(໒) ຍຸຄນທ຺ຘວຄ຺ໂຄ

໑. ຍຸຄນທ຺ຘກຖາ

ຍຸຄນທ຺ຘກຖາວຓ຺ຓນາ

໑. ອິທານິ ມຓ຺ຑເປຍ຺ຍຄຸຓສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ຍຸຄນທ຺ຘຄຸຓໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ກຖິຕາຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ຍຸຄນທ຺ຘກຖາຍ ອປຸພ຺ພຕ຺ຖານຸວຓ຺ຓນາ. ຍສ຺ມາ ປນ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ຘມ຺ມຣາເຊ ຘຣມາເນເຍວ ຘມ຺ມຣາຊສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພານສໍວຈ຺ຉເຣ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມຣາເຊ ຘຣມາເນເຍວ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິເກນ ເທສິຕໍ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ຕສ຺ເສວ ສມ຺ມຸຂາ ສຸຕ຺ວາ ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິອາທິມາຫາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ອາຍສ຺ມາຕິ ປິຍວຈນໍ ຄຣຸວຈນໍ ສຄາຣວສປ຺ປຕິສ຺ສວຈນໍ, ອາຍຸມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອານນ຺ໂທຕິ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ນາມໍ. ໂສ ຫິ ຊາຍມາໂນເຍວ ກຸເລ ອານນ຺ທໍ ຠຸສໍ ຕຸຏ຺ຐິໍ ອກາສິ. ຕສ຺ມາສ຺ສ ‘‘ອານນ຺ໂທ’’ຕິ ນາມໍ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂກສມ຺ພິຍນ຺ຕິ ເອວໍນາມເກ ນຄເຣ. ຕສ຺ສ ຫິ ນຄຣສ຺ສ ອາຣາມໂປກ຺ຂຣຓີອາທີສຸ ເຕສຸ ເຕສຸ ຐາເນສຸ ໂກສມ຺ພຣຸກ຺ຂາ ອຸສ຺ສນ຺ນາ ອເຫສຸໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ໂກສມ຺ພີຕິ ສງ຺ຂໍ ອຄມາສິ. ‘‘ກຸສມ຺ພສ຺ສ ອິສິໂນ ອສ຺ສມໂຕ ອວິທູເຣ ມາປິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອເກ.

ໂຆສິຕາຣາເມຕິ ໂຆສິຕເສຏ຺ຐິນາ ກາຣິເຕ ອາຣາເມ. ໂກສມ຺ພິຍຎ຺ຫິ ຕໂຍ ເສຏ຺ຐິໂນ ອເຫສຸໍ ໂຆສິຕເສຏ຺ຐິ ກຸກ຺ກຸຏເສຏ຺ຐິ ປາວາຣິກເສຏ຺ຐີຕິ. ເຕ ຕໂຍປິ ‘‘ໂລເກ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ປຎ຺ຈຫິ ສກຏສເຕຫິ ທານູປກຣຓານິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຊຕວນສມີເປ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອຑ຺ຒມາສມຕ຺ຕໍ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສກຊນປທຄມນຕ຺ຖໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ‘‘ສຸຎ຺ຎາຄາເຣ ໂຂ ຄຫປຕໂຍ ຕຖາຄຕາ ອຠິຣມນ຺ຕີ’’ຕິ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ທິນ຺ນາ ໂນ ຠຄວຕາ ປຏິຎ຺ຎາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອຕິວິຍ ຕຸຏ຺ຐາ ທສພລໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ໂຍຊເນ ໂຍຊເນ ຠຄວໂຕ ນິວາສຕ຺ຖໍ ວິຫາຣໍ ກາເຣນ຺ຕາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ໂກສມ຺ພິໍ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອາຣາເມ ມຫນ຺ຕໍ ຘນປຣິຈ຺ຈາຄໍ ກຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ວິຫາເຣ ກາຣາປຍິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ໂຆສິຕເສຏ຺ຐິນາ ກາຣິໂຕ ໂຆສິຕາຣາໂມ ນາມ ອໂຫສິ, ກຸກ຺ກຸຏເສຏ຺ຐິນາ ກາຣິໂຕ ກຸກ຺ກຸຏາຣາໂມ ນາມ, ປາວາຣິກເສຏ຺ຐິນາ ອມ຺ພວເນ ກາຣິໂຕ ປາວາຣິກມ຺ພວນໍ ນາມ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂຆສິຕເສຏ຺ຐິນາ ກາຣິເຕ ອາຣາເມ’’ຕິ.

ອາວຸໂສ ຠິກ຺ຂໂວຕິ ເອຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ສາວເກ ອາລປນ຺ຕາ ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ອາລປນ຺ຕິ. ສາວກາ ປນ ‘‘ພຸທ຺ເຘຫິ ສທິສາ ມາ ໂຫມາ’’ຕິ ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ ປຐມໍ ວຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ພຸທ຺ເຘຫິ ຈ ອາລປິເຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ປຏິວຈນໍ ເທຕິ, ສາວເກຫິ ອາລປິເຕ ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ.

ໂຍ ຫິ ໂກຈີຕິ ອນິຍມວຈນໍ. ເອເຕນ ຕາທິສານໍ ສພ຺ພຠິກ຺ຂູນໍ ປຣິຍາທານໍ. ມມ ສນ຺ຕິເກຕິ ມມ ສມີເປ. ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ. ນປຸໍສເກ ຠາເວ ສິທ຺ຘວຈນໍ. ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ວາ ປທຈ຺ເຉໂທ, ອຕ຺ຕນາ ປຕ຺ຕໍ ອຣຫຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ວາ ປາຐເສໂສ. ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫີຕິ ອຸປຣິ ວຸຈ຺ຈມາເນຫິ ຈຕູຫິ ປຏິປທາມຄ຺ເຄຫິ, ນ ອຣິຍມຄ຺ເຄຫິ. ‘‘ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫີ’’ຕິ ວິສຸຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກສ຺ສຈິ ອຣຫໂຕ ປຐມສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ມຄ຺ໂຄ, ເອກສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ສມຖປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ, ເອກສ຺ສ ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ, ເອກສ຺ສ ຍຸຄນທ຺ຘປຸພ຺ພງ຺ຄໂມຕິ ເອວໍ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ປຏິປທາ ມຄ຺ຄາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອເຕສໍ ວາ ອຎ຺ຎຕເຣນາຕິ ເອເຕສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຏິປທານໍ ມຄ຺ຄານໍ ເອເກນ ວາ, ປຏິປທາມຄ຺ເຄນ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກສ຺ສ ຫິ ອຣຫໂຕ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ປຕ຺ວາ ເສສມຄ຺ຄຕ຺ຕຍມ຺ປິ ສຸທ຺ຘວິປສ຺ສນາຫິເຍວ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈປຸພ຺ພງ຺ຄມມຄ຺ຄາ ໂຫຕິ. ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຄ຺ຄຫໍ ປຕ຺ວາ ວາ ອປ຺ປຕ຺ວາ ວາ ສມຖປຸພ຺ພງ຺ຄມາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປຏິປທານໍ ມຄ຺ຄານໍ ເອເກກສ຺ສ ວເສນ ປຕ຺ຕຈຕຸມຄ຺ຄສ຺ສ ອຣຫໂຕ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິ ອິຕຣເອເກກມຄ຺ຄປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ອາຫ – ‘‘ເອເຕສໍ ວາ ອຎ຺ຎຕເຣນາ’’ຕິ.

ສມຖປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ວິປສ຺ສນໍ ຠາເວຕີຕິ ສມຖໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ປຸເຣຈາຣິກໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ຠາເວຕິ, ປຐມໍ ສມາຘິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ວິປສ຺ສນໍ ຠາເວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຄ຺ໂຄ ສຎ຺ຊາຍຕີຕິ ປຐໂມ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ໂສ ຕໍ ມຄ຺ຄນ຺ຕິອາທີສຸ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອາເສວນາທີນິ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ທຸຕິຍມຄ຺ຄາທໂຍ ປນ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ຕເມວ ມຄ຺ຄໍ ‘‘ອາເສວຕິ ຠາເວຕິ ພຫຸລີກໂຣຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສຎ຺ໂຎຊນານິ ປຫີຍນ຺ຕິ, ອນຸສຍາ ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫນ຺ຕີຕິ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ກເມນ ສພ຺ເພ ສຎ຺ໂຎຊນາ ປຫີຍນ຺ຕິ, ອນຸສຍາ ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫນ຺ຕິ. ອນຸສຍາ ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫນ຺ຕີຕິ ຈ ປຸນ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິຄຕນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຸນ ຈປຣນ຺ຕິ ປຸນ ຈ ອປຣໍ ກາຣຓໍ. ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ສມຖໍ ຠາເວຕີຕິ ວິປສ຺ສນໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ປຸເຣຈາຣິກໍ ກຕ຺ວາ ສມຖໍ ຠາເວຕິ, ປຐມໍ ວິປສ຺ສນໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ສມາຘິໍ ຠາເວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຸຄນທ຺ຘໍ ຠາເວຕີຕິ ຍຸຄນທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ຠາເວຕິ. ເອຕ຺ຖ ເຕເນວ ຈິຕ຺ເຕນ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເຕເນວ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ອຍໍ ປນ ຍາວຕາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ຕາວຕາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສຕິ. ຍາວຕາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສຕິ, ຕາວຕາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສມາປຊ຺ຊຕິ. ກຖໍ? ປຐມຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສຕິ. ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສຕິ. ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ຕຕິຍຊ຺ຌານໍ…ເປ… ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສຕິ. ເອວໍ ສມຖວິປສ຺ສນໍ ຍຸຄນທ຺ຘໍ ຠາເວຕິ ນາມ.

ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຄ຺ຄຫິຕໍ ມານສໍ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ມນ຺ທປຎ຺ຎານໍ ວິປສ຺ສການໍ ອຸປກ຺ກິເລສວຕ຺ຖຸຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນຸປກ຺ກິເລສສຎ຺ຎິເຕສຸ ໂອຠາສາທີສຸ ທສສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຠນ຺ຕຕາວເສນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິກ຺ເຂປສງ຺ຂາຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ, ເຕນ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ວິຄ຺ຄຫິຕໍ ວິຣູປຄ຺ຄຫິຕໍ ວິໂຣຘມາປາທິຕໍ ມານສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຄ຺ຄຫິຕໍ ມານສໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ວາ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ກາຣຓຠູເຕນ ຕມ຺ມູລກຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິຄ຺ຄຫິຕໍ ມານສໍ ໂຫຕິ. ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຄ຺ຄຫິຕມານສນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ. ໂຫຕິ ໂສ ອາວຸໂສ ສມໂຍຕິ ອິມິນາ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄວວຕ຺ຖາເນນ ຕໍ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ປຸນ ວິປສ຺ສນາວີຖິໍ ປຏິປນ຺ນກາລໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍໍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຕໍ ວິປສ຺ສນາວີຖິໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ວິປສ຺ສນາວີຖິໍ ປຈ຺ໂຈຕຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ຕສງ຺ຂາເຕ ອາຣມ຺ມເຓ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ສນ຺ນິສີທຕີຕິ ຕຕ຺ເຖວ ປວຕ຺ຕິວເສນ ສມ຺ມາ ນິສີທຕິ. ເອໂກທິ ໂຫຕີຕິ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ. ສມາຘິຍຕີຕິ ສມ຺ມາ ອາຘິຍຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຐິຕໍ ໂຫຕີຕິ.

ອຍໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕວຓ຺ຓນາ.

໑. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒. ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ ນິທ຺ເທສກຖາຍ ຕຕ຺ຖ ຊາເຕ ຘມ຺ເມຕິ ຕສ຺ມິໍ ສມາຘິສ຺ມິໍ ຊາເຕ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິເກ ຘມ຺ເມ. ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສນຏ຺ເຐນາຕິອາທິນາ ວິປສ຺ສນາຍ ເຠທໍ ທສ຺ເສຕິ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ມຄ຺ໂຄຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາໂຕ ມຄ຺ໂຄ. ອຏ຺ຐສຸ ມຄ຺ຄງ຺ເຄສຸ ເອເກໂກປິ ຫິ ມຄ຺ໂຄຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.ອາເສວຕີຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄວເສນ. ຠາເວຕີຕິ ສກທາຄາມິມຄ຺ຄຸປ຺ປາທເນນ. ພຫຸລີກໂຣຕີຕິ ອນາຄາມິອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຸປ຺ປາທເນນ. ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອວຕ຺ຖາເຠເທປິ ສຕິ ອາວຊ຺ຊນາທີນໍ ສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ສທິສເມວ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກຕໍ.

໓. ອາໂລກສຎ຺ຎາປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສນານໍ ອນ຺ຕຣາເປຍ຺ຍາເລ ອວິກ຺ເຂປາທີນິ ຈ ຌານ ສມາປຕ຺ຕິກສິຓານຸສ຺ສຕິອສຸຠາ ຈ ທີຆໍ ອສ຺ສາສາທີນິ ຈ ອານນ຺ຕຣິກສມາຘິຎາຓນິທ຺ເທເສ (ປຏິ. ມ. ໑.໘໐-໘໑) ນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ສງ຺ຂິຕ຺ຕານິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ອວິກ຺ເຂປວເສນາຕິ ປຸພ຺ພຠາຄາວິກ຺ເຂປວເສນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສີ ອສ຺ສາສວເສນາຕິອາທິເກ ສຸທ຺ຘວິປສ຺ສນາວເສນ ວຸຕ຺ຕຈຕຸກ຺ເກ ປນ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາກາເລ ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສມາຘິປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ພລວວິປສ຺ສນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໔. ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄມວາເຣ ປຐມໍ ອນິຈ຺ຈໂຕຕິອາທິນາ ອາຣມ຺ມຓໍ ອນິຍເມຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາ ວຸຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຉາ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໂຕຕິອາທິນາ ອາຣມ຺ມຓໍ ນິຍເມຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ຊາຕານນ຺ຕິ ຕສ຺ສາ ວິປສ຺ສນາຍ ຊາຕານໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ຘມ຺ມານໍ. ໂວສຄ຺ຄາຣມ຺ມຓຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂວສຄ຺ໂຄ ນິພ຺ພານໍ. ນິພ຺ພານຎ຺ຫິ ສງ຺ຂຕໂວສຄ຺ຄໂຕ ປຣິຈ຺ຈາຄໂຕ ‘‘ໂວສຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ວິປສ຺ສນາ ຈ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ຈ ນິພ຺ພານນິນ຺ນຕາຍ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ນິພ຺ພາເນ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ນິພ຺ພານປຕິຏ຺ຐາ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓາ. ປຕິຏ຺ຐາປິ ຫິ ອາລມ຺ພີຍຕີຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ນາມ ໂຫຕິ, ນິພ຺ພາເນ ປຕິຏ຺ຐຏ຺ເຐເນວ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓາ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປາຬິຍມ຺ປິ ຫິ ປຕິຏ຺ຐາ ‘‘ອາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ, ນຬາຄາຣໍ ວາ ຕິຓາຄາຣໍ ວາ ສຸກ຺ຂໍ ໂກຬາປໍ ເຕໂຣວສ຺ສິກໍ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ເຈປິ ທິສາຍ ປຸຣິໂສ ອາທິຕ຺ຕາຍ ຕິຓຸກ຺ກາຍ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ, ລເຠຖ ອຄ຺ຄິ ໂອຕາຣໍ, ລເຠຖ ອຄ຺ຄິ ອາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໔໓). ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຊາຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ໂວສຄ຺ຄາຣມ຺ມຓຕາຍ ນິພ຺ພານປຕິຏ຺ຐາຠາເວນ ເຫຕຸຠູເຕນ ອຸປ຺ປາທິໂຕ ໂຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຕາສງ຺ຂາໂຕ ອຸປຈາຣປ຺ປນາເຠໂທ ອວິກ຺ເຂໂປ, ໂສ ສມາຘີຕິ ວິປສ຺ສນາໂຕ ປຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປາທິໂຕ ນິພ຺ເພຘຠາຄິໂຍ ສມາຘິ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາເຍວ ຫິ ອິຕິ ປຐມໍ ວິປສ຺ສນາ, ປຈ຺ຉາ ສມໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໕. ຍຸຄນທ຺ຘນິທ຺ເທເສ ຍສ຺ມາ ເຫຏ຺ຐາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ ຍຸຄນທ຺ຘກ຺ກໂມ ປຸຣິມທ຺ວຍນິທ຺ເທສນເຍເນວ ປາກໂຏ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ຍຸຄນທ຺ຘກ຺ກໂມ ປນ ນ ປາກໂຏ, ຕສ຺ມາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ອເນກນ຺ຕິກໍ ຍຸຄນທ຺ຘຠາວນໍ ອວຕ຺ວາ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ເອກນ຺ເຕນ ລພ຺ຠມານຍຸຄນທ຺ຘຠາວນເມວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ໂສຬສຫິ ອາກາເຣຫີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມຓຏ຺ເຐນາຕິອາທີສຸ ສຕ຺ຕຣສສຸ ອາກາເຣສຸ ອນ຺ເຕ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ຍຸຄນທ຺ຘໍ ມູລປເທນ ເອກຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຕໍ ວິປ຺ປຫາຍ ເສສານໍ ວເສນ ‘‘ໂສຬສຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຣມ຺ມຓຏ຺ເຐນາຕິ ອາລມ຺ພນຏ຺ເຐນ, ອາຣມ຺ມຓວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ໂຄຈຣຏ຺ເຐນາຕິ ອາຣມ຺ມຓຏ຺ເຐປິ ສຕິ ນິສ຺ສຍິຕພ຺ພຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ. ປຫານຏ຺ເຐນາຕິ ປຊຫນຏ຺ເຐນ. ປຣິຈ຺ຈາຄຏ຺ເຐນາຕິ ປຫາເນປິ ສຕິ ປຸນ ອນາທິຍເນນ ປຣິຈ຺ຈາຄຏ຺ເຐນ. ວຸຏ຺ຐານຏ຺ເຐນາຕິ ອຸຄ຺ຄມນຏ຺ເຐນ. ວິວຏ຺ຏນຏ຺ເຐນາຕິ ອຸຄ຺ຄມເນປິ ສຕິ ອປຸນຣາວຏ຺ຏເນນ ນິວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ. ສນ຺ຕຏ຺ເຐນາຕິ ນິພ຺ພຸຕຏ຺ເຐນ. ປຓີຕຏ຺ເຐນາຕິ ນິພ຺ພຸຕຏ຺ເຐປິ ສຕິ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນ, ອຕປ຺ປກຏ຺ເຐນ ວາ. ວິມຸຕ຺ຕຏ຺ເຐນາຕິ ພນ຺ຘນາປຄຕຏ຺ເຐນ. ອນາສວຏ຺ເຐນາຕິ ພນ຺ຘນໂມກ຺ເຂປິ ສຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມານາສວວິຣຫິຕຏ຺ເຐນ. ຕຣຓຏ຺ເຐນາຕິ ອໂນສີທິຕ຺ວາ ປິລວນຏ຺ເຐນ, ອຕິກ຺ກມນຏ຺ເຐນ ວາ. ອນິມິຕ຺ຕຏ຺ເຐນາຕິ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕວິຣຫິຕຏ຺ເຐນ. ອປ຺ປຓິຫິຕຏ຺ເຐນາຕິ ປຓິຘິວິຣຫິຕຏ຺ເຐນ. ສຸຎ຺ຎຕຏ຺ເຐນາຕິ ອຠິນິເວສວິຣຫິຕຏ຺ເຐນ. ເອກຣສຏ຺ເຐນາຕິ ເອກກິຈ຺ຈຏ຺ເຐນ. ອນຕິວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອນຕິກ຺ກມນຏ຺ເຐນ. ຍຸຄນທ຺ຘຏ຺ເຐນາຕິ ຍຸຄລກຏ຺ເຐນ.

ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ປຊຫໂຕ, ອວິຊ຺ຊໍ ປຊຫໂຕຕິ ໂຍຄິໂນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂປ຺ປຫານວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິໂຣໂຘ ເຈຕ຺ຖ ນິພ຺ພານເມວ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນາຕິວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ສມໂຖ ເຈ ວິປສ຺ສນໍ ອຕິວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ລີນປກ຺ຂິກຕ຺ຕາ ສມຖສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ໂກສຊ຺ຊາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ວິປສ຺ສນາ ເຈ ສມຖໍ ອຕິວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປກ຺ຂິກຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ຕສ຺ມາ ສມໂຖ ຈ ວິປສ຺ສນໍ ອນຕິວຕ຺ຕມາໂນ ໂກສຊ຺ຊປາຕໍ ນ ກໂຣຕິ, ວິປສ຺ສນາ ສມຖໍ ອນຕິວຕ຺ຕມານາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປາຕໍ ນ ກໂຣຕິ. ສມໂຖ ສມໍ ປວຕ຺ຕມາໂນ ວິປສ຺ສນໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປາຕໂຕ ຣກ຺ຂຕິ, ວິປສ຺ສນາ ສມໍ ປວຕ຺ຕມານາ ສມຖໍ ໂກສຊ຺ຊປາຕໂຕ ຣກ຺ຂຕິ. ເອວມິເມ ອຸໂຠ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອນຕິວຕ຺ຕນກິຈ຺ເຈນ ເອກກິຈ຺ຈາ, ສມາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມາເນນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອນຕິວຕ຺ຕມານາ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິກຣາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສໍ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ຍຸຄນທ຺ຘຕ຺ຕໍ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ຍຸຄນທ຺ຘຕ຺ຕາເຍວ ໂຫຕິ. ປຫານປຣິຈ຺ຈາຄວຸຏ຺ຐານວິວຏ຺ຏນກຣຓານໍ ມຄ຺ຄກິຈ຺ຈວເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສກລສ຺ສ ມຄ຺ຄກິຈ຺ຈສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕກິເລສາ ຈ ຂນ຺ຘາ ຈ ອວິຊ຺ຊາສຫຄຕກິເລສາ ຈ ຂນ຺ຘາ ຈ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ. ເສສານໍ ນ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມມຕ຺ຕທສ຺ສນວເສນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈາວິຊ຺ຊາ ເອວ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ. ວິວຏ຺ຏໂຕຕິ ນິວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ.

ສມາຘິ ກາມາສວາ ວິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ສມາຘິສ຺ສ ກາມຈ຺ຉນ຺ທປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣາຄວິຣາຄາຕິ ຣາຄສ຺ສ ວິຣາໂຄ ສມຕິກ຺ກໂມ ເອຕິສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ຣາຄວິຣາຄາ, ‘‘ຣາຄວິຣາຄໂຕ’’ຕິ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ ວາ. ຕຖາ ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາ. ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີຕິ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ສມາຘິ. ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕີຕິ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ. ຕຣໂຕຕິ ຕຣນ຺ຕສ຺ສ. ສພ຺ພປຓິຘີຫີຕິ ຣາຄໂທສໂມຫປຓິຘີຫິ, ສພ຺ພປຕ຺ຖນາຫິ ວາ. ເອວໍ ຈຸທ຺ທສ ອາກາເຣ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອກຣສຏ຺ຐຎ຺ຈ ອນຕິວຕ຺ຕນຏ຺ຐຎ຺ຈ ອວິຠຊິຕ຺ວາວ ອິເມຫິ ໂສຬສຫິ ອາກາເຣຫີຕິ ອາຫ. ກສ຺ມາ? ເຕສໍ ຈຸທ຺ທສນ຺ນໍ ອາກາຣານໍ ເອເກກສ຺ສ ອວສາເນ ‘‘ເອກຣສາ ໂຫນ຺ຕິ, ຍຸຄນທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນາຕິວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ເຕ ທ຺ເວປິ ອາກາຣາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ໂສຬສຫີ’’ຕິ ອາຫ. ຍຸຄນທ຺ຘຏ຺ໂຐ ປນ ອຸທ຺ເທເສປິ ນ ຠຓິໂຕເຍວາຕິ.

໒. ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈວາຣນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໖. ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈວາເຣ ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ໂອຠາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາຍ ຐິຕສ຺ສ ຕີຫິ ອນຸປສ຺ສນາຫິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສງ຺ຂາເຣ ວິປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນາຎາເຓສຸ ປຣິປາກຄເຕສຸ ຕທງ຺ຄວເສນ ກິເລສປ຺ປຫາເນນ ປຣິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນິຈ຺ຈໂຕ ວາ ທຸກ຺ຂໂຕ ວາ ອນຕ຺ຕໂຕ ວາ ມນສິກາຣກ຺ຂເຓ ວິປສ຺ສນາຎາຓານຸຠາເວນ ປກຕິຍາວ ໂອຠາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ປຐມໍ ຕາວ ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ໂອຠາໂສ ກຖິໂຕ. ອກຸສໂລ ວິປສ຺ສໂກ ຕສ຺ມິໍ ໂອຠາເສ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ‘‘ນ ຈ ວຕ ເມ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ເອວຣູໂປ ໂອຠາໂສ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ໂພ, ອທ຺ຘາ ມຄ຺ຄໍ ປຕ຺ໂຕມ຺ຫິ, ຜລໍ ປຕ຺ໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ອມຄ຺ຄໍເຍວ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ, ອຜລເມວ ‘‘ຜລ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕສ຺ສ ອມຄ຺ຄໍ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ, ອຜລໍ ‘‘ຜລ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫໂຕ ວິປສ຺ສນາວີຖິ ອຸກ຺ກນ຺ຕາ ໂຫຕິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ວິປສ຺ສນາວີຖິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວິກ຺ເຂປມາປນ຺ໂນ ວາ ໂອຠາສເມວ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິມຎ຺ຎນາຫິ ມຎ຺ຎມາໂນ ວາ ນິສີທຕິ. ໂສ ໂຂ ປນາຍໍ ໂອຠາໂສ ກສ຺ສຈິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປລ຺ລງ຺ກຏ຺ຐານມຕ຺ຕເມວ ໂອຠາເສນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ກສ຺ສຈິ ອນ຺ໂຕຄພ຺ຠໍ, ກສ຺ສຈິ ພຫິຄພ຺ຠມ຺ປິ, ກສ຺ສຈິ ສກລວິຫາຣໍ, ຄາວຸຕໍ ອຑ຺ຒໂຍຊນໍ ໂຍຊນໍ ທ຺ວິໂຍຊນໍ…ເປ… ກສ຺ສຈິ ປຖວິຕລໂຕ ຍາວ ອກນິຏ຺ຐພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ເອກາໂລກໍ ກຸຣຸມາໂນ. ຠຄວໂຕ ປນ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ໂອຠາເສນ຺ໂຕ ອຸທປາທິ. ອຍຎ຺ຫິ ໂອຠາໂສ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕປິ ອນ຺ຘກາເຣ ຕໍ ຕໍ ຐານໍ ໂອຠາເສນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ໂອຠາໂສ ຘມ຺ໂມຕິ ໂອຠາສໍ ອາວຊ຺ຊຕີຕິ ອຍໍ ໂອຠາໂສ ມຄ຺ຄຘມ຺ໂມ ຜລຘມ຺ໂມຕິ ວາ ຕໍ ຕໍ ໂອຠາສໍ ມນສິ ກໂຣຕິ. ຕໂຕ ວິກ຺ເຂໂປ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈນ຺ຕິ ຕໂຕ ໂອຠາສໂຕ ຘມ຺ໂມຕິ ອາວຊ຺ຊນກຣຓໂຕ ວາ ໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ວິກ຺ເຂໂປ, ໂສ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ວິຄ຺ຄຫິຕມານໂສຕິ ເຕນ ເອວໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນນ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ວິໂຣຘິຕຈິຕ຺ໂຕ, ເຕນ ວາ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ກາຣຓຠູເຕນ ຕມ຺ມູລກກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິໂຣຘິຕຈິຕ຺ໂຕ ວິປສ຺ສໂກ ວິປສ຺ສນາວີຖິໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ວິກ຺ເຂປໍ ວາ ຕມ຺ມູລກກິເລເສສຸ ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຕ຺ຕໂຕ ອຸປຏ຺ຐານານິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ‘‘ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຄ຺ຄຫິຕມານໂສ’’ຕິ ເອວໍ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ໂຫຕິ ໂສ ສມໂຍຕິ ເອວໍ ອສ຺ສາທວເສນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສ຺ສາປິ ໂຍຄິໂນ ສເຈ ອຸປປຣິກ຺ຂາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ເອວໍ ປຊານາຕິ – ‘‘ວິປສ຺ສນາ ນາມ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓາ, ມຄ຺ຄຜລານິ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓານິ, ອິມານິ ຈ ຈິຕ຺ຕານິ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓານິ, ຕສ຺ມາ ນາຍໂມຠາໂສ ມຄ຺ໂຄ, ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາເຍວ ນິພ຺ພານສ຺ສ ໂລກິໂກ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ຕໍ ວິກ຺ເຂປໍ ປຣິວຊ຺ຊຍິຕ຺ວາ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາຍ ຐຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ສງ຺ຂາເຣ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຕ຺ຕໂຕ ວິປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ໂສ ສມໂຍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ປນ ‘‘ມຄ຺ຄຜລປ຺ປຕ຺ໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ອຘິມານິໂກ ໂຫຕິ.

ຍໍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ຕໍ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວາຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ອາຣມ຺ມເຓ ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ເຕເຍວ. ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຕສ຺ເສວ ໂຍຄາວຈຣສ຺ສ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມ ຕຸລຍນ຺ຕສ຺ສ ຕີຣຍນ຺ຕສ຺ສ ວິສ຺ສຏ຺ຐອິນ຺ທວຊິຣມິວ ອວິຫຕເວຄໍ ຕິຂິຓໍ ສູຣມຕິວິສທໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຕສ຺ເສວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຂຸທ຺ທິກາ ປີຕິ, ຂຓິກາ ປີຕິ, ໂອກ຺ກນ຺ຕິກາ ປີຕິ, ອຸພ຺ເພຄາ ປີຕິ, ຜຣຓາ ປີຕີຕິ ອຍໍ ປຎ຺ຈວິຘາ ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປີຕິ ສກລສຣີຣໍ ປູຣຍມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ປສ຺ສທ຺ຘິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຕສ຺ເສວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ເນວ ທຣໂຖ, ນ ຄາຣວຕາ, ນ ກກ຺ຂຬຕາ, ນ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາ, ນ ເຄລຎ຺ຎຕາ, ນ ວງ຺ກຕາ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ປນສ຺ສ ກາຍຈິຕ຺ຕານິ ປສ຺ສທ຺ຘານິ ລຫູນິ ມຸທູນິ ກມ຺ມຎ຺ຎານິ ປຄຸຓານິ ສຸວິສທານິ ອຸຊຸການິເຍວ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ອິເມຫິ ປສ຺ສທ຺ຘາທີຫິ ອນຸຄ຺ຄຫິຕກາຍຈິຕ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອມານຸສິໍ ນາມ ຣຕິໍ ອນຸຠວຕິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ, ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ;

ອມານຸສີ ຣຕີ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາ ຘມ຺ມໍ ວິປສ຺ສໂຕ.

‘‘ຍໂຕ ຍໂຕ ສມ຺ມສຕິ, ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ;

ລຠຕີ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ, ອມຕໍ ຕໍ ວິຊານຕ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໗໓-໔) –

ເອວມສ຺ສ ອິມໍ ອມານຸສິໍ ຣຕິໍ ສາຘຍມານາ ລຫຸຕາທີຫິ ສຫິຕາ ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ກາຍຈິຕ຺ຕປສ຺ສທ຺ຘິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ສຸຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຕສ຺ເສວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສກລສຣີຣໍ ອຠິສນ຺ທຍມານໍ ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ສຸຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຘິໂມກ຺ໂຂ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຕສ຺ເສວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ອຕິສຍປສາທຠູຕາ ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ປຄ຺ຄໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຕສ຺ເສວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອສິຖິລມນຈ຺ຈາຣທ຺ຘໍ ສຸປຄ຺ຄຫິຕໍ ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວີຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຸປຏ຺ຐານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຕສ຺ເສວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສູປຏ຺ຐິຕາ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາ ນິຂາຕາ ອຈລາ ປພ຺ພຕຣາຊສທິສາ ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ຍໍ ຍໍ ຐານໍ ອາວຊ຺ຊຕິ ສມນ຺ນາຫຣຕິ ມນສິ ກໂຣຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ, ຕໍ ຕໍ ຐານມສ຺ສ ໂອກ຺ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໂນ ປຣໂລໂກ ວິຍ ສຕິຍາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໗໓໔).

ອຸເປກ຺ຂາຕິ ວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂາ ເຈວ ອາວຊ຺ຊນຸເປກ຺ຂາ ຈ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠູຕາ ວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂາປິ ພລວຕີ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ມໂນທ຺ວາເຣ ອາວຊ຺ຊນຸເປກ຺ຂາປິ. ສາ ຫິສ຺ສ ຕໍ ຕໍ ຐານໍ ອາວຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ວິສ຺ສຏ຺ຐອິນ຺ທວຊິຣມິວ ປຕ຺ຕປຸເຏ ປກ຺ຂນ຺ທຕຕ຺ຕນາຣາໂຈ ວິຍ ຈ ສູຣາ ຕິຂິຓາ ຫຸຕ຺ວາ ວຫຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໗໓໔) ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂາຕິ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາ’’ຕິ ອາຈຣິຍາ ວທນ຺ຕິ. ວິປສ຺ສນາຎາເຓ ຫິ ຄຍ຺ຫມາເນ ‘‘ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວິປສ຺ສນາຎາຓສ຺ສ ອາຄຕຕ຺ຕາ ປຸນຣຸຕ຺ຕິໂທໂສ ໂຫຕິ. ຕຕິຍຊ຺ຌານວຓ຺ຓນາຍຎ຺ຈ ‘‘ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂານມ຺ປິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກີຠາໂວ. ປຎ຺ຎາ ເອວ ຫິ ສາ, ກິຈ຺ຈວເສນ ທ຺ວິຘາ ຠິນ຺ນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາຍ ວຸຈ຺ຈມານາຍ ປຸນຣຸຕ຺ຕິໂທໂສ ຈ ນ ໂຫຕິ, ຕຕິຍຊ຺ຌານວຓ຺ຓນາຍ ຈ ສເມຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ປຎ຺ຈສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ‘‘ຎາຓໍ ອຘິໂມກ຺ໂຂ ປຄ຺ຄໂຫ ອຸປຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍສຕິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ, ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປນ ອນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ຍຸຄນທ຺ຘວເສນາປິ ຈ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພເມວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສມປ຺ປວຕ຺ໂຕ ສມາຘິ ປຸນ ສມາຘາເນ ພ຺ຍາປາຣປ຺ປຫານກຣເຓນ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ນິກນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເອວໍ ໂອຠາສາທິປຏິມຓ຺ຑິຕາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ອາລຍໍ ກຸຣຸມານາ ສຸຂຸມາ ສນ຺ຕາກາຣາ ນິກນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຍາ ກິເລໂສຕິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕຸມ຺ປິ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຈ ໂອຠາເສ, ເອວໍ ເອເຕສຸປິ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ໂຍຄາວຈໂຣ ‘‘ນ ຈ ວຕ ເມ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ເອວຣູປໍ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພໍ, ເອວຣູປາ ປີຕິ ປສ຺ສທ຺ຘິ ສຸຂໍ ອຘິໂມກ຺ໂຂ ປຄ຺ຄໂຫ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອຸເປກ຺ຂາ ນິກນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພາ, ອທ຺ຘາ ມຄ຺ຄໍ ປຕ຺ໂຕມ຺ຫິ, ຜລໍ ປຕ຺ໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ອມຄ຺ຄເມວ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ, ອຜລເມວ ‘‘ຜລ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕສ຺ສ ອມຄ຺ຄໍ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ, ອຜລຎ຺ຈ ‘‘ຜລ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫໂຕ ວິປສ຺ສນາວີຖິ ອຸກ຺ກນ຺ຕາ ໂຫຕິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນິກນ຺ຕິເມວ ອສ຺ສາເທນ຺ໂຕ ນິສີທຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ໂອຠາສາທໂຍ ອຸປກ຺ກິເລສວຕ຺ຖຸຕາຍ ອຸປກ຺ກິເລສາຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ອກຸສລຕ຺ຕາ. ນິກນ຺ຕິ ປນ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ເຈວ ອຸປກ຺ກິເລສວຕ຺ຖຸ ຈ. ວຕ຺ຖຸວເສເນວ ເຈເຕ ທສ, ຄາຫວເສນ ປນ ສມຕິໍສ ໂຫນ຺ຕິ. ກຖໍ? ‘‘ມມ ໂອຠາໂສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ຄຓ຺ຫໂຕ ຫິ ທິຏ຺ຐິຄ຺ຄາໂຫ ໂຫຕິ, ‘‘ມນາໂປ ວຕ ໂອຠາໂສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ຄຓ຺ຫໂຕ ມານຄ຺ຄາໂຫ, ໂອຠາສໍ ອສ຺ສາທຍໂຕ ຕຓ຺ຫາຄ຺ຄາໂຫ. ອິຕິ ໂອຠາເສ ທິຏ຺ຐິມານຕຓ຺ຫາວເສນ ຕໂຍ ຄາຫາ. ຕຖາ ເສເສສຸປີຕິ ເອວໍ ຄາຫວເສນ ສມຕິໍສ ອຸປກ຺ກິເລສາ ໂຫນ຺ຕິ. ທຸກ຺ຂໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ, ອນຕ຺ຕໂຕ ມນສິກໂຣໂຕຕິ ວາເຣສຸປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອເກກອນຸປສ຺ສນາວເສນ ເຫຕ຺ຖ ເອເກກສ຺ສ ວິປສ຺ສນຸປກ຺ກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ນ ເອກສ຺ເສວ.

ຕີສຸ ອນຸປສ຺ສນາສຸ. ເອວໍ ອເຠທໂຕ ວິປສ຺ສນາວເສນ ອຸປກ຺ກິເລເສ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ເຠທວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣໂຕຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຊຣາມຣຓໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ.

໗. ຍສ຺ມາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕານໍ ສມຕິໍສາຍ ອຸປກ຺ກິເລສານໍ ວເສນ ອກຸສໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ໂຍຄາວຈໂຣ ໂອຠາສາທີສຸ ວິກມ຺ປຕິ, ໂອຠາສາທີສຸ ເອເກກໍ ‘‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ໂອຠາເສ ເຈວ ຎາເຓ ຈາຕິອາທິຄາຖາທ຺ວຍມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວິກມ຺ປຕີຕິ ໂອຠາສາທິເກ ອາຣມ຺ມເຓ ນານາກິເລສວເສນ ວິວິຘາ ກມ຺ປຕິ ເວຘຕິ. ເຍຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປເວຘຕີຕິ ເຍຫິ ປສ຺ສທ຺ຘິສຸເຂຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ນານາກິເລສວເສນ ນານປ຺ປກາເຣນ ເວຘຕິ ກມ຺ປຕິ. ຕສ຺ມາ ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ສຸເຂ ເຈວ ໂຍຄາວຈໂຣ ວິກມ຺ປຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຸເປກ຺ຂາວຊ຺ຊນາຍ ເຈວາຕິ ອຸເປກ຺ຂາສງ຺ຂາຕາຍ ອາວຊ຺ຊນາຍ ເຈວ ວິກມ຺ປຕິ, ອາວຊ຺ຊນຸເປກ຺ຂາຍ ເຈວ ວິກມ຺ປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໗໓໖) ປນ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາວຊ຺ຊນາຍຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸເປກ຺ຂາຍ ຈາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຍ ອຸເປກ຺ຂາຍ ຈ ວິກມ຺ປຕິ, ນິກນ຺ຕິຍາ ຈ ວິກມ຺ປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຸເປກ຺ຂານໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ເຫຏ຺ຐາ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຈ ອຸຠຍຖາ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທີສຸ ຈ ເອເກກິສ຺ສາເຍວ ອາວຊ຺ຊນຸເປກ຺ຂາຍ ສພ຺ຠາວໂຕ ເອເກກາເຍວ ອນຸປສ຺ສນາ ອນິຈ຺ຈໍ ອນິຈ຺ຈໍ, ທຸກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອນຕ຺ຕາ ອນຕ຺ຕາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠາວີຍຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ກຸສໂລ ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຍຄາວຈໂຣ ໂອຠາສາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ‘‘ອຍໍ ໂຂ ເມ ໂອຠາໂສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ໂສ ໂຂ ປນາຍໍ ອນິຈ຺ໂຈ ສງ຺ຂໂຕ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ໂນ ຂຍຘມ຺ໂມ ວຍຘມ຺ໂມ ວິຣາຄຘມ຺ໂມ ນິໂຣຘຘມ຺ໂມ’’ຕິ ອິຕິ ວາ ນໍ ປຎ຺ຎາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທຕິ ອຸປປຣິກ຺ຂຕິ. ອຖ ວາ ປນສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ສເຈ ໂອຠາໂສ ອຕ຺ຕາ ຠເວຍ຺ຍ, ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ເຏຍ຺ຍ. ອນຕ຺ຕາວ ປນາຍໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄຫິໂຕ. ຕສ຺ມາຍໍ ອວສວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ອນຕ຺ຕາຕິ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐິໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕິ. ສເຈ ໂອຠາໂສ ນິຈ຺ໂຈ ຠເວຍ຺ຍ, ‘‘ນິຈ຺ໂຈ’’ຕິ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ເຏຍ຺ຍ. ອນິຈ຺ໂຈວ ປນາຍໍ ‘‘ນິຈ຺ໂຈ’’ຕິ ຄຫິໂຕ. ຕສ຺ມາຍໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວຏ຺ເຐນ ອນິຈ຺ໂຈຕິ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ມານໍ ສມຸຄ຺ຆາເຏຕິ. ສເຈ ໂອຠາໂສ ສຸໂຂ ຠເວຍ຺ຍ, ‘‘ສຸໂຂ’’ຕິ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ເຏຍ຺ຍ. ທຸກ຺ໂຂວ ປນາຍໍ ‘‘ສຸໂຂ’’ຕິ ຄຫິໂຕ. ຕສ຺ມາຍໍ ອຸປ຺ປາທວຍປຏິປີຬນຏ຺ເຐນ ທຸກ຺ໂຂຕິ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ນິກນ຺ຕິໍ ປຣິຍາທິຍຕິ. ຍຖາ ຈ ໂອຠາເສ, ເອວໍ ເສເສສຸປິ.

ເອວໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ໂອຠາສໍ ‘‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ຎາຓໍ…ເປ… ນິກນ຺ຕິໍ ‘‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ໂອຠາສາທີສຸ ນ ກມ຺ປຕິ ນ ເວຘຕິ. ຕສ຺ມາ ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິມານິ ທສ ຐານານີຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທສ ຐານານີຕິ ໂອຠາສາທີນິ. ປຎ຺ຎາ ຍສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈິຕາຕິ ຍສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ປຣິຈິຕານິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຜຸຏ຺ຐານິ ປຣິຠາວິຕານິ. ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸສໂລ ໂຫຕີຕິ ໂສ ປຎ຺ຎາຍ ປຣິຈິຕທສຏ຺ຐາໂນ ໂຍຄາວຈໂຣ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສ຺ສ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈສ຺ສ ຍຖາສຠາວປຏິເວເຘນ ເຉໂກ ໂຫຕິ. ນ ຈ ສມ຺ໂມຫ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸສລຕ຺ຕາເຍວ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐຸຄ຺ຆາຏວເສນ ສມ຺ໂມຫຎ຺ຈ ນ ຄຈ຺ຉຕິ.

ອິທານິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕເມວ ວິຘິໍ ອປເຣນ ປຣິຍາເຍນ ວິຠາເວຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວິກ຺ຂິປຕິ ເຈວ ກິລິສ຺ສຕິ ຈາຕິອາທິຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ມນ຺ທປຎ຺ໂຎ ໂຍຄາວຈໂຣ ໂອຠາສາທີສຸ ວິກ຺ເຂປຎ຺ຈ ອວເສສກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ປາປຸຓາຕິ. ມຊ຺ຌິມປຎ຺ໂຎ ວິກ຺ເຂປເມວ ປາປຸຓາຕິ, ນາວເສສກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ, ໂສ ອຘິມານິໂກ ໂຫຕິ. ຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ ວິກ຺ເຂປໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາປິ ຕໍ ອຘິມານໍ ປຫາຍ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠຕິ. ອຕິຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ ນ ວິກ຺ເຂປໍ ປາປຸຓາຕິ, ນ ຈາວເສສກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ. ວິກ຺ຂິປ຺ປຕິ ເຈວາຕິ ເຕສຸ ມນ຺ທປຎ຺ໂຎ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈສງ຺ຂາຕໍ ວິກ຺ເຂປຎ຺ເຈວ ປາປຸຓີຍຕິ. ກິລິສ຺ສຕິ ຈາຕິ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິກິເລເສຫິ ກິເລສີຍຕິ ຈ, ອຸປຕາປີຍຕິ ວິພາຘີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈວຕິ ຈິຕ຺ຕຠາວນາຕິ ຕສ຺ສ ມນ຺ທປຎ຺ຎສ຺ສ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕຠາວນາ ກິເລເສສຸເຍວ ຐານໂຕ ປຏິປກ຺ຂາວິຫຕຕ຺ຕາ ຈວຕິ, ປຣິປຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິກ຺ຂິປຕິ ນ ກິລິສ຺ສຕີຕິ ມຊ຺ຌິມປຎ຺ໂຎ ວິກ຺ເຂເປນ ວິກ຺ຂິປຕິ, ກິເລເສຫິ ນ ກິລິສ຺ສຕິ. ຠາວນາ ປຣິຫາຍຕີຕິ ຕສ຺ສ ມຊ຺ຌິມປຎ຺ຎສ຺ສ ອຘິມານິກຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນາຣມ຺ຠາຠາເວນ ວິປສ຺ສນາ ປຣິຫາຍຕິ, ນປ຺ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິກ຺ຂິປຕິ ນ ກິລິສ຺ສຕີຕິ ຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎປິ ວິກ຺ເຂເປນ ວິກ຺ຂິປຕິ, ກິເລເສຫິ ນ ກິລິສ຺ສຕິ. ຠາວນາ ນ ປຣິຫາຍຕີຕິ ຕສ຺ສ ຕິກ຺ຂປຎ຺ຎສ຺ສ ສນ຺ເຕປິ ວິກ຺ເຂເປ ຕໍ ອຘິມານວິກ຺ເຂປໍ ປຫາຍ ວິປສ຺ສນາຣມ຺ຠສພ຺ຠາເວນ ວິປສ຺ສນາຠາວນາ ນ ປຣິຫາຍຕິ, ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຈ ວິກ຺ຂິປເຕ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ກິລິສ຺ສຕີຕິ ອຕິຕິກ຺ຂປຎ຺ຎສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ວິກ຺ເຂເປນ ວິກ຺ຂິປຕິ, ນ ຈ ກິເລເສຫິ ກິລິສ຺ສຕິ. ນ ຈວຕິ ຈິຕ຺ຕຠາວນາຕິ ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕຠາວນາ ນ ຈວຕິ, ວິກ຺ເຂປກິເລສາຠາເວນ ຍຖາຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ຐາເນຫີຕິອາທີສຸ ອິທານິ ວຸຕ຺ເຕຫິ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ຐາເນຫິ ເຫຕຸຠູເຕຫິ, ກຣຓຠູເຕຫິ ວາ ໂອຠາສາທິເກ ທສ ຐາເນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ເຂເປນ ຈ ວິກ຺ເຂເປນ ຈ ວິຄ຺ຄຫິຕໍ ມານສໍ ວິກ຺ເຂປກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິວິຣຫິໂຕ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ກຸສໂລ ມຫາປຎ຺ໂຎ ໂຍຄາວຈໂຣ ມນ຺ທປຎ຺ຎາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ໂຍຄາວຈຣານໍ ມານສໍ ເອວຎ຺ຈ ເອວຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ຊານາຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ຘໂຕ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສງ຺ເຂໂປຕິ ເຈຕ຺ຖ ວິກ຺ເຂປສ຺ສ ເຈວ ກິເລສານຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ລີນຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວິກ຺ເຂໂປຕິ ‘‘ວິກ຺ຂິປຕິ ນ ກິລິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ວຸຕ຺ຕວິກ຺ເຂປວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸທ຺ຘຕຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ.

ຍຸຄນທ຺ຘກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສຈ຺ຈກຖາ

ສຈ຺ຈກຖາວຓ຺ຓນາ

໘. ອິທານິ ຍຸຄນທ຺ຘຄຸຓສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ວເສນ ສຈ຺ຈຏ຺ຐໍ ສຈ຺ຈປຏິເວຘວິເສສໍ ສຈ຺ຈລກ຺ຂຓາທິວິຘານຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ກຖິຕາຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ສຈ຺ຈກຖາຍ ອປຸພ຺ພຕ຺ຖານຸວຓ຺ຓນາ. ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ຕາວ ຕຖານີຕິ ຍຖາສຠາວວເສນ ຕຈ຺ຉານິ. ຍຖາສຠາວຠູຕາເນວ ຫິ ຘມ຺ມຊາຕານິ ສຈ຺ຈຏ຺ເຐນ ສຈ຺ຈານິ. ສຈ຺ຈຏ຺ໂຐ ປຐມຎາຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ອວິຕຖານີຕິ ວຸຕ຺ຕສຠາເວ ວິປຣິຍາຍວິຣຫິຕານິ. ນ ຫິ ສຈ຺ຈານິ ອສຈ຺ຈານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ອນຎ຺ຎຖານີຕິ ອຎ຺ຎສຠາວວິຣຫິຕານິ. ນ ຫິ ອສຈ຺ຈານິ ສຈ຺ຈານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖເມຕນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂເວ, ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອຕໍ ຍຖາສຠາວຕ຺ຕາ ຕຖໍ. ທຸກ຺ຂເມວ ຫິ ທຸກ຺ຂໍ. ວຸຕ຺ຕສຠາເວ ວິປຣິຍາຍາຠາວໂຕ ອວິຕຖໍ. ນ ຫິ ທຸກ຺ຂໍ ອທຸກ຺ຂໍ ນາມ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎສຠາວວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ອນຎ຺ຎຖໍ. ນ ຫິ ທຸກ຺ຂໍ ສມຸທຍາທິສຠາວໍ ໂຫຕິ. ສມຸທຍາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໑. ປຐມສຸຕ຺ຕນ຺ຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

ຕຖຏ຺ເຐນາຕິ ຍຖາສຠາວຏ຺ເຐນ. ປີຬນຏ຺ຐາທໂຍ ຎາຓກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເຍວ.

໙. ເອກປ຺ປຏິເວຘານີຕິ ເອເກນ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ປຏິເວໂຘ, ເອກໂຕ ວາ ປຏິເວໂຘ ເອເຕສນ຺ຕິ ເອກປ຺ປຏິເວຘານິ. ອນຕ຺ຕຏ຺ເຐນາຕິ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ສຈ຺ຈານໍ ອຕ຺ຕວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ອນຕ຺ຕຏ຺ເຐນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໕໖໗) – ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຫິ ສພ຺ພາເນວ ສຈ຺ຈານິ ເວທກກາຣກນິພ຺ພຸຕຄມກາຠາວໂຕ ສຸຎ຺ຎານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ທຸກ຺ຂເມວ ຫິ, ນ ໂກຈິ ທຸກ຺ຂິໂຕ, ກາຣໂກ ນ, ກິຣິຍາວ ວິຊ຺ຊຕິ;

ອຕ຺ຖິ ນິພ຺ພຸຕິ, ນ ນິພ຺ພຸໂຕ ປຸມາ, ມຄ຺ຄມຕ຺ຖິ, ຄມໂກ ນ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໕໖໗);

ອຖ ວາ –

‘‘ຘຸວສຸຠສຸຂຕ຺ຕສຸຎ຺ຎໍ, ປຸຣິມທ຺ວຍມຕ຺ຕສຸຎ຺ຎມມຕປທໍ;

ຘຸວສຸຂອຕ຺ຕວິຣຫິໂຕ, ມຄ຺ໂຄ ອິຕິ ສຸຎ຺ຎຕາ ເຕສູ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໕໖໗);

ສຈ຺ຈຏ຺ເຐນາຕິ ອວິສໍວາທກຏ຺ເຐນ. ປຏິເວຘຏ຺ເຐນາຕິ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ. ເອກສງ຺ຄຫິຕານີຕິ ຕຖຏ຺ຐາທິນາ ເອເກເກເນວ ອຕ຺ເຖນ ສງ຺ຄຫິຕານິ, ເອກຄຓນໍ ຄຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍ ເອກສງ຺ຄຫິຕໍ, ຕໍ ເອກຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ເອເກນ ສງ຺ຄຫິຕໍ, ຕສ຺ມາ ເອກຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຈ຺ຈານໍ ພຫຸຕ຺ເຕປິ ເອກຕ຺ຕມເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ເອກວຈນໍ ກຕໍ. ເອກຕ຺ຕໍ ເອເກນ ຎາເຓນ ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ນານຕ຺ເຕກຕ຺ຕໍ ສ຺ວາວຕ຺ຖິຕໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ຐິໂຕ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ເອເກນ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ຕຖຏ຺ຐາທິຕໍຕໍເອກຕ຺ຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ. ກຖໍ? ນິໂຣຘສຈ຺ຈສ຺ສ ຕຖຏ຺ຐາທິເກ ເອກຕ຺ເຕ ປຏິວິທ຺ເຘ ເສສສຈ຺ຈານມ຺ປິ ຕຖຏ຺ຐາທິກໍ ເອກຕ຺ຕໍ ປຏິວິທ຺ຘເມວ ໂຫຕິ. ຍຖາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ນານຕ຺ເຕກຕ຺ຕໍ ສ຺ວາວຕ຺ຖິຕໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ມຄ຺ຄວຸຏ຺ຐານກາເລ ອນິຈ຺ຈໂຕ ວາ ທຸກ຺ຂໂຕ ວາ ອນຕ຺ຕໂຕ ວາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ຂນ຺ເຘ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ທິຏ຺ເຐ ເສສຂນ຺ຘາປິ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ທິຏ຺ຐາວ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວມິທນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ທຸກ຺ຂສ຺ສ ທຸກ຺ຂຏ຺ໂຐ ຕຖຏ຺ໂຐຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສ຺ສ ປີຬນຏ຺ຐາທິໂກ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ອຕ຺ໂຖ ສຠາວຏ຺ເຐນ ຕຖຏ຺ໂຐ. ເສສສຈ຺ເຈສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂສເຍວ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຕາຠາວໂຕ ອນຕ຺ຕຏ຺ໂຐ. ວຸຕ຺ຕສຠາເວ ອວິສໍວາທກໂຕ ສຈ຺ຈຏ຺ໂຐ. ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພໂຕ ປຏິເວຘຏ຺ໂຐ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໐. ຍໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິອາທິ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ອນິຈ຺ຈໍ, ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ. ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຕໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສມຸທຍມຄ຺ຄາ ຄຫິຕາ. ຕານິ ຫິ ຕີຓິ ສຈ຺ຈານິ ອນິຈ຺ຈານິ ເຈວ ອນິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂານິ ຈ. ຍໍ ອນິຈ຺ຈຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂຎ຺ຈ, ຕໍ ອນຕ຺ຕາຕິ ຕານິເຍວ ຕີຓິ ຄຫິຕານິ. ຍໍ ອນິຈ຺ຈຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂຎ຺ຈ ອນຕ຺ຕາ ຈາຕິ ເຕຫິ ຕີຫິ ສຫ ນິໂຣຘສຈ຺ຈຎ຺ຈ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ຈຕ຺ຕາຣິປິ ຫິ ອນຕ຺ຕາເຍວ. ຕໍ ຕຖນ຺ຕິ ຕໍ ສຈ຺ຈຈຕຸກ຺ກໍ ສຠາວຠູຕໍ. ຕໍ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ຕເທວ ສຈ຺ຈຈຕຸກ຺ກໍ ຍຖາສຠາເວ ອວິສໍວາທກໍ. ນວຫາກາເຣຫີຕິອາທີສຸ ‘‘ສພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໓; ສໍ. ນິ. ໔.໔໖) ວຈນໂຕ ອຠິຎ຺ຎຏ຺ເຐນ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎຏ຺ເຐ, ສມຸທຍສ຺ສ ປຫານຏ຺ເຐ, ມຄ຺ຄສ຺ສ ຠາວນຏ຺ເຐ, ນິໂຣຘສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍຏ຺ເຐ ອາເວນິເກປິ ອິຘ ຈຕູສຸປິ ສຈ຺ເຈສຸ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາສພ຺ຠາວໂຕ ປຣິຎ຺ຎຏ຺ເຐນ, ຈຕຸສຈ຺ຈທສ຺ສເນນ ປຫານສພ຺ຠາວໂຕ ປຫານຏ຺ເຐນ, ຈຕຸສຈ຺ຈຠາວນາສພ຺ຠາວໂຕ ຠາວນຏ຺ເຐນ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍສພ຺ຠາວໂຕ ສຈ຺ຉິກິຣິຍຏ຺ເຐນາຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນວຫາກາເຣຫິ ຕຖຏ຺ເຐນາຕິອາທີສຸ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.

໑໑. ທ຺ວາທສຫິ ອາກາເຣຫີຕິອາທີສຸ ຕຖຏ຺ຐາທໂຍ ຎາຓກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ. ເອເຕສໍ ນິທ຺ເທເສປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໑໒. ສຈ຺ຈານໍ ກຕິ ລກ຺ຂຓານີຕິອາທີສຸ ອຸປຣິ ວຕ຺ຕພ຺ພານິ ຉ ລກ຺ຂຓານິ ສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕວເສນ ທ຺ວິຘາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ລກ຺ຂຓານີຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂຕລກ຺ຂຓຎ຺ຈ ອສງ຺ຂຕລກ຺ຂຓຎ຺ຈາຕິ ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຂຕສ຺ສ ສງ຺ຂຕລກ຺ຂຓານິ ອຸປ຺ປາໂທ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ວໂຍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຐິຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສງ຺ຂຕສ຺ສ ອສງ຺ຂຕລກ຺ຂຓານິ ນ ອຸປ຺ປາໂທ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ວໂຍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ຐິຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໔໗-໔໘) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ສງ຺ຂຕສ຺ສ ສງ຺ຂຕມິຕິ ລກ຺ຂຓຎ຺ຈ ອສງ຺ຂຕສ຺ສ ອສງ຺ຂຕມິຕິ ລກ຺ຂຓຎ຺ຈ. ສງ຺ຂຕໍ ປນ ນ ລກ຺ຂຓໍ, ລກ຺ຂຓໍ ນ ສງ຺ຂຕໍ. ນ ຈ ສງ຺ຂຕໍ ວິນາ ລກ຺ຂຓໍ ປຎ຺ຎາເປຕຸໍ ສກ຺ກາ, ນປິ ລກ຺ຂຓໍ ວິນາ ສງ຺ຂຕໍ. ລກ຺ຂເຓນ ປນ ສງ຺ຂຕໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ.

ປຸນ ຕເທວ ລກ຺ຂຓທ຺ວຍໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຉ ລກ຺ຂຓານີຕິ ອາຫ. ສງ຺ຂຕານໍ ສຈ຺ຈານນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສມຸທຍມຄ຺ຄສຈ຺ຈານໍ. ຕານິ ຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສງ຺ຄມ຺ມ ກຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຂຕານິ. ອຸປ຺ປາໂທຕິ ຊາຕິ. ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ຊານີຍຕິ. ວໂຍຕິ ຠງ຺ໂຄ. ຐິຕານໍ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕນ຺ຕິ ຐິຕິປ຺ປຕ຺ຕານໍ ອຎ຺ຎຖາຠາໂວ ຊຣາ. ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຂຕສຈ຺ຈານໍ ນິປ຺ຜນ຺ນຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປາທວຍຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕສໍເຍວ ປນ ອຸປ຺ປາທສ຺ສ, ຊຣາຍ ຠງ຺ຄສ຺ສ ຈ ອນິປ຺ຜນ຺ນຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປາທວຍຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສງ຺ຂຕນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປາທວຍຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ນ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສງ຺ຂຕວິກາຣຕ຺ຕາ ປນ ສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ທຸກ຺ຂສມຸທຍານໍ ອຸປ຺ປາທຊຣາຠງ຺ຄາ ສຈ຺ຈປຣິຍາປນ຺ນາ, ມຄ຺ຄສຈ຺ຈສ຺ສ ອຸປ຺ປາທຊຣາຠງ຺ຄາ ນ ສຈ຺ຈປຣິຍາປນ຺ນາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສງ຺ຂຕານໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ສງ຺ຂຕາປິ ອຸປ຺ປາທລກ຺ຂຓມ຺ປິ ກາລສງ຺ຂາໂຕ ຕສ຺ສ ຂໂຓປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ອຸປ຺ປາເທ ວີຕິວຕ຺ເຕ ສງ຺ຂຕາປິ ຊຣາລກ຺ຂຓມ຺ປິ ກາລສງ຺ຂາໂຕ ຕສ຺ສ ຂໂຓປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ສງ຺ຂຕາປິ ຊຣາປິ ຠງ຺ຄລກ຺ຂຓມ຺ປິ ກາລສງ຺ຂາໂຕ ຕສ຺ສ ຂໂຓປິ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ຂນ຺ຘກວຄ຺ຄຏ຺ຐກຖາຍໍ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓.໓໗-໓໘) ວຸຕ຺ຕໍ. ອສງ຺ຂຕສ຺ສ ສຈ຺ຈສ຺ສາຕິ ນິໂຣຘສຈ຺ຈສ຺ສ. ຕຎ຺ຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສມາຄມ຺ມ ອກຕຕ຺ຕາ ສຍເມວ ນິປ຺ຜນ຺ນນ຺ຕິ ອສງ຺ຂຕໍ. ຐິຕສ຺ສາຕິ ນິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ຐິຕສ຺ສ, ນ ຐານປ຺ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ປຸນ ຕເທວ ລກ຺ຂຓທ຺ວຍໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ທ຺ວາທສ ລກ຺ຂຓານີຕິ ອາຫ.

ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ກຕິ ກຸສລາຕິອາທີສຸ ອພ຺ຍາກຕນ຺ຕິ ວິປາກາພ຺ຍາກຕໍ ກິຣິຍາພ຺ຍາກຕໍ ຣູປາພ຺ຍາກຕໍ ນິພ຺ພານາພ຺ຍາກຕນ຺ຕິ ຈຕູສຸ ອພ຺ຍາກເຕສຸ ນິພ຺ພານາພ຺ຍາກຕໍ. ຈຕ຺ຕາຣິປິ ຫິ ກຸສລາກຸສລລກ຺ຂເຓນ ນ ພ຺ຍາກຕຕ຺ຕາ ອພ຺ຍາກຕານິ. ສິຍາ ກຸສລນ຺ຕິ ກາມາວຈຣຣູປາວຈຣາຣູປາວຈຣກຸສລານໍ ວເສນ ກຸສລມ຺ປິ ຠເວຍ຺ຍ. ສິຍາ ອກຸສລນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສາກຸສລວເສນ. ສິຍາ ອພ຺ຍາກຕນ຺ຕິ ກາມາວຈຣຣູປາວຈຣາຣູປາວຈຣວິປາກກິຣິຍານໍ ຣູປານຎ຺ຈ ວເສນ. ສິຍາ ຕີຓິ ສຈ຺ຈານີຕິອາທີສຸ ສງ຺ຄຫິຕານີຕິ ຄຓິຕານິ. ວຕ຺ຖຸວເສນາຕິ ອກຸສລກຸສລາພ຺ຍາກຕທຸກ຺ຂສມຸທຍນິໂຣຘມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕວຕ຺ຖຸວເສນ. ຍໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ອກຸສລນ຺ຕິ ຐເປຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫໍ ອວເສສໍ ອກຸສລໍ. ອກຸສລຏ຺ເຐນ ທ຺ເວ ສຈ຺ຈານິ ເອກສຈ຺ເຈນ ສງ຺ຄຫິຕານີຕິ ອິມານິ ທ຺ເວ ທຸກ຺ຂສມຸທຍສຈ຺ຈານິ ອກຸສລຏ຺ເຐນ ເອກສຈ຺ເຈນ ສງ຺ຄຫິຕານິ, ອກຸສລສຈ຺ຈໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກສຈ຺ຈໍ ທ຺ວີຫິ ສຈ຺ເຈຫິ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ເອກໍ ອກຸສລສຈ຺ຈໍ ທ຺ວີຫິ ທຸກ຺ຂສມຸທຍສຈ຺ເຈຫິ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ຍໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ກຸສລນ຺ຕິ ເຕຠູມກໍ ກຸສລໍ. ອິມານິ ທ຺ເວ ທຸກ຺ຂມຄ຺ຄສຈ຺ຈານິ ກຸສລຏ຺ເຐນ ເອກສຈ຺ເຈນ ສງ຺ຄຫິຕານິ, ກຸສລສຈ຺ຈໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເອກໍ ກຸສລສຈ຺ຈໍ ທ຺ວີຫິ ທຸກ຺ຂມຄ຺ຄສຈ຺ເຈຫິ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ຍໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ອພ຺ຍາກຕນ຺ຕິ ເຕຠູມກວິປາກກິຣິຍາ ຣູປຎ຺ຈ. ອິມານິ ທ຺ເວ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘສຈ຺ຈານິ ອພ຺ຍາກຕຏ຺ເຐນ ເອກສຈ຺ເຈນ ສງ຺ຄຫິຕານິ, ເອກໍ ອພ຺ຍາກຕສຈ຺ຈໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເອກໍ ອພ຺ຍາກຕສຈ຺ຈໍ ທ຺ວີຫິ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘສຈ຺ເຈຫິ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ຕີຓິ ສຈ຺ຈານິ ເອກສຈ຺ເຈນ ສງ຺ຄຫິຕານີຕິ ສມຸທຍມຄ຺ຄນິໂຣຘສຈ຺ຈານິ ເອເກນ ອກຸສລກຸສລາພ຺ຍາກຕຠູເຕນ ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈນ ສງ຺ຄຫິຕານິ. ເອກໍ ສຈ຺ຈໍ ຕີຫິ ສຈ຺ເຈຫິ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ເອກໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ວິສຸໍ ອກຸສລກຸສລອພ຺ຍາກຕຠູເຕຫິ ສມຸທຍມຄ຺ຄນິໂຣຘສຈ຺ເຈຫິ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ທຸກ຺ຂສມຸທຍສຈ຺ຈານິ ອກຸສລຏ຺ເຐນ ສມຸທຍສຈ຺ເຈນ ສງ຺ຄຫິຕານິ, ທຸກ຺ຂມຄ຺ຄສຈ຺ຈານິ ກຸສລຏ຺ເຐນ ມຄ຺ຄສຈ຺ເຈນ ສງ຺ຄຫິຕານິ, ນ ທສ຺ສນຏ຺ເຐນ. ທຸກ຺ຂນິໂຣຘສຈ຺ຈານິ ອພ຺ຍາກຕຏ຺ເຐນ ນິໂຣຘສຈ຺ເຈນ ສງ຺ຄຫິຕານິ, ນ ອສງ຺ຂຕຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ.

໒. ທຸຕິຍສຸຕ຺ຕນ຺ຕປາຬິວຓ຺ຓນາ

໑໓. ປຸນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖວເສນ ສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘໍ ນິທ຺ທິສິຕຸກາໂມ ປຸພ຺ເພ ເມ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິກໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ. ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ໂພຘາຕິ ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສມ຺ໂພຘິໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໂຕ ປຸພ຺ເພ. ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສາຕິ ສພ຺ພຘມ຺ເມ ອປ຺ປຏິວິທ຺ຘສ຺ສ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ເສວ ສໂຕຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູຕສ຺ເສວ. ເອຕທໂຫສີຕິ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ເອຕໍ ປຣິວິຕກ຺ກິຕໍ ອໂຫສິ. ອສ຺ສາໂທຕິ ອສ຺ສາທີຍຕີຕິ ອສ຺ສາໂທ. ອາທີນໂວຕິ ໂທໂສ. ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ອປຄມນໍ. ສຸຂນ຺ຕິ ສຸຂຍຕີຕິ ສຸຂໍ, ຍສ຺ສຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ສຸຂິຕໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສມນສ຺ສນ຺ຕິ ປີຕິໂສມນສ຺ສໂຍຄໂຕ ໂສຠນໍ ມໂນ ອສ຺ສາຕິ ສຸມໂນ, ສຸມນສ຺ສ ຠາໂວ ໂສມນສ຺ສໍ, ສຸຂເມວ ປີຕິໂຍຄໂຕ ວິເສສິຕໍ. ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອທ຺ຘຸວໍ. ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂວຕ຺ຖຸຕ຺ຕາ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕ຺ຕາ ຈ ທຸກ຺ຂໍ. ວິປຣິຓາມຘມ຺ມນ຺ຕິ ອວສີ ຫຸຕ຺ວາ ຊຣາຠງ຺ຄວເສນ ປຣິວຕ຺ຕນປກຕິກໍ. ເອເຕນ ອນຕ຺ຕຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຉນ຺ທຣາຄວິນໂຍຕິ ຉນ຺ທສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຣາຄສ຺ສ ສໍວຣຓໍ, ນ ວຓ຺ຓຣາຄສ຺ສ. ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ຉນ຺ທຣາຄສ຺ສ ປຊຫນໍ.

ຍາວກີວຎ຺ຈາຕິອາທີສຸ ຍາວ ອິເມສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ…ເປ… ຍຖາຠູຕໍ ນາພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ ນ ອຘິເກນ ຎາເຓນ ປຏິວິຊ຺ຌິໍ, ຕາວ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາວໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອຠິສເມຕາວີ ອຣຫນ຺ຕິ ເນວາຫໍ ປຈ຺ຈຎ຺ຎາສິໍ ເນວ ປຏິຎ຺ຎໍ ອກາສິນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ຘໂຕ ອຕ຺ໂຖ. ກີວຎ຺ຈາຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ຍໂຕຕິ ຍສ຺ມາ, ຍທາ ວາ. ອຖາຕິ ອນນ຺ຕຣໍ. ຎາຓຎ຺ຈ ປນ ເມ ທສ຺ສນໍ ອຸທປາທີຕິ ທສ຺ສນກິຈ຺ຈກຣເຓນ ທສ຺ສນສງ຺ຂາຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓຎ຺ຈ ເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ອກຸປ຺ປາຕິ ໂກເປຕຸໍ ຈາເລຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ. ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລວິມຸຕ຺ຕິ. ເອຕາຍ ເອວ ຜລປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ມຄ຺ຄນິພ຺ພານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາປິ ວຸຕ຺ຕາວ ໂຫນ຺ຕິ. ອຍມນ຺ຕິມາ ຊາຕີຕິ ອຍໍ ປຈ຺ຉິມາ ຂນ຺ຘປ຺ປວຕ຺ຕິ. ນຕ຺ຖິທານິ ປຸນພ຺ຠໂວຕິ ອິທານິ ປຸນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ. ເອເຕນ ປຫີນກິເລສປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ວຸຕ຺ຕາ. ອຣຫໂຕ ຫິ ອວສິຏ຺ຐກິເລສປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ນ ໂຫຕິ.

໓. ທຸຕິຍສຸຕ຺ຕນ຺ຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໔. ສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘຎາຓໂຍຊນກ຺ກເມ ຈ ອຍໍ ຣູປສ຺ສ ອສ຺ສາໂທຕິ ປຫານປ຺ປຏິເວໂຘຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ‘‘ອຍໍ ຕຓ຺ຫາສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ຣູປສ຺ສ ອສ຺ສາໂທ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສມຸທຍປ຺ປຫານສງ຺ຂາໂຕ ສມຸທຍສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວໂຘ. ສມຸທຍສຈ຺ຈນ຺ຕິ ສມຸທຍສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘຎາຓໍ. ອຣິຍສຈ຺ຈາຣມ຺ມຓຎາຓມ຺ປິ ຫິ ‘‘ເຍ ເກຈິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ສພ຺ເພ ເຕ ຈຕູສຸ ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໐໐) ວິຍ ‘‘ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ ຣູປສ຺ສ ອາທີນໂວຕິ ປຣິຎ຺ຎາປຏິເວໂຘຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ‘‘ອຍໍ ຣູປສ຺ສ ອາທີນໂວ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ທຸກ຺ຂປຣິຎ຺ຎາສງ຺ຂາໂຕ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວໂຘ. ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘຎາຓໍ. ອິທໍ ຣູປສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາປຏິເວໂຘຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ‘‘ອິທໍ ຣູປສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ນິໂຣຘສຈ຺ຉິກິຣິຍາສງ຺ຂາໂຕ ນິໂຣຘສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວໂຘ. ນິໂຣຘສຈ຺ຈນ຺ຕິ ນິໂຣຘສຈ຺ຈາຣມ຺ມຓໍ ນິໂຣຘສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘຎາຓໍ. ຍາ ອິເມສຸ ຕີສຸ ຐາເນສູຕິ ອິເມສຸ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ຕີສຸ ສມຸທຍທຸກ຺ຂນິໂຣເຘສຸ ປຏິເວຘວເສນ ປວຕ຺ຕາ ຍາ ທິຏ຺ຐິ ໂຍ ສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ໂຍຊນາ. ຠາວນາປຏິເວໂຘຕິ ອຍໍ ມຄ຺ຄຠາວນາສງ຺ຂາໂຕ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວໂຘ. ມຄ຺ຄສຈ຺ຈນ຺ຕິ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘຎາຓໍ.

໑໕. ປຸນ ອປເຣນ ປຣິຍາເຍນ ສຈ຺ຈານິ ຈ ສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ກຕິຫາກາເຣຫິ ສຈ຺ຈນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂພຘິສຕ຺ຕາ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ນາ ຊຣາມຣຓາທິກສ຺ສ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສ຺ສ ຊາຕິອາທິກໍ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ເອສນ຺ຕິ, ຕຖາ ເອສນ຺ຕາ ຈ ຊຣາມຣຓາທິກສ຺ສ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສ຺ສ ຊາຕິອາທິກໍ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ‘‘ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວວຕ຺ຖເປນ຺ໂຕ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສາ ຈ ເອສນາ ໂສ ຈ ປຣິຄ຺ຄໂຫ ສຈ຺ຈານໍ ເອສນຕ຺ຕາ ປຣິຄ຺ຄຫຕ຺ຕາ ຈ ‘‘ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ເອສນຏ຺ເຐນ ປຣິຄ຺ຄຫຏ຺ເຐນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍຎ຺ຈ ວິຘິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫ ລພ຺ຠຕິເຍວ, ສາວການໍ ປນ ອນຸສ຺ສວວເສນ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫ ລພ຺ຠຕິ. ປຏິເວຘຏ຺ເຐນາຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ຕຖາ ເອສິຕານໍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕານຎ຺ຈ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ເອກປຏິເວຘຏ຺ເຐນ.

ກິໍນິທານນ຺ຕິອາທີສຸ ນິທານາທີນິ ສພ຺ພານິ ກາຣຓເວວຈນານິ. ກາຣຓຎ຺ຫິ ຍສ຺ມາ ຜລໍ ນິເທຕິ ‘‘ຫນ຺ທ ນໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອປ຺ເປຕິ ວິຍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນິທານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ມາ ຜລໍ ຕໂຕ ສມຸເທຕິ, ຊາຍຕິ, ປຠວຕິ; ຕສ຺ມາ ສມຸທໂຍ, ຊາຕິ, ປຠໂວຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ກິໍ ນິທານໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ກິໍນິທານໍ. ໂກ ສມຸທໂຍ ເອຕສ຺ສາຕິ ກິໍສມຸທຍໍ. ກາ ຊາຕິ ເອຕສ຺ສາຕິ ກິໍຊາຕິກໍ. ໂກ ປຠໂວ ເອຕສ຺ສາຕິ ກິໍປຠວໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕສ຺ສ ຊາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອຕ຺ເຖນ ນິທານຎ຺ເຈວ ສມຸທໂຍ ຈ ຊາຕິ ຈ ປຠໂວ ຈ, ຕສ຺ມາ ຊາຕິນິທານນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ. ຊຣາມຣຓສມຸທຍນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍໍ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ. ຊຣາມຣຓນິໂຣຘນ຺ຕິ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ. ຊຣາມຣຓນິໂຣຘຄາມິນິໍ ປຏິປທນ຺ຕິ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ. ອິມິນາວ ນເຍນ ສພ຺ພປເທສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑໖. ນິໂຣຘປ຺ປຊານນາຕິ ອາຣມ຺ມຓກຣເຓນ ນິໂຣຘສ຺ສ ປຊານນາ. ຊາຕິ ສິຍາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ, ສິຍາ ສມຸທຍສຈ຺ຈນ຺ຕິ ຠວປຈ຺ຈຍາ ປຎ຺ຎາຍນຏ຺ເຐນ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ, ຊຣາມຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ອວິຊ຺ຊາ ສິຍາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈນ຺ຕິ ປນ ອາສວສມຸທຍາ ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍຏ຺ເຐນາຕິ.

ສຈ຺ຈກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ໂພຊ຺ຌງ຺ຄກຖາ

ໂພຊ຺ຌງ຺ຄກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໗. ອິທານິ ສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘສິທ຺ຘໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄວິເສສໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ກຖິຕາຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄກຖາຍ ອປຸພ຺ພຕ຺ຖານຸວຓ຺ຓນາ. ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ຕາວ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິ ໂພຘິຍາ, ໂພຘິສ຺ສ ວາ ອງ຺ຄາຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໕.໑໘໒) – ຍາ ຫິ ອຍໍ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄີ, ຍາຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຍ ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈປຕິຏ຺ຐານາຍູຫນກາມສຸຂຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄອຸຈ຺ເຉທສສ຺ສຕາຠິນິເວສາທີນໍ ອເນເກສໍ ອຸປທ຺ທວານໍ ປຏິປກ຺ຂຠູຕາຍ ສຕິຘມ຺ມວິຈຍວີຣິຍປີຕິປສ຺ສທ຺ຘິສມາຘິອຸເປກ຺ຂາສງ຺ຂາຕາຍ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄິຍາ ອຣິຍສາວໂກ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ກຕ຺ວາ ໂພຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ກິເລສສນ຺ຕານນິທ຺ທາຍ ວຸຏ຺ຐຫຕິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ວາ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ນິພ຺ພານເມວ ວາ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ຠາເວຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໘; ທີ. ນິ. ໓.໑໔໓). ຕສ຺ສາ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄີສງ຺ຂາຕາຍ ໂພຘິຍາ ອງ຺ຄາຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ຌານງ຺ຄມຄ຺ຄງ຺ຄາທໂຍ ວິຍ. ໂຍເປສ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຍ ເອຕາຍ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄິຍາ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ກຕ຺ວາ ອຣິຍສາວໂກ ໂພຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສ ໂພຘິສ຺ສ ອງ຺ຄາຕິປິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ເສນງ຺ຄຣຖງ຺ຄາທໂຍ ວິຍ. ເຕນາຫຸ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ‘‘ພຸຊ຺ຌນກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອງ຺ຄາຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ’’ຕິ. ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທີນໍ ອຕ຺ໂຖ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ໂຕ.

ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຕ຺ຖນິທ຺ເທເສ ໂພຘາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກສ຺ສ ພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ? ມຄ຺ຄຜເລຫິ ນິພ຺ພານສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ກຕກິຈ຺ຈສ຺ສ ພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ, ມຄ຺ເຄນ ວາ ກິເລສນິທ຺ທາໂຕ ປພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ ຜເລນ ປພຸທ຺ຘຠາວຕ຺ຖາຍາປີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ພລວວິປສ຺ສນາຍປິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ໂພຘາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອຍໍ ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ ສາຘາຣຓຕ຺ໂຖ. ຕີສຸປິ ຫິ ຐາເນສຸ ໂພຘາຍ ນິພ຺ພານປຏິເວຘາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອເຕນ ໂພຘິຍາ ອງ຺ຄາຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິອາທີຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຈຕຸກ຺ເກຫິ ວຸຕ຺ຕານໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປິ ຈ ພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ ສກິຈ຺ຈກຣເຓ ສມຕ຺ຖຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ກຕ຺ຕຸນິທ຺ເທໂສ. ພຸຊ຺ຌນຏ຺ເຐນາຕິ ສກິຈ຺ຈກຣຓສມຕ຺ຖຕ຺ເຕປິ ສຕິ ກຕ຺ຕຸໂນ ອຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຠາວນິທ຺ເທໂສ. ໂພເຘນ຺ຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຠາວນາຍ ພຸຊ຺ຌນ຺ຕານໍ ໂຍຄີນໍ ປໂຍຊກຕ຺ຕາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ ເຫຕຸກຕ຺ຕຸນິທ຺ເທໂສ. ໂພຘນຏ຺ເຐນາຕິ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປໂຍຊກເຫຕຸກຕ຺ຕຸນາ ຠາວນິທ຺ເທໂສ. ເອເຕຫິ ໂພຘິຍາ ອງ຺ຄາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂພຘິປກ຺ຂິຍຏ຺ເຐນາຕິ ພຸຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ໂພຘີຕິ ລທ຺ຘນາມສ຺ສ ໂຍຄິສ຺ສ ປກ຺ເຂ ຠວຕ຺ຕາ. ອຍເມເຕສໍ ໂຍຄິໂນ ອຸປກາຣກຕ຺ຕນິທ຺ເທໂສ. ເອເຕຫິ ໂພຘິສ຺ສ ອງ຺ຄາຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ພຸທ຺ຘິລຠນຏ຺ເຐນາຕິອາທິເກ ຉກ຺ເກ ພຸທ຺ຘິລຠນຏ຺ເຐນາຕິ ໂຍຄາວຈເຣນ ພຸທ຺ຘິຍາ ປາປຸຓນຏ຺ເຐນ. ໂຣປນຏ຺ເຐນາຕິ ສຕ຺ຕານໍ ປຕິຏ຺ຐາປນຏ຺ເຐນ. ປາປນຏ຺ເຐນາຕິ ປຕິຏ຺ຐາປິຕາຍ ນິຏ຺ຐາປນຏ຺ເຐນ. ອິເມ ວິປສ຺ສນາໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ປຕິ-ອຠິ-ສໍ-ອິຕິ ຕີຫິ ອຸປສຄ຺ເຄຫິ ວິເສສິຕາ ມຄ຺ຄຜລໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິ ວທນ຺ຕິ. ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຘມ຺ມໂວຫາເຣນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ ໂພຘິຍາ ອງ຺ຄາຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ມູລມູລກາທິທສກວຓ຺ຓນາ

໑໘. ມູລຏ຺ເຐນາຕິອາທິເກ ມູລມູລເກ ທສເກ ມູລຏ຺ເຐນາຕິ ວິປສ຺ສນາທີສຸ ປຸຣິມາ ປຸຣິມາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ປຈ຺ຉິມານໍ ປຈ຺ຉິມານໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານຎ຺ຈ ສຫຊາຕຘມ຺ມານຎ຺ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຎ຺ຈ ມູລຏ຺ເຐນ. ມູລຈຣິຍຏ຺ເຐນາຕິ ມູລໍ ຫຸຕ຺ວາ ຈຣິຍາ ປວຕ຺ຕິ ມູລຈຣິຍາ. ເຕນ ມູລຈຣິຍຏ຺ເຐນ, ມູລໍ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມູລປຣິຄ຺ຄຫຏ຺ເຐນາຕິ ເຕ ເອວ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ອາທິໂຕ ປຠຸຕິ ອຸປ຺ປາທນຕ຺ຖາຍ ປຣິຄຍ຺ຫມານຕ຺ຕາ ປຣິຄ຺ຄຫາ, ມູລານິເຍວ ປຣິຄ຺ຄຫາ ມູລປຣິຄ຺ຄຫາ. ເຕນ ມູລປຣິຄ຺ຄຫຏ຺ເຐນ. ເຕ ເອວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຣິວາຣວເສນ ປຣິວາຣຏ຺ເຐນ. ຠາວນາປາຣິປູຣິວເສນ ປຣິປູຣຓຏ຺ເຐນ. ນິຏ຺ຐໍ ປາປຸຓນວເສນ ປຣິປາກຏ຺ເຐນ. ເຕ ເອວ ມູລານິ ຈ ຉພ຺ພິຘາ ປເຠທຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ປຏິສມ຺ຠິທາ ຈາຕິ ມູລປຏິສມ຺ຠິທາ. ເຕນ ມູລປຏິສມ຺ຠິທຏ຺ເຐນ. ມູລປຏິສມ຺ຠິທາປາປນຏ຺ເຐນາຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຠາວນານຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂຍຄິໂນ ຕໍ ມູລປຏິສມ຺ຠິທໍ ປາປນຏ຺ເຐນ. ຕສ຺ເສວ ໂຍຄິໂນ ຕສ຺ສາ ມູລປຏິສມ຺ຠິທາຍ ວສີຠາວຏ຺ເຐນ. ເສເສສຸປິ ອີທິເສສຸ ປຸຄ຺ຄລໂວຫາເຣສຸ ໂພຘິສ຺ສ ອງ຺ຄາຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມູລປຏິສມ຺ຠິທາຍ ວສີຠາວປ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປີຕິ ອີທິເສສຸປິ ນິຏ຺ຐາວຈເນສຸ ຜລໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວສີຠາວໍ ປຕ຺ຕານນ຺ຕິປິ ປາໂຐ.

ມູລມູລກທສກໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ເສເສສຸປິ ເຫຕຸມູລກາທີສຸ ນວສຸ ທສເກສຸ ອິມິນາວ ນເຍນ ສາຘາຣຓວຈນານໍ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອສາຘາຣເຓສຸ ປນ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ເອວ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ຊນກຕ຺ຕາ ເຫຕູ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຍາ ນາມ. ເຕ ເອວ ຕທງ຺ຄສມຸຈ຺ເຉທປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິສຸທ຺ຘິຠູຕຕ຺ຕາ ວິສຸທ຺ຘິ ນາມ. ວຊ຺ຊວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ອນວຊ຺ຊາ ນາມ. ‘‘ສພ຺ເພປິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ເນກ຺ຂມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ນາມ. ກິເລເສຫິ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕທງ຺ຄວິມຸຕ຺ຕິອາທິວເສນ ວິມຸຕ຺ຕິ ນາມ. ມຄ຺ຄຜລໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ວິສຍີຠູເຕຫິ ອາສເວຫິ ວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ອນາສວາ. ຕິວິຘາປິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ກິເລເສຫິ ສຸຎ຺ຎຕ຺ຕາ ຕທງ຺ຄວິເວກາທິວເສນ ວິເວກາ. ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ປຣິຈ຺ຈາຄໂວສຄ຺ຄຕ຺ຕາ ປກ຺ຂນ຺ທນໂວສຄ຺ຄຕ຺ຕາ ຈ ໂວສຄ຺ຄາ. ຜລໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ປກ຺ຂນ຺ທນໂວສຄ຺ຄຕ຺ຕາ ໂວສຄ຺ຄາ.

໑໙. ມູລຏ຺ຐໍ ພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິອາທໂຍ ເອເກກປທວເສນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ນວ ທສກາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ວສີຠາວປ຺ປຕ຺ຕານນ຺ຕິ ປທໍ ປນ ວຕ຺ຕມານວຈນາຠາເວນ ນ ໂຍຊິຕໍ. ປຣິຄ຺ຄຫຏ຺ຐາທໂຍ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ.

໒໐. ປຸນ ເຖໂຣ ອຕ຺ຕນາ ເທສິຕໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິທ຺ເທສວເສນ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ເອກໍ ສມຍນ຺ຕິອາທິກໍ ນິທານໍ ວຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ຕາວ ອຸທ຺ທິສິ. ອຕ຺ຕນາ ເທສິຕສຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວ ເຈຕ຺ຖ ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕຕິ ປເນຕ຺ຖ ເທສກພ຺ຍຕ຺ຕິຠາວຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອີທິສຎ຺ຫິ ວຈນໍ ໂລເກ ຄນ຺ເຖສຸ ປຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ. ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍນ຺ຕິ ສກລໍ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ. ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍຄຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ເສສທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ອິຕິ ເຈ ເມ ໂຫຕີຕິ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄຕິ ເອວຎ຺ເຈ ມຍ຺ຫໍ ໂຫຕິ. ອປ຺ປມາໂຓຕິ ເມ ໂຫຕີຕິ ອປ຺ປມາໂຓຕິ ເອວໍ ເມ ໂຫຕິ. ສຸສມາຣທ຺ໂຘຕິ ເມ ໂຫຕີຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ປຣິປຸຓ຺ໂຓຕິ ເອວໍ ເມ ໂຫຕິ. ຕິຏ຺ຐນ຺ຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕິວເສນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕໍ. ຈວຕີຕິ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໂຕ ອປຄຈ຺ຉຕິ. ເສສໂພຊ຺ຌງ຺ເຄສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຣາຊມຫາມຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຣຎ຺ໂຎ ມຫາອມຈ຺ຈສ຺ສ, ມຫຕິຍາ ວາ ໂຠຄມຕ຺ຕາຍ ໂຠຄປ຺ປມາເຓນ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ. ນານາຣຕ຺ຕານນ຺ຕິ ນານາຣງ຺ຄຣຕ຺ຕານໍ, ປູຣຓຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ, ນານາຣຕ຺ເຕຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸສ຺ສກຣຓ຺ຑໂກຕິ ທຸສ຺ສເປຬາ. ທຸສ຺ສຍຸຄນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຍຸຄລໍ. ປາຣຸປິຕຸນ຺ຕິ ອຈ຺ຉາເທຕຸໍ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ເຖຣສ຺ສ ຜລໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ກຖິຕາ. ຍທາ ຫິ ເຖໂຣ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ສີສໍ ກຕ຺ວາ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ຕທາ ອິຕເຣ ຕທນ຺ວຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍທາ ຘມ຺ມວິຈຍາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ, ຕທາ ເສສາປິ ຕທນ຺ວຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຓ຺ຓວສີຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເຖໂຣ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ກເຖສີຕິ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໑. ກຖໍ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ອິຕິ ເຈ ໂຫຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄຕິ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ສີສໍ ກຕ຺ວາ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ເຎສຸ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ເອວໍ ອຍໍ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ໂຫຕີຕິ ອິຕິ ເຈ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ກຖໍ ໂສ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍາວຕາ ນິໂຣຘູປຏ຺ຐາຕີຕິ ຍຕ຺ຕເກນ ກາເລນ ນິໂຣໂຘ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຍຕ຺ຕເກ ກາເລ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ນິພ຺ພານໍ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍາວຕາ ອຈ຺ຈີຕິ ຍຕ຺ຕເກນ ປຣິມາເຓນ ຊາລາ. ກຖໍ ອປ຺ປມາໂຓ ອິຕິ ເຈ ໂຫຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄຕິ ນ ອປ຺ປມາເຓປິ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ວິຊ຺ຊມາເນ ເອວໍ ອຍໍ ອປ຺ປມາໂຓ ໂຫຕີຕິ ອິຕິ ເຈ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ໂສ ອປ຺ປມາໂຓ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ກຖໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປມາຓພທ຺ຘາຕິ ກິເລສາ ຈ ປຣິຍຸຏ຺ຐານາ ຈ ໂປໂນຠວິກສງ຺ຂາຣາ ຈ ປມາຓພທ຺ຘາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ‘‘ຣາໂຄປມາຓກຣໂຓ, ໂທໂສ ປມາຓກຣໂຓ, ໂມໂຫ ປມາຓກຣໂຓ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໕໙) ວຈນໂຕ ຣາຄາທໂຍ ຍສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ‘‘ອຍໍ ເອຕ຺ຕໂກ’’ຕິ ຕສ຺ສ ປມາຓກຣຓໂຕ ປມາຓໍ ນາມ. ຕສ຺ມິໍ ປມາເຓ ພທ຺ຘາ ປຏິພທ຺ຘາ ອາຍຕ຺ຕາຕິ ກິເລສາທໂຍ ປມາຓພທ຺ຘາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ກິເລສາຕິ ອນຸສຍຠູຕາ, ປຣິຍຸຏ຺ຐານາຕິ ສມຸທາຈາຣປ຺ປຕ຺ຕກິເລສາ. ສງ຺ຂາຣາ ໂປໂນຠວິກາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠວກຣຓໍ ປຸນຠໂວ, ປຸນຠໂວ ສີລເມເຕສນ຺ຕິ ໂປນຠວິກາ, ໂປນຠວິກາ ເອວ ໂປໂນຠວິກາ. ກຸສລາກຸສລກມ຺ມສງ຺ຂາຕາ ສງ຺ຂາຣາ. ອປ຺ປມາໂຓຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສ຺ສ ປມາຓສ຺ສ ອຠາເວນ ອປ຺ປມາໂຓ. ມຄ຺ຄຜລານມ຺ປິ ອປ຺ປມາຓຕ຺ຕາ ຕໂຕ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ອຈລຏ຺ເຐນ ອສງ຺ຂຕຏ຺ເຐນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠງ຺ຄາຠາວໂຕ ອຈໂລ, ປຈ຺ຈຍາຠາວໂຕ ອສງ຺ຂໂຕ. ໂຍ ຫິ ອຈໂລ ອສງ຺ຂໂຕ ຈ, ໂສ ອຕິວິຍ ປມາຓວິຣຫິໂຕ ໂຫຕິ.

ກຖໍ ສຸສມາຣທ຺ໂຘ ອິຕິ ເຈ ໂຫຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄຕິ ອນນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ວິສມາຕິ ສຍຎ຺ຈ ວິສມຕ຺ຕາ, ວິສມສ຺ສ ຈ ຠາວສ຺ສ ເຫຕຸຕ຺ຕາ ວິສມາ. ສມຘມ຺ໂມຕິ ສນ຺ຕຏ຺ເຐນ ປຓີຕຏ຺ເຐນ ສໂມ ຘມ຺ໂມ. ປມາຓາຠາວໂຕ ສນ຺ໂຕ. ‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂຕາ ວາ ອສງ຺ຂຕາ ວາ, ວິຣາໂຄ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໓໔; ອິຕິວຸ. ໙໐) ວຈນໂຕ ສພ຺ພຘມ຺ມຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນ ປຓີໂຕ. ຕສ຺ມິໍ ສມຘມ຺ໂມຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສຸສເມ ອາຣທ຺ໂຘ ສຸສມາຣທ຺ໂຘ. ອາວຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ປວຕ຺ຕກາລໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸປ຺ປາທາທິສງ຺ຂາເຕ ນິພ຺ພາເນ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ປວຕ຺ຕຕິ. ອຸປ຺ປາທາທີນິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖານິ. ເສສໂພຊ຺ຌງ຺ຄມູລເກສຸປິ ວາເຣສຸ ເອເສວ ນໂຍ.

ໂພຊ຺ຌງ຺ຄກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ເມຕ຺ຕາກຖາ

ເມຕ຺ຕາກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໒. ອິທານິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄກຖານນ຺ຕຣໍ ກຖິຕາຍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄກຖາຄຕິຍາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ເມຕ຺ຕາກຖາຍ ອປຸພ຺ພຕ຺ຖານຸວຓ຺ຓນາ. ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ຕາວ ອາເສວິຕາຍາຕິ ອາທເຣນ ເສວິຕາຍ. ຠາວິຕາຍາຕິ ວຑ຺ຒິຕາຍ. ພຫຸລີກຕາຍາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຕາຍ. ຍານີກຕາຍາຕິ ຍຸຕ຺ຕຍານສທິສາຍ ກຕາຍ. ວຕ຺ຖຸກຕາຍາຕິ ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ວຕ຺ຖຸ ວິຍ ກຕາຍ. ອນຸຏ຺ຐິຕາຍາຕິ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາຍ. ປຣິຈິຕາຍາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ຈິຕາຍ ອຸປຈິຕາຍ. ສຸສມາຣທ຺ຘາຍາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ສມາຣທ຺ຘາຍ ສຸກຕາຍ. ອານິສໍສາຕິ ຄຸຓາ. ປາຏິກງ຺ຂາຕິ ປຏິກງ຺ຂິຕພ຺ພາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ສຸຂໍ ສຸປຕີຕິ ຍຖາ ເສສຊນາ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕມານາ ກາກຈ຺ຉມານາ ທຸກ຺ຂໍ ສຸປນ຺ຕິ, ເອວໍ ອສຸປິຕ຺ວາ ສຸຂໍ ສຸປຕິ. ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກນ຺ໂຕປິ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປນ຺ໂນ ວິຍ ໂຫຕິ. ສຸຂໍ ປຏິພຸຊ຺ຌຕີຕິ ຍຖາ ອຎ຺ເຎ ນິຕ຺ຖຸນນ຺ຕາ ວິຊມ຺ຠນ຺ຕາ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕາ ທຸກ຺ຂໍ ປຏິພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ເອວໍ ອປຏິພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ວິກສມານມິວ ປທຸມໍ ສຸຂໍ ນິພ຺ພິກາຣໍ ປຏິພຸຊ຺ຌຕິ. ນ ປາປກໍ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕີຕິ ສຸປິນໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ຠທ຺ທກເມວ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ. ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍ ປູຊໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ໂຫຕິ. ຍຖາ ປນຎ຺ເຎ ອຕ຺ຕານໍ ໂຈເຣຫິ ປຣິວາຣິຕໍ ວິຍ ວາເຬຫິ ອຸປທ຺ທຸຕໍ ວິຍ ປປາເຕ ປຕນ຺ຕໍ ວິຍ ຈ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ປາປກໍ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ. ມນຸສ຺ສານໍ ປິໂຍ ໂຫຕີຕິ ອຸເຣ ອາມຸຕ຺ຕມຸຕ຺ຕາຫາໂຣ ວິຍ ສີເສ ປິຬນ຺ຘມາລາ ວິຍ ຈ ມນຸສ຺ສານໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ ມນາໂປ. ອມນຸສ຺ສານໍ ປິໂຍ ໂຫຕີຕິ ຍເຖວ ຈ ມນຸສ຺ສານໍ, ເອວໍ ອມນຸສ຺ສານມ຺ປິ ປິໂຍ ໂຫຕິ. ເທວຕາ ຣກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ປຸຕ຺ຕມິວ ມາຕາປິຕໂຣ ເທວຕາ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ. ນາສ຺ສ ອຄ຺ຄິ ວາ ວິສໍ ວາ ສຕ຺ຖໍ ວາ ກມຕີຕິ ເມຕ຺ຕາວິຫາຣິສ຺ສ ກາເຍ ອຄ຺ຄິ ວາ ວິສໍ ວາ ສຕ຺ຖໍ ວາ ນ ກມຕິ ນ ປວິສຕິ, ນາສ຺ສ ກາຍໍ ວິໂກເປຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຸວຏໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕີຕິ ເມຕ຺ຕາວິຫາຣິໂນ ຂິປ຺ປເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ, ນຕ຺ຖິ ຕສ຺ສ ທນ຺ຘາຍິຕຕ຺ຕໍ. ມຸຂວຓ຺ໂຓ ວິປ຺ປສີທຕີຕິ ພນ຺ຘນາ ປມຸຕ຺ຕຕາລປກ຺ກໍ ວິຍ ຈສ຺ສ ວິປ຺ປສນ຺ນວຓ຺ຓໍ ມຸຂໍ ໂຫຕິ. ອສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ກາລໍ ກໂຣຕີຕິ ເມຕ຺ຕາວິຫາຣິໂນ ສມ຺ໂມຫມຣຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມນ຺ໂຕ ວິຍ ກາລໍ ກໂຣຕິ. ອຸຕ຺ຕຣິ ອປ຺ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕຕິ ເມຕ຺ຕາສມາປຕ຺ຕິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອິໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ວິຍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປໂຄ ໂຫຕີຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເມຕ຺ຕານິທ຺ເທເສ ອໂນຘິໂສ ຜຣຓາຕິ ໂອຘິ ມຣິຍາທາ, ນ ໂອຘິ ອໂນຘິ. ຕໂຕ ອໂນຘິໂສ, ອໂນຘິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນິປ຺ປເທສໂຕ ຜຸສນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂອຘິໂສຕິ ປເທສວເສນ. ທິສາຜຣຓາຕິ ທິສາສຸ ຜຣຓາ. ສພ຺ເພຕິ ອນວເສສປຣິຍາທານໍ. ສຕ຺ຕາຕິປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ຎາຓກຖາມາຕິກາວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຣຸຬ຺ຫີສທ຺ເທນ ປນ ວີຕຣາເຄສຸປິ ອຍໍ ໂວຫາໂຣ ວຕ຺ຕຕິ ວິລີວມເຍປິ ພີຊນິວິເສເສ ຕາລວຓ຺ຏໂວຫາໂຣ ວິຍ. ອເວຣາຕິ ເວຣຣຫິຕາ. ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາຕິ ພ຺ຍາປາທຣຫິຕາ. ອນີຆາຕິ ນິທ຺ທຸກ຺ຂາ. ອນິຄ຺ຆາຕິປິ ປາໂຐ. ສຸຂີ ອຕ຺ຕານໍປຣິຫຣນ຺ຕູຕິ ສຸຂິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕຠາວໍ ວຕ຺ຕຍນ຺ຕຸ. ‘‘ອເວຣາ’’ຕິ ຈ ສກສນ຺ຕາເນ ຈ ປເຣ ປຏິຈ຺ຈ, ປຣສນ຺ຕາເນ ຈ ອິຕເຣ ປຏິຈ຺ຈ ເວຣາຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ, ‘‘ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາ’’ຕິອາທີສຸ ເວຣາຠາວາ ຕມ຺ມູລກພ຺ຍາປາທາຠາໂວ, ‘‘ອນີຆາ’’ຕິ ພ຺ຍາປາທາຠາວາ ຕມ຺ມູລກທຸກ຺ຂາຠາໂວ, ‘‘ສຸຂີ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣນ຺ຕູ’’ຕິ ທຸກ຺ຂາຠາວາສຸເຂນ ອຕ຺ຕຠາວປຣິຫຣຓໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ວຈນສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ. ອິເມສຸ ຈ ‘‘ອເວຣາ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິອາທີສຸ ຈຕູສຸປິ ວຈເນສຸ ຍໍ ຍໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວເສນ ເມຕ຺ຕາຍ ຜຣຕິ.

ປາຓາຕິອາທີສຸ ປາຓນຕາຍ ປາຓາ, ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠູຕຕ຺ຕາ ຠູຕາ, ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິຣໂຍ, ຕໍ ປຸໍ ຄລນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ປຸຄ຺ຄລາ. ອຕ຺ຕຠາໂວ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຣີຣໍ, ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກເມວ ວາ, ຕໍ ອຸປາທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕສພ຺ຠາວໂຕ, ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ປຣິຍາປນ຺ນາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ ອນ຺ໂຕຄຘາຕິ ອຕ຺ຕຠາວປຣິຍາປນ຺ນາ. ຍຖາ ຈ ສຕ຺ຕາຕິ ວຈນໍ, ເອວໍ ເສສານິປິ ຣຸຬ຺ຫີວເສນ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສພ຺ພາເນຕານິ ສພ຺ພສຕ຺ຕເວວຈນານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ກາມຎ຺ຈ ອຎ຺ຎານິປິ ‘‘ສພ຺ເພ ຊນ຺ຕູ ສພ຺ເພ ຊີວາ’’ຕິອາທີນິ ສພ຺ພສຕ຺ຕເວວຈນານິ ອຕ຺ຖິ, ປາກຏວເສນ ປນ ອິມາເນວ ປຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ອໂນຘິໂສ ຜຣຓາ ເມຕ຺ຕາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຍ ປນ ‘‘ສຕ຺ຕາ ປາຓາ’’ຕິອາທີນໍ ນ ເກວລໍ ວຈນມຕ຺ຕໂຕວ, ອຖ ໂຂ ອຕ຺ຖໂຕປິ ນານຕ຺ຕເມວ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ເຕສໍ ອໂນຘິໂສ ຜຣຓາ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຕສ຺ມາ ຕຖາ ອຕ຺ຖໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ອາກາເຣສຸ ອຎ຺ຎຕຣວເສນ ອໂນຘິໂສ ເມຕ຺ຕາຍ ຜຣຕິ.

ໂອຘິໂສ ຜຣເຓ ປນ ອິຕ຺ຖິໂຍ ປຸຣິສາຕິ ລິງ຺ຄວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຣິຍາ ອນຣິຍາຕິ ອຣິຍປຸຖຸຊ຺ຊນວເສນ, ເທວາມນຸສ຺ສາ ວິນິປາຕິກາຕິ ອຸປປຕ຺ຕິວເສນ. ທິສາຜຣເຓປິ ທິສາວິຠາຄໍ ອກຕ຺ວາ ສພ຺ພທິສາສຸ ‘‘ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຜຣຓໂຕ ອໂນຘິໂສ ຜຣຓາ ໂຫຕິ, ສພ຺ພທິສາສຸ ‘‘ສພ຺ພາ ອິຕ຺ຖິໂຍ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຜຣຓໂຕ ໂອຘິໂສ ຜຣຓາ.

ຍສ຺ມາ ປນ ອຍໍ ຕິວິຘາປິ ເມຕ຺ຕາຜຣຓາ ອປ຺ປນາປຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ຕີສຸ ວາເຣສຸ ອປ຺ປນາ ຄເຫຕພ຺ພາ. ອໂນຘິໂສ ຜຣເຓ ຕາວ ‘‘ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ອເວຣາ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ ເອກາ, ‘‘ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ ເອກາ ‘‘ອນີຆາ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ ເອກາ, ‘‘ສຸຂີ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣນ຺ຕູ’’ຕິ ເອກາ. ຕານິປິ ຫິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຫິໂຕປສໍຫາຣວເສເນວ ວຸຕ຺ຕານິ. ຫິໂຕປສໍຫາຣລກ຺ຂຓາ ຫິ ເມຕ຺ຕາ. ອິຕິ ‘‘ສຕ຺ຕາ’’ຕິອາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ອາກາເຣສຸ ຈຕສ຺ສນ຺ນໍ ຈຕສ຺ສນ຺ນໍ ອປ຺ປນານໍ ວເສນ ວີສຕິ ອປ຺ປນາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂອຘິໂສ ຜຣເຓ ‘‘ສພ຺ພາ ອິຕ຺ຖິໂຍ’’ຕິອາທີສຸ ສຕ຺ຕສຸ ອາກາເຣສຸ ຈຕສ຺ສນ຺ນໍ ຈຕສ຺ສນ຺ນໍ ວເສນ ອຏ຺ຐວີສຕິ ອປ຺ປນາ. ທິສາຜຣເຓ ປນ ‘‘ສພ຺ເພ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ສຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເອກເມກິສ຺ສາ ທິສາຍ ວີສຕິ ວີສຕິ ກຕ຺ວາ ທ຺ເວ ສຕານິ, ‘‘ສພ຺ພາ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ອິຕ຺ຖິໂຍ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເອກເມກິສ຺ສາ ທິສາຍ ອຏ຺ຐວີສຕິ ອຏ຺ຐວີສຕິ ກຕ຺ວາ ອສີຕິ ທ຺ເວ ສຕານີຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕານິ ອສີຕິ ຈ ອປ຺ປນາ. ອິຕິ ສພ຺ພານິປິ ອິຘ ວຸຕ຺ຕານິ ອຏ຺ຐວີສາຘິການິ ປຎ຺ຈ ອປ຺ປນາສຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈ ເມຕ຺ຕາຍ ຕິວິເຘນ ຜຣຓາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາ ກຣຸຓາມຸທິຕາອຸເປກ຺ຂານມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕາວ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑. ອິນ຺ທ຺ຣິຍວາຣວຓ຺ຓນາ

໒໓. ອຖ ເມຕ຺ຕູປສໍຫາຣາກາຣໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍາທິປຣິຠາວນຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ສພ຺ເພສໍ ສຕ຺ຕານໍ ປີຬນໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປີຬນນ຺ຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໂຕ ສຣີຣປີຬນໍ. ອຸປຆາຕນ຺ຕິ ພາຫິຣໂຕ ສຣີໂຣປຆາຕໍ. ສນ຺ຕາປນ຺ຕິ ຍຖາ ຕຖາ ວາ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາປນໍ. ປຣິຍາທານນ຺ຕິ ປກຕິຍາ ຊີວິຕາທິປຣິກ຺ຂຍໍ. ວິເຫສນ຺ຕິ ປຣໂຕ ຊີວິຕວິເຫຐນໍ. ວຊ຺ເຊຕ຺ວາຕິ ປີຬນາທີສຸ ເອເກກໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ເຕເນວ ອປເນຕ຺ວາ. ອິມານິ ປີຬນາທີນິ ປຎ຺ຈ ປທານິ ເມຕ຺ໂຕປສໍຫາຣສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂວິວຊ຺ຊນວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ, ອປີຬນາຍາຕິອາທີນິ ເມຕ຺ໂຕປສໍຫາຣວເສນ. ອປີຬນາຍາຕິ ອປີຬນາກາເຣນ, ສພ຺ເພ ສຕ຺ເຕ ເມຕ຺ຕາຍຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ມາ ເວຣິໂນ ມາ ທຸກ຺ຂິໂນ ມາ ທຸກ຺ຂິຕຕ຺ຕາຕິ ອິມານິປິ ຕີຓິ ເມຕ຺ໂຕປສໍຫາຣສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂປຏິກ຺ເຂປວຈນານິ. ມາ-ວຈນສ຺ສ ມາ ໂຫນ຺ຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອເວຣິໂນ ສຸຂິໂນ ສຸຂິຕຕ຺ຕາຕິ ອິມານິ ຕີຓິ ເມຕ຺ໂຕປສໍຫາຣວຈນານິ. ‘‘ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາ ອນີຆາ’’ຕິ ອິທໍ ທ຺ວຍໍ ‘‘ສຸຂິໂນ’’ຕິ ວຈເນນ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສຸຂິຕຕ຺ຕາຕິ ຕສ຺ເສວ ສຸຂສ຺ສ ນິຈ຺ຈປ຺ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນໍ. ‘‘ສຸຂິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ຈ ‘‘ສຸຂີ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣນ຺ຕູ’’ຕິ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ. ‘‘ອປີຬນາຍາ’’ຕິອາທີຫິ ວາ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊານີຆວຈນານິ ສງ຺ຄຫິຕານິ. ອຏ຺ຐຫາກາເຣຫີຕິ ‘‘ອປີຬນາຍາ’’ຕິອາທໂຍ ປຎ຺ຈ ເມຕ຺ໂຕປສໍຫາຣາກາຣາ ‘‘ອເວຣິໂນ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິອາທໂຍ ຕໂຍ ເມຕ຺ໂຕປສໍຫາຣາກາຣາຕິ ອິເມຫິ ອຏ຺ຐຫາກາເຣຫິ. ເມຕ຺ຕາຍຕີຕິ ສິນິຍ຺ຫຕິ. ຕໍ ຘມ຺ມໍ ເຈຕຍຕີຕິ ຕໍ ຫິໂຕປສໍຫາຣໍ ເຈຕຍຕິ ອຠິສນ຺ທຫຕິ, ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພພ຺ຍາປາທປຣິຍຸຏ຺ຐາເນຫິ ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ເມຕ຺ຕາຍ ປຏິປກ຺ຂຠູເຕຫິ ສພ຺ເພຫິ ພ຺ຍາປາທສມຸທາຈາເຣຫິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນໂຕ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ເມຕ຺ຕາ ຈ ເຈໂຕ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິ ຈາຕິ ເອກາເຍວ ເມຕ຺ຕາ ຕິຘາ ວຓ຺ຓິຕາ.

ອເວຣິໂນ ເຂມິໂນ ສຸຂິໂນຕິ ອິມານິ ຕີຓິ ປທານິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ເຕ ອາກາເຣ ສງ຺ເຂເປນ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕານິ. ສທ຺ຘາຍ ອຘິມຸຈ຺ຈຕີຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕານິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ເມຕ຺ຕາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານິເຍວ. ອາເສວນາຕິອາທີສຸ ຉສຸ ວາເຣສຸ ອາເສວີຍຕິ ເອເຕຫິ ເມຕ຺ຕາຕິ ອາເສວນາ. ຕຖາ ຠາວນາ ພຫຸລີກມ຺ມໍ. ອລງ຺ກາຣາຕິ ວິຠູສນາ. ສ຺ວາລງ຺ກຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ອລງ຺ກຕາ ຠູສິຕາ. ປຣິກ຺ຂາຣາຕິ ສມ຺ຠາຣາ. ສຸປຣິກ຺ຂຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ສມ຺ຠຕາ. ປຣິວາຣາຕິ ຣກ຺ຂນຏ຺ເຐນ. ປຸນ ອາເສວນາທີນິ ອຏ຺ຐວີສຕິ ປທານິ ເມຕ຺ຕາຍ ວຓ຺ຓຠຓນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕຕ຺ຖ ປາຣິປູຣີຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓຠາວາ. ສຫຄຕາຕິ ເມຕ຺ຕາຍ ສຫຄຕາ. ຕຖາ ສຫຊາຕາທໂຍ. ປກ຺ຂນ຺ທນາຕິ ເມຕ຺ຕາຍ ປວິສນາ, ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ເອເຕຫິ ເມຕ຺ຕາຕິ ວາ ປກ຺ຂນ຺ທນາ. ຕຖາ ສໍສີທນາທໂຍ. ເອຕໍ ສນ຺ຕນ຺ຕິ ຜສ຺ສນາຕິ ເອສາ ເມຕ຺ຕາ ສນ຺ຕາຕິ ເອເຕຫິ ຜສ຺ສນາ ໂຫຕີຕິ ເອຕໍ ສນ຺ຕນ຺ຕິ ຜສ຺ສນາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໑.໑໘໘ ອາທໂຍ) ວິຍ ນປຸໍສກວຈນໍ. ສ຺ວາຘິຏ຺ຐິຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ປຕິຏ຺ຐິຕາ. ສຸສມຸຄ຺ຄຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ສມຸສ຺ສິຕາ. ສຸວິມຸຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈນີເກຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ວິມຸຕ຺ຕາ. ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ເມຕ຺ຕາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ເມຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ. ໂຊເຕນ຺ຕີຕິ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ປຕາເປນ຺ຕີຕິ ວິໂຣເຈນ຺ຕິ.

໒-໔. ພລາທິວາຣຕ຺ຕຍວຓ຺ຓນາ

໒໔-໒໗. ອິນ຺ທ຺ຣິຍວາເຣ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ພລວາໂຣປິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂພຊ຺ຌງ຺ຄມຄ຺ຄງ຺ຄວາຣາ ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ຍຖາລກ຺ຂຓວເສນ. ມຄ຺ຄງ຺ຄວາເຣ ສມ຺ມາວາຈາກມ຺ມນ຺ຕາຊີວາ ເມຕ຺ຕາຍ ປຸພ຺ພຠາຄວເສນ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ອປ຺ປນາວເສນ. ນ ຫິ ເອເຕ ເມຕ຺ຕາຍ ສຫ ຠວນ຺ຕິ. ສພ຺ເພສໍ ປາຓານນ຺ຕິອາທີນໍ ເສສວາຣານມ຺ປິ ສຕ຺ຕວາເຣ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເມຕ຺ຕາຠາວນາວິຘານໍ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໂຕ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໔໐ ອາທໂຍ) ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ເມຕ຺ຕາກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ວິຣາຄກຖາ

ວິຣາຄກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໘. ອິທານິ ມຄ຺ຄປໂຍຊນປຣິໂຍສານາຍ ເມຕ຺ຕາກຖາຍ ອນນ຺ຕຣໍ ກຖິຕາຍ ວິຣາຄສງ຺ຂາຕມຄ຺ຄປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ວິຣາຄກຖາຍ ອປຸພ຺ພຕ຺ຖານຸວຓ຺ຓນາ. ຕຕ຺ຖ ປຐມໍ ຕາວ ‘‘ນິພ຺ພິນ຺ທໍ ວິຣຊ຺ຊຕິ ວິຣາຄາ ວິມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ມຫາວ ໒໓) ວຸຕ຺ຕານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປທານໍ ອຕ຺ຖໍ ນິທ຺ທິສິຕຸກາເມນ ວິຣາໂຄ ມຄ຺ໂຄ, ວິມຸຕ຺ຕິ ຜລນ຺ຕິ ອຸທ຺ເທໂສ ຐປິໂຕ. ຕຕ຺ຖ ປຐມໍ ວຈນຕ຺ຖໍ ຕາວ ນິທ຺ທິສິຕຸກາໂມ ກຖໍ ວິຣາໂຄ ມຄ຺ໂຄຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວິຣຊ຺ຊຕີຕິ ວິຣຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ເສສານິ ມຄ຺ຄຎາຓນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖານິ. ວິຣາໂຄຕິ ຍສ຺ມາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ວິຣຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ວິຣາໂຄ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ຈ ວິຣາໂຄ ຍສ຺ມາ ວິຣາຄາຣມ຺ມໂຓ…ເປ… ວິຣາເຄ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ຕສ຺ມາ ຈ ວິຣາໂຄຕິ ເອວໍ ‘‘ວິຣາຄາຣມ຺ມໂຓ’’ຕິອາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວຈນານໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ວິຣາຄາຣມ຺ມໂຓຕິ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມໂຓ. ວິຣາຄໂຄຈໂຣຕິ ນິພ຺ພານວິສໂຍ. ວິຣາເຄ ສມຸທາຄໂຕຕິ ນິພ຺ພາເນ ສມຸປ຺ປນ຺ໂນ. ວິຣາເຄ ຐິໂຕຕິ ປວຕ຺ຕິວເສນ ນິພ຺ພາເນ ຐິໂຕ. ວິຣາເຄ ປຕິຏ຺ຐິໂຕຕິ ອນິວຕ຺ຕນວເສນ ນິພ຺ພາເນ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ.

ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ວິຣາໂຄຕິ ນິພ຺ພານໍ ວິຣາຄເຫຕຸຕ຺ຕາ ວິຣາໂຄ. ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓຕາຊາຕາຕິ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມເຓ ຊາຕາ, ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓຠາເວນ ວາ ຊາຕາ. ເຕ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສພ຺ເພວ ຜສ຺ສາທໂຍ ຘມ຺ມາ ວິຣຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ວິຣາຄາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວິຣາຄາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ສຫຊາຕານີຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສຫຊາຕານິ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາທີນິ ສຕ຺ຕ ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ. ວິຣາຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ວິຣາໂຄ ມຄ຺ໂຄຕິ ວິຣາຄໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ວິຣາຄາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ວິຣາໂຄ ນາມ, ມຄ຺ຄນຏ຺ເຐນ ມຄ຺ໂຄ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເກກມ຺ປິ ມຄ຺ຄງ຺ຄໍ ມຄ຺ໂຄຕິ ນາມໍ ລຠຕິ. ອິຕິ ເອເກກສ຺ສ ອງ຺ຄສ຺ສ ມຄ຺ຄຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ເຕ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາປິ ມຄ຺ຄຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາເຍວ ຈ ເອເຕນ ມຄ຺ເຄນາຕິ ອຏ຺ຐ ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ພຸທ຺ຘາ ຈາຕິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາປິ ສງ຺ຄຫິຕາ. ເຕປິ ຫິ ‘‘ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ພຸທ຺ຘາ ຕຖາຄໂຕ ຈ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຈາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໒.໕໗) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘາເຍວ. ອຄຕນ຺ຕິ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ອຄຕປຸພ຺ພໍ. ທິສນ຺ຕິ ສກລາຍປຏິປຕ຺ຕິຍາ ທິສ຺ສຕິ ອປທິສ຺ສຕິ ອຠິສນ຺ທຫີຍຕີຕິ ທິສາ, ສພ຺ພພຸທ຺ເຘຫິ ວາ ປຣມໍ ສຸຂນ຺ຕິ ທິສ຺ສຕິ ອປທິສ຺ສຕິ ກຖີຍຕີຕິ ທິສາ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂໍ ວາ ທິສ຺ສນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ ອຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ເອຕາຍາຕິ ທິສາ. ຕໍ ທິສໍ. ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄຕິ ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ໂຍ ໂສ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ຘມ຺ມສມູໂຫ, ໂສ ເອເຕນ ນິພ຺ພານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ຄມນຏ຺ເຐນ ມຄ຺ໂຄ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຸຖຸສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ປຣປ຺ປວາທານນ຺ຕິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ສມຓານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານຎ຺ຈ ອິໂຕ ອຎ຺ຎລທ຺ຘິການໍ. ອຄ຺ໂຄຕິ ເຕສໍ ເສສມຄ຺ຄານໍ ວິສິຏ຺ໂຐ. ເສຏ຺ໂຐຕິ ເສສມຄ຺ຄໂຕ ອຕິວິຍ ປສໍສນີໂຍ. ໂມກ຺ໂຂຕິ ມຸເຂ ສາຘຸ, ເສສມຄ຺ຄານໍ ອຠິມຸເຂ ອຍເມວ ສາຘູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຕ຺ຕໂມຕິ ເສສມຄ຺ເຄ ອຕິວິຍ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ໂຓ. ປວໂຣຕິ ເສສມຄ຺ຄໂຕ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ສໍຠຊນີໂຍ. ອິຕີຕິ ກາຣຓຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຕສ຺ມາ ຠຄວຕາ ‘‘ມຄ຺ຄານໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ເສຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ –

‘‘ມຄ຺ຄານຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ເສຏ຺ໂຐ, ສຈ຺ຈານໍ ຈຕຸໂຣ ປທາ;

ວິຣາໂຄ ເສຏ຺ໂຐ ຘມ຺ມານໍ, ທ຺ວິປທານຎ຺ຈ ຈກ຺ຂຸມາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໗໓);

ຕໍ ອິຘ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ມຄ຺ຄານໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ເສຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສວາເຣສຸປິ ອິມິນາ ຈ ນເຍນ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຈ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ທສ຺ສນວິຣາໂຄຕິອາທີສຸ ທສ຺ສນສງ຺ຂາໂຕ ວິຣາໂຄ ທສ຺ສນວິຣາໂຄ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍຏ຺ຐໂຕ ພລສ຺ສ ວິສິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອິຘ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໂຕ ພລໍ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອາຘິປເຕຍ຺ຍຏ຺ເຐນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານີຕິອາທິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ ອຕ຺ຖວິຠາວນາ, ນ ວິຣາຄສ຺ສ. ຕຖຏ຺ເຐນ ສຈ຺ຈາຕິ ສຈ຺ຈຎາຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສີລວິສຸທ຺ຘີຕິ ສມ຺ມາວາຈາກມ຺ມນ຺ຕາຊີວາ. ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘີຕິ ສມ຺ມາສມາຘິ. ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘີຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສງ຺ກປ຺ປາ. ວິມຸຕ຺ຕຏ຺ເຐນາຕິ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວຊ຺ຌກິເລເສຫິ ມຸຕ຺ຕຏ຺ເຐນ. ວິຊ຺ຊາຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ສມຸຈ຺ເຉທວິມຸຕ຺ຕິ. ອມໂຕຄຘໍ ນິພ຺ພານໍ ປຣິໂຍສານຏ຺ເຐນ ມຄ຺ໂຄຕິ ມຄ຺ຄຜລປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຫິ ມຄ຺ຄີຍຕີຕິ ມຄ຺ໂຄ.

ອິມສ຺ມິໍ ວິຣາຄນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓເຍວ. ວິມຸຕ຺ຕິນິທ຺ເທເສ ຜລກ຺ຂເຓ. ຕສ຺ມາ ຉນ຺ທມນສິກາຣາປິ ມຄ຺ຄຜລສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ.

໒໙. ວິຣາຄນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິມຸຕ຺ຕິນິທ຺ເທເສປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຜລໍ ປເນຕ຺ຖ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິມຸຕ຺ຕິ, ນິພ຺ພານໍ ນິສ຺ສຣຓວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິມຸຕ຺ຕິ. ‘‘ສຫຊາຕານິ ສຕ຺ຕງ຺ຄານີ’’ຕິອາທີນິ ວຈນານິ ອິຘ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ນ ວຸຕ຺ຕານິ. ສຍໍ ຜລວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຣິຈ຺ຈາຄຏ຺ເຐນ ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ.

ວິຣາຄກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ປຏິສມ຺ຠິທາກຖາ

໑. ຘມ຺ມຈກ຺ກປວຕ຺ຕນວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໐. ອິທານິ ວິຣາຄສງ຺ຂາຕມຄ຺ຄວເສນ ສິທ຺ຘໍ ປຏິສມ຺ຠິທາປເຠທໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ກຖິຕາຍ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ປຏິສມ຺ຠິທາກຖາຍ ອປຸພ຺ພຕ຺ຖານຸວຓ຺ຓນາ. ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ຕາວ ພາຣາຓສິຍນ຺ຕິ ພາຣາຓສາ ນາມ ນທີ, ພາຣາຓສາຍ ອວິທູເຣ ຠວາ ນຄຣີ ພາຣາຓສີ. ຕສ຺ສໍ ພາຣາຓສິຍໍ. ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍຕິ ອິສີນໍ ປຕນຸປ຺ປຕນວເສນ ເອວໍລທ຺ຘນາເມ ມິຄານໍ ອຠຍທານທິນ຺ນຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ມິຄທາຍສງ຺ຂາເຕ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸອິສໂຍ ປຕນ຺ຕິ, ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ນິສີທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນນ຺ທມູລກປພ຺ຠາຣໂຕ ສຕ຺ຕາຫຈ຺ຈເຍນ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕາ ອໂນຕຕ຺ຕທເຫ ກຕມຸຂໂຘວນກິຈ຺ຈາ ອາກາເສນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘອິສໂຍເປຕ຺ຖ ສໂມສຣຓວເສນ ປຕນ຺ຕິ, ອຸໂປສຖຕ຺ຖຎ຺ຈ ອນຸໂປສຖຕ຺ຖຎ຺ຈ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ, ຄນ຺ຘມາທນໍ ປຏິຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຈ ຕໂຕ ຈ ອຸປ຺ປຕນ຺ຕີຕິປິ ອິມິນາ ອິສີນໍ ປຕນຸປ຺ປຕນວເສນ ຕໍ ‘‘ອິສິປຕນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ອິສິປທນ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິເຍຕິ –

‘‘ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ຠທ຺ທິໂຍ ວປ຺ໂປ, ມຫານາໂມ ຈ ອສ຺ສຊິ;

ເອເຕ ປຎ຺ຈ ມຫາເຖຣາ, ປຎ຺ຈວຄ຺ຄາຕິ ວຸຈ຺ຈເຣ’’ຕິ. –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວຄ຺ໂຄ ປຎ຺ຈວຄ຺ໂຄ. ຕສ຺ມິໍ ປຎ຺ຈວຄ຺ເຄ ຠວາ ຕໍປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍາ, ເຕ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິເຍ. ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ທີປງ຺ກຣທສພລສ຺ສ ປາທມູເລ ກຕາຠິນີຫາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປາຣມິໂຍ ປູເຣນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ປຈ຺ຉິມຠວໍ ປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຠເວ ຈ ກຕາຠິນິກ຺ຂມໂນ ອນຸປຸພ຺ເພນ ໂພຘິມຓ຺ຑໍ ປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອປຣາຊິຕປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນ ມາຣພລໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຐມຍາເມ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ວິໂສເຘຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຍາມາວສາເນ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ອຸນ຺ນາເທນ຺ໂຕ ສມ຺ປກມ຺ເປນ຺ໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕາຫານິ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ອາຍາຈິຕຘມ຺ມເທສນາ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກຕ຺ວາ ໂລການຸຄ຺ຄເຫນ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິເຍ ຠິກ຺ຂູ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕຸກາໂມ ອາມນ຺ເຕສິ.

ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນ຺ຕາຕິ ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກຏ຺ຐາສາ. ອິມສ຺ສ ປນ ວຈນສ຺ສ ສມຸທາຫາເຣນ ສມຸທາຫາຣນິຄ຺ໂຆໂສ ເຫຏ຺ຐາ ອວີຈິໍ ອຸປຣິ ຠວຄ຺ຄໍ ປຕ຺ວາ ທສສຫສ຺ສິໍ ໂລກຘາຕຸໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ສມເຍ ອຏ຺ຐາຣສໂກຏິສງ຺ຂາ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ສມາຄຈ຺ຉິໍສຸ. ປຈ຺ຉິມທິສາຍ ສູຣິໂຍ ອຕ຺ຖງ຺ຄເມຕິ, ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ອຸຕ຺ຕຣາສາຬ຺ຫນກ຺ຂຕ຺ເຕນ ຍຸຕ຺ໂຕ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຠຄວາ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ອາຣຠນ຺ໂຕ ‘‘ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນ຺ຕາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ປພ຺ພຊິເຕນາຕິ ຄິຫິສໍໂຍຊນໍ ວຕ຺ຖຸກາມໍ ເຉຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ. ນ ເສວິຕພ຺ພາຕິ ນ ວລຎ຺ເຊຕພ຺ພາ. ປພ຺ພຊິຕານໍເຍວ ວິເສສໂຕ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຠາຊນຠູຕຕ຺ຕາ ‘‘ປພ຺ພຊິເຕນ ນ ເສວິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍ ຈາຍໍ ກາເມສຸ ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍໂຄຕິ ໂຍ ຈ ອຍໍ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ກິເລສກາມສຸຂສ຺ສ, ກິເລສກາມສຸຂນິສ຺ສຍສ຺ສ ວາ ອນຸໂຍໂຄ. ຫີໂນຕິ ລາມໂກ. ຄມ຺ໂມຕິ ຄາມວາສີນໍ ສນ຺ຕໂກ. ໂປຖຸຊ຺ຊນິໂກຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊເນນ ອນ຺ຘພາລຊເນນ ອາຈິຓ຺ໂຓ. ອນຣິໂຍຕິ ນ ອຣິໂຍ. ອຖ ວາ ນ ວິສຸທ຺ຘານໍ ອຸຕ຺ຕມານໍ ອຣິຍານໍ ສນ຺ຕໂກ. ອນຕ຺ຖສໍຫິໂຕຕິ ນ ອຕ຺ຖສໍຫິໂຕ, ສຸຂາວຫກາຣຓໍ ອນິສ຺ສິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍໂຄຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກິລມຖສ຺ສ ອນຸໂຍໂຄ, ອຕ຺ຕໂນ ທຸກ຺ຂກຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ໂຂຕິ ກຓ຺ຏກາປສ຺ສຍເສຍ຺ຍາທີຫິ ອຕ຺ຕມາຣເຓຫິ ທຸກ຺ຂາວໂຫ. ຕປສ຺ສີຫິ ‘‘ອຸຕ຺ຕມໍ ຕໂປ’’ຕິ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕານຸຣກ຺ຂນຕ຺ຖໍ ອິຘ ‘‘ຫີໂນ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ປພ຺ພຊິຕານໍ ຘມ຺ມຕ຺ຕາ ‘‘ຄມ຺ໂມ’’ຕິ ຈ, ຄິຫີຫິ ອສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ‘‘ໂປຖຸຊ຺ຊນິໂກ’’ຕິ ຈ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປນ ເກຫິຈິ ປພ຺ພຊິຕປຏິຎ຺ເຎຫິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານວາເທຫິ ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ໂຠ, ອຍໍ ອຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິໂຕ ສມງ຺ຄິຠູໂຕ ປຣິຈາເຣຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ໂຠ, ອຍໍ ອຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໙໔) ຄຫິຕຕ຺ຕາ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕານຸຣກ຺ຂນຕ຺ຖຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ສຸຂຕ຺ຕາ ຈ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສມາທານສ຺ສ ‘‘ທຸກ຺ໂຂ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍໂຄ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິສໍກິລິຏ຺ຐສຸຂຕ຺ຕາ ອາຍຕິຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂວິປາກຕ຺ຕາ ຕທນຸຍຸຕ຺ຕານໍ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິພນ຺ຘນພທ຺ຘຕ຺ຕາ ຈ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ, ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍໂຄ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ທິຏ຺ຐິສໍກິລິຏ຺ຐທຸກ຺ຂຕ຺ຕາ ອາຍຕິຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂວິປາກຕ຺ຕາ ຕທນຸຍຸຕ຺ຕານໍ ທິຏ຺ຐິພນ຺ຘນພທ຺ຘຕ຺ຕາ ຈ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ, ເອເຕ ໂຂຕິ ເຕ ເອເຕ. ອນຸປຄມ຺ມາຕິ ນ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ. ມຊ຺ຌິມາຕິ ສໍກິລິຏ຺ຐສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ອຠາວາ ມຊ຺ເຌ ຠວາຕິ ມຊ຺ຌິມາ. ສາ ເອວ ນິພ຺ພານໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ ເອຕາຍາຕິ ປຏິປທາ. ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາຕິ ປຏິວິທ຺ຘາ. ຈກ຺ຂຸກຣຓີຕິອາທີສຸ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸໍ ກໂຣຕີຕິ ຈກ຺ຂຸກຣຓີ. ຎາຓກຣຓີຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອຸປສມາຍາຕິ ກິເລສູປສມາຍ. ອຠິຎ຺ຎາຍາຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ອຠິຊານນຕ຺ຖາຍ. ສມ຺ໂພຘາຍາຕິ ເຕສໍເຍວ ສມ຺ພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ. ນິພ຺ພານາຍາຕິ ນິພ຺ພານສຈ຺ຉິກິຣິຍຕ຺ຖາຍ. ອຖ ວາ ທສ຺ສນມຄ຺ຄຎາຓໍ ກໂຣຕີຕິ ຈກ຺ຂຸກຣຓີ. ຠາວນາມຄ຺ຄຎາຓໍ ກໂຣຕີຕິ ຎາຓກຣຓີ. ສພ຺ພກິເລສານໍ ອຸປສມາຍ. ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ອຠິຎ຺ຎາຍ. ອຣຫຕ຺ຕຜລສມ຺ໂພຘາຍ. ກິເລສານຎ຺ຈ ຂນ຺ຘານຎ຺ຈ ນິພ຺ພານາຍ. ສຈ຺ຈກຖາ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕາ.

ເອວໍ ຠຄວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນິ ກຕພຫຸມານານໍ ເຕສໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິເວຘກ຺ກມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ພຫຸມານາໂຣປເນນ ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ຐຕ຺ວາ ສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈນ຺ຕິ ເມ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິເວຘກ຺ກມໍ ທສ຺ເສສິ. ຕຕ຺ຖ ອນນຸສ຺ສຸເຕສູຕິ ນ ອນຸສ຺ສຸເຕສຸ, ປຣໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ອສ຺ສຸເຕສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈກ຺ຂູຕິອາທີນໍ ອຕ຺ໂຖ ປຣໂຕ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ, ອິທໍ ທຸກ຺ຂສມຸທຍໍ, ອິທໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘໍ, ອິທໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ອຣິຍສຈ຺ຈນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ທສ຺ສນປຏິເວໂຘ ເສຂຠູມິຍໍ. ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ປຫາຕພ຺ພໍ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໍ ຠາເວຕພ຺ພນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ຠາວນາປຏິເວໂຘ ເສຂຠູມິຍໍເຍວ. ປຣິຎ຺ຎາຕໍ ປຫີນໍ ສຈ຺ຉິກຕໍ ຠາວິຕນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ອເສຂຠູມິຍໍ.

ຕິປຣິວຏ຺ຏນ຺ຕິ ສຈ຺ຈຎາຓກິຈ຺ຈຎາຓກຕຎາຓສງ຺ຂາຕານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປຣິວຏ຺ຏານໍ ວເສນ ຕໂຍ ປຣິວຏ຺ຏາ ອສ຺ສາຕິ ຕິປຣິວຏ຺ຏໍ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອິທໍ ທຸກ຺ຂສມຸທຍໍ, ອິທໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘໍ, ອິທໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ອຣິຍສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ຍຖາຠູຕຎາຓໍ ສຈ຺ຈຎາຓໍ ນາມ. ເຕສຸເຍວ ‘‘ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ປຫາຕພ຺ພໍ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໍ ຠາເວຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈຊານນຎາຓໍ ກິຈ຺ຈຎາຓໍ ນາມ. ‘‘ປຣິຎ຺ຎາຕໍ ປຫີນໍ ສຈ຺ຉິກຕໍ ຠາວິຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຕສ຺ສ ກິຈ຺ຈສ຺ສ ກຕຠາວຊານນຎາຓໍ ກຕຎາຓໍ ນາມ. ທ຺ວາທສາກາຣນ຺ຕິ ເຕສໍເຍວ ເອເກກສ຺ມິໍ ສຈ຺ເຈ ຕິຓ຺ຓໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອາກາຣານໍ ວເສນ ທ຺ວາທສ ອາກາຣາ ອສ຺ສາຕິ ທ຺ວາທສາກາຣໍ. ຎາຓທສ຺ສນນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ຕິປຣິວຏ຺ຏານໍ ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ອາກາຣານໍ ວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຎາຓສງ຺ຂາຕໍ ທສ຺ສນໍ. ອຕ຺ຕມນາຕິ ສກມນາ. ສຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ສຸຂກາມຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂປຏິກູລຕ຺ຕາ ປີຕິໂສມນສ຺ສຍຸຕ຺ຕມໂນ ສກມໂນ ນາມ, ປີຕິໂສມນສ຺ເສຫິ ອຕ຺ຕມນາ ຄຫິຕມນາ ພ຺ຍາປິຕມນາຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ ອຠິມຸຂາ ຫຸຕ຺ວາ ນນ຺ທິໍສຸ. ເວຍ຺ຍາກຣເຓຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ. ນິຄ຺ຄາຖໂກ ຫິ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕ ເກວລໍ ອຕ຺ຖສ຺ສ ພ຺ຍາກຣຓໂຕ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ນາມ. ຠຎ຺ຎມາເນຕິ ກຖິຍມາເນ. ວຕ຺ຕມານສມີເປ ວຕ຺ຕມານວຈນໍ ກຕໍ, ຠຓິເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຣຊນ຺ຕິ ວິຄຕຣາຄາທິຣຊໍ. ວີຕມລນ຺ຕິ ວິຄຕຣາຄາທິມລໍ. ຣາຄາທໂຍ ຫິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓຏ຺ເຐນ ຣໂຊ ນາມ, ທູສນຏ຺ເຐນ ມລໍ ນາມ. ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸນ຺ຕິ ກຕ຺ຖຈິ ປຐມມຄ຺ຄຎາຓໍ, ກຕ຺ຖຈິ ອາທີນິ ຕີຓິ ມຄ຺ຄຎາຓານິ, ກຕ຺ຖຈິ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ຄຎາຓມ຺ປິ. ອິຘ ປນ ປຐມມຄ຺ຄຎາຓເມວ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາວເສນ ເອວໍ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຘມ຺ມຈກ຺ເກຕິ ປຏິເວຘຎາເຓ ຈ ເທສນາຎາເຓ ຈ. ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຫິ ຠຄວໂຕ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ທ຺ວາທສາກາຣໍ ປຏິເວຘຎາຓມ຺ປິ ອິສິປຕເນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ທ຺ວາທສາກາຣເມວ ສຈ຺ຈເທສນາຍ ປວຕ຺ຕກເທສນາຎາຓມ຺ປິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ນາມ. ອຸຠຍມ຺ປິ ເຫຕໍ ທສພລສ຺ສ ປວຕ຺ຕຎາຓເມວ. ຕໍ ອິມາຍ ເທສນາຍ ປກາເສນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ ນາມ. ຕໍ ປເນຕໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ຍາວ ອຎ຺ຎາຕໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖໂຣ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ພ຺ຣຫ຺ມໂກຏີຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ຕາວ ຠຄວາ ປວຕ຺ເຕຕິ ນາມ, ປຕິຏ຺ຐິເຕ ປນ ປວຕ຺ຕິຕໍ ນາມ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປວຕ຺ຕິເຕ ຈ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມຈກ຺ເກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຠຸມ຺ມາ ເທວາຕິ ຠູມຏ຺ຐກາ ເທວາ. ສທ຺ທມນຸສ຺ສາເວສຸນ຺ຕິ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ ເອຕໍ ຠຄວຕາຕິອາທີນິ ວທນ຺ຕາ ສທ຺ທໍ ອນຸສ຺ສາວຍິໍສຸ. ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ‘‘ນຍິທໍ ຕຖາ’’ຕິ ປຏິໂລມໍ ວຕ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ. ສນ຺ນິປຕິຕາ ເຈຕ຺ຖ ເທວພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ສາຘຸກາຣໍ ອທໍສຸ, ສນ຺ນິປາຕໍ ອນາຄຕາ ປນ ຠຸມ຺ມເທວາທໂຍ ເຕສໍ ເຕສໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ສາຘຸກາຣມທໍສູຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕສຸ ປນ ປພ຺ພຕຣຸກ຺ຂາທີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຠຸມ຺ມເທວາ. ເຕ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກປຣິຍາປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕາປິ ອິຘ ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ. ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາຕິ ຈ ຘຕຣຏ຺ຐວິຣູຬ຺ຫກວິຣູປກ຺ຂກຸເວຣສງ຺ຂາຕາ ຈຕຸມຫາຣາຊາ ເທວຕາ ເອເຕສນ຺ຕິ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາ. ເຕ ສິເນຣຸເວມຊ຺ເຌ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສຸ ປພ຺ພຕຏ຺ຐກາປິ ອຕ຺ຖິ ອາກາສຏ຺ຐກາປິ. ເຕສໍ ປຣມ຺ປຣາ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕໍ ປຕ຺ຕາ. ຂິຑ຺ຑາປໂທສິກາ ມໂນປໂທສິກາ ສີຕວລາຫກາ ອຸຓ຺ຫວລາຫກາ ຈນ຺ທິມາ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ສູຣິໂຍ ເທວປຸຕ຺ໂຕຕິ ເອເຕ ສພ຺ເພປິ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກເທວໂລກຏ຺ຐາ ເອວ. ເຕຕ຺ຕິໍສ ຊນາ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ຕາວຕິໍສາ. ອປິຈ ‘‘ຕາວຕິໍສາ’’ຕິ ເຕສໍ ເທວານໍ ນາມເມວາຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕປິ ອຕ຺ຖິ ປພ຺ພຕຏ຺ຐກາ ອຕ຺ຖິ ອາກາສຏ຺ຐກາ. ເຕສໍ ປຣມ຺ປຣາ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕໍ ປຕ຺ຕາ, ຕຖາ ຍາມາທີນໍ. ເອກເທວໂລເກປິ ຫິ ເທວານໍ ປຣມ຺ປຣາ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕໍ ອປ຺ປຕ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ທິພ຺ພໍ ສຸຂໍ ຍາຕາ ປຍາຕາ ສມ຺ປຕ຺ຕາຕິ ຍາມາ. ຕຸຏ຺ຐາ ປຫຏ຺ຐາຕິ ຕຸສິຕາ. ປກຕິປຏິຍຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໂຕ ອຕິເຣເກນ ຣມິຕຸກາມກາເລ ຍຖາຣຸຈິເຕ ໂຠເຄ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ຣມນ຺ຕີຕິ ນິມ຺ມານຣຕີ. ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ຎຕ຺ວາ ປຣນິມ຺ມິເຕສຸ ໂຠເຄສຸ ວສໍ ວຕ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີ. ພ຺ຣຫ຺ມກາເຍ ພ຺ຣຫ຺ມຆຏາຍ ນິຍຸຕ຺ຕາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາ. ສພ຺ເພປິ ປຎ຺ຈໂວກາຣພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ຄຫິຕາ.

ເຕນ ຂເຓນາຕິ ວຈນໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ເຕນ ມຸຫຸຕ຺ເຕນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຸຫຸຕ຺ຕສງ຺ຂາເຕນ ຂເຓນ, ນ ປຣມຕ຺ຖຂເຓນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ອນ຺ໂຕກຕ຺ວາ. ສທ຺ໂທຕິ ສາຘຸກາຣສທ຺ໂທ. ທສສຫສ຺ສີຕິ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬວຕີ. ສງ຺ກມ຺ປີຕິ ອຸທ຺ຘໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ສຸຏ຺ຐຸ ກມ຺ປິ. ສມ຺ປກມ຺ປີຕິ ອຸທ຺ຘໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ອໂຘ ໂອກ຺ກມນ຺ຕີ ສຸຏ຺ຐຸ ປກມ຺ປິ. ສມ຺ປເວຘີຕິ ຈຕຸທິສາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ສຸຏ຺ຐຸ ປເວຘິ. ສມ຺ພຸທ຺ຘຠາວາຍ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກມນ຺ເຕ ຈ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ຕໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕ ຈ ມຫາປຖວີ ປຸຎ຺ຎເຕເຊນ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ, ອຠິສມ຺ໂພຘິຍໍ ປຏິເວຘຎາຓເຕເຊນ. ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕເນ ເທສນາຎາຓເຕເຊນ ສາຘຸກາຣໍ ທາຕຸກາມາ ວິຍ ປຖວີ ເທວຕານຸຠາເວນ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ, ອາຍຸສງ຺ຂາໂຣສ຺ສຊ຺ຊເນ ມຫາປຣິນິພ຺ພາເນ ຈ ກາຣຸຎ຺ເຎນ ຈິຕ຺ຕສງ຺ໂຂຠໍ ອສຫມານາ ວິຍ ປຖວີ ເທວຕານຸຠາເວນ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ. ອປ຺ປມາໂຓຕິ ວຸທ຺ຘປ຺ປມາໂຓ. ອຸຬາໂຣຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຸຬາຣານິ ອຸຬາຣານິ ຂາທນີຍານິ ຂາທນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໖໖) ມຘຸຣໍ ອຸຬາຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຸຬາຣາຍ ວຕ຺ຖໂຠຄາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ນມຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໙.໒໐) ປຓີຕໍ ອຸຬາຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຸຬາຣາຍ ຂລຸ ຠວໍ ວຈ຺ຉາຍໂນ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ປສໍສາຍ ປສໍສຕີ’’ຕິອາທີສຸ ເສຏ຺ຐໍ ອຸຬາຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ‘‘ວິປຸໂລ ອຸຬາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂອຠາໂສຕິ ເທສນາຎາຓານຸຠາເວນ ຈ ເທວຕານຸຠາເວນ ຈ ຊາຕໂອຠາໂສ. ໂລເກຕິ ຈກ຺ກວາຬສ຺ສ ທສສຫສ຺ສິຍໍເຍວ. ອຕິກ຺ກມ຺ເມວ ເທວານໍ ເທວານຸຠາວນ຺ຕິ ເທວານໍ ອຍມານຸຠາໂວ – ນິວຕ຺ຖວຕ຺ຖປ຺ປຠາ ທ຺ວາທສ ໂຍຊນານິ ຜຣຕິ, ຕຖາ ສຣີຣສ຺ສ ອລງ຺ກາຣສ຺ສ ວິມານສ຺ສ ຈ. ຕໍ ເທວານໍ ເທວານຸຠາວໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸທານນ຺ຕິ ໂສມນສ຺ສຎາຓມຍິກໍ ອຸທາຫາຣໍ. ອຸທາເນສີຕິ ອຸທາຫຣິ. ອຎ຺ຎາສິ ວຕ, ໂຠ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎຕິ ອິມສ຺ສປິ ອຸທານສ຺ສ ອຸທາຫຣຓໂຆໂສ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ຜຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎຕິ ຠຸສໍ ຎາຕໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຈກ຺ຂຸອາທີນໍ ນິທ຺ເທເສ ທສ຺ສນຏ຺ເຐນາຕິອາທີສຸ ເອກເມວ ຎາຓໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ເນຍ຺ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂຸ ວິຍ ທສ຺ສນກິຈ຺ຈກຣເຓນ ຈກ຺ຂຸ. ຎາຓກິຈ຺ຈກຣເຓນ ຎາຓໍ. ນານປ຺ປກາຣໂຕ ຊານນກິຈ຺ຈກຣເຓນ ປຎ຺ຎາ. ອນວເສສປຏິເວຘກຣເຓນ ວິຊ຺ຊາ. ສພ຺ພຖາ ໂອຠາສກິຈ຺ຈກຣເຓນ ອາໂລໂກ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈກ຺ຂຸໍ ຘມ຺ໂມຕິອາທີສຸປິ ເອກໍເຍວ ຎາຓໍ ກິຈ຺ຈນານຕ຺ເຕນ ປຎ຺ຈຘາ ວຓ຺ຓິຕໍ. ອາຣມ຺ມຓາຕິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນຏ຺ເຐນ. ໂຄຈຣາຕິ ວິສຍຏ຺ເຐນ. ທສ຺ສນຏ຺ເຐນາຕິອາທີສຸ ຎາຓກິຈ຺ຈໍ ປຎ຺ຈຘາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ນເຍນ ຕີສຸ ວາເຣສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປນ຺ນຣສ ຘມ຺ມາ, ປນ຺ນຣສ ອຕ຺ຖາ, ທ຺ວີສຸ ປນ຺ນຣສເກສຸ ຕິໍສ ນິຣຸຕ຺ຕິໂຍ, ປນ຺ນຣສສຸ ຘມ຺ເມສຸ ປນ຺ນຣສສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ຕິໍສາຍ ນິຣຸຕ຺ຕີສູຕິ ສຏ຺ຐິ ຎາຓານິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ເສສອຣິຍສຈ຺ເຈສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຈຕູສຸ ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ອຣິຍສຈ຺ເຈ ປນ຺ນຣສນ຺ນໍ ປນ຺ນຣສນ຺ນໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖານຎ຺ຈ ວເສນ ສຏ຺ຐິ ຘມ຺ມາ, ສຏ຺ຐິ ອຕ຺ຖາ, ສຏ຺ຐິຍາ ຘມ຺ເມສຸ ສຏ຺ຐິຍາ ອຕ຺ເຖສຸ ຈ ວີສສຕໍ ນິຣຸຕ຺ຕິໂຍ, ວີສາຘິກໍ ສຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຏ຺ຐິຍາ ຘມ຺ເມສຸ ສຏ຺ຐິຍາ ອຕ຺ເຖສຸ ວີສຸຕ຺ຕຣສເຕ ນິຣຸຕ຺ຕີສູຕິ ເອວໍ ຈຕ຺ຕາຣີສຎ຺ຈ ທ຺ເວ ຈ ຎາຓສຕານິ.

໒-໓. ສຕິປຏ຺ຐານວາຣາທິວຓ຺ຓນາ

໓໑-໓໒. ສຕິປຏ຺ຐານສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຸພ຺ພງ຺ຄເມ ອິທ຺ຘິປາທສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຸພ຺ພງ຺ຄເມ ຈ ປຏິສມ຺ຠິທານິທ຺ເທເສ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ຈ ຄຓນາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ.

໔-໘. ສຕ຺ຕໂພຘິສຕ຺ຕວາຣາທິວຓ຺ຓນາ

໓໓-໓໗. ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ເອເກກສ຺ມິໍເຍວ ສມຸທເຍ ຈກ຺ຂາທໂຍ ປຎ຺ຈ, ນິໂຣເຘ ປຎ຺ຈາຕິ ທສ ຘມ຺ມາ, ສມຸທເຍ ທສ຺ສນຏ຺ຐາທໂຍ ປຎ຺ຈ, ນິໂຣເຘ ປຎ຺ຈາຕິ ທສ ອຕ຺ຖາ, ເຕສໍ ວເສນ ວີສຕິ ນິຣຸຕ຺ຕິໂຍ ຈຕ຺ຕາຣີສໍ ຎາຓານິ. ສຕ຺ຕ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຄຓນາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ເອວ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓວເສນ ວຸຕ຺ຕປຏິສມ຺ຠິທານິທ຺ເທເສ ເອເກກມູລເກສຸ ‘‘ຎາໂຕ ທິຏ຺ໂຐ ວິທິໂຕ ສຈ຺ຉິກໂຕ ຜສ຺ສິໂຕ ປຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໒໑) ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ວຈເນສຸ ເອເກກສ຺ມິໍເຍວ ຈກ຺ຂາທໂຍ ປຎ຺ຈ, ທສ຺ສນຏ຺ຐາທໂຍ ປຎ຺ຈາຕິ ປຎ຺ຈປຎ຺ຈການໍ ວເສນ ປຎ຺ຈວີສຕິ ຘມ຺ມາ, ປຎ຺ຈວີສຕິ ອຕ຺ຖາ, ຕທ຺ທິຄຸຓາ ນິຣຸຕ຺ຕິໂຍ, ຕທ຺ທິຄຸຓານິ ຎາຓານິ ເຎຍ຺ຍານິ. ປຎ຺ຈ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕວາເຣປິ ປຎ຺ຈກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈວີສຕິ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວີສສຕໍ ຘມ຺ມາ, ປຎ຺ຈວີສສຕໍ ອຕ຺ຖາ, ຕທ຺ທິຄຸຓາ ນິຣຸຕ຺ຕິໂຍ, ຕທ຺ທິຄຸຓານິ ຎາຓານິ ເຎຍ຺ຍານິ. ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍານີຕິ ເຈຕ຺ຖ ທ຺ເວ ສຕານິ ຈ ປຎ຺ຎາສຎ຺ຈ. ຂນ຺ຘາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິມິນາວ ນເຍນ ສຈ຺ຈວາຣປຏິສມ຺ຠິທາວາເຣ ຈ ຘມ຺ມາທິຄຓນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໙. ຉພຸທ຺ຘຘມ຺ມວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໘. ພຸທ຺ຘຘມ຺ມວາເຣ ທິຍຑ຺ຒສຕນ຺ຕິ ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຎ຺ຈວີສຕິ ສຕຎ຺ຈ ປຎ຺ຎາສຎ຺ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ຕທ຺ທິຄຸຓາ ນິຣຸຕ຺ຕິໂຍ ຕທ຺ທິຄຸຓານິ ຎາຓານິ. ປຏິສມ຺ຠິທາຘິກຣເຓຕິ ປຏິສມ຺ຠິທາຘິກາເຣ. ອຑ຺ຒນວຘມ຺ມສຕານີຕິ ປຐມໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ສຏ຺ຐິ, ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສຏ຺ຐິ, ຈຕູສຸ ສມ຺ມປ຺ປຘາເນສຸ ສຏ຺ຐິ, ສຕ຺ຕໂພຘິສຕ຺ຕເວຍ຺ຍາກຣເຓສຸ ສຕ຺ຕຕິ, ອຠິຎ຺ຎຏ຺ຐາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ປຎ຺ຈວີສສຕໍ, ຂນ຺ຘຏ຺ຐາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ປຎ຺ຈວີສສຕໍ, ປຸນ ຈຕູສຸ ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ ສຕໍ, ຈຕູສຸ ປຏິສມ຺ຠິທາສຸ ສຕໍ, ຉສຸ ພຸທ຺ຘຘມ຺ເມສຸ ທິຍຑ຺ຒສຕນ຺ຕິ ເອວໍ ອຏ຺ຐສຕານິ ຈ ປຎ຺ຎາສຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ອຕ຺ຖາປິ ຕຕ຺ຕກາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວເມວ ສຈ຺ຈາທີສຸ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ວີສສຕໍ ນິຣຸຕ຺ຕິໂຍ, ສຕ຺ຕສຸ ເວຍ຺ຍາກຣເຓສຸ ຈຕ຺ຕາຣີສສຕໍ ນິຣຸຕ຺ຕິໂຍ, ອຠິຎ຺ຎຏ຺ຐາທີສຸ ຂນ຺ຘຏ຺ຐາທີສຸ ຈ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍານິ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍານິ ນິຣຸຕ຺ຕິສຕານິ, ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ ປຏິສມ຺ຠິທາສຸ ຈ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ນິຣຸຕ຺ຕິສຕານິ, ພຸທ຺ຘຘມ຺ເມສຸ ຕີຓິ ນິຣຸຕ຺ຕິສຕານີຕິ ເອວໍ ນິຣຸຕ຺ຕິສຫສ຺ສຎ຺ຈ ສຕ຺ຕນິຣຸຕ຺ຕິສຕານິ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວເມວ ສຈ຺ຈາທີສຸ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ຈຕ຺ຕາຣີສາຘິການິ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ຎາຓສຕານິ, ສຕ຺ຕສຸ ເວຍ຺ຍາກຣເຓສຸ ອສີຕິອຘິການິ ທ຺ເວ ຎາຓສຕານິ, ອຠິຎ຺ຎຏ຺ຐາທີສຸ ຂນ຺ຘຏ຺ຐາທີສຸ ຈ ປຎ຺ຈປຎ຺ຈຎາຓສຕານິ, ສຈ຺ເຈສຸ ປຏິສມ຺ຠິທາສຸ ຈ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຎາຓສຕານິ, ພຸທ຺ຘຘມ຺ເມສຸ ຉ ຎາຓສຕານີຕິ ເອວໍ ຕີຓິ ຈ ຎາຓສຫສ຺ສານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ຎາຓສຕານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ປຏິສມ຺ຠິທາກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ຘມ຺ມຈກ຺ກກຖາ

໑. ສຈ຺ຈວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໙. ປຸນ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສຸຕ຺ຕນ຺ຕເມວ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ກຕ຺ວາ ກຖິຕາຍ ຘມ຺ມຈກ຺ກກຖາຍ ອປຸພ຺ພຕ຺ຖານຸວຓ຺ຓນາ. ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂວຕ຺ຖຸກາຕິ ເອກາຠິສມຍວເສນ ທຸກ຺ຂໍ ວຕ຺ຖຸ ເອເຕສນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂວຕ຺ຖຸກາ. ຕເທວ ທຸກ຺ຂໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ສຈ຺ຈວຕ຺ຖຸກາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຈ຺ຈໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ໂຠ ເອເຕສນ຺ຕິ ສຈ຺ຈາຣມ຺ມຓາ. ສຈ຺ຈໍ ໂຄຈໂຣ ວິສໂຍ ເອເຕສນ຺ຕິ ສຈ຺ຈໂຄຈຣາ. ສຈ຺ຈສງ຺ຄຫິຕາຕິ ມຄ຺ຄສຈ຺ເຈນ ສງ຺ຄຫິຕາ. ສຈ຺ຈປຣິຍາປນ຺ນາຕິ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈາຍຕ຺ຕາ. ສຈ຺ເຈ ສມຸທາຄຕາຕິ ທຸກ຺ຂປຣິຊານເນນ ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈ ສມຸປ຺ປນ຺ນາ. ຕຖາ ຕຕ຺ເຖວ ຐິຕາ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ຈ.

໔໐. ອິທານິ ‘‘ປວຕ຺ຕິເຕ ຈ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມຈກ຺ເກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ນິທ຺ທິສິຕຸກາໂມ ຘມ຺ມຈກ຺ກນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທຸວິຘໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປຏິເວຘຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ເທສນາຘມ຺ມຈກ຺ກຎ຺ຈ. ປຏິເວຘຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ, ເທສນາຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ອິສິປຕເນ. ຘມ຺ມຎ຺ຈ ປວຕ຺ເຕຕິ ຈກ຺ກຎ຺ຈາຕິ ປຏິເວຘຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຈກ຺ກຎ຺ຈ ປວຕ຺ເຕຕິ ຘມ຺ມຎ຺ຈາຕິ ເທສນາຘມ຺ມຈກ຺ກໍ. ກຖໍ? ຠຄວາ ຫິ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພລໂພຊ຺ຌງ຺ຄມຄ຺ຄງ຺ຄາທິເຠທໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ປວຕ຺ເຕຕິ, ໂສເຍວ ຈ ຘມ຺ໂມ ກິເລສສຕ຺ຕຸຆາຕາຍ ປວຕ຺ຕນໂຕ ປຫຣຓຈກ຺ກໍ ວິຍາຕິ ຈກ຺ກຎ຺ຈ. ຘມ຺ມໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ໂຕເຍວ ຠຄວາ ຕໍ ຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ ນາມ. ເອເຕນ ຘມ຺ໂມເຍວ ຈກ຺ກນ຺ຕິ ກມ຺ມຘາຣຍສມາສຕາ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ອິສິປຕເນ ນິສິນ຺ໂນ ຠຄວາ ຘມ຺ມເທສນກ຺ຂເຓ ເວເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນ ກິເລສສຕ຺ຕຸຆາຕາຍ ປວຕ຺ຕນໂຕ ປຫຣຓຈກ຺ກສທິສໍ ເທສນາຈກ຺ກຎ຺ຈ ປວຕ຺ເຕຕິ, ເວເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພລໂພຊ຺ຌງ຺ຄມຄ຺ຄງ຺ຄາທິເຠທໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກຎ຺ຈ ປວຕ຺ເຕຕິ. ເອເຕນ ຘມ຺ໂມ ຈ ຈກ຺ກຎ຺ຈ ຘມ຺ມຈກ຺ກນ຺ຕິ ທ຺ວນ຺ທສມາສຕາ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ປວຕ຺ຕເກ ສຕິ ປວຕ຺ຕນາ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ‘‘ປວຕ຺ເຕຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ປນ ‘‘ຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຘມ຺ເມນ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກນ຺ຕິອາທີນິ ເທສນາຘມ຺ມຈກ຺ກເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ເມນ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ຍຖາສຠາວຕ຺ຕາ ຘມ຺ເມນ ປວຕ຺ຕໍ ຈກ຺ກນ຺ຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຘມ຺ມຈຣິຍາຍ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ເວເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນ ຘມ຺ມຕ຺ຖາຍ ປວຕ຺ຕໍ ຈກ຺ກນ຺ຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຘມ຺ເມ ຐິໂຕຕິອາທີຫິ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມຠູຕຕາ ຘມ຺ມສ຺ສາມິຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ໂສ ຫາວຸໂສ, ຠຄວາ ຊານໍ ຊານາຕິ ປສ຺ສໍ ປສ຺ສຕິ ຈກ຺ຂຸຠູໂຕ ຎາຓຠູໂຕ ຘມ຺ມຠູໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຠູໂຕ ວຕ຺ຕາ ປວຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິນ຺ເນຕາ ອມຕສ຺ສ ທາຕາ ຘມ຺ມສ຺ສາມີ ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໐໓). ຕສ຺ມາ ເຕຫິ ຘມ຺ມສ຺ສ ຈກ຺ກນ຺ຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຐິໂຕຕິ ວິສຍີຠາເວນ ຐິໂຕ. ປຕິຏ຺ຐິໂຕຕິ ອຈລຠາເວນ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ. ວສິປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ອິສ຺ສຣຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ. ປາຣມິປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ໂກຏິປ຺ປຕ຺ໂຕ. ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ວິສາຣທຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ. ຘມ຺ເມ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕຕິອາທີຫິ ເວເນຍ຺ຍສນ຺ຕານມເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ເຕຫິ ປນ ວຈເນຫິ ຘມ຺ມສ຺ສາມິຕາຍ ຈ ຘມ຺ມຕ຺ຖາຍ ຈກ຺ກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕຕິຫອາທີຫິ ຘມ຺ມຕ຺ຖາຍ ຈກ຺ກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂຍ ຫິ ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກາຣາທິວເສນ ປວຕ຺ເຕຕິ, ໂສ ຘມ຺ມຕ຺ຖໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ຍຖາ ກໂຕ ໂສ ຘມ຺ໂມ ສຸກໂຕ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ຘມ຺ມໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ມິໍ ຄາຣວຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ຘມ຺ມໍ ມາເນນ຺ໂຕຕິ ຘມ຺ມໍ ປິຍຎ຺ຈ ຠາວນີຍຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ໂຕ. ຘມ຺ມໍ ປູເຊນ຺ໂຕຕິ ຕໍ ອປທິສິຕ຺ວາ ເທສນາປຏິປຕ຺ຕິປູຊາຍ ປູຊໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ຘມ຺ມໍ ອປຈາຍມາໂນຕິ ຕສ຺ເສວ ຘມ຺ມສ຺ສ ສກ຺ກາຣຄຣຸກາເຣຫິ ນີຈວຸຕ຺ຕິຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ຘມ຺ມທ຺ຘໂຊ ຘມ຺ມເກຕູຕິ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ຘຊມິວ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ເກຕຸມິວ ຈ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຍາ ຘມ຺ມທ຺ຘໂຊ ຘມ຺ມເກຕຸ ຈ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ໂຍຕິ ຘມ຺ມາຘິປຕິໂຕ ອາຄໂຕ ຠາວນາຘມ຺ມວເສເນວ ຈ ສພ຺ພກິຣິຍານໍ ກຣເຓນ ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ໂຍ ຫຸຕ຺ວາ. ຕໍ ໂຂ ປນ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ເກນຈິ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ອປ຺ປຏິຫຕປວຕ຺ຕິຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ໂສ ຘມ຺ໂມ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ຈກ຺ກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຘມ຺ໂມ, ຕໍ ຘມ຺ມໍ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ເວເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍຸປ຺ປາທເນນ ຕໍ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຘມ຺ມໍ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເສວ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ສຈ຺ຈາຕິ ສຈ຺ຈຎາຓານິ. ວິປສ຺ສນາ ຈ ວິຊ຺ຊາ ຈ ມຄ຺ຄຎາຓເມວ. ອນຸປ຺ປາເທ ຎາຓນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ຎາຓໍ. ຕມ຺ປິ ເວເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນ ປວຕ຺ເຕຕິເຍວ, ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ປຏິເວຘໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປວຕ຺ເຕຕິເຍວ ນາມ.

ສມຸທຍວາຣາທີສຸ ສມຸທຍວຕ຺ຖຸກາ ນິໂຣຘວຕ຺ຖຸກາ ມຄ຺ຄວຕ຺ຖຸກາຕິ ວິເສສປທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສງ຺ຂິຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖາປິ ວຸຕ຺ຕສທິສໍ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໒-໓. ສຕິປຏ຺ຐານວາຣາທິວຓ຺ຓນາ

໔໑-໔໒. ສຕິປຏ຺ຐານອິທ຺ຘິປາທປຸພ຺ພງ຺ຄມວາຣາປິ ມຄ຺ຄກ຺ຂຓວເສນ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕປິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິເສສປທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສງ຺ຂິຕ຺ຕາຕິ.

ຘມ຺ມຈກ຺ກກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ໂລກຸຕ຺ຕຣກຖາ

ໂລກຸຕ຺ຕຣກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໓. ອິທານິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມວຕິຍາ ຘມ຺ມຈກ຺ກກຖາຍ ອນນ຺ຕຣໍ ກຖິຕາຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣກຖາຍ ອປຸພ຺ພຕ຺ຖານຸວຓ຺ຓນາ. ຕຕ຺ຖ ໂລກຸຕ຺ຕຣປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ນິທ຺ເທສວາເຣ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາຕິອາທໂຍ ສຕ຺ຕຕິໍສ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ ຍຖາໂຍຄໍ ມຄ຺ຄຜລສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ. ເຕ ພຸຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ໂພຘີຕິ ເອວໍລທ຺ຘນາມສ຺ສ ອຣິຍສ຺ສ ປກ຺ເຂ ຠວຕ຺ຕາ ໂພຘິປກ຺ຂິຍາ ນາມ. ປກ຺ເຂ ຠວຕ຺ຕາຕິ ອຸປກາຣຠາເວ ຐິຕຕ຺ຕາ. ເຕສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ໂອກ຺ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ, ສຕິເຍວ ອຸປຏ຺ຐານໍ ສຕິປຏ຺ຐານໍ. ກາຍເວທນາຈິຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ປນສ຺ສ ອສຸຠທຸກ຺ຂານິຈ຺ຈານຕ຺ຕາກາຣຄຫຓວເສນ ສຸຠສຸຂນິຈ຺ຈອຕ຺ຕສຎ຺ຎາປຫານກິຈ຺ຈສາຘນວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕິໂຕ ຈຕຸຘາ ເຠໂທ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປທຫນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ປຘານໍ, ໂສຠນໍ ປຘານໍ ສມ຺ມປ຺ປຘານໍ, ສມ຺ມາ ວາ ປທຫນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ສມ຺ມປ຺ປຘານໍ, ໂສຠນໍ ວາ ຕໍ ກິເລສວິຣູປປວຕ຺ຕວິຣຫິຕໂຕ ປຘານຎ຺ຈ ຫິຕສຸຂນິປ຺ຜາທກຏ຺ເຐນ ເສຏ຺ຐຠາວາວຫນໂຕ ປຘານຠາວກຣຓໂຕ ວາຕິ ສມ຺ມປ຺ປຘານໍ. ວີຣິຍສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕຍິທໍ ອຸປ຺ປນ຺ນານຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອກຸສລານໍ ປຫານານຸປ຺ປຕ຺ຕິກິຈ຺ຈໍ, ອນຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນານຎ຺ຈ ກຸສລານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐິຕິກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍຕີຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນິປ຺ຜຕ຺ຕິປຣິຍາເຍນ ອິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ, ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ ເອຕາຍ ສຕ຺ຕາ ອິທ຺ຘາ ວຸທ຺ຘາ ອຸກ຺ກໍສຄຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ວາ ປຣິຍາເຍນ ອິທ຺ຘິ, ຕສ຺ສາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຏ຺ເຐນ ຜລຠູຕາຍ ປຸພ຺ພຠາຄກາຣຓຏ຺ເຐນ ຈ ອິທ຺ຘິຍາ ປາໂທຕິ ອິທ຺ຘິປາໂທ. ໂສ ຉນ຺ທວີຣິຍຈິຕ຺ຕວີມໍສາວເສນ ຈຕຸພ຺ພິໂຘວ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອສ຺ສທ຺ຘິຍໂກສຊ຺ຊປມາທວິກ຺ເຂປສມ຺ໂມຫານໍ ອຠິຠວນໂຕ ອຠິຠວນສງ຺ຂາເຕນ ອຘິປຕິຍຏ຺ເຐນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທີຫິ ອນຠິຠວນີຍໂຕ ອກມ຺ປິຍຏ຺ເຐນ ພລໍ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ສທ຺ຘາວີຣິຍສຕິສມາຘິປຎ຺ຎາວເສນ ປຎ຺ຈວິຘໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຎ຺ຈ ພລານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ພຸຊ຺ຌນກສຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ອງ຺ຄຠາເວນ ສຕິອາທໂຍ ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ນິຍ຺ຍານຏ຺ເຐນ ຈ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທໂຍ ອຏ຺ຐ ມຄ຺ຄງ຺ຄາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄຕິ.

ອິຕິ ອິເມ ສຕ຺ຕຕິໍສ ໂພຘິປກ຺ຂິຍາ ຘມ຺ມາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ໂລກິຍວິປສ຺ສນາຍ ວຕ຺ຕມານາຍ ຈຸທ຺ທສວິເຘນ ກາຍໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫໂຕ ຈ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານໍ, ນວວິເຘນ ເວທນໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫໂຕ ຈ ເວທນານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານໍ, ໂສຬສວິເຘນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫໂຕ ຈ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານໍ, ປຎ຺ຈວິເຘນ ຘມ຺ເມ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫໂຕ ຈ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານໍ. ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ອນຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພໍ ປຣສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອກຸສລໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຍຖາ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ຕສ຺ສ ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ນ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊິສ຺ສາມິ, ເອວໍ ເມ ເອຕໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອນຸປ຺ປາທາຍ ວາຍມນກາເລ ປຐມໍ ສມ຺ມປ຺ປຘານໍ, ອຕ຺ຕໂນ ສມຸທາຈາຣປ຺ປຕ຺ຕມກຸສລໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຫານາຍ ວາຍມນກາເລ ທຸຕິຍໍ, ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ອນຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພໍ ຌານໍ ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວາ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ວາຍມນ຺ຕສ຺ສ ຕຕິຍໍ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຍຖາ ນ ປຣິຫາຍຕິ, ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ສມ຺ມປ຺ປຘານໍ. ຉນ຺ທໍ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ກຸສລຸປ຺ປາທນກາເລ ຉນ຺ທິທ຺ຘິປາໂທ, ວີຣິຍໍ, ຈິຕ຺ຕໍ, ວີມໍສໍ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ກຸສລຸປ຺ປາທນກາເລ ວີມໍສິທ຺ຘິປາໂທ. ມິຈ຺ຉາວາຈາຍ ວິຣມຓກາເລ ສມ຺ມາວາຈາ, ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕາ, ມິຈ຺ຉາຊີວາ ວິຣມຓກາເລ ສມ຺ມາຊີໂວຕິ ເອວໍ ນານາຈິຕ຺ເຕສຸ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ຈຕຸມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ເອກຈິຕ຺ເຕ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ຜລກ຺ຂເຓ ຐເປຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘາເນ ອວເສສາ ເຕຕ຺ຕິໍສ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ເອວໍ ເອກຈິຕ຺ເຕ ລພ຺ຠມາເນສຸ ເຈເຕສຸ ເອກາວ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓາ ສຕິ ກາຍາທີສຸ ສຸຠສຎ຺ຎາທິປຫານກິຈ຺ຈສາຘນວເສນ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອກເມວ ຈ ວີຣິຍໍ ອນຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອນຸປ຺ປາທາທິກິຈ຺ຈສາຘນວເສນ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເສເສສຸ ຫາປນວຑ຺ຒນໍ ນຕ຺ຖິ.

ອປິຈ ເຕສຸ –

ນວ ເອກວິຘາ ເອໂກ, ທ຺ເວຘາຖ ຈຕຸປຎ຺ຈຘາ;

ອຏ຺ຐຘາ ນວຘາ ເຈວ, ອິຕິ ຉທ຺ຘາ ຠວນ຺ຕິ ເຕ.

ນວ ເອກວິຘາຕິ ຉນ຺ໂທ ຈິຕ຺ຕໍ ປີຕິ ປສ຺ສທ຺ຘິ ອຸເປກ຺ຂາ ສງ຺ກປ຺ໂປ ວາຈາ ກມ຺ມນ຺ໂຕ ອາຊີໂວຕິ ອິເມ ນວ ຉນ຺ທິທ຺ຘິປາທາທິວເສນ ເອກວິຘາວ ໂຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎໂກຏ຺ຐາສໍ ນ ຠຊນ຺ຕິ. ເອໂກ ທ຺ເວຘາຕິ ສທ຺ຘາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພລວເສນ ທ຺ເວຘາ ຐິຕາ. ອຖ ຈຕຸປຎ຺ຈຘາຕິ ອຖຎ຺ໂຎ ເອໂກ ຈຕຸຘາ, ອຎ຺ໂຎ ປຎ຺ຈຘາ ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ສມາຘິ ເອໂກ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພລໂພຊ຺ຌງ຺ຄມຄ຺ຄງ຺ຄວເສນ ຈຕຸຘາ ຐິໂຕ, ປຎ຺ຎາ ເຕສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອິທ຺ຘິປາທໂກຏ຺ຐາສສ຺ສ ຈ ວເສນ ປຎ຺ຈຘາ. ອຏ຺ຐຘາ ນວຘາ ເຈວາຕິ ອປໂຣ ເອໂກ ອຏ຺ຐຘາ, ເອໂກ ນວຘາ ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຕຸສຕິປຏ຺ຐານອິນ຺ທ຺ຣິຍພລໂພຊ຺ຌງ຺ຄມຄ຺ຄງ຺ຄວເສນ ສຕິ ອຏ຺ຐຘາ ຐິຕາ, ຈຕຸສມ຺ມປ຺ປຘານອິທ຺ຘິປາທອິນ຺ທ຺ຣິຍພລໂພຊ຺ຌງ຺ຄມຄ຺ຄງ຺ຄວເສນ ວີຣິຍໍ ນວຘາຕິ. ເອວໍ –

ຈຸທ຺ທເສວ ອສມ຺ຠິນ຺ນາ, ໂຫນ຺ເຕເຕ ໂພຘິປກ຺ຂິຍາ;

ໂກຏ຺ຐາສໂຕ ສຕ຺ຕວິຘາ, ສຕ຺ຕຕິໍສ ປເຠທໂຕ.

ສກິຈ຺ຈນິປ຺ຜາທນໂຕ, ສຣູເປນ ຈ ວຸຕ຺ຕິໂຕ;

ສພ຺ເພວ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ, ສມ຺ຠເວ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ເຕ.

ເອວໍ ມຄ຺ຄຜລສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ສຕ຺ຕຕິໍສ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ເຕ ມຄ຺ຄຜເລສຸ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍມຄ຺ຄາ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ສາມຎ຺ຎຜລານີຕິ ອາຫ. ສມຓຠາໂວ ສາມຎ຺ຎໍ, ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍມຄ຺ຄານເມຕໍ ນາມໍ. ສາມຎ຺ຎານໍ ຜລານິ ສາມຎ຺ຎຜລານິ. ນິພ຺ພານໍ ປນ ສພ຺ເພຫິ ອສມ຺ມິສ຺ສເມວ. ອິຕິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ສຕ຺ຕຕິໍສໂພຘິປກ຺ຂິຍຈຕຸມຄ຺ຄຈຕຸຜລນິພ຺ພານານໍ ວເສນ ຉຈຕ຺ຕາລີສ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ, ຕໂຕ ສງ຺ເຂເປນ ຈຕຸມຄ຺ຄຈຕຸຜລນິພ຺ພານານໍ ວເສນ ນວ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ, ຕໂຕປິ ສງ຺ເຂເປນ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານານໍ ວເສນ ຕໂຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສຕິປຏ຺ຐານາທີນໍ ມຄ຺ຄຜລານຎ຺ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ຜສ຺ສາທີນມ຺ປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ປຘານຘມ຺ມວເສນ ປນ ສຕິປຏ຺ຐານາທໂຍວ ວຸຕ຺ຕາ. ອຠິຘມ຺ເມ (ຘ. ສ. ໒໗໗ ອາທໂຍ, ໕໐໕ ອາທໂຍ) ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມນິທ຺ເທເສ ມຄ຺ຄຜລສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ຜສ຺ສາທີນໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ.

ໂລກໍ ຕຣນ຺ຕີຕິ ໂລກໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕິ. ສພ຺ພມິຘ ອີທິສໍ ວຕ຺ຕມານກາລວຈນໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍມຄ຺ເຄ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ ຫິ ອປາຍໂລກໍ ຕຣຕິ, ສກທາຄາມິມຄ຺ໂຄ ກາມາວຈຣໂລເກກເທສໍ ຕຣຕິ, ອນາຄາມິມຄ຺ໂຄ ກາມາວຈຣໂລກໍ ຕຣຕິ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ຣູປາຣູປາວຈຣໂລກໍ ຕຣຕິ. ໂລກາ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕີຕິ ໂລກາ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂລກໂຕຕິ ຈ ໂລກມ຺ຫາຕິ ຈ ຕເທວ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕໍ. ໂລກໍ ສມຕິກ຺ກມນ຺ຕີຕິ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ຕຕ຺ຖ ອຸປສຄ຺ຄຕ຺ຖໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ສຫ ອຸປສຄ຺ຄຕ຺ເຖນ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂລກໍ ສມຕິກ຺ກນ຺ຕາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ໂລກໍ ສມ຺ມາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ. ສພ຺ພມິຘ ອີທິສໍ ອຕີຕກາລວຈນໍ ຜລນິພ຺ພານານິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນິ ຫິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ໂລກໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິຕານິ, ສທາ ນິພ຺ພານໍ ສພ຺ພໂລກໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິຕໍ. ໂລເກນ ອຕິເຣກາຕິ ໂລກໂຕ ອຘິກຠູຕາ. ອິທໍ ສພ຺ເພປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິສ຺ສຣນ຺ຕີຕິ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ນິສ຺ສຏາຕິ ນິຄ຺ຄຕາ. ໂລເກ ນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິອາທີນິ ອຏ຺ຐາຣສ ວຈນານິ ສພ຺ພໂລກຸຕ຺ຕເຣສຸປິ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ. ນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ໂລເກ ອປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂລເກ ນ ລິມ຺ປນ຺ຕີຕິ ຂນ຺ຘສນ຺ຕາເນ ວຕ຺ຕມານາປິ ຕສ຺ມິໍ ນ ລິມ຺ປນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂລເກນ ນ ລິມ຺ປນ຺ຕີຕິ ອກຕປຏິເວຘານໍ ເກນຈິ ຈິຕ຺ເຕນ, ກຕປຏິເວຘານໍ ອກຸສເລນ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນປິ ຈິຕ຺ເຕນ ນ ລິມ຺ປນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສໍລິຕ຺ຕາ ອນຸປລິຕ຺ຕາຕິ ອຸປສຄ຺ເຄນ ວິເສສິຕໍ.

ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕາຕິ ອລິຕ຺ຕຕ຺ຕເມວ ນານາພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ວິເສສິຕໍ. ເຍ ເກຈິ ຫິ ຍຕ຺ຖ ເຍນ ວາ ອລິຕ຺ຕາ, ເຕ ຕຕ຺ຖ ເຕນ ວາ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ໂລກາ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕາຕິອາທີນິ ຕີຓິ ນິສ຺ສກ຺ກວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ. ວິສຎ຺ຎຸຕ຺ຕາຕິ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕຕ຺ຕວິເສສນໍ. ເຍ ເກຈິ ຫິ ຍຕ຺ຖ ເຍນ ຍໂຕ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕາ, ເຕ ຕຕ຺ຖ ເຕນ ຕໂຕ ວິສຎ຺ຎຸຕ຺ຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ໂລກາ ສຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ໂລກມລໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ໂລກາ ສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ຕເທວ ອຸປສຄ຺ເຄນ ວິເສສິຕໍ. ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ ອຸຏ຺ຐິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ວິວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ນິວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ນ ສຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ນ ລຄ຺ຄນ຺ຕິ. ນ ຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ນ ຄຓ຺ຫີຍນ຺ຕິ. ນ ພຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ນ ພາຘີຍນ຺ຕິ. ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕີຕິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈ ໂລກໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາຕິ, ຕເຖວ ‘‘ໂລກາ ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠນ຺ຕີຕິ ນິໂຣເຘນ຺ຕິ. ອປຖາຕິອາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສພ຺ເພສຸປິ ໂລກຸຕ຺ຕເຣສຸ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອປຖາຕິ ອມຄ຺ຄາ. ອຄຕີຕິ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐາ. ອວິສຍາຕິ ອນາຍຕ຺ຕາ. ອສາຘາຣຓາຕິ ອສມານາ. ວມນ຺ຕີຕິ ອຸຄ຺ຄິລນ຺ຕິ. ນ ປຈ຺ຈາວມນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ, ວນ຺ຕໍ ປຸນ ນ ອທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ວນ຺ຕສ຺ສ ສຸວນ຺ຕຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອນນ຺ຕຣທຸກຕ຺ຕເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວິສີເນນ຺ຕີຕິ ວິກິຣນ຺ຕິ ວິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ນ ພນ຺ຘນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ອຸສ຺ສີເນນ຺ຕີຕິ ນ ວິກິຣນ຺ຕິ ນ ວິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ‘‘ວິສິເນນ຺ຕີ’’ຕິ ‘‘ນ ອຸສ຺ສິເນນ຺ຕີ’’ຕິ ຣສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ປາໂຐ ສຸນ຺ທໂຣ. ວິຘູເປນ຺ຕີຕິ ນິພ຺ພາເປນ຺ຕິ. ນ ສໍຘູເປນ຺ຕີຕິ ນ ອຸຊ຺ຊລນ຺ຕິ. ໂລກໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ສພ຺ເພປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ຘມ຺ມາ ໂລກໍ ສມ຺ມາ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຈ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ. ສພ຺ເພຫິປິ ອິເມຫິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ປກາເຣຫິ ໂລກຸຕ຺ຕຣານໍ ໂລກໂຕ ອຸຕ຺ຕຣຠາໂວ ອຘິກຠາໂວ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ.

ໂລກຸຕ຺ຕຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ພລກຖາ

ພລກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໔. ອິທານິ ໂລກຸຕ຺ຕຣກຖາຍ ອນນ຺ຕຣໍ ກຖິຕາຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣກຖາວຕິຍາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ພລກຖາຍ ອປຸພ຺ພຕ຺ຖານຸວຓ຺ຓນາ. ຕຕ຺ຖ ອາທິໂຕ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕວເສນ ປຎ຺ຈ ພລານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕທຎ຺ຎານິປິ ພລານິ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ອປິຈ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິ ພລານີຕິອາທິມາຫ. ສພ຺ພານິປິ ຕໍຕໍປຏິປກ຺ເຂຫິ ອກມ຺ປິຍຏ຺ເຐນ ພລານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ຫິຣິພລນ຺ຕິອາທີສຸ ປາປໂຕ ຫິຣີຍນ຺ຕິ ເອຕາຍາຕິ ຫິຣີ, ລຊ຺ຊາເຍຕໍ ນາມໍ. ປາປໂຕ ໂອຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ, ປາປໂຕ ອຸພ຺ເພຄສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ຫິຣີ, ພຫິທ຺ຘາສມຸຏ຺ຐານໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ. ອຕ຺ຕາຘິປຕິ ຫິຣີ, ໂລກາຘິປຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ. ລຊ຺ຊາສຠາວສຓ຺ຐິຕາ ຫິຣີ, ຠຍສຠາວສຓ຺ຐິຕໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ. ສປ຺ປຕິສ຺ສວລກ຺ຂຓາ ຫິຣີ, ວຊ຺ຊຠີຣຸກຠຍທສ຺ສາວິລກ຺ຂຓໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ. ສາ ເອວ ຫິຣີ ອຫິຣິເກນ ນ ກມ຺ປຕີຕິ ຫິຣິພລໍ. ຕເທວ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ອໂນຕ຺ຕປ຺ເປນ ນ ກມ຺ປຕີຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປພລໍ. ອປ຺ປຏິສງ຺ຂາເນນ ນ ກມ຺ປຕີຕິ ປຏິສງ຺ຂານພລໍ. ອຸປປຣິກ຺ຂຓປຎ຺ຎາເຍຕໍ ນາມໍ. ວີຣິຍສີເສນ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນພລໍ ຠາວນາພລໍ. ຕຖາປວຕ຺ຕານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານເມຕໍ ນາມໍ. ປຣິສຸທ຺ຘານິ ສີລາທີນິ ອນວຊ຺ຊພລໍ. ຈຕ຺ຕາຣິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູນິ ສງ຺ຄຫພລໍ. ສງ຺ຄເຫ ພລນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ທຸກ຺ຂມານໍ ອຘິວາສນໍ ຂນ຺ຕິພລໍ. ຘມ຺ມກຖາຍ ປເຣສໍ ໂຕສນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິພລໍ. ອຘິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຘິຄມາປນໍ ນິຊ຺ຌຕ຺ຕິພລໍ. ກຸສເລສຸ ພຫຸຠາໂວ ອິສ຺ສຣິຍພລໍ. ກຸສເລສຸ ຍຖາຣຸຈິ ປຕິຏ຺ຐານໍ ອຘິຏ຺ຐານພລໍ. ຫິຣິພລາທີນໍ ອຕ຺ໂຖ ມາຕິກາປເທສຸ ພ຺ຍຎ຺ຊນວເສນ ວິເສສໂຕ ຍຸຊ຺ຊມານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ. ສມຖພລໍ ວິປສ຺ສນາພລນ຺ຕິ ພລປ຺ປຕ຺ຕາ ສມຖວິປສ຺ສນາ ເອວ.