂຄຈໂຣ ວິສໂຍ ເອເຕສນ຺ຕິ ສຈ຺ຈໂຄຈຣາ. ສຈ຺ຈສງ຺ຄຫິຕາຕິ ມຄ຺ຄສຈ຺ເຈນ ສງ຺ຄຫິຕາ. ສຈ຺ຈປຣິຍາປນ຺ນາຕິ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈາຍຕ຺ຕາ. ສຈ຺ເຈ ສມຸທາຄຕາຕິ ທຸກ຺ຂປຣິຊານເນນ ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈ ສມຸປ຺ປນ຺ນາ. ຕຖາ ຕຕ຺ເຖວ ຐິຕາ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ຈ.

໔໐. ອິທານິ ‘‘ປວຕ຺ຕິເຕ ຈ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມຈກ຺ເກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ນິທ຺ທິສິຕຸກາໂມ ຘມ຺ມຈກ຺ກນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທຸວິຘໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປຏິເວຘຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ເທສນາຘມ຺ມຈກ຺ກຎ຺ຈ. ປຏິເວຘຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ, ເທສນາຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ອິສິປຕເນ. ຘມ຺ມຎ຺ຈ ປວຕ຺ເຕຕິ ຈກ຺ກຎ຺ຈາຕິ ປຏິເວຘຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຈກ຺ກຎ຺ຈ ປວຕ຺ເຕຕິ ຘມ຺ມຎ຺ຈາຕິ ເທສນາຘມ຺ມຈກ຺ກໍ. ກຖໍ? ຠຄວາ ຫິ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພລໂພຊ຺ຌງ຺ຄມຄ຺ຄງ຺ຄາທິເຠທໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ປວຕ຺ເຕຕິ, ໂສເຍວ ຈ ຘມ຺ໂມ ກິເລສສຕ຺ຕຸຆາຕາຍ ປວຕ຺ຕນໂຕ ປຫຣຓຈກ຺ກໍ ວິຍາຕິ ຈກ຺ກຎ຺ຈ. ຘມ຺ມໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ໂຕເຍວ ຠຄວາ ຕໍ ຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ ນາມ. ເອເຕນ ຘມ຺ໂມເຍວ ຈກ຺ກນ຺ຕິ ກມ຺ມຘາຣຍສມາສຕາ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ອິສິປຕເນ ນິສິນ຺ໂນ ຠຄວາ ຘມ຺ມເທສນກ຺ຂເຓ ເວເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນ ກິເລສສຕ຺ຕຸຆາຕາຍ ປວຕ຺ຕນໂຕ ປຫຣຓຈກ຺ກສທິສໍ ເທສນາຈກ຺ກຎ຺ຈ ປວຕ຺ເຕຕິ, ເວເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພລໂພຊ຺ຌງ຺ຄມຄ຺ຄງ຺ຄາທິເຠທໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກຎ຺ຈ ປວຕ຺ເຕຕິ. ເອເຕນ ຘມ຺ໂມ ຈ ຈກ຺ກຎ຺ຈ ຘມ຺ມຈກ຺ກນ຺ຕິ ທ຺ວນ຺ທສມາສຕາ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ປວຕ຺ຕເກ ສຕິ ປວຕ຺ຕນາ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ‘‘ປວຕ຺ເຕຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ປນ ‘‘ຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຘມ຺ເມນ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກນ຺ຕິອາທີນິ ເທສນາຘມ຺ມຈກ຺ກເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ເມນ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ຍຖາສຠາວຕ຺ຕາ ຘມ຺ເມນ ປວຕ຺ຕໍ ຈກ຺ກນ຺ຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຘມ຺ມຈຣິຍາຍ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ເວເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນ ຘມ຺ມຕ຺ຖາຍ ປວຕ຺ຕໍ ຈກ຺ກນ຺ຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຘມ຺ເມ ຐິໂຕຕິອາທີຫິ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມຠູຕຕາ ຘມ຺ມສ຺ສາມິຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ໂສ ຫາວຸໂສ, ຠຄວາ ຊານໍ ຊານາຕິ ປສ຺ສໍ ປສ຺ສຕິ ຈກ຺ຂຸຠູໂຕ ຎາຓຠູໂຕ ຘມ຺ມຠູໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຠູໂຕ ວຕ຺ຕາ ປວຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິນ຺ເນຕາ ອມຕສ຺ສ ທາຕາ ຘມ຺ມສ຺ສາມີ ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໐໓). ຕສ຺ມາ ເຕຫິ ຘມ຺ມສ຺ສ ຈກ຺ກນ຺ຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຐິໂຕຕິ ວິສຍີຠາເວນ ຐິໂຕ. ປຕິຏ຺ຐິໂຕຕິ ອຈລຠາເວນ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ. ວສິປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ອິສ຺ສຣຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ. ປາຣມິປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ໂກຏິປ຺ປຕ຺ໂຕ. ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ວິສາຣທຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ. ຘມ຺ເມ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕຕິອາທີຫິ ເວເນຍ຺ຍສນ຺ຕານມເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ເຕຫິ ປນ ວຈເນຫິ ຘມ຺ມສ຺ສາມິຕາຍ ຈ ຘມ຺ມຕ຺ຖາຍ ຈກ຺ກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕຕິຫອາທີຫິ ຘມ຺ມຕ຺ຖາຍ ຈກ຺ກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂຍ ຫິ ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກາຣາທິວເສນ ປວຕ຺ເຕຕິ, ໂສ ຘມ຺ມຕ຺ຖໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ຍຖາ ກໂຕ ໂສ ຘມ຺ໂມ ສຸກໂຕ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ຘມ຺ມໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ມິໍ ຄາຣວຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ຘມ຺ມໍ ມາເນນ຺ໂຕຕິ ຘມ຺ມໍ ປິຍຎ຺ຈ ຠາວນີຍຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ໂຕ. ຘມ຺ມໍ ປູເຊນ຺ໂຕຕິ ຕໍ ອປທິສິຕ຺ວາ ເທສນາປຏິປຕ຺ຕິປູຊາຍ ປູຊໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ຘມ຺ມໍ ອປຈາຍມາໂນຕິ ຕສ຺ເສວ ຘມ຺ມສ຺ສ ສກ຺ກາຣຄຣຸກາເຣຫິ ນີຈວຸຕ຺ຕິຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ຘມ຺ມທ຺ຘໂຊ ຘມ຺ມເກຕູຕິ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ຘຊມິວ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ເກຕຸມິວ ຈ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຍາ ຘມ຺ມທ຺ຘໂຊ ຘມ຺ມເກຕຸ ຈ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ໂຍຕິ ຘມ຺ມາຘິປຕິໂຕ ອາຄໂຕ ຠາວນາຘມ຺ມວເສເນວ ຈ ສພ຺ພກິຣິຍານໍ ກຣເຓນ ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ໂຍ ຫຸຕ຺ວາ. ຕໍ ໂຂ ປນ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ເກນຈິ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ອປ຺ປຏິຫຕປວຕ຺ຕິຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ໂສ ຘມ຺ໂມ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ຈກ຺ກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຘມ຺ໂມ, ຕໍ ຘມ຺ມໍ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ເວເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍຸປ຺ປາທເນນ ຕໍ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຘມ຺ມໍ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເສວ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ສຈ຺ຈາຕິ ສຈ຺ຈຎາຓານິ. ວິປສ຺ສນາ ຈ ວິຊ຺ຊາ ຈ ມຄ຺ຄຎາຓເມວ. ອນຸປ຺ປາເທ ຎາຓນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ຎາຓໍ. ຕມ຺ປິ ເວເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນ ປວຕ຺ເຕຕິເຍວ, ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ປຏິເວຘໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປວຕ຺ເຕຕິເຍວ ນາມ.

ສມຸທຍວາຣາທີສຸ ສມຸທຍວຕ຺ຖຸກາ ນິໂຣຘວຕ຺ຖຸກາ ມຄ຺ຄວຕ຺ຖຸກາຕິ ວິເສສປທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສງ຺ຂິຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖາປິ ວຸຕ຺ຕສທິສໍ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.