໘. ອາທີນວຎາຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໕໓. ອາທີນວຎາຓນິທ຺ເທເສ ອຸປ຺ປາໂທຕິ ປຸຣິມກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ ອິຘ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕຖາອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ. ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສພ຺ພມ຺ປິ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕໍ. ອາຍູຫນາຕິ ອາຍຕິໍ ປຏິສນ຺ຘິເຫຕຸຠູຕໍ ກມ຺ມໍ. ປຏິສນ຺ຘີຕິ ອາຍຕິໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ຄຕີຕິ ຍາຍ ຄຕິຍາ ສາ ປຏິສນ຺ຘິ ໂຫຕິ. ນິພ຺ພຕ຺ຕີຕິ ຂນ຺ຘານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໍ. ອຸປປຕ຺ຕີຕິ ‘‘ສມາປນ຺ນສ຺ສ ວາ ອຸປປນ຺ນສ຺ສ ວາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໒໘໙) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ວິປາກປ຺ປວຕ຺ຕິ. ຊາຕີຕິ ຊຣາທີນໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕິ. ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕມານານໍ ສຕ຺ຕານໍ ເຍ ເຍ ຂນ຺ຘາ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ເຕສໍ ປຐມປາຕຸຠາໂວ ຊາຕິ. ຊຣາຕິ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທິສມ຺ມໂຕ ສນ຺ຕຕິຍໍ ເອກຠວປຣິຍາປນ຺ນຂນ຺ຘສນ຺ຕານສ຺ສ ປຸຣາຓຠາໂວ. ໂສໂກຕິ ຎາຕິພ຺ຍສນາທີຫິ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາໂປ. ປຣິເທໂວຕິ ຎາຕິພ຺ຍສນາທີຫິ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ວຈີປລາໂປ. ອຸປາຍາໂສຕິ ຠຸໂສ ອາຍາໂສ, ຎາຕິພ຺ຍສນາທີຫິ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ອຘິມຕ຺ຕເຈໂຕທຸກ຺ຂປ຺ປຠາວິໂຕ ໂທໂສເຍວ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸປ຺ປາທາທໂຍ ປຎ຺ເຈວ ອາທີນວຎາຓສ຺ສ ວຕ຺ຖຸວເສນ ວຸຕ຺ຕາ, ເສສາ ເຕສໍ ເວວຈນວເສນ. ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ຊາຕີ’’ຕິ ອິທຎ຺ຫິ ທ຺ວຍໍ ອຸປ຺ປາທສ຺ສ ເຈວ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ຈ ເວວຈນໍ, ‘‘ຄຕິ ອຸປປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ທ຺ວຍໍ ປວຕ຺ຕສ຺ສ, ຊຣາທໂຍ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ. ເຕນາຫ –

‘‘ອຸປ຺ປາທຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕຎ຺ຈ, ນິມິຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ປສ຺ສຕິ;

ອາຍູຫນໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ, ຎາຓໍ ອາທີນເວ ອິທ’’ນ຺ຕິ. ຈ

‘‘ອິທໍ ອາທີນເວ ຎາຓໍ, ປຎ຺ຈຐາເນສຸ ຊາຍຕີ’’ຕິ. ຈ

ສພ຺ພປເທສຸ ຈ ຠຍນ຺ຕິ ອິຈ຺ເຈຕສ຺ສ ວຈນສ຺ສ ຠຍໍ ອິຕີຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ. ຠຍນ຺ຕິ ປີຬາໂຍຄໂຕ ສປ຺ປຏິຠຍຕາຍ ຠຍໍ. ອິຕີຕິ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານສ຺ສ ກາຣຓນິທ຺ເທໂສ.

ອນຸປ຺ປາໂທ ເຂມນ຺ຕິ ສນ຺ຕິປເທ ຎາຓນ຺ຕິອາທິ ປນ ອາທີນວຎາຓສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຎາຓທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠຍຕຸປຏ຺ຐາເນນ ວາ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ອຸພ຺ພິຄ຺ຄຫທຍານໍ ອຠຍມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ ເຂມໍ ນິຣາທີນວນ຺ຕິ ອສ຺ສາສຊນນຕ຺ຖມ຺ປິ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ວາ ຍສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາທໂຍ ຠຍໂຕ ສູປຏ຺ຐິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂນິນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານວເສນ ສິທ຺ຘສ຺ສ ອາທີນວຎາຓສ຺ສ ອານິສໍສທສ຺ສນຕ຺ຖມ຺ເປຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອນຸປ຺ປາໂທ ອປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕິອາທິ ນິພ຺ພານເມວ. ສນ຺ຕິປເທຕິ ສນ຺ຕິໂກຏ຺ຐາເສ, ນິພ຺ພາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸສ຺ສວວເສນາປິ ຫິ ສນ຺ຕິປທນ຺ຕິ ນາມມຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຎາຓມ຺ປິ ‘‘ສນ຺ຕິປເທ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຸປ຺ປາໂທ ຠຍໍ, ອນຸປ຺ປາໂທ ເຂມນ຺ຕິອາທິ ວິປກ຺ຂປຏິປກ຺ຂວເສນ ອຸຠຍໍ ສມາເສຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ຎາຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍໍ ຠຍໍ, ຕໍ ຍສ຺ມາ ນິຍມໂຕ ທຸກ຺ຂໍ. ຍຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂໍ, ຕໍ ວຏ຺ຏາມິສໂລກາມິສກິເລສາມິເສຫິ ອວິປ຺ປມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສາມິສເມວ. ຍຎ຺ຈ ສາມິສໍ, ຕໍ ສງ຺ຂາຣມຕ຺ຕເມວ. ຕສ຺ມາ ອຸປ຺ປາໂທ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຠຍຕຸປຏ຺ຐາເນ ປຎ຺ຎາ ອາທີນເວ ຎາຓນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຠຍາກາເຣນ ທຸກ຺ຂາກາເຣນ ສາມິສາກາເຣນ ສງ຺ຂາຣາກາເຣນາຕິ ເອວໍ ອາກາຣນານຕ຺ຕໂຕ ປວຕ຺ຕິວເສເນຕ຺ຖ ນານຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຸປ຺ປາໂທ ຠຍໍ, ທຸກ຺ຂໍ, ສາມິສໍ, ສງ຺ຂາຣາ ຈາຕິ ອຸປ຺ປາທາທິລິງ຺ຄມນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ເນຕໍ ໂຂ ສຣຓໍ ເຂມໍ, ເນຕໍ ສຣຓມຸຕ຺ຕມ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໑໘໙) ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ລິງ຺ຄາເປກ຺ຂເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ສງ຺ຂາຣາຕິ ຈ ເອກຕ຺ຕມນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຘມ຺ມາ, ອສງ຺ຂຕາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ທຸກມາຕິກາ ໗-໘) ວິຍ ພຫຸວຈນໍ ກຕໍ, ອຸປ຺ປາທາທີນໍ ວາ ສງ຺ຂາເຣກເທສຕ຺ຕາ ‘‘ອຸຕ຺ຕເຣ ປຎ຺ຈາລາ, ທກ຺ຂິເຓ ປຎ຺ຈາລາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ພຫຸນ຺ນໍ ເອກເທເສປິ ພຫຸວຈນໍ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຂມໍ ສຸຂໍ ນິຣາມິສໍ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ນິພ຺ພານເມວ ວຸຕ຺ຕາກາຣານໍ ປຏິປກ຺ຂວເສນ ຈຕຸຘາ ວຸຕ຺ຕໍ. ທສ ຎາເຓ ປຊານາຕີຕິ ອາທີນເວ ຎາຓໍ ປຊານນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປາທາທິວຕ຺ຖຸການິ ປຎ຺ຈ, ອນຸປ຺ປາທາທິວຕ຺ຖຸການິ ປຎ຺ຈາຕິ ທສ ຎາເຓ ປຊານາຕິ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ຎາຓານໍ ກຸສລຕາຕິ ອາທີນວຎາຓສ຺ສ ເຈວ ສນ຺ຕິປທຎາຓສ຺ສ ຈາຕິ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຎາຓານໍ ກຸສລຕາຍ. ນານາທິຏ຺ຐີສຸ ນ ກມ຺ປຕີຕິ ປຣມທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານາທິວເສນ ປວຕ຺ຕາສຸ ທິຏ຺ຐີສຸ ນ ເວຘຕີຕິ.

ອາທີນວຎາຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໕໔. ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓນິທ຺ເທເສ ອຸປ຺ປາທາທີນິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ. ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຠຍນ຺ຕິ ສາມິສນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຣາຕິ ອຸປ຺ປາທາທິມຸຎ຺ຈນຎາຓສ຺ສ ກາຣຓວຈນານິ. ເອວຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓໂຕ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຕ຺ຖໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຸປ຺ປາໂທ ສງ຺ຂາຣາ, ເຕ ສງ຺ຂາເຣ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕີຕິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາເຣ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕີຕິ ຕສ຺ສ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສກສ຺ສ ວິປສ຺ສນາຎາເຓນ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍສ຺ສ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ລກ຺ຂຓວິຈິນເນ ປຫີນພ຺ຍາປາຣສ຺ສ ອາທິຕ຺ເຕ ວິຍ ຕໂຍ ຠເວ ປສ຺ສໂຕ ສງ຺ຂາຣຄ຺ຄຫເຓ ມຊ຺ຌຕ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ເຕ ສງ຺ຂາເຣ ວິເສເສນ ຈ ອິກ຺ຂຕິ, ຄຫເຓນ ວຊ຺ຊິຕຎ຺ຈ ຫຸຕ຺ວາ ອິກ຺ຂຕິ ໂອໂລເກຕີຕິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ໂລເກ ວິເສເສນ ຊຍນ຺ໂຕ ອຘິຊຍຕີຕິ, ອນ຺ເນນ ວຊ຺ຊິໂຕ ວສນ຺ໂຕ ອຸປວສຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຸນ ສງ຺ຂາເຣ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ວິປສ຺ສິຕ຺ວາ ຄຫເຓ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາວສຓ຺ຐິຕໍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ວິປສ຺ສິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາປິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຍ ຄຫເຓ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາຣສຓ຺ຐິຕາຍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຍ ສພ຺ຠາວໂຕ ເຍ ຈ ສງ຺ຂາຣາ ຍາ ຈ ອຸເປກ຺ຂາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໕໕. ອິທານິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຍ ຈິຕ຺ຕາຠິນີຫາຣເຠທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ກຕິຫາກາເຣຫີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຍາຕິ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິນີຫາໂຣຕິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາລາຠິໂນ ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຠິມຸຂໍ ກຕ຺ວາ ຠຸສໍ ຫຣຓໍ. ອຠິມຸຂຕ຺ໂຖ ຫິ ເອຕ຺ຖ ອຠິສທ຺ໂທ, ຠຸສຕ຺ໂຖ ນີສທ຺ໂທ. ກຕິຫາກາເຣຫີຕິ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ປຸຈ຺ຉໍ ອຏ຺ຐຫາກາເຣຫີຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊເນເນວ ເຕ ອຏ຺ຐາກາເຣ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ເຕ ອທສ຺ເສຕ຺ວາວ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ກຕິຫາກາເຣຫີຕິອາທິ ປຸຈ຺ຉໍ ອກາສິ. ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ –

ທຸເວ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວຸຕ຺ຕາ, ພຸທ຺ເຘນາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸນາ;

ອນ຺ໂຘ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ເອໂກ, ກລ຺ຍາເຓໂກ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນາທີສຸ ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາສວນຘາຣຓປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາທີນິ ນຕ຺ຖິ, ອຍໍ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ຍສ຺ສ ຕານິ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ທຸວິໂຘປິ ປເນສ –

ປຸຖູນໍ ຊນນາທີຫິ, ກາຣເຓຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ;

ປຸຖຸຊ຺ຊນນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ, ປຸຖຸວາຍໍ ຊໂນ ອິຕິ.

ໂສ ຫິ ປຸຖູນໍ ນານປ຺ປກາຣານໍ ກິເລສາທີນໍ ຊນນາທີຫິ ກາຣເຓຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ຍຖາຫ – ‘‘ປຸຖຸ ກິເລເສ ຊເນນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ອວິຫຕສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິກາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ສຕ຺ຖາຣານໍ ມຸຂຸລ຺ໂລກິກາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ສພ຺ພຄຕີຫິ ອວຸຏ຺ຐິຕາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ນານາຠິສງ຺ຂາເຣ ອຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ນານາໂອເຆຫິ ວຸຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ນານາສນ຺ຕາເປຫິ ສນ຺ຕປ຺ເປນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ນານາປຣິຬາເຫຫິ ປຣິຑຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ຣຕ຺ຕາ ຄິທ຺ຘາ ຄຘິຕາ ມຸຈ຺ຉິຕາ ອຊ຺ໂຌສນ຺ນາ ລຄ຺ຄາ ລຄ຺ຄິຕາ ປລິພຸທ຺ຘາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ປຎ຺ຈຫິ ນີວຣເຓຫິ ອາວຸຕາ ນິວຸຕາ ໂອວຸຕາ ປິຫິຕາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ປຏິກຸຊ຺ຊິຕາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ’’ຕິ (ມຫານິ. ໙໔). ປຸຖູນໍ ວາ ຄຓນປຖາຕີຕານໍ ອຣິຍຘມ຺ມປຣມ຺ມຸຂານໍ ນີຈຘມ຺ມສມາຈາຣານໍ ຊນານໍ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາປິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ວາ ອຍໍ ວິສຸໍເຍວ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ, ວິສໍສຏ຺ໂຐ ສີລສຸຕາທິຄຸຓຍຸຕ຺ເຕຫິ ອຣິເຍຫິ ຊໂນຕິປິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ເຕສຸ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ ອິຕຣສ຺ສ ຠາວນາຍ ເອວ ອຠາວາ.

ເສກ຺ຂສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຕ຺ຕ ເສກ຺ຂາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຜລສກທາຄາມິມຄ຺ຄຜລອນາຄາມິມຄ຺ຄຜລອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຏ຺ຐາ. ເຕ ຫິ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ສິກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ເສກ຺ຂາ. ເຕສຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິສກທາຄາມິອນາຄາມິຜລຏ຺ຐາ ຕໂຍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ ມຄ຺ຄຏ຺ຐານໍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຍ ຈິຕ຺ຕາຠິນີຫາຣາຠາວາ.

ວີຕຣາຄສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ສມຸຈ຺ເຉທວິຄເມນ ວິຄໂຕ ຣາໂຄ ອສ຺ສາຕິ ວີຕຣາໂຄ. ອຣຫໂຕ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕີສຸປິ ປເທສຸ ຊາຕິຄ຺ຄຫເຓນ ເອກວຈນໍ ກຕໍ.

ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂໍ ອຠິນນ຺ທຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຸເປກ຺ຂາວິຫາເຣ ຜາສຸວິຫາຣສຎ຺ຎໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ຜາສຸວິຫາຣນິກນ຺ຕິຍາ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຠິມຸໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ນນ຺ທຕິ, ສປ຺ປີຕິກໍ ຕຓ຺ຫໍ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິປສ຺ສຕີຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄປຏິລາຠຕ຺ຖໍ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ວິວິຘາ ປສ຺ສຕິ, ເສກ຺ໂຂ ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຖໍ, ວີຕຣາໂຄ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣຕ຺ຖໍ ວິປສ຺ສຕິ. ປຏິສງ຺ຂາຍາຕິ ອນິຈ຺ຈາທິວເສເນວ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ. ຍສ຺ມາ ປນ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ອຣິຍາ ສກໍ ສກໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊມານາ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓາທີຫິ ນວຫິ ວິປສ຺ສນາຎາເຓຫິ ອວິປສ຺ສິຕ຺ວາ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ປຏິສງ຺ຂາຍ ວາ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປນ ເຕສໍ ອິທໍ ປຎ຺ຫກມ຺ມໍ – ກາ ຜລສມາປຕ຺ຕິ? ເກ ຕໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ? ເກ ນ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ? ກສ຺ມາ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ? ກຖຎ຺ຈສ຺ສາ ສມາປຊ຺ຊນໍ ໂຫຕິ? ກຖໍ ຐານໍ? ກຖໍ ວຸຏ຺ຐານໍ? ກິໍ ຜລສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ? ກສ຺ສ ຈ ຜລໍ ອນນ຺ຕຣນ຺ຕິ?

ຕຕ຺ຖ ກາ ຜລສມາປຕ຺ຕີຕິ? ຍາ ອຣິຍຜລສ຺ສ ນິໂຣເຘ ອປ຺ປນາ.

ເກ ຕໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ? ເກ ນ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ? ສພ຺ເພປິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ນ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ອນຘິຄຕຕ຺ຕາ. ອຣິຍາ ປນ ສພ຺ເພປິ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ອຘິຄຕຕ຺ຕາ. ອຸປຣິມາ ປນ ເຫຏ຺ຐິມໍ ນ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄລນ຺ຕຣຠາວູປຄມເນນ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕາ, ເຫຏ຺ຐິມາ ຈ ອຸປຣິມໍ ອນຘິຄຕຕ຺ຕາ. ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນເຍວ ປນ ຜລໍ ສພ຺ເພປິ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ.

ເກຈິ ປນ ‘‘ໂສຕາປນ຺ນສກທາຄາມິໂນປິ ນ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸປຣິມາ ທ຺ເວເຍວ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອິທຎ຺ຈ ເນສໍ ກາຣຓໍ – ເອເຕ ຫິ ສມາຘິສ຺ມິໍ ປຣິປູຣກາຣິໂນຕິ. ຕໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສາປິ ອຕ຺ຕນາ ປຏິລທ຺ຘໍ ໂລກິຍສມາຘິໍ ສມາປຊ຺ຊນໂຕ ອກາຣຓເມວ. ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ ກາຣຓາກາຣຓຈິນ຺ຕາຍ. ນນຸ ອິເຘວ ປາຬິຍໍ ‘‘ກຕເມ ທສ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ ວິປສ຺ສນາວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ກຕເມ ທສ ໂຄຕ຺ຣຠຸຘມ຺ມາ ວິປສ຺ສນາວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໖໐) ອິເມສໍ ປຎ຺ຫານໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ‘‘ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສມາປຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ສກທາຄາມິຜລສມາປຕ຺ຕຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໖໐) ວິສຸໍ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ອຣິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຜລໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

ກສ຺ມາ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ? ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣຕ຺ຖໍ. ຍຖາ ຫິ ຣາຊາໂນ ຣຊ຺ຊສຸຂໍ, ເທວຕາ ທິພ຺ພສຸຂມນຸຠວນ຺ຕິ, ເອວໍ ອຣິຍາ ‘‘ໂລກຸຕ຺ຕຣສຸຂໍ ອນຸຠວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ກຖຎ຺ຈສ຺ສາ ສມາປຊ຺ຊນໍ ໂຫຕິ, ກຖໍ ຐານໍ, ກຖໍ ວຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ? ທ຺ວີຫິ ຕາວ ອາກາເຣຫິ ອສ຺ສາ ສມາປຊ຺ຊນໍ ໂຫຕິ ນິພ຺ພານໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອມນສິກາຣາ, ນິພ຺ພານສ຺ສ ຈ ມນສິກາຣາ. ຍຖາຫ – ‘‘ທ຺ເວ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ປຈ຺ຈຍາ ອນິມິຕ຺ຕາຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານຎ຺ຈ ອມນສິກາໂຣ, ອນິມິຕ຺ຕາຍ ຈ ຘາຕຸຍາ ມນສິກາໂຣ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໕໘). ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສມາປຊ຺ຊນກ຺ກໂມ – ຜລສມາປຕ຺ຕຕ຺ຖິເກນ ຫິ ອຣິຍສາວເກນ ຣໂຫຄເຕນ ປຏິສລ຺ລີເນນ ອຸທຍພ຺ພຍາທິວເສນ ສງ຺ຂາຣາ ວິປສ຺ສິຕພ຺ພາ. ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕານຸປຸພ຺ພວິປສ຺ສນສ຺ສ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓານນ຺ຕຣໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິວເສນ ນິໂຣເຘ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ເປຕິ. ຜລສມາປຕ຺ຕິນິນ຺ນຕາຍ ເຈຕ຺ຖ ເສກ຺ຂສ຺ສາປິ ຜລເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ມຄ຺ໂຄ. ເຍ ປນ ວທນ຺ຕິ ‘‘ໂສຕາປນ຺ໂນ ‘ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’ຕິ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສກທາຄາມີ ໂຫຕິ, ສກທາຄາມີ ຈ ອນາຄາມີ’’ຕິ. ເຕ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ‘‘ເອວໍ ສຕິ ອນາຄາມີ ອຣຫາ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຣຫາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຈ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ.

ຕສ຺ມາ ນ ກິຎ຺ຈິ ເອຕໍ, ປາຬິວເສເນວ ຈ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິປິ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອິທເມວ ປນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເສກ຺ຂສ຺ສາປິ ຜລເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ມຄ຺ໂຄ. ຜລຎ຺ຈສ຺ສ ສເຈ ອເນນ ປຐມຊ຺ຌານິໂກ ມຄ຺ໂຄ ອຘິຄໂຕ ໂຫຕິ, ປຐມຊ຺ຌານິກເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສເຈ ທຸຕິຍາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣຊ຺ຌານິໂກ, ທຸຕິຍາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣຊ຺ຌານິກເມວາຕິ ເອວໍ ຕາວສ຺ສາ ສມາປຊ຺ຊນໍ ໂຫຕິ.

‘‘ຕໂຍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ປຈ຺ຈຍາ ອນິມິຕ຺ຕາຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ຐິຕິຍາ ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານຎ຺ຈ ອມນສິກາໂຣ, ອນິມິຕ຺ຕາຍ ຈ ຘາຕຸຍາ ມນສິກາໂຣ, ປຸພ຺ເພ ຈ ອຠິສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໕໘) ວຈນໂຕ ປນສ຺ສາ ຕີຫາກາເຣຫິ ຐານໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພ ຈ ອຠິສງ຺ຂາໂຣຕິ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພ ກາລປຣິຈ຺ເຉໂທ. ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ກາເລ ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ຫິສ຺ສາ ຍາວ ໂສ ກາໂລ ນາຄຈ຺ຉຕິ, ຕາວ ຐານໍ ໂຫຕິ. ເອວມສ຺ສ ຐານໍ ໂຫຕິ.

‘‘ທ຺ເວ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ປຈ຺ຈຍາ ອນິມິຕ຺ຕາຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວຸຏ຺ຐານາຍ ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານຎ຺ຈ ມນສິກາໂຣ, ອນິມິຕ຺ຕາຍ ຈ ຘາຕຸຍາ ອມນສິກາໂຣ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໕໘) ວຈນໂຕ ປນສ຺ສາ ທ຺ວີຫາກາເຣຫິ ວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຣູປນິມິຕ຺ຕເວທນາສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓນິມິຕ຺ຕານໍ. ກາມຎ຺ຈ ນ ສພ຺ພາເນເວຕານິ ເອກໂຕ ມນສິ ກໂຣຕິ, ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກວເສນ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ມນສິກໂຣໂຕ ຜລສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕີຕິ ເອວມສ຺ສາ ວຸຏ຺ຐານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ກິໍ ຜລສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ, ກສ຺ສ ຈ ຜລໍ ອນນ຺ຕຣນ຺ຕິ? ຜລສ຺ສ ຕາວ ຜລເມວ ວາ ອນນ຺ຕຣໍ ໂຫຕິ ຠວງ຺ຄໍ ວາ. ຜລໍ ປນ ອຕ຺ຖິ ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣໍ, ອຕ຺ຖິ ຜລານນ຺ຕຣໍ, ອຕ຺ຖິ ໂຄຕ຺ຣຠຸອນນ຺ຕຣໍ, ອຕ຺ຖິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນານນ຺ຕຣນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ມຄ຺ຄວີຖິຍໍ ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣໍ, ປຸຣິມສ຺ສ ປຸຣິມສ຺ສ ປຈ຺ຉິມໍ ປຈ຺ຉິມໍ ຜລານນ຺ຕຣໍ, ຜລສມາປຕ຺ຕີສຸ ປຸຣິມໍ ປຸຣິມໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸອນນ຺ຕຣໍ. ໂຄຕ຺ຣຠູຕິ ເຈຕ຺ຖ ອນຸໂລມໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຏ຺ຐາເນ ‘‘ອຣຫໂຕ ອນຸໂລມໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ. ເສກ຺ຂານໍ ອນຸໂລມໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໑໗). ເຍນ ຜເລນ ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນານນ຺ຕຣນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຐເປຕ຺ວາ ມຄ຺ຄວີຖິຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຜລໍ ອວເສສໍ ສພ຺ພໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ນາມ. ເອວເມຕໍ ມຄ຺ຄວີຖິຍໍ ວາ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍໍ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວເສນ –

‘‘ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘທຣຖໍ, ອມຕາຣມ຺ມຓໍ ສຸຠໍ;

ວນ຺ຕໂລກາມິສໍ ສນ຺ຕໍ, ສາມຎ຺ຎຜລມຸຕ຺ຕມ’’ນ຺ຕິ.

ອຍເມຕ຺ຖ ຜລສມາປຕ຺ຕິກຖາ.

ຕທຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ຕໍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂໍ ອຎ຺ເຎນ ຕາທິເສເນວ ວິປສ຺ສນາຎາເຓນ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕ຺ວາ. ສຸຎ຺ຎຕວິຫາເຣນ ວາຕິອາທີສຸ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ວິນາ ວິປສ຺ສນາວິຫາເຣເນວ ວິຫຣິຕຸກາມສ຺ສ ອຣຫໂຕ ອຕ຺ຕາຠິນິເວສໍ ຠຍໂຕ ທິສ຺ວາ ສຸຎ຺ຎຕາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຍ ວຍໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນຕ຺ຕຍວິຫາໂຣ ສຸຎ຺ຎຕວິຫາໂຣ ນາມ, ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕໍ ຠຍໂຕ ທິສ຺ວາ ອນິມິຕ຺ຕາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຍ ວຍໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນຕ຺ຕຍວິຫາໂຣ ອນິມິຕ຺ຕວິຫາໂຣ ນາມ, ຕຓ຺ຫາປຓິຘິໍ ຠຍໂຕ ທິສ຺ວາ ອປ຺ປຓິຫິຕາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຍ ວຍໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນຕ຺ຕຍວິຫາໂຣ ອປ຺ປຓິຫິຕວິຫາໂຣ ນາມ. ຕຖາ ຫິ ປຣໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອຠິນິເວສໍ ຠຍໂຕ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ສຸຎ຺ຎເຕ ອຘິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຜຸສ຺ສ ຜຸສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສຕິ, ສຸຎ຺ຎໂຕ ວິຫາໂຣ. ນິມິຕ຺ຕໍ ຠຍໂຕ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ອນິມິຕ຺ເຕ ອຘິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຜຸສ຺ສ ຜຸສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສຕິ, ອນິມິຕ຺ໂຕ ວິຫາໂຣ. ປຓິຘິໍ ຠຍໂຕ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ອປ຺ປຓິຫິເຕ ອຘິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຜຸສ຺ສ ຜຸສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສຕິ, ອປ຺ປຓິຫິໂຕ ວິຫາໂຣ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໗໘).

ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາສພ຺ຠາເວນ ຈ ປຏິກູເລ ອປ຺ປຏິກູລສຎ຺ຎາທິວິຫາຣສພ຺ຠາເວນ ຈ ອຣຫໂຕເຍວ ສພ຺ພາກາເຣນ ຈິຕ຺ຕໍ ວເສ ວຕ຺ຕຕິ, ຕໂຕ ອຍໍ ວິປສ຺ສນາວິຫາໂຣ ອຣຫໂຕເຍວ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວີຕຣາໂຄ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂໍ ວິປສ຺ສຕິ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຕິຘາ ຈ ຠຍໍ, ຕິຘາ ຈ ອຘິມຸຕ຺ຕິໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເກວລໍ ວິປສ຺ສນາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ປຸພ຺ພາປຣວິເສໂສ ໂຫຕິ.

໕໖. ອິທານິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ວເສນ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຍ ເອກຕ຺ຕນານຕ຺ຕເຠທໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ກຖໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ຈ ເສກ຺ຂສ຺ສ ຈາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິນີຫາໂຣ ເອກຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ເອໂກ ໂຫຕິ, ສກຕ຺ເຖ ຠາວວຈນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ ເອວ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ເອໂກວ ເອກຕ຺ຕໍ. ອຠິນີຫາໂຣຕິ ສາມິອຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ ວາ, ອຠິນີຫາຣສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ໂສ ເທໂສ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫາວ. ໑໖໘) ວິຍ ວິຠຕ຺ຕິວິປລ຺ລາໂສ ກໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຈິຕ຺ຕໍ ກິລິສ຺ສຕີຕິ ວິປສ຺ສນານິກນ຺ຕິສງ຺ຂາເຕນ ໂລຠກິເລເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ກິລິສ຺ສຕິ, ຕາປີຍຕິ ພາຘີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠາວນາຍ ປຣິປນ຺ໂຖ ໂຫຕີຕິ ປຏິລທ຺ຘາຍ ວິປສ຺ສນາຠາວນາຍ ອຸປຆາໂຕ ໂຫຕິ. ປຏິເວຘສ຺ສ ອນ຺ຕຣາໂຍ ໂຫຕີຕິ ວິປສ຺ສນາຠາວນາຍ ປຏິລຠິຕພ຺ພສ຺ສ ສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘສ຺ສ ປຏິລາຠນ຺ຕຣາໂຍ ໂຫຕິ. ອາຍຕິໍ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກມ຺ມສ຺ສ ພລວຕ຺ຕາ ເຕເນວ ສຸຄຕິປຏິສນ຺ຘິຍາ ທີຍມານາຍ ອຕິນນ຺ທນສງ຺ຂາໂຕ ໂລຠກິເລໂສ ອນາຄເຕ ກາມາວຈຣສຸຄຕິປຏິສນ຺ຘິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ກິເລສສຫາຍໍ ກມ຺ມໍ ວິປາກໍ ຊເນຕິ, ຕສ຺ມາ ກມ຺ມໍ ຊນກປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ກິເລໂສ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກປຈ຺ຈໂຍ. ເສກ຺ຂສ຺ສ ປນ ອຸຕ຺ຕຣິປຏິເວຘສ຺ສາຕິ ສກທາຄາມິມຄ຺ຄາທິວເສນ ສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘສ຺ສ. ອາຍຕິໍ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ເສກ຺ເຂສຸ ໂສຕາປນ຺ນສກທາຄາມີນໍ ອນຘິຄຕຊ຺ຌານານໍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາກມ຺ເມນ ທີຍມານາຍ ກາມາວຈຣສຸຄຕິປຏິສນ຺ຘິຍາ ອຠິນນ຺ທນກິເລໂສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຌານລາຠີນໍ ປນ ອນາຄາມິສ຺ສ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກເຍວ ປຏິສນ຺ຘານໂຕ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕິ, ອນຸໂລມໂຄຕ຺ຣຠູຫິ ຈ ທີຍມານາຍ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ອຍເມວ ກິເລໂສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອນິຈ຺ຈໂຕຕິ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວຏ຺ເຐນ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິກຕາຍ ອາທິອນ຺ຕວນ຺ຕຕາຍ ຈ ອນິຈ຺ຈໂຕ. ທຸກ຺ຂໂຕຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຏິປີຬນຏ຺ເຐນ ອຸປ຺ປາທວຍປຏິປີຬນຕາຍ ທຸກ຺ຂວຕ຺ຖຸຕາຍ ຈ ທຸກ຺ຂໂຕ. ອນຕ຺ຕໂຕຕິ ອວສວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ສາມິນິວາສີກາຣກເວທກາຠາເວນ ຈ ອນຕ຺ຕໂຕ. ອນຸປສ຺ສນຏ຺ເຐນາຕິ ອນຸ ອນຸ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ປສ຺ສນຏ຺ເຐນ. ອຠິນີຫາໂຣ ນານຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອຠິນີຫາໂຣ ນານາ ໂຫຕີຕິ ວາ ອຠິນີຫາຣສ຺ສ ນານາຠາໂວ ໂຫຕີຕິ ວາ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ກຸສລາຕິ ອາໂຣຄ຺ຍຏ຺ເຐນ ອນວຊ຺ຊຏ຺ເຐນ ໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕຏ຺ເຐນ ຈ. ອພ຺ຍາກຕາຕິ ກຸສລາກຸສລຠາເວນ ນ ພ຺ຍາກຕາ. ກິຎ຺ຈິກາເລ ສຸວິທິຕາຕິ ວິປສ຺ສນາກາເລ ສຸຏ຺ຐຸ ວິທິຕາ. ກິຎ຺ຈິກາເລ ນ ສຸວິທິຕາຕິ ອຠິນນ຺ທນກາເລ ນ ສຸຏ຺ຐຸ ວິທິຕາ. ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ສຸວິທິຕາຕິ ອຠິນນ຺ທນາຍ ປຫີນຕ຺ຕາ ເອກນ຺ເຕນ ສຸວິທິຕາ. ວິທິຕຏ຺ເຐນ ຈ ອວິທິຕຏ຺ເຐນ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຖຸຊ຺ຊນເສກ຺ຂານໍ ສຸວິທິຕຏ຺ໂຐປິ ວີຕຣາຄສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸວິທິຕຏ຺ໂຐປິ ວິທິຕຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ, ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ນ ສຸວິທິຕຏ຺ໂຐ ອວິທິຕຏ຺ໂຐວ.

ອຕິຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ກຣຓີຍສ຺ສ ອປຣິໂຍສິຕຕ຺ຕາ ອປ຺ປຓີຕຠາເວນ. ຕພ຺ພິປຣີເຕນ ຕິຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕິຓ຺ຓໍ ສຎ຺ໂຎຊນານໍ ປຫານາຍາຕິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາສີລພ຺ພຕປຣາມາສານໍ ປຫານຕ຺ຖໍ. ປຈ຺ຉິມຠວິກາປິ ໂພຘິສຕ຺ຕາ ເອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອປຈ຺ຉິມຠວິກາ ປນ ວິປສ຺ສນໍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂໍ ປາເປຕ຺ວາ ຐເປນ຺ຕິ. ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ປຏິລາຠຕ຺ຖາຍາຕິ ອສມາເສຕ຺ວາ ປຐນ຺ຕິ, ສມາເສຕ຺ວາ ປາໂຐ ສຸນ຺ທຣຕໂຣ. ເສກ຺ໂຂ ຕິຓ຺ຓໍ ສຎ຺ໂຎຊນານໍ ປຫີນຕ຺ຕາຕິ ໂສຕາປນ຺ນສກທາຄາມິອນາຄາມີນໍ ສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສກທາຄາມິອນາຄາມີນມ຺ປິ ຫິ ຕານິ ປຫີນາເນວ. ອຸຕ຺ຕຣິປຏິລາຠຕ຺ຖາຍາຕິ ອຸປຣູປຣິມຄ຺ຄປຏິລາຠຕ຺ຖໍ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣຕ຺ຖາຍາຕິ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ປຈ຺ຈກ຺ເຂ ອຕ຺ຕຠາເວ ໂຍ ສຸໂຂ ວິຫາໂຣ, ຕທຕ຺ຖາຍ. ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕຏ຺ເຐນາຕິ ເສກ຺ຂສ຺ສ ຜລສມາປຕ຺ຕຏ຺ເຐນ, ວີຕຣາຄສ຺ສ ວິປສ຺ສນາວິຫາຣຜລສມາປຕ຺ຕຏ຺ເຐນ.

໕໗. ອິທານິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂານໍ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ກຕິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສມຖວເສນາຕິ ສມາຘິວເສນ. ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ນີວຣເຓ ປຏິສງ຺ຂາຕິ ປຎ຺ຈ ນີວຣຓານິ ປຫາຕພ຺ພຠາເວນ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ສນ຺ຕິຏ຺ຐນາຕິ ນີວຣຓານໍ ປຫານາຠິມຸຂີຠູຕຕ຺ຕາ ເຕສໍ ປຫາເນປິ ອພ຺ຍາປາຣຠາວູປຄມເນນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາຍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐນາ. ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາສູຕິ ນີວຣຓປ຺ປຫາເນ ພ຺ຍາປາຣາກຣເຓນ ນີວຣຓສງ຺ຂາຕານໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຸເປກ຺ຂນາສຸ. ເອສ ນໂຍ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາທີສຸ ຈ. ສມເຖ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ ນາມ ອປ຺ປນາວີຖິຍາ ອາສນ຺ນປຸພ຺ພຠາເຄ ພລປ຺ປຕ຺ຕຠາວນາມຍຎາຓໍ. ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ປຏິລາຠຕ຺ຖາຍາຕິອາທີສຸ ຈຕູສຸ ມຄ຺ຄວາເຣສຸ ສຸຎ຺ຎຕານິມິຕ຺ຕອປ຺ປຓິຫິຕມຄ຺ຄານໍ ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕໂຣ ມຄ຺ໂຄ ລພ຺ຠຕິ. ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສມາປຕ຺ຕຕ຺ຖາຍາຕິອາທີສຸ ຈຕູສຸ ຜລວາເຣສຸ ປນ ອປ຺ປຓິຫິຕາ ຜລສມາປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ກສ຺ມາ? ‘‘ສຸຎ຺ຎຕວິຫາຣສມາປຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ອນິມິຕ຺ຕວິຫາຣສມາປຕ຺ຕຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ອິຕຣາສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຜລສມາປຕ຺ຕີນໍ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາວຸຏ຺ຐານວເສນ ຫິ ອນິມິຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ, ຕເຖວ ຜລສມາປຕ຺ຕິກາເລ ອນິມິຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິ, ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາວຸຏ຺ຐານວເສນ ອປ຺ປຓິຫິຕມຄ຺ຄຜລສມາປຕ຺ຕິໂຍ, ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາວຸຏ຺ຐານວເສນ ສຸຎ຺ຎຕມຄ຺ຄຜລສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຈຕູສຸ ມຄ຺ຄວາເຣສຸ ອຸປ຺ປາທນ຺ຕິອາທີນິ ປຎ຺ຈ ມູລປທານິ, ຄຕິນ຺ຕິອາທີນິ ທສ ເວວຈນປທານີຕິ ປນ຺ນຣສ ປທານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ຉສຸ ປນ ຜລສມາປຕ຺ຕິວາເຣສຸ ປຎ຺ຈ ມູລປທາເນວ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕໍ ກສ຺ມາ ອິຕິ ເຈ? ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຍ ຕິກ຺ຂຠາເວ ສຕິ ກິເລສປ຺ປຫາເນ ສມຕ຺ຖສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ ຕສ຺ສາ ຕິກ຺ຂຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ເວວຈນປເທຫິ ສຫ ທຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ມູລປທານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ຜລສ຺ສ ນິຣຸສ຺ສາຫຠາເວນ ສນ຺ຕສຠາວຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄາຍຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ມນ຺ທຠູຕາປິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ ຜລສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ມູລປທາເນວ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

໕໘. ອິທານິ ຊາຕິວເສນ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ລພ຺ຠມານວເສນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ກຕິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ ກຸສລາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປນ຺ນຣສ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຕິ ສມຖວເສນ ອຏ຺ຐ, ຈຕຸນ຺ນໍ ມຄ຺ຄານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຜລານໍ ວເສນ ສຕ຺ຕາຕິ ປນ຺ນຣສ. ສມຖວເສນ ອຏ຺ຐ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ ອຣຫໂຕ ນີວຣຓປຏິສງ຺ຂາອຠາວໂຕ, ວິຕກ຺ກວິຈາຣາທີນໍ ປຫານພ຺ຍາປາຣໍ ວິນາ ສຸເຂນ ປຫານໂຕ ຈ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂານາມສ຺ສ ອນນຸຣູປາຕິ ກຕ຺ວາ ຕາສໍ ອພ຺ຍາກຕຕາ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຣຫຕາ ປນ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ເຕນ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂໍ ວິນາ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ຕິສ຺ໂສ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ ອພ຺ຍາກຕາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອປ຺ປຓິຫິຕສຸຎ຺ຎຕານິມິຕ຺ຕວເສນ ຫິ ອຣຫໂຕ ຕິສ຺ໂສ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ.

ອິທານິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂານໍ ສໍວຓ຺ຓນາວເສນ ວຸຕ຺ຕາສຸ ຕີສຸ ຄາຖາສຸ ປຏິສງ຺ຂາສນ຺ຕິຏ຺ຐນາ ປຎ຺ຎາຕິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂຄຈຣາຕິ ສມຖວເສນ ວຸຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ ສມາຘິສ຺ສ ວິສຍາ, ຠູມິໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ຠາວຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓, ໑໙໒) ວິຍ ຈິຕ຺ຕສີເສນ ສມາຘິ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ‘‘ໂຄຈເຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຣຖ ສເກ ເປຕ຺ຕິເກ ວິສເຍ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໒) ວິຍ ໂຄຈຣສທ຺ເທນ ວິສໂຍ. ຍຎ຺ຫິ ຍທາຍຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ເສໂສ ວິສໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ທ຺ເວຕິ ສມຖວເສນ ວິປສ຺ສນາວເສນ ຈ. ຕໂຍເສກ຺ຂສ຺ສາຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາສມາປຕ຺ຕິວເສນ. ຕໂຍ ຈ ວີຕຣາຄສ຺ສາຕິ ອປ຺ປຓິຫິຕສຸຎ຺ຎຕານິມິຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິວເສນ. ‘‘ຕິສ຺ໂສ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ຕໂຍ’’ຕິ ຈ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາໂສ ກໂຕ. ຕໂຍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ ຘມ຺ມາຕິ ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເຍຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິວຏ຺ຏຕີຕິ ