໖. ປຏິສມ຺ຠິທາກຖາ

໑. ຘມ຺ມຈກ຺ກປວຕ຺ຕນວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໐. ອິທານິ ວິຣາຄສງ຺ຂາຕມຄ຺ຄວເສນ ສິທ຺ຘໍ ປຏິສມ຺ຠິທາປເຠທໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ກຖິຕາຍ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ປຏິສມ຺ຠິທາກຖາຍ ອປຸພ຺ພຕ຺ຖານຸວຓ຺ຓນາ. ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ຕາວ ພາຣາຓສິຍນ຺ຕິ ພາຣາຓສາ ນາມ ນທີ, ພາຣາຓສາຍ ອວິທູເຣ ຠວາ ນຄຣີ ພາຣາຓສີ. ຕສ຺ສໍ ພາຣາຓສິຍໍ. ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍຕິ ອິສີນໍ ປຕນຸປ຺ປຕນວເສນ ເອວໍລທ຺ຘນາເມ ມິຄານໍ ອຠຍທານທິນ຺ນຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ມິຄທາຍສງ຺ຂາເຕ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸອິສໂຍ ປຕນ຺ຕິ, ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ນິສີທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນນ຺ທມູລກປພ຺ຠາຣໂຕ ສຕ຺ຕາຫຈ຺ຈເຍນ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕາ ອໂນຕຕ຺ຕທເຫ ກຕມຸຂໂຘວນກິຈ຺ຈາ ອາກາເສນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘອິສໂຍເປຕ຺ຖ ສໂມສຣຓວເສນ ປຕນ຺ຕິ, ອຸໂປສຖຕ຺ຖຎ຺ຈ ອນຸໂປສຖຕ຺ຖຎ຺ຈ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ, ຄນ຺ຘມາທນໍ ປຏິຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຈ ຕໂຕ ຈ ອຸປ຺ປຕນ຺ຕີຕິປິ ອິມິນາ ອິສີນໍ ປຕນຸປ຺ປຕນວເສນ ຕໍ ‘‘ອິສິປຕນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ອິສິປທນ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິເຍຕິ –

‘‘ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ຠທ຺ທິໂຍ ວປ຺ໂປ, ມຫານາໂມ ຈ ອສ຺ສຊິ;

ເອເຕ ປຎ຺ຈ ມຫາເຖຣາ, ປຎ຺ຈວຄ຺ຄາຕິ ວຸຈ຺ຈເຣ’’ຕິ. –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວຄ຺ໂຄ ປຎ຺ຈວຄ຺ໂຄ. ຕສ຺ມິໍ ປຎ຺ຈວຄ຺ເຄ ຠວາ ຕໍປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍາ, ເຕ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິເຍ. ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ທີປງ຺ກຣທສພລສ຺ສ ປາທມູເລ ກຕາຠິນີຫາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປາຣມິໂຍ ປູເຣນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ປຈ຺ຉິມຠວໍ ປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຠເວ ຈ ກຕາຠິນິກ຺ຂມໂນ ອນຸປຸພ຺ເພນ ໂພຘິມຓ຺ຑໍ ປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອປຣາຊິຕປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນ ມາຣພລໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຐມຍາເມ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ວິໂສເຘຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຍາມາວສາເນ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ອຸນ຺ນາເທນ຺ໂຕ ສມ຺ປກມ຺ເປນ຺ໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕາຫານິ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ອາຍາຈິຕຘມ຺ມເທສນາ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກຕ຺ວາ ໂລການຸຄ຺ຄເຫນ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິເຍ ຠິກ຺ຂູ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕຸກາໂມ ອາມນ຺ເຕສິ.

ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນ຺ຕາຕິ ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກຏ຺ຐາສາ. ອິມສ຺ສ ປນ ວຈນສ຺ສ ສມຸທາຫາເຣນ ສມຸທາຫາຣນິຄ຺ໂຆໂສ ເຫຏ຺ຐາ ອວີຈິໍ ອຸປຣິ ຠວຄ຺ຄໍ ປຕ຺ວາ ທສສຫສ຺ສິໍ ໂລກຘາຕຸໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ສມເຍ ອຏ຺ຐາຣສໂກຏິສງ຺ຂາ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ສມາຄຈ຺ຉິໍສຸ. ປຈ຺ຉິມທິສາຍ ສູຣິໂຍ ອຕ຺ຖງ຺ຄເມຕິ, ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ອຸຕ຺ຕຣາສາຬ຺ຫນກ຺ຂຕ຺ເຕນ ຍຸຕ຺ໂຕ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຠຄວາ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ອາຣຠນ຺ໂຕ ‘‘ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນ຺ຕາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ປພ຺ພຊິເຕນາຕິ ຄິຫິສໍໂຍຊນໍ ວຕ຺ຖຸກາມໍ ເຉຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ. ນ ເສວິຕພ຺ພາຕິ ນ ວລຎ຺ເຊຕພ຺ພາ. ປພ຺ພຊິຕານໍເຍວ ວິເສສໂຕ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຠາຊນຠູຕຕ຺ຕາ ‘‘ປພ຺ພຊິເຕນ ນ ເສວິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍ ຈາຍໍ ກາເມສຸ ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍໂຄຕິ ໂຍ ຈ ອຍໍ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ກິເລສກາມສຸຂສ຺ສ, ກິເລສກາມສຸຂນິສ຺ສຍສ຺ສ ວາ ອນຸໂຍໂຄ. ຫີໂນຕິ ລາມໂກ. ຄມ຺ໂມຕິ ຄາມວາສີນໍ ສນ຺ຕໂກ. ໂປຖຸຊ຺ຊນິໂກຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊເນນ ອນ຺ຘພາລຊເນນ ອາຈິຓ຺ໂຓ. ອນຣິໂຍຕິ ນ ອຣິໂຍ. ອຖ ວາ ນ ວິສຸທ຺ຘານໍ ອຸຕ຺ຕມານໍ ອຣິຍານໍ ສນ຺ຕໂກ. ອນຕ຺ຖສໍຫິໂຕຕິ ນ ອຕ຺ຖສໍຫິໂຕ, ສຸຂາວຫກາຣຓໍ ອນິສ຺ສິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍໂຄຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກິລມຖສ຺ສ ອນຸໂຍໂຄ, ອຕ຺ຕໂນ ທຸກ຺ຂກຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ໂຂຕິ ກຓ຺ຏກາປສ຺ສຍເສຍ຺ຍາທີຫິ ອຕ຺ຕມາຣເຓຫິ ທຸກ຺ຂາວໂຫ. ຕປສ຺ສີຫິ ‘‘ອຸຕ຺ຕມໍ ຕໂປ’’ຕິ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕານຸຣກ຺ຂນຕ຺ຖໍ ອິຘ ‘‘ຫີໂນ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ປພ຺ພຊິຕານໍ ຘມ຺ມຕ຺ຕາ ‘‘ຄມ຺ໂມ’’ຕິ ຈ, ຄິຫີຫິ ອສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ‘‘ໂປຖຸຊ຺ຊນິໂກ’’ຕິ ຈ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປນ ເກຫິຈິ ປພ຺ພຊິຕປຏິຎ຺ເຎຫິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານວາເທຫິ ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ໂຠ, ອຍໍ ອຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິໂຕ ສມງ຺ຄິຠູໂຕ ປຣິຈາເຣຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ໂຠ, ອຍໍ ອຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໙໔) ຄຫິຕຕ຺ຕາ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕານຸຣກ຺ຂນຕ຺ຖຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ສຸຂຕ຺ຕາ ຈ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສມາທານສ຺ສ ‘‘ທຸກ຺ໂຂ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍໂຄ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິສໍກິລິຏ຺ຐສຸຂຕ຺ຕາ ອາຍຕິຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂວິປາກຕ຺ຕາ ຕທນຸຍຸຕ຺ຕານໍ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິພນ຺ຘນພທ຺ຘຕ຺ຕາ ຈ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ, ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍໂຄ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ທິຏ຺ຐິສໍກິລິຏ຺ຐທຸກ຺ຂຕ຺ຕາ ອາຍຕິຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂວິປາກຕ຺ຕາ ຕທນຸຍຸຕ຺ຕານໍ ທິຏ຺ຐິພນ຺ຘນພທ຺ຘຕ຺ຕາ ຈ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ, ເອເຕ ໂຂຕິ ເຕ ເອເຕ. ອນຸປຄມ຺ມາຕິ ນ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ. ມຊ຺ຌິມາຕິ ສໍກິລິຏ຺ຐສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ອຠາວາ ມຊ຺ເຌ ຠວາຕິ ມຊ຺ຌິມາ. ສາ ເອວ ນິພ຺ພານໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ ເອຕາຍາຕິ ປຏິປທາ. ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາຕິ ປຏິວິທ຺ຘາ. ຈກ຺ຂຸກຣຓີຕິອາທີສຸ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸໍ ກໂຣຕີຕິ ຈກ຺ຂຸກຣຓີ. ຎາຓກຣຓີຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອຸປສມາຍາຕິ ກິເລສູປສມາຍ. ອຠິຎ຺ຎາຍາຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ອຠິຊານນຕ຺ຖາຍ. ສມ຺ໂພຘາຍາຕິ ເຕສໍເຍວ ສມ຺ພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ. ນິພ຺ພານາຍາຕິ ນິພ຺ພານສຈ຺ຉິກິຣິຍຕ຺ຖາຍ. ອຖ ວາ ທສ຺ສນມຄ຺ຄຎາຓໍ ກໂຣຕີຕິ ຈກ຺ຂຸກຣຓີ. ຠາວນາມຄ຺ຄຎາຓໍ ກໂຣຕີຕິ ຎາຓກຣຓີ. ສພ຺ພກິເລສານໍ ອຸປສມາຍ. ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ອຠິຎ຺ຎາຍ. ອຣຫຕ຺ຕຜລສມ຺ໂພຘາຍ. ກິເລສານຎ຺ຈ ຂນ຺ຘານຎ຺ຈ ນິພ຺ພານາຍ. ສຈ຺ຈກຖາ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕາ.

ເອວໍ ຠຄວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນິ ກຕພຫຸມານານໍ ເຕສໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິເວຘກ຺ກມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ພຫຸມານາໂຣປເນນ ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ຐຕ຺ວາ ສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈນ຺ຕິ ເມ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິເວຘກ຺ກມໍ ທສ຺ເສສິ. ຕຕ຺ຖ ອນນຸສ຺ສຸເຕສູຕິ ນ ອນຸສ຺ສຸເຕສຸ, ປຣໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ອສ຺ສຸເຕສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈກ຺ຂູຕິອາທີນໍ ອຕ຺ໂຖ ປຣໂຕ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ, ອິທໍ ທຸກ຺ຂສມຸທຍໍ, ອິທໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘໍ, ອິທໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ອຣິຍສຈ຺ຈນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ທສ຺ສນປຏິເວໂຘ ເສຂຠູມິຍໍ. ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ປຫາຕພ຺ພໍ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໍ ຠາເວຕພ຺ພນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ຠາວນາປຏິເວໂຘ ເສຂຠູມິຍໍເຍວ. ປຣິຎ຺ຎາຕໍ ປຫີນໍ ສຈ຺ຉິກຕໍ ຠາວິຕນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ອເສຂຠູມິຍໍ.

ຕິປຣິວຏ຺ຏນ຺ຕິ ສຈ຺ຈຎາຓກິຈ຺ຈຎາຓກຕຎາຓສງ຺ຂາຕານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປຣິວຏ຺ຏານໍ ວເສນ ຕໂຍ ປຣິວຏ຺ຏາ ອສ຺ສາຕິ ຕິປຣິວຏ຺ຏໍ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອິທໍ ທຸກ຺ຂສມຸທຍໍ, ອິທໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘໍ, ອິທໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ອຣິຍສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ຍຖາຠູຕຎາຓໍ ສຈ຺ຈຎາຓໍ ນາມ. ເຕສຸເຍວ ‘‘ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ປຫາຕພ຺ພໍ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໍ ຠາເວຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈຊານນຎາຓໍ ກິຈ຺ຈຎາຓໍ ນາມ. ‘‘ປຣິຎ຺ຎາຕໍ ປຫີນໍ ສຈ຺ຉິກຕໍ ຠາວິຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຕສ຺ສ ກິຈ຺ຈສ຺ສ ກຕຠາວຊານນຎາຓໍ ກຕຎາຓໍ ນາມ. ທ຺ວາທສາກາຣນ຺ຕິ ເຕສໍເຍວ ເອເກກສ຺ມິໍ ສຈ຺ເຈ ຕິຓ຺ຓໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອາກາຣານໍ ວເສນ ທ຺ວາທສ ອາກາຣາ ອສ຺ສາຕິ ທ຺ວາທສາກາຣໍ. ຎາຓທສ຺ສນນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ຕິປຣິວຏ຺ຏານໍ ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ອາກາຣານໍ ວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຎາຓສງ຺ຂາຕໍ ທສ຺ສນໍ. ອຕ຺ຕມນາຕິ ສກມນາ. ສຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ສຸຂກາມຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂປຏິກູລຕ຺ຕາ ປີຕິໂສມນສ຺ສຍຸຕ຺ຕມໂນ ສກມໂນ ນາມ, ປີຕິໂສມນສ຺ເສຫິ ອຕ຺ຕມນາ ຄຫິຕມນາ ພ຺ຍາປິຕມນາຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ ອຠິມຸຂາ ຫຸຕ຺ວາ ນນ຺ທິໍສຸ. ເວຍ຺ຍາກຣເຓຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ. ນິຄ຺ຄາຖໂກ ຫິ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕ ເກວລໍ ອຕ຺ຖສ຺ສ ພ຺ຍາກຣຓໂຕ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ນາມ. ຠຎ຺ຎມາເນຕິ ກຖິຍມາເນ. ວຕ຺ຕມານສມີເປ ວຕ຺ຕມານວຈນໍ ກຕໍ, ຠຓິເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຣຊນ຺ຕິ ວິຄຕຣາຄາທິຣຊໍ. ວີຕມລນ຺ຕິ ວິຄຕຣາຄາທິມລໍ. ຣາຄາທໂຍ ຫິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓຏ຺ເຐນ ຣໂຊ ນາມ, ທູສນຏ຺ເຐນ ມລໍ ນາມ. ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸນ຺ຕິ ກຕ຺ຖຈິ ປຐມມຄ຺ຄຎາຓໍ, ກຕ຺ຖຈິ ອາທີນິ ຕີຓິ ມຄ຺ຄຎາຓານິ, ກຕ຺ຖຈິ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ຄຎາຓມ຺ປິ. ອິຘ ປນ ປຐມມຄ຺ຄຎາຓເມວ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາວເສນ ເອວໍ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຘມ຺ມຈກ຺ເກຕິ ປຏິເວຘຎາເຓ ຈ ເທສນາຎາເຓ ຈ. ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຫິ ຠຄວໂຕ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ທ຺ວາທສາກາຣໍ ປຏິເວຘຎາຓມ຺ປິ ອິສິປຕເນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ທ຺ວາທສາກາຣເມວ ສຈ຺ຈເທສນາຍ ປວຕ຺ຕກເທສນາຎາຓມ຺ປິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ນາມ. ອຸຠຍມ຺ປິ ເຫຕໍ ທສພລສ຺ສ ປວຕ຺ຕຎາຓເມວ. ຕໍ ອິມາຍ ເທສນາຍ ປກາເສນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ ນາມ. ຕໍ ປເນຕໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ຍາວ ອຎ຺ຎາຕໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖໂຣ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ພ຺ຣຫ຺ມໂກຏີຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ຕາວ ຠຄວາ ປວຕ຺ເຕຕິ ນາມ, ປຕິຏ຺ຐິເຕ ປນ ປວຕ຺ຕິຕໍ ນາມ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປວຕ຺ຕິເຕ ຈ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມຈກ຺ເກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຠຸມ຺ມາ ເທວາຕິ ຠູມຏ຺ຐກາ ເທວາ. ສທ຺ທມນຸສ຺ສາເວສຸນ຺ຕິ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ ເອຕໍ ຠຄວຕາຕິອາທີນິ ວທນ຺ຕາ ສທ຺ທໍ ອນຸສ຺ສາວຍິໍສຸ. ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ‘‘ນຍິທໍ ຕຖາ’’ຕິ ປຏິໂລມໍ ວຕ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ. ສນ຺ນິປຕິຕາ ເຈຕ຺ຖ ເທວພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ສາຘຸກາຣໍ ອທໍສຸ, ສນ຺ນິປາຕໍ ອນາຄຕາ ປນ ຠຸມ຺ມເທວາທໂຍ ເຕສໍ ເຕສໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ສາຘຸກາຣມທໍສູຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕສຸ ປນ ປພ຺ພຕຣຸກ຺ຂາທີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຠຸມ຺ມເທວາ. ເຕ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກປຣິຍາປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕາປິ ອິຘ ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ. ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາຕິ ຈ ຘຕຣຏ຺ຐວິຣູຬ຺ຫກວິຣູປກ຺ຂກຸເວຣສງ຺ຂາຕາ ຈຕຸມຫາຣາຊາ ເທວຕາ ເອເຕສນ຺ຕິ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາ. ເຕ ສິເນຣຸເວມຊ຺ເຌ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສຸ ປພ຺ພຕຏ຺ຐກາປິ ອຕ຺ຖິ ອາກາສຏ຺ຐກາປິ. ເຕສໍ ປຣມ຺ປຣາ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕໍ ປຕ຺ຕາ. ຂິຑ຺ຑາປໂທສິກາ ມໂນປໂທສິກາ ສີຕວລາຫກາ ອຸຓ຺ຫວລາຫກາ ຈນ຺ທິມາ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ສູຣິໂຍ ເທວປຸຕ຺ໂຕຕິ ເອເຕ ສພ຺ເພປິ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກເທວໂລກຏ຺ຐາ ເອວ. ເຕຕ຺ຕິໍສ ຊນາ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ຕາວຕິໍສາ. ອປິຈ ‘‘ຕາວຕິໍສາ’’ຕິ ເຕສໍ ເທວານໍ ນາມເມວາຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕປິ ອຕ຺ຖິ ປພ຺ພຕຏ຺ຐກາ ອຕ຺ຖິ ອາກາສຏ຺ຐກາ. ເຕສໍ ປຣມ຺ປຣາ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕໍ ປຕ຺ຕາ, ຕຖາ ຍາມາທີນໍ. ເອກເທວໂລເກປິ ຫິ ເທວານໍ ປຣມ຺ປຣາ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕໍ ອປ຺ປຕ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ທິພ຺ພໍ ສຸຂໍ ຍາຕາ ປຍາຕາ ສມ຺ປຕ຺ຕາຕິ ຍາມາ. ຕຸຏ຺ຐາ ປຫຏ຺ຐາຕິ ຕຸສິຕາ. ປກຕິປຏິຍຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໂຕ ອຕິເຣເກນ ຣມິຕຸກາມກາເລ ຍຖາຣຸຈິເຕ ໂຠເຄ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ຣມນ຺ຕີຕິ ນິມ຺ມານຣຕີ. ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ຎຕ຺ວາ ປຣນິມ຺ມິເຕສຸ ໂຠເຄສຸ ວສໍ ວຕ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີ. ພ຺ຣຫ຺ມກາເຍ ພ຺ຣຫ຺ມຆຏາຍ ນິຍຸຕ຺ຕາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາ. ສພ຺ເພປິ ປຎ຺ຈໂວກາຣພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ຄຫິຕາ.

