໑. ຍຸຄນທ຺ຘກຖາ

ຍຸຄນທ຺ຘກຖາວຓ຺ຓນາ

໑. ອິທານິ ມຓ຺ຑເປຍ຺ຍຄຸຓສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ຍຸຄນທ຺ຘຄຸຓໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ກຖິຕາຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ຍຸຄນທ຺ຘກຖາຍ ອປຸພ຺ພຕ຺ຖານຸວຓ຺ຓນາ. ຍສ຺ມາ ປນ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ຘມ຺ມຣາເຊ ຘຣມາເນເຍວ ຘມ຺ມຣາຊສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພານສໍວຈ຺ຉເຣ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມຣາເຊ ຘຣມາເນເຍວ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິເກນ ເທສິຕໍ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ຕສ຺ເສວ ສມ຺ມຸຂາ ສຸຕ຺ວາ ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິອາທິມາຫາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ອາຍສ຺ມາຕິ ປິຍວຈນໍ ຄຣຸວຈນໍ ສຄາຣວສປ຺ປຕິສ຺ສວຈນໍ, ອາຍຸມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອານນ຺ໂທຕິ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ນາມໍ. ໂສ ຫິ ຊາຍມາໂນເຍວ ກຸເລ ອານນ຺ທໍ ຠຸສໍ ຕຸຏ຺ຐິໍ ອກາສິ. ຕສ຺ມາສ຺ສ ‘‘ອານນ຺ໂທ’’ຕິ ນາມໍ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂກສມ຺ພິຍນ຺ຕິ ເອວໍນາມເກ ນຄເຣ. ຕສ຺ສ ຫິ ນຄຣສ຺ສ ອາຣາມໂປກ຺ຂຣຓີອາທີສຸ ເຕສຸ ເຕສຸ ຐາເນສຸ ໂກສມ຺ພຣຸກ຺ຂາ ອຸສ຺ສນ຺ນາ ອເຫສຸໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ໂກສມ຺ພີຕິ ສງ຺ຂໍ ອຄມາສິ. ‘‘ກຸສມ຺ພສ຺ສ ອິສິໂນ ອສ຺ສມໂຕ ອວິທູເຣ ມາປິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອເກ.

ໂຆສິຕາຣາເມຕິ ໂຆສິຕເສຏ຺ຐິນາ ກາຣິເຕ ອາຣາເມ. ໂກສມ຺ພິຍຎ຺ຫິ ຕໂຍ ເສຏ຺ຐິໂນ ອເຫສຸໍ ໂຆສິຕເສຏ຺ຐິ ກຸກ຺ກຸຏເສຏ຺ຐິ ປາວາຣິກເສຏ຺ຐີຕິ. ເຕ ຕໂຍປິ ‘‘ໂລເກ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ປຎ຺ຈຫິ ສກຏສເຕຫິ ທານູປກຣຓານິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຊຕວນສມີເປ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອຑ຺ຒມາສມຕ຺ຕໍ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສກຊນປທຄມນຕ຺ຖໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ‘‘ສຸຎ຺ຎາຄາເຣ ໂຂ ຄຫປຕໂຍ ຕຖາຄຕາ ອຠິຣມນ຺ຕີ’’ຕິ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ທິນ຺ນາ ໂນ ຠຄວຕາ ປຏິຎ຺ຎາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອຕິວິຍ ຕຸຏ຺ຐາ ທສພລໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ໂຍຊເນ ໂຍຊເນ ຠຄວໂຕ ນິວາສຕ຺ຖໍ ວິຫາຣໍ ກາເຣນ຺ຕາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ໂກສມ຺ພິໍ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອາຣາເມ ມຫນ຺ຕໍ ຘນປຣິຈ຺ຈາຄໍ ກຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ວິຫາເຣ ກາຣາປຍິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ໂຆສິຕເສຏ຺ຐິນາ ກາຣິໂຕ ໂຆສິຕາຣາໂມ ນາມ ອໂຫສິ, ກຸກ຺ກຸຏເສຏ຺ຐິນາ ກາຣິໂຕ ກຸກ຺ກຸຏາຣາໂມ ນາມ, ປາວາຣິກເສຏ຺ຐິນາ ອມ຺ພວເນ ກາຣິໂຕ ປາວາຣິກມ຺ພວນໍ ນາມ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂຆສິຕເສຏ຺ຐິນາ ກາຣິເຕ ອາຣາເມ’’ຕິ.

ອາວຸໂສ ຠິກ຺ຂໂວຕິ ເອຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ສາວເກ ອາລປນ຺ຕາ ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ອາລປນ຺ຕິ. ສາວກາ ປນ ‘‘ພຸທ຺ເຘຫິ ສທິສາ ມາ ໂຫມາ’’ຕິ ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ ປຐມໍ ວຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ພຸທ຺ເຘຫິ ຈ ອາລປິເຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ປຏິວຈນໍ ເທຕິ, ສາວເກຫິ ອາລປິເຕ ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ.

ໂຍ ຫິ ໂກຈີຕິ ອນິຍມວຈນໍ. ເອເຕນ ຕາທິສານໍ ສພ຺ພຠິກ຺ຂູນໍ ປຣິຍາທານໍ. ມມ ສນ຺ຕິເກຕິ ມມ ສມີເປ. ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ. ນປຸໍສເກ ຠາເວ ສິທ຺ຘວຈນໍ. ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ວາ ປທຈ຺ເຉໂທ, ອຕ຺ຕນາ ປຕ຺ຕໍ ອຣຫຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ວາ ປາຐເສໂສ. ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫີຕິ ອຸປຣິ ວຸຈ຺ຈມາເນຫິ ຈຕູຫິ ປຏິປທາມຄ຺ເຄຫິ, ນ ອຣິຍມຄ຺ເຄຫິ. ‘‘ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫີ’’ຕິ ວິສຸຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກສ຺ສຈິ ອຣຫໂຕ ປຐມສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ມຄ຺ໂຄ, ເອກສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ສມຖປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ, ເອກສ຺ສ ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ, ເອກສ຺ສ ຍຸຄນທ຺ຘປຸພ຺ພງ຺ຄໂມຕິ ເອວໍ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ປຏິປທາ ມຄ຺ຄາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອເຕສໍ ວາ ອຎ຺ຎຕເຣນາຕິ ເອເຕສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຏິປທານໍ ມຄ຺ຄານໍ ເອເກນ ວາ, ປຏິປທາມຄ຺ເຄນ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກສ຺ສ ຫິ ອຣຫໂຕ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ປຕ຺ວາ ເສສມຄ຺ຄຕ຺ຕຍມ຺ປິ ສຸທ຺ຘວິປສ຺ສນາຫິເຍວ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈປຸພ຺ພງ຺ຄມມຄ຺ຄາ ໂຫຕິ. ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຄ຺ຄຫໍ ປຕ຺ວາ ວາ ອປ຺ປຕ຺ວາ ວາ ສມຖປຸພ຺ພງ຺ຄມາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປຏິປທານໍ ມຄ຺ຄານໍ ເອເກກສ຺ສ ວເສນ ປຕ຺ຕຈຕຸມຄ຺ຄສ຺ສ ອຣຫໂຕ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິ ອິຕຣເອເກກມຄ຺ຄປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ອາຫ – ‘‘ເອເຕສໍ ວາ ອຎ຺ຎຕເຣນາ’’ຕິ.

ສມຖປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ວິປສ຺ສນໍ ຠາເວຕີຕິ ສມຖໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ປຸເຣຈາຣິກໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ຠາເວຕິ, ປຐມໍ ສມາຘິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ວິປສ຺ສນໍ ຠາເວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຄ຺ໂຄ ສຎ຺ຊາຍຕີຕິ ປຐໂມ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ໂສ ຕໍ ມຄ຺ຄນ຺ຕິອາທີສຸ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອາເສວນາທີນິ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ທຸຕິຍມຄ຺ຄາທໂຍ ປນ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ຕເມວ ມຄ຺ຄໍ ‘‘ອາເສວຕິ ຠາເວຕິ ພຫຸລີກໂຣຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສຎ຺ໂຎຊນານິ ປຫີຍນ຺ຕິ, ອນຸສຍາ ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫນ຺ຕີຕິ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ກເມນ ສພ຺ເພ ສຎ຺ໂຎຊນາ ປຫີຍນ຺ຕິ, ອນຸສຍາ ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫນ຺ຕິ. ອນຸສຍາ ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫນ຺ຕີຕິ ຈ ປຸນ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິຄຕນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຸນ ຈປຣນ຺ຕິ ປຸນ ຈ ອປຣໍ ກາຣຓໍ. ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ສມຖໍ ຠາເວຕີຕິ ວິປສ຺ສນໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ປຸເຣຈາຣິກໍ ກຕ຺ວາ ສມຖໍ ຠາເວຕິ, ປຐມໍ ວິປສ຺ສນໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ສມາຘິໍ ຠາເວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຸຄນທ຺ຘໍ ຠາເວຕີຕິ ຍຸຄນທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ຠາເວຕິ. ເອຕ຺ຖ ເຕເນວ ຈິຕ຺ເຕນ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເຕເນວ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ອຍໍ ປນ ຍາວຕາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ຕາວຕາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສຕິ. ຍາວຕາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສຕິ, ຕາວຕາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສມາປຊ຺ຊຕິ. ກຖໍ? ປຐມຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສຕິ. ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສຕິ. ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ຕຕິຍຊ຺ຌານໍ…ເປ… ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສຕິ. ເອວໍ ສມຖວິປສ຺ສນໍ ຍຸຄນທ຺ຘໍ ຠາເວຕິ ນາມ.

ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຄ຺ຄຫິຕໍ ມານສໍ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ມນ຺ທປຎ຺ຎານໍ ວິປສ຺ສການໍ ອຸປກ຺ກິເລສວຕ຺ຖຸຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນຸປກ຺ກິເລສສຎ຺ຎິເຕສຸ ໂອຠາສາທີສຸ ທສສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຠນ຺ຕຕາວເສນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິກ຺ເຂປສງ຺ຂາຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ, ເຕນ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ວິຄ຺ຄຫິຕໍ ວິຣູປຄ຺ຄຫິຕໍ ວິໂຣຘມາປາທິຕໍ ມານສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຄ຺ຄຫິຕໍ ມານສໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ວາ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ກາຣຓຠູເຕນ ຕມ຺ມູລກຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິຄ຺ຄຫິຕໍ ມານສໍ ໂຫຕິ. ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຄ຺ຄຫິຕມານສນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ. ໂຫຕິ ໂສ ອາວຸໂສ ສມໂຍຕິ ອິມິນາ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄວວຕ຺ຖາເນນ ຕໍ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ປຸນ ວິປສ຺ສນາວີຖິໍ ປຏິປນ຺ນກາລໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍໍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຕໍ ວິປສ຺ສນາວີຖິໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ວິປສ຺ສນາວີຖິໍ ປຈ຺ໂຈຕຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ຕສງ຺ຂາເຕ ອາຣມ຺ມເຓ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ສນ຺ນິສີທຕີຕິ ຕຕ຺ເຖວ ປວຕ຺ຕິວເສນ ສມ຺ມາ ນິສີທຕິ. ເອໂກທິ ໂຫຕີຕິ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ. ສມາຘິຍຕີຕິ ສມ຺ມາ ອາຘິຍຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຐິຕໍ ໂຫຕີຕິ.

ອຍໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕວຓ຺ຓນາ.

໑. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒. ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ ນິທ຺ເທສກຖາຍ ຕຕ຺ຖ ຊາເຕ ຘມ຺ເມຕິ ຕສ຺ມິໍ ສມາຘິສ຺ມິໍ ຊາເຕ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິເກ ຘມ຺ເມ. ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສນຏ຺ເຐນາຕິອາທິນາ ວິປສ຺ສນາຍ ເຠທໍ ທສ຺ເສຕິ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ມຄ຺ໂຄຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາໂຕ ມຄ຺ໂຄ. ອຏ຺ຐສຸ ມຄ຺ຄງ຺ເຄສຸ ເອເກໂກປິ ຫິ ມຄ຺ໂຄຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.ອາເສວຕີຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄວເສນ. ຠາເວຕີຕິ ສກທາຄາມິມຄ຺ຄຸປ຺ປາທເນນ. ພຫຸລີກໂຣຕີຕິ ອນາຄາມິອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຸປ຺ປາທເນນ. ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອວຕ຺ຖາເຠເທປິ ສຕິ ອາວຊ຺ຊນາທີນໍ ສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ສທິສເມວ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກຕໍ.

໓. ອາໂລກສຎ຺ຎາປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສນານໍ ອນ຺ຕຣາເປຍ຺ຍາເລ ອວິກ຺ເຂປາທີນິ ຈ ຌານ ສມາປຕ຺ຕິກສິຓານຸສ຺ສຕິອສຸຠາ ຈ ທີຆໍ ອສ຺ສາສາທີນິ ຈ ອານນ຺ຕຣິກສມາຘິຎາຓນິທ຺ເທເສ (ປຏິ. ມ. ໑.໘໐-໘໑) ນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ສງ຺ຂິຕ຺ຕານິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ອວິກ຺ເຂປວເສນາຕິ ປຸພ຺ພຠາຄາວິກ຺ເຂປວເສນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສີ ອສ຺ສາສວເສນາຕິອາທິເກ ສຸທ຺ຘວິປສ຺ສນາວເສນ ວຸຕ຺ຕຈຕຸກ຺ເກ ປນ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາກາເລ ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສມາຘິປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ພລວວິປສ຺ສນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໔. ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄມວາເຣ ປຐມໍ ອນິຈ຺ຈໂຕຕິອາທິນາ ອາຣມ຺ມຓໍ ອນິຍເມຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາ ວຸຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຉາ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໂຕຕິອາທິນາ ອາຣມ຺ມຓໍ ນິຍເມຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ຊາຕານນ຺ຕິ ຕສ຺ສາ ວິປສ຺ສນາຍ ຊາຕານໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ຘມ຺ມານໍ. ໂວສຄ຺ຄາຣມ຺ມຓຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂວສຄ຺ໂຄ ນິພ຺ພານໍ. ນິພ຺ພານຎ຺ຫິ ສງ຺ຂຕໂວສຄ຺ຄໂຕ ປຣິຈ຺ຈາຄໂຕ ‘‘ໂວສຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ວິປສ຺ສນາ ຈ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ຈ ນິພ຺ພານນິນ຺ນຕາຍ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ນິພ຺ພາເນ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ນິພ຺ພານປຕິຏ຺ຐາ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓາ. ປຕິຏ຺ຐາປິ ຫິ ອາລມ຺ພີຍຕີຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ນາມ ໂຫຕິ, ນິພ຺ພາເນ ປຕິຏ຺ຐຏ຺ເຐເນວ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓາ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປາຬິຍມ຺ປິ ຫິ ປຕິຏ຺ຐາ ‘‘ອາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ, ນຬາຄາຣໍ ວາ ຕິຓາຄາຣໍ ວາ ສຸກ຺ຂໍ ໂກຬາປໍ ເຕໂຣວສ຺ສິກໍ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ເຈປິ ທິສາຍ ປຸຣິໂສ ອາທິຕ຺ຕາຍ ຕິຓຸກ຺ກາຍ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ, ລເຠຖ ອຄ຺ຄິ ໂອຕາຣໍ, ລເຠຖ ອຄ຺ຄິ ອາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໔໓). ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຊາຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ໂວສຄ຺ຄາຣມ຺ມຓຕາຍ ນິພ຺ພານປຕິຏ຺ຐາຠາເວນ ເຫຕຸຠູເຕນ ອຸປ຺ປາທິໂຕ ໂຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຕາສງ຺ຂາໂຕ ອຸປຈາຣປ຺ປນາເຠໂທ ອວິກ຺ເຂໂປ, ໂສ ສມາຘີຕິ ວິປສ຺ສນາໂຕ ປຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປາທິໂຕ ນິພ຺ເພຘຠາຄິໂຍ ສມາຘິ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາເຍວ ຫິ ອິຕິ ປຐມໍ ວິປສ຺ສນາ, ປຈ຺ຉາ ສມໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໕. ຍຸຄນທ຺ຘນິທ຺ເທເສ ຍສ຺ມາ ເຫຏ຺ຐາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ ຍຸຄນທ຺ຘກ຺ກໂມ ປຸຣິມທ຺ວຍນິທ຺ເທສນເຍເນວ ປາກໂຏ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ຍຸຄນທ຺ຘກ຺ກໂມ ປນ ນ ປາກໂຏ, ຕສ຺ມາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ອເນກນ຺ຕິກໍ ຍຸຄນທ຺ຘຠາວນໍ ອວຕ຺ວາ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ເອກນ຺ເຕນ ລພ຺ຠມານຍຸຄນທ຺ຘຠາວນເມວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ໂສຬສຫິ ອາກາເຣຫີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມຓຏ຺ເຐນາຕິອາທີສຸ ສຕ຺ຕຣສສຸ ອາກາເຣສຸ ອນ຺ເຕ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ຍຸຄນທ຺ຘໍ ມູລປເທນ ເອກຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຕໍ ວິປ຺ປຫາຍ ເສສານໍ ວເສນ ‘‘ໂສຬສຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຣມ຺ມຓຏ຺ເຐນາຕິ ອາລມ຺ພນຏ຺ເຐນ, ອາຣມ຺ມຓວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ໂຄຈຣຏ຺ເຐນາຕິ ອາຣມ຺ມຓຏ຺ເຐປິ ສຕິ ນິສ຺ສຍິຕພ຺ພຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ. ປຫານຏ຺ເຐນາຕິ ປຊຫນຏ຺ເຐນ. ປຣິຈ຺ຈາຄຏ຺ເຐນາຕິ ປຫາເນປິ ສຕິ ປຸນ ອນາທິຍເນນ ປຣິຈ຺ຈາຄຏ຺ເຐນ. ວຸຏ຺ຐານຏ຺ເຐນາຕິ ອຸຄ຺ຄມນຏ຺ເຐນ. ວິວຏ຺ຏນຏ຺ເຐນາຕິ ອຸຄ຺ຄມເນປິ ສຕິ ອປຸນຣາວຏ຺ຏເນນ ນິວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ. ສນ຺ຕຏ຺ເຐນາຕິ ນິພ຺ພຸຕຏ຺ເຐນ. ປຓີຕຏ຺ເຐນາຕິ ນິພ຺ພຸຕຏ຺ເຐປິ ສຕິ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນ, ອຕປ຺ປກຏ຺ເຐນ ວາ. ວິມຸຕ຺ຕຏ຺ເຐນາຕິ ພນ຺ຘນາປຄຕຏ຺ເຐນ. ອນາສວຏ຺ເຐນາຕິ ພນ຺ຘນໂມກ຺ເຂປິ ສຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມານາສວວິຣຫິຕຏ຺ເຐນ. ຕຣຓຏ຺ເຐນາຕິ ອໂນສີທິຕ຺ວາ ປິລວນຏ຺ເຐນ, ອຕິກ຺ກມນຏ຺ເຐນ ວາ. ອນິມິຕ຺ຕຏ຺ເຐນາຕິ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕວິຣຫິຕຏ຺ເຐນ. ອປ຺ປຓິຫິຕຏ຺ເຐນາຕິ ປຓິຘິວິຣຫິຕຏ຺ເຐນ. ສຸຎ຺ຎຕຏ຺ເຐນາຕິ ອຠິນິເວສວິຣຫິຕຏ຺ເຐນ. ເອກຣສຏ຺ເຐນາຕິ ເອກກິຈ຺ຈຏ຺ເຐນ. ອນຕິວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອນຕິກ຺ກມນຏ຺ເຐນ. ຍຸຄນທ຺ຘຏ຺ເຐນາຕິ ຍຸຄລກຏ຺ເຐນ.

ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ປຊຫໂຕ, ອວິຊ຺ຊໍ ປຊຫໂຕຕິ ໂຍຄິໂນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂປ຺ປຫານວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິໂຣໂຘ ເຈຕ຺ຖ ນິພ຺ພານເມວ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນາຕິວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ສມໂຖ ເຈ ວິປສ຺ສນໍ ອຕິວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ລີນປກ຺ຂິກຕ຺ຕາ ສມຖສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ໂກສຊ຺ຊາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ວິປສ຺ສນາ ເຈ ສມຖໍ ອຕິວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປກ຺ຂິກຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ຕສ຺ມາ ສມໂຖ ຈ ວິປສ຺ສນໍ ອນຕິວຕ຺ຕມາໂນ ໂກສຊ຺ຊປາຕໍ ນ ກໂຣຕິ, ວິປສ຺ສນາ ສມຖໍ ອນຕິວຕ຺ຕມານາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປາຕໍ ນ ກໂຣຕິ. ສມໂຖ ສມໍ ປວຕ຺ຕມາໂນ ວິປສ຺ສນໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປາຕໂຕ ຣກ຺ຂຕິ, ວິປສ຺ສນາ ສມໍ ປວຕ຺ຕມານາ ສມຖໍ ໂກສຊ຺ຊປາຕໂຕ ຣກ຺ຂຕິ. ເອວມິເມ ອຸໂຠ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອນຕິວຕ຺ຕນກິຈ຺ເຈນ ເອກກິຈ຺ຈາ, ສມາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມາເນນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອນຕິວຕ຺ຕມານາ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິກຣາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສໍ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ຍຸຄນທ຺ຘຕ຺ຕໍ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ຍຸຄນທ຺ຘຕ຺ຕາເຍວ ໂຫຕິ. ປຫານປຣິຈ຺ຈາຄວຸຏ຺ຐານວິວຏ຺ຏນກຣຓານໍ ມຄ຺ຄກິຈ຺ຈວເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສກລສ຺ສ ມຄ຺ຄກິຈ຺ຈສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕກິເລສາ ຈ ຂນ຺ຘາ ຈ ອວິຊ຺ຊາສຫຄຕກິເລສາ ຈ ຂນ຺ຘາ ຈ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ. ເສສານໍ ນ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມມຕ຺ຕທສ຺ສນວເສນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈາວິຊ຺ຊາ ເອວ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ. ວິວຏ຺ຏໂຕຕິ ນິວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ.

ສມາຘິ ກາມາສວາ ວິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ສມາຘິສ຺ສ ກາມຈ຺ຉນ຺ທປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣາຄວິຣາຄາຕິ ຣາຄສ຺ສ ວິຣາໂຄ ສມຕິກ຺ກໂມ ເອຕິສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ຣາຄວິຣາຄາ, ‘‘ຣາຄວິຣາຄໂຕ’’ຕິ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ ວາ. ຕຖາ ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາ. ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີຕິ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ສມາຘິ. ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕີຕິ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ. ຕຣໂຕຕິ ຕຣນ຺ຕສ຺ສ. ສພ຺ພປຓິຘີຫີຕິ ຣາຄໂທສໂມຫປຓິຘີຫິ, ສພ຺ພປຕ຺ຖນາຫິ ວາ. ເອວໍ ຈຸທ຺ທສ ອາກາເຣ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອກຣສຏ຺ຐຎ຺ຈ ອນຕິວຕ຺ຕນຏ຺ຐຎ຺ຈ ອວິຠຊິຕ຺ວາວ ອິເມຫິ ໂສຬສຫິ ອາກາເຣຫີຕິ ອາຫ. ກສ຺ມາ? ເຕສໍ ຈຸທ຺ທສນ຺ນໍ ອາກາຣານໍ ເອເກກສ຺ສ ອວສາເນ ‘‘ເອກຣສາ ໂຫນ຺ຕິ, ຍຸຄນທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນາຕິວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ເຕ ທ຺ເວປິ ອາກາຣາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ໂສຬສຫີ’’ຕິ ອາຫ. ຍຸຄນທ຺ຘຏ຺ໂຐ ປນ ອຸທ຺ເທເສປິ ນ ຠຓິໂຕເຍວາຕິ.

໒. ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈວາຣນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໖. ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈວາເຣ ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ໂອຠາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາຍ ຐິຕສ຺ສ ຕີຫິ ອນຸປສ຺ສນາຫິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສງ຺ຂາເຣ ວິປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນາຎາເຓສຸ ປຣິປາກຄເຕສຸ ຕທງ຺ຄວເສນ ກິເລສປ຺ປຫາເນນ ປຣິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນິຈ຺ຈໂຕ ວາ ທຸກ຺ຂໂຕ ວາ ອນຕ຺ຕໂຕ ວາ ມນສິກາຣກ຺ຂເຓ ວິປສ຺ສນາຎາຓານຸຠາເວນ ປກຕິຍາວ ໂອຠາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ປຐມໍ ຕາວ ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ໂອຠາໂສ ກຖິໂຕ. ອກຸສໂລ ວິປສ຺ສໂກ ຕສ຺ມິໍ ໂອຠາເສ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ‘‘ນ ຈ ວຕ ເມ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ເອວຣູໂປ ໂອຠາໂສ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ໂພ, ອທ຺ຘາ ມຄ຺ຄໍ ປຕ຺ໂຕມ຺ຫິ, ຜລໍ ປຕ຺ໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ອມຄ຺ຄໍເຍວ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ, ອຜລເມວ ‘‘ຜລ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕສ຺ສ ອມຄ຺ຄໍ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ, ອຜລໍ ‘‘ຜລ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫໂຕ ວິປສ຺ສນາວີຖິ ອຸກ຺ກນ຺ຕາ ໂຫຕິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ວິປສ຺ສນາວີຖິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວິກ຺ເຂປມາປນ຺ໂນ ວາ ໂອຠາສເມວ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິມຎ຺ຎນາຫິ ມຎ຺ຎມາໂນ ວາ ນິສີທຕິ. ໂສ ໂຂ ປນາຍໍ ໂອຠາໂສ ກສ຺ສຈິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປລ຺ລງ຺ກຏ຺ຐານມຕ຺ຕເມວ ໂອຠາເສນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ກສ຺ສຈິ ອນ຺ໂຕຄພ຺ຠໍ, ກສ຺ສຈິ ພຫິຄພ຺ຠມ຺ປິ, ກສ຺ສຈິ ສກລວິຫາຣໍ, ຄາວຸຕໍ ອຑ຺ຒໂຍຊນໍ ໂຍຊນໍ ທ຺ວິໂຍຊນໍ…ເປ… ກສ຺ສຈິ ປຖວິຕລໂຕ ຍາວ ອກນິຏ຺ຐພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ເອກາໂລກໍ ກຸຣຸມາໂນ. ຠຄວໂຕ ປນ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ໂອຠາເສນ຺ໂຕ ອຸທປາທິ. ອຍຎ຺ຫິ ໂອຠາໂສ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕປິ ອນ຺ຘກາເຣ ຕໍ ຕໍ ຐານໍ ໂອຠາເສນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ໂອຠາໂສ ຘມ຺ໂມຕິ ໂອຠາສໍ ອາວຊ຺ຊຕີຕິ ອຍໍ ໂອຠາໂສ ມຄ຺ຄຘມ຺ໂມ ຜລຘມ຺ໂມຕິ ວາ ຕໍ ຕໍ ໂອຠາສໍ ມນສິ ກໂຣຕິ. ຕໂຕ ວິກ຺ເຂໂປ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈນ຺ຕິ ຕໂຕ ໂອຠາສໂຕ ຘມ຺ໂມຕິ ອາວຊ຺ຊນກຣຓໂຕ ວາ ໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ວິກ຺ເຂໂປ, ໂສ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ວິຄ຺ຄຫິຕມານໂສຕິ ເຕນ ເອວໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນນ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ວິໂຣຘິຕຈິຕ຺ໂຕ, ເຕນ ວາ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ກາຣຓຠູເຕນ ຕມ຺ມູລກກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິໂຣຘິຕຈິຕ຺ໂຕ ວິປສ຺ສໂກ ວິປສ຺ສນາວີຖິໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ວິກ຺ເຂປໍ ວາ ຕມ຺ມູລກກິເລເສສຸ ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຕ຺ຕໂຕ ອຸປຏ຺ຐານານິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ‘‘ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຄ຺ຄຫິຕມານໂສ’’ຕິ ເອວໍ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ໂຫຕິ ໂສ ສມໂຍຕິ ເອວໍ ອສ຺ສາທວເສນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສ຺ສາປິ ໂຍຄິໂນ ສເຈ ອຸປປຣິກ຺ຂາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ເອວໍ ປຊານາຕິ – ‘‘ວິປສ຺ສນາ ນາມ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓາ, ມຄ຺ຄຜລານິ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓານິ, ອິມານິ ຈ ຈິຕ຺ຕານິ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓານິ, ຕສ຺ມາ ນາຍໂມຠາໂສ ມຄ຺ໂຄ, ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາເຍວ ນິພ຺ພານສ຺ສ ໂລກິໂກ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ຕໍ ວິກ຺ເຂປໍ ປຣິວຊ຺ຊຍິຕ຺ວາ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາຍ ຐຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ສງ຺ຂາເຣ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຕ຺ຕໂຕ ວິປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ໂສ ສມໂຍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ປນ ‘‘ມຄ຺ຄຜລປ຺ປຕ຺ໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ອຘິມານິໂກ ໂຫຕິ.

ຍໍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ຕໍ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວາຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ອາຣມ຺ມເຓ ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ເຕເຍວ. ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຕສ຺ເສວ ໂຍຄາວຈຣສ຺ສ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມ ຕຸລຍນ຺ຕສ຺ສ ຕີຣຍນ຺ຕສ຺ສ ວິສ຺ສຏ຺ຐອິນ຺ທວຊິຣມິວ ອວິຫຕເວຄໍ ຕິຂິຓໍ ສູຣມຕິວິສທໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຕສ຺ເສວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຂຸທ຺ທິກາ ປີຕິ, ຂຓິກາ ປີຕິ, ໂອກ຺ກນ຺ຕິກາ ປີຕິ, ອຸພ຺ເພຄາ ປີຕິ, ຜຣຓາ ປີຕີຕິ ອຍໍ ປຎ຺ຈວິຘາ ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປີຕິ ສກລສຣີຣໍ ປູຣຍມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ປສ຺ສທ຺ຘິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຕສ຺ເສວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ເນວ ທຣໂຖ, ນ ຄາຣວຕາ, ນ ກກ຺ຂຬຕາ, ນ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາ, ນ ເຄລຎ຺ຎຕາ, ນ ວງ຺ກຕາ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ປນສ຺ສ ກາຍຈິຕ຺ຕານິ ປສ຺ສທ຺ຘານິ ລຫູນິ ມຸທູນິ ກມ຺ມຎ຺ຎານິ ປຄຸຓານິ ສຸວິສທານິ ອຸຊຸການິເຍວ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ອິເມຫິ ປສ຺ສທ຺ຘາທີຫິ ອນຸຄ຺ຄຫິຕກາຍຈິຕ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອມານຸສິໍ ນາມ ຣຕິໍ ອນຸຠວຕິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ, ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ;

ອມານຸສີ ຣຕີ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາ ຘມ຺ມໍ ວິປສ຺ສໂຕ.

‘‘ຍໂຕ ຍໂຕ ສມ຺ມສຕິ, ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ;

ລຠຕີ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ, ອມຕໍ ຕໍ ວິຊານຕ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໗໓-໔) –

ເອວມສ຺ສ ອິມໍ ອມານຸສິໍ ຣຕິໍ ສາຘຍມານາ ລຫຸຕາທີຫິ ສຫິຕາ ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ກາຍຈິຕ຺ຕປສ຺ສທ຺ຘິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ສຸຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຕສ຺ເສວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສກລສຣີຣໍ ອຠິສນ຺ທຍມານໍ ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ສຸຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຘິໂມກ຺ໂຂ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຕສ຺ເສວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ອຕິສຍປສາທຠູຕາ ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ປຄ຺ຄໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຕສ຺ເສວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອສິຖິລມນຈ຺ຈາຣທ຺ຘໍ ສຸປຄ຺ຄຫິຕໍ ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວີຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຸປຏ຺ຐານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຕສ຺ເສວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສູປຏ຺ຐິຕາ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາ ນິຂາຕາ ອຈລາ ປພ຺ພຕຣາຊສທິສາ ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ຍໍ ຍໍ ຐານໍ ອາວຊ຺ຊຕິ ສມນ຺ນາຫຣຕິ ມນສິ ກໂຣຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ, ຕໍ ຕໍ ຐານມສ຺ສ ໂອກ຺ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໂນ ປຣໂລໂກ ວິຍ ສຕິຍາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໗໓໔).

ອຸເປກ຺ຂາຕິ ວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂາ ເຈວ ອາວຊ຺ຊນຸເປກ຺ຂາ ຈ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠູຕາ ວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂາປິ ພລວຕີ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ມໂນທ຺ວາເຣ ອາວຊ຺ຊນຸເປກ຺ຂາປິ. ສາ ຫິສ຺ສ ຕໍ ຕໍ ຐານໍ ອາວຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ວິສ຺ສຏ຺ຐອິນ຺ທວຊິຣມິວ ປຕ຺ຕປຸເຏ ປກ຺ຂນ຺ທຕຕ຺ຕນາຣາໂຈ ວິຍ ຈ ສູຣາ ຕິຂິຓາ ຫຸຕ຺ວາ ວຫຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໗໓໔) ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂາຕິ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາ’’ຕິ ອາຈຣິຍາ ວທນ຺ຕິ. ວິປສ຺ສນາຎາເຓ ຫິ ຄຍ຺ຫມາເນ ‘‘ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວິປສ຺ສນາຎາຓສ຺ສ ອາຄຕຕ຺ຕາ ປຸນຣຸຕ຺ຕິໂທໂສ ໂຫຕິ. ຕຕິຍຊ຺ຌານວຓ຺ຓນາຍຎ຺ຈ ‘‘ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂານມ຺ປິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກີຠາໂວ. ປຎ຺ຎາ ເອວ ຫິ ສາ, ກິຈ຺ຈວເສນ ທ຺ວິຘາ ຠິນ຺ນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາຍ ວຸຈ຺ຈມານາຍ ປຸນຣຸຕ຺ຕິໂທໂສ ຈ ນ ໂຫຕິ, ຕຕິຍຊ຺ຌານວຓ຺ຓນາຍ ຈ ສເມຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ປຎ຺ຈສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ‘‘ຎາຓໍ ອຘິໂມກ຺ໂຂ ປຄ຺ຄໂຫ ອຸປຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍສຕິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ, ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປນ ອນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ຍຸຄນທ຺ຘວເສນາປິ ຈ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພເມວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສມປ຺ປວຕ຺ໂຕ ສມາຘິ ປຸນ ສມາຘາເນ ພ຺ຍາປາຣປ຺ປຫານກຣເຓນ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ນິກນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເອວໍ ໂອຠາສາທິປຏິມຓ຺ຑິຕາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ອາລຍໍ ກຸຣຸມານາ ສຸຂຸມາ ສນ຺ຕາກາຣາ ນິກນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຍາ ກິເລໂສຕິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕຸມ຺ປິ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຈ ໂອຠາເສ, ເອວໍ ເອເຕສຸປິ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ໂຍຄາວຈໂຣ ‘‘ນ ຈ ວຕ ເມ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ເອວຣູປໍ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພໍ, ເອວຣູປາ ປີຕິ ປສ຺ສທ຺ຘິ ສຸຂໍ ອຘິໂມກ຺ໂຂ ປຄ຺ຄໂຫ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອຸເປກ຺ຂາ ນິກນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພາ, ອທ຺ຘາ ມຄ຺ຄໍ ປຕ຺ໂຕມ຺ຫິ, ຜລໍ ປຕ຺ໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ອມຄ຺ຄເມວ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ, ອຜລເມວ ‘‘ຜລ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕສ຺ສ ອມຄ຺ຄໍ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ, ອຜລຎ຺ຈ ‘‘ຜລ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫໂຕ ວິປສ຺ສນາວີຖິ ອຸກ຺ກນ຺ຕາ ໂຫຕິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນິກນ຺ຕິເມວ ອສ຺ສາເທນ຺ໂຕ ນິສີທຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ໂອຠາສາທໂຍ ອຸປກ຺ກິເລສວຕ຺ຖຸຕາຍ ອຸປກ຺ກິເລສາຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ອກຸສລຕ຺ຕາ. ນິກນ຺ຕິ ປນ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ເຈວ ອຸປກ຺ກິເລສວຕ຺ຖຸ ຈ. ວຕ຺ຖຸວເສເນວ ເຈເຕ ທສ, ຄາຫວເສນ ປນ ສມຕິໍສ ໂຫນ຺ຕິ. ກຖໍ? ‘‘ມມ ໂອຠາໂສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ຄຓ຺ຫໂຕ ຫິ ທິຏ຺ຐິຄ຺ຄາໂຫ ໂຫຕິ, ‘‘ມນາໂປ ວຕ ໂອຠາໂສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ຄຓ຺ຫໂຕ ມານຄ຺ຄາໂຫ, ໂອຠາສໍ ອສ຺ສາທຍໂຕ ຕຓ຺ຫາຄ຺ຄາໂຫ. ອິຕິ ໂອຠາເສ ທິຏ຺ຐິມານຕຓ຺ຫາວເສນ ຕໂຍ ຄາຫາ. ຕຖາ ເສເສສຸປີຕິ ເອວໍ ຄາຫວເສນ ສມຕິໍສ ອຸປກ຺ກິເລສາ ໂຫນ຺ຕິ. ທຸກ຺ຂໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ, ອນຕ຺ຕໂຕ ມນສິກໂຣໂຕຕິ ວາເຣສຸປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອເກກອນຸປສ຺ສນາວເສນ ເຫຕ຺ຖ ເອເກກສ຺ສ ວິປສ຺ສນຸປກ຺ກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ນ ເອກສ຺ເສວ.

ຕີສຸ ອນຸປສ຺ສນາສຸ. ເອວໍ ອເຠທໂຕ ວິປສ຺ສນາວເສນ ອຸປກ຺ກິເລເສ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ເຠທວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣໂຕຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຊຣາມຣຓໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ.

໗. ຍສ຺ມາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕານໍ ສມຕິໍສາຍ ອຸປກ຺ກິເລສານໍ ວເສນ ອກຸສໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ໂຍຄາວຈໂຣ ໂອຠາສາທີສຸ ວິກມ຺ປຕິ, ໂອຠາສາທີສຸ ເອເກກໍ ‘‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ໂອຠາເສ ເຈວ ຎາເຓ ຈາຕິອາທິຄາຖາທ຺ວຍມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວິກມ຺ປຕີຕິ ໂອຠາສາທິເກ ອາຣມ຺ມເຓ ນານາກິເລສວເສນ ວິວິຘາ ກມ຺ປຕິ ເວຘຕິ. ເຍຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປເວຘຕີຕິ ເຍຫິ ປສ຺ສທ຺ຘິສຸເຂຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ນານາກິເລສວເສນ ນານປ຺ປກາເຣນ ເວຘຕິ ກມ຺ປຕິ. ຕສ຺ມາ ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ສຸເຂ ເຈວ ໂຍຄາວຈໂຣ ວິກມ຺ປຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຸເປກ຺ຂາວຊ຺ຊນາຍ ເຈວາຕິ ອຸເປກ຺ຂາສງ຺ຂາຕາຍ ອາວຊ຺ຊນາຍ ເຈວ ວິກມ຺ປຕິ, ອາວຊ຺ຊນຸເປກ຺ຂາຍ ເຈວ ວິກມ຺ປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໗໓໖) ປນ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາວຊ຺ຊນາຍຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸເປກ຺ຂາຍ ຈາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຍ ອຸເປກ຺ຂາຍ ຈ ວິກມ຺ປຕິ, ນິກນ຺ຕິຍາ ຈ ວິກມ຺ປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຸເປກ຺ຂານໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ເຫຏ຺ຐາ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຈ ອຸຠຍຖາ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທີສຸ ຈ ເອເກກິສ຺ສາເຍວ ອາວຊ຺ຊນຸເປກ຺ຂາຍ ສພ຺ຠາວໂຕ ເອເກກາເຍວ ອນຸປສ຺ສນາ ອນິຈ຺ຈໍ ອນິຈ຺ຈໍ, ທຸກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອນຕ຺ຕາ ອນຕ຺ຕາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠາວີຍຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ກຸສໂລ ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຍຄາວຈໂຣ ໂອຠາສາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ‘‘ອຍໍ ໂຂ ເມ ໂອຠາໂສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ໂສ ໂຂ ປນາຍໍ ອນິຈ຺ໂຈ ສງ຺ຂໂຕ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ໂນ ຂຍຘມ຺ໂມ ວຍຘມ຺ໂມ ວິຣາຄຘມ຺ໂມ ນິໂຣຘຘມ຺ໂມ’’ຕິ ອິຕິ ວາ ນໍ ປຎ຺ຎາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທຕິ ອຸປປຣິກ຺ຂຕິ. ອຖ ວາ ປນສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ສເຈ ໂອຠາໂສ ອຕ຺ຕາ ຠເວຍ຺ຍ, ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ເຏຍ຺ຍ. ອນຕ຺ຕາວ ປນາຍໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄຫິໂຕ. ຕສ຺ມາຍໍ ອວສວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ອນຕ຺ຕາຕິ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐິໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕິ. ສເຈ ໂອຠາໂສ ນິຈ຺ໂຈ ຠເວຍ຺ຍ, ‘‘ນິຈ຺ໂຈ’’ຕິ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ເຏຍ຺ຍ. ອນິຈ຺ໂຈວ ປນາຍໍ ‘‘ນິຈ຺ໂຈ’’ຕິ ຄຫິໂຕ. ຕສ຺ມາຍໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວຏ຺ເຐນ ອນິຈ຺ໂຈຕິ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ມານໍ ສມຸຄ຺ຆາເຏຕິ. ສເຈ ໂອຠາໂສ ສຸໂຂ ຠເວຍ຺ຍ, ‘‘ສຸໂຂ’’ຕິ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ເຏຍ຺ຍ. ທຸກ຺ໂຂວ ປນາຍໍ ‘‘ສຸໂຂ’’ຕິ ຄຫິໂຕ. ຕສ຺ມາຍໍ ອຸປ຺ປາທວຍປຏິປີຬນຏ຺ເຐນ ທຸກ຺ໂຂຕິ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ນິກນ຺ຕິໍ ປຣິຍາທິຍຕິ. ຍຖາ ຈ ໂອຠາເສ, ເອວໍ ເສເສສຸປິ.

ເອວໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ໂອຠາສໍ ‘‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ຎາຓໍ…ເປ… ນິກນ຺ຕິໍ ‘‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ໂອຠາສາທີສຸ ນ ກມ຺ປຕິ ນ ເວຘຕິ. ຕສ຺ມາ ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິມານິ ທສ ຐານານີຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທສ ຐານານີຕິ ໂອຠາສາທີນິ. ປຎ຺ຎາ ຍສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈິຕາຕິ ຍສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ປຣິຈິຕານິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຜຸຏ຺ຐານິ ປຣິຠາວິຕານິ. ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸສໂລ ໂຫຕີຕິ ໂສ ປຎ຺ຎາຍ ປຣິຈິຕທສຏ຺ຐາໂນ ໂຍຄາວຈໂຣ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສ຺ສ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈສ຺ສ ຍຖາສຠາວປຏິເວເຘນ ເຉໂກ ໂຫຕິ. ນ ຈ ສມ຺ໂມຫ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸສລຕ຺ຕາເຍວ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐຸຄ຺ຆາຏວເສນ ສມ຺ໂມຫຎ຺ຈ ນ ຄຈ຺ຉຕິ.

ອິທານິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕເມວ ວິຘິໍ ອປເຣນ ປຣິຍາເຍນ ວິຠາເວຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວິກ຺ຂິປຕິ ເຈວ ກິລິສ຺ສຕິ ຈາຕິອາທິຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ມນ຺ທປຎ຺ໂຎ ໂຍຄາວຈໂຣ ໂອຠາສາທີສຸ ວິກ຺ເຂປຎ຺ຈ ອວເສສກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ປາປຸຓາຕິ. ມຊ຺ຌິມປຎ຺ໂຎ ວິກ຺ເຂປເມວ ປາປຸຓາຕິ, ນາວເສສກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ, ໂສ ອຘິມານິໂກ ໂຫຕິ. ຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ ວິກ຺ເຂປໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາປິ ຕໍ ອຘິມານໍ ປຫາຍ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠຕິ. ອຕິຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ ນ ວິກ຺ເຂປໍ ປາປຸຓາຕິ, ນ ຈາວເສສກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ. ວິກ຺ຂິປ຺ປຕິ ເຈວາຕິ ເຕສຸ ມນ຺ທປຎ຺ໂຎ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈສງ຺ຂາຕໍ ວິກ຺ເຂປຎ຺ເຈວ ປາປຸຓີຍຕິ. ກິລິສ຺ສຕິ ຈາຕິ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິກິເລເສຫິ ກິເລສີຍຕິ ຈ, ອຸປຕາປີຍຕິ ວິພາຘີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈວຕິ ຈິຕ຺ຕຠາວນາຕິ ຕສ຺ສ ມນ຺ທປຎ຺ຎສ຺ສ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕຠາວນາ ກິເລເສສຸເຍວ ຐານໂຕ ປຏິປກ຺ຂາວິຫຕຕ຺ຕາ ຈວຕິ, ປຣິປຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິກ຺ຂິປຕິ ນ ກິລິສ຺ສຕີຕິ ມຊ຺ຌິມປຎ຺ໂຎ ວິກ຺ເຂເປນ ວິກ຺ຂິປຕິ, ກິເລເສຫິ ນ ກິລິສ຺ສຕິ. ຠາວນາ ປຣິຫາຍຕີຕິ ຕສ຺ສ ມຊ຺ຌິມປຎ຺ຎສ຺ສ ອຘິມານິກຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນາຣມ຺ຠາຠາເວນ ວິປສ຺ສນາ ປຣິຫາຍຕິ, ນປ຺ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິກ຺ຂິປຕິ ນ ກິລິສ຺ສຕີຕິ ຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎປິ ວິກ຺ເຂເປນ ວິກ຺ຂິປຕິ, ກິເລເສຫິ ນ ກິລິສ຺ສຕິ. ຠາວນາ ນ ປຣິຫາຍຕີຕິ ຕສ຺ສ ຕິກ຺ຂປຎ຺ຎສ຺ສ ສນ຺ເຕປິ ວິກ຺ເຂເປ ຕໍ ອຘິມານວິກ຺ເຂປໍ ປຫາຍ ວິປສ຺ສນາຣມ຺ຠສພ຺ຠາເວນ ວິປສ຺ສນາຠາວນາ ນ ປຣິຫາຍຕິ, ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຈ ວິກ຺ຂິປເຕ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ກິລິສ຺ສຕີຕິ ອຕິຕິກ຺ຂປຎ຺ຎສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ວິກ຺ເຂເປນ ວິກ຺ຂິປຕິ, ນ ຈ ກິເລເສຫິ ກິລິສ຺ສຕິ. ນ ຈວຕິ ຈິຕ຺ຕຠາວນາຕິ ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕຠາວນາ ນ ຈວຕິ, ວິກ຺ເຂປກິເລສາຠາເວນ ຍຖາຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ຐາເນຫີຕິອາທີສຸ ອິທານິ ວຸຕ຺ເຕຫິ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ຐາເນຫິ ເຫຕຸຠູເຕຫິ, ກຣຓຠູເຕຫິ ວາ ໂອຠາສາທິເກ ທສ ຐາເນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ເຂເປນ ຈ ວິກ຺ເຂເປນ ຈ ວິຄ຺ຄຫິຕໍ ມານສໍ ວິກ຺ເຂປກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິວິຣຫິໂຕ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ກຸສໂລ ມຫາປຎ຺ໂຎ ໂຍຄາວຈໂຣ ມນ຺ທປຎ຺ຎາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ໂຍຄາວຈຣານໍ ມານສໍ ເອວຎ຺ຈ ເອວຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ຊານາຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ຘໂຕ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສງ຺ເຂໂປຕິ ເຈຕ຺ຖ ວິກ຺ເຂປສ຺ສ ເຈວ ກິເລສານຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ລີນຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວິກ຺ເຂໂປຕິ ‘‘ວິກ຺ຂິປຕິ ນ ກິລິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ວຸຕ຺ຕວິກ຺ເຂປວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸທ຺ຘຕຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ.

ຍຸຄນທ຺ຘກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.