ເຕນ ຂເຓນາຕິ ວຈນໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ເຕນ ມຸຫຸຕ຺ເຕນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຸຫຸຕ຺ຕສງ຺ຂາເຕນ ຂເຓນ, ນ ປຣມຕ຺ຖຂເຓນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ອນ຺ໂຕກຕ຺ວາ. ສທ຺ໂທຕິ ສາຘຸກາຣສທ຺ໂທ. ທສສຫສ຺ສີຕິ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬວຕີ. ສງ຺ກມ຺ປີຕິ ອຸທ຺ຘໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ສຸຏ຺ຐຸ ກມ຺ປິ. ສມ຺ປກມ຺ປີຕິ ອຸທ຺ຘໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ອໂຘ ໂອກ຺ກມນ຺ຕີ ສຸຏ຺ຐຸ ປກມ຺ປິ. ສມ຺ປເວຘີຕິ ຈຕຸທິສາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ສຸຏ຺ຐຸ ປເວຘິ. ສມ຺ພຸທ຺ຘຠາວາຍ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກມນ຺ເຕ ຈ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ຕໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕ ຈ ມຫາປຖວີ ປຸຎ຺ຎເຕເຊນ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ, ອຠິສມ຺ໂພຘິຍໍ ປຏິເວຘຎາຓເຕເຊນ. ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕເນ ເທສນາຎາຓເຕເຊນ ສາຘຸກາຣໍ ທາຕຸກາມາ ວິຍ ປຖວີ ເທວຕານຸຠາເວນ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ, ອາຍຸສງ຺ຂາໂຣສ຺ສຊ຺ຊເນ ມຫາປຣິນິພ຺ພາເນ ຈ ກາຣຸຎ຺ເຎນ ຈິຕ຺ຕສງ຺ໂຂຠໍ ອສຫມານາ ວິຍ ປຖວີ ເທວຕານຸຠາເວນ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ. ອປ຺ປມາໂຓຕິ ວຸທ຺ຘປ຺ປມາໂຓ. ອຸຬາໂຣຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຸຬາຣານິ ອຸຬາຣານິ ຂາທນີຍານິ ຂາທນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໖໖) ມຘຸຣໍ ອຸຬາຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຸຬາຣາຍ ວຕ຺ຖໂຠຄາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ນມຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໙.໒໐) ປຓີຕໍ ອຸຬາຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຸຬາຣາຍ ຂລຸ ຠວໍ ວຈ຺ຉາຍໂນ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ປສໍສາຍ ປສໍສຕີ’’ຕິອາທີສຸ ເສຏ຺ຐໍ ອຸຬາຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ‘‘ວິປຸໂລ ອຸຬາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂອຠາໂສຕິ ເທສນາຎາຓານຸຠາເວນ ຈ ເທວຕານຸຠາເວນ ຈ ຊາຕໂອຠາໂສ. ໂລເກຕິ ຈກ຺ກວາຬສ຺ສ ທສສຫສ຺ສິຍໍເຍວ. ອຕິກ຺ກມ຺ເມວ ເທວານໍ ເທວານຸຠາວນ຺ຕິ ເທວານໍ ອຍມານຸຠາໂວ – ນິວຕ຺ຖວຕ຺ຖປ຺ປຠາ ທ຺ວາທສ ໂຍຊນານິ ຜຣຕິ, ຕຖາ ສຣີຣສ຺ສ ອລງ຺ກາຣສ຺ສ ວິມານສ຺ສ ຈ. ຕໍ ເທວານໍ ເທວານຸຠາວໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸທານນ຺ຕິ ໂສມນສ຺ສຎາຓມຍິກໍ ອຸທາຫາຣໍ. ອຸທາເນສີຕິ ອຸທາຫຣິ. ອຎ຺ຎາສິ ວຕ, ໂຠ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎຕິ ອິມສ຺ສປິ ອຸທານສ຺ສ ອຸທາຫຣຓໂຆໂສ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ຜຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎຕິ ຠຸສໍ ຎາຕໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຈກ຺ຂຸອາທີນໍ ນິທ຺ເທເສ ທສ຺ສນຏ຺ເຐນາຕິອາທີສຸ ເອກເມວ ຎາຓໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ເນຍ຺ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂຸ ວິຍ ທສ຺ສນກິຈ຺ຈກຣເຓນ ຈກ຺ຂຸ. ຎາຓກິຈ຺ຈກຣເຓນ ຎາຓໍ. ນານປ຺ປກາຣໂຕ ຊານນກິຈ຺ຈກຣເຓນ ປຎ຺ຎາ. ອນວເສສປຏິເວຘກຣເຓນ ວິຊ຺ຊາ. ສພ຺ພຖາ ໂອຠາສກິຈ຺ຈກຣເຓນ ອາໂລໂກ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈກ຺ຂຸໍ ຘມ຺ໂມຕິອາທີສຸປິ ເອກໍເຍວ ຎາຓໍ ກິຈ຺ຈນານຕ຺ເຕນ ປຎ຺ຈຘາ ວຓ຺ຓິຕໍ. ອາຣມ຺ມຓາຕິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນຏ຺ເຐນ. ໂຄຈຣາຕິ ວິສຍຏ຺ເຐນ. ທສ຺ສນຏ຺ເຐນາຕິອາທີສຸ ຎາຓກິຈ຺ຈໍ ປຎ຺ຈຘາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ນເຍນ ຕີສຸ ວາເຣສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປນ຺ນຣສ ຘມ຺ມາ, ປນ຺ນຣສ ອຕ຺ຖາ, ທ຺ວີສຸ ປນ຺ນຣສເກສຸ ຕິໍສ ນິຣຸຕ຺ຕິໂຍ, ປນ຺ນຣສສຸ ຘມ຺ເມສຸ ປນ຺ນຣສສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ຕິໍສາຍ ນິຣຸຕ຺ຕີສູຕິ ສຏ຺ຐິ ຎາຓານິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ເສສອຣິຍສຈ຺ເຈສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຈຕູສຸ ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ອຣິຍສຈ຺ເຈ ປນ຺ນຣສນ຺ນໍ ປນ຺ນຣສນ຺ນໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖານຎ຺ຈ ວເສນ ສຏ຺ຐິ ຘມ຺ມາ, ສຏ຺ຐິ ອຕ຺ຖາ, ສຏ຺ຐິຍາ ຘມ຺ເມສຸ ສຏ຺ຐິຍາ ອຕ຺ເຖສຸ ຈ ວີສສຕໍ ນິຣຸຕ຺ຕິໂຍ, ວີສາຘິກໍ ສຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຏ຺ຐິຍາ ຘມ຺ເມສຸ ສຏ຺ຐິຍາ ອຕ຺ເຖສຸ ວີສຸຕ຺ຕຣສເຕ ນິຣຸຕ຺ຕີສູຕິ ເອວໍ ຈຕ຺ຕາຣີສຎ຺ຈ ທ຺ເວ ຈ ຎາຓສຕານິ.

໒-໓. ສຕິປຏ຺ຐານວາຣາທິວຓ຺ຓນາ

໓໑-໓໒. ສຕິປຏ຺ຐານສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຸພ຺ພງ຺ຄເມ ອິທ຺ຘິປາທສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຸພ຺ພງ຺ຄເມ ຈ ປຏິສມ຺ຠິທານິທ຺ເທເສ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ຈ ຄຓນາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ.

໔-໘. ສຕ຺ຕໂພຘິສຕ຺ຕວາຣາທິວຓ຺ຓນາ

໓໓-໓໗. ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ເອເກກສ຺ມິໍເຍວ ສມຸທເຍ ຈກ຺ຂາທໂຍ ປຎ຺ຈ, ນິໂຣເຘ ປຎ຺ຈາຕິ ທສ ຘມ຺ມາ, ສມຸທເຍ ທສ຺ສນຏ຺ຐາທໂຍ ປຎ຺ຈ, ນິໂຣເຘ ປຎ຺ຈາຕິ ທສ ອຕ຺ຖາ, ເຕສໍ ວເສນ ວີສຕິ ນິຣຸຕ຺ຕິໂຍ ຈຕ຺ຕາຣີສໍ ຎາຓານິ. ສຕ຺ຕ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຄຓນາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ເອວ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓວເສນ ວຸຕ຺ຕປຏິສມ຺ຠິທານິທ຺ເທເສ ເອເກກມູລເກສຸ ‘‘ຎາໂຕ ທິຏ຺ໂຐ ວິທິໂຕ ສຈ຺ຉິກໂຕ ຜສ຺ສິໂຕ ປຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໒໑) ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ວຈເນສຸ ເອເກກສ຺ມິໍເຍວ ຈກ຺ຂາທໂຍ ປຎ຺ຈ, ທສ຺ສນຏ຺ຐາທໂຍ ປຎ຺ຈາຕິ ປຎ຺ຈປຎ຺ຈການໍ ວເສນ ປຎ຺ຈວີສຕິ ຘມ຺ມາ, ປຎ຺ຈວີສຕິ ອຕ຺ຖາ, ຕທ຺ທິຄຸຓາ ນິຣຸຕ຺ຕິໂຍ, ຕທ຺ທິຄຸຓານິ ຎາຓານິ ເຎຍ຺ຍານິ. ປຎ຺ຈ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕວາເຣປິ ປຎ຺ຈກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈວີສຕິ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວີສສຕໍ ຘມ຺ມາ, ປຎ຺ຈວີສສຕໍ ອຕ຺ຖາ, ຕທ຺ທິຄຸຓາ ນິຣຸຕ຺ຕິໂຍ, ຕທ຺ທິຄຸຓານິ ຎາຓານິ ເຎຍ຺ຍານິ. ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍານີຕິ ເຈຕ຺ຖ ທ຺ເວ ສຕານິ ຈ ປຎ຺ຎາສຎ຺ຈ. ຂນ຺ຘາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິມິນາວ ນເຍນ ສຈ຺ຈວາຣປຏິສມ຺ຠິທາວາເຣ ຈ ຘມ຺ມາທິຄຓນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໙. ຉພຸທ຺ຘຘມ຺ມວາຣວຓ຺ຓນາ

໓໘. ພຸທ຺ຘຘມ຺ມວາເຣ ທິຍຑ຺ຒສຕນ຺ຕິ ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຎ຺ຈວີສຕິ ສຕຎ຺ຈ ປຎ຺ຎາສຎ຺ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ຕທ຺ທິຄຸຓາ ນິຣຸຕ຺ຕິໂຍ ຕທ຺ທິຄຸຓານິ ຎາຓານິ. ປຏິສມ຺ຠິທາຘິກຣເຓຕິ ປຏິສມ຺ຠິທາຘິກາເຣ. ອຑ຺ຒນວຘມ຺ມສຕານີຕິ ປຐມໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ສຏ຺ຐິ, ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສຏ຺ຐິ, ຈຕູສຸ ສມ຺ມປ຺ປຘາເນສຸ ສຏ຺ຐິ, ສຕ຺ຕໂພຘິສຕ຺ຕເວຍ຺ຍາກຣເຓສຸ ສຕ຺ຕຕິ, ອຠິຎ຺ຎຏ຺ຐາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ປຎ຺ຈວີສສຕໍ, ຂນ຺ຘຏ຺ຐາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ປຎ຺ຈວີສສຕໍ, ປຸນ ຈຕູສຸ ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ ສຕໍ, ຈຕູສຸ ປຏິສມ຺ຠິທາສຸ ສຕໍ, ຉສຸ ພຸທ຺ຘຘມ຺ເມສຸ ທິຍຑ຺ຒສຕນ຺ຕິ ເອວໍ ອຏ຺ຐສຕານິ ຈ ປຎ຺ຎາສຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ອຕ຺ຖາປິ ຕຕ຺ຕກາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວເມວ ສຈ຺ຈາທີສຸ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ວີສສຕໍ ນິຣຸຕ຺ຕິໂຍ, ສຕ຺ຕສຸ ເວຍ຺ຍາກຣເຓສຸ ຈຕ຺ຕາຣີສສຕໍ ນິຣຸຕ຺ຕິໂຍ, ອຠິຎ຺ຎຏ຺ຐາທີສຸ ຂນ຺ຘຏ຺ຐາທີສຸ ຈ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍານິ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍານິ ນິຣຸຕ຺ຕິສຕານິ, ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ ປຏິສມ຺ຠິທາສຸ ຈ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ນິຣຸຕ຺ຕິສຕານິ, ພຸທ຺ຘຘມ຺ເມສຸ ຕີຓິ ນິຣຸຕ຺ຕິສຕານີຕິ ເອວໍ ນິຣຸຕ຺ຕິສຫສ຺ສຎ຺ຈ ສຕ຺ຕນິຣຸຕ຺ຕິສຕານິ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວເມວ ສຈ຺ຈາທີສຸ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ຈຕ຺ຕາຣີສາຘິການິ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ຎາຓສຕານິ, ສຕ຺ຕສຸ ເວຍ຺ຍາກຣເຓສຸ ອສີຕິອຘິການິ ທ຺ເວ ຎາຓສຕານິ, ອຠິຎ຺ຎຏ຺ຐາທີສຸ ຂນ຺ຘຏ຺ຐາທີສຸ ຈ ປຎ຺ຈປຎ຺ຈຎາຓສຕານິ, ສຈ຺ເຈສຸ ປຏິສມ຺ຠິທາສຸ ຈ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຎາຓສຕານິ, ພຸທ຺ຘຘມ຺ເມສຸ ຉ ຎາຓສຕານີຕິ ເອວໍ ຕີຓິ ຈ ຎາຓສຫສ຺ສານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ຎາຓສຕານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ປຏິສມ຺ຠິທາກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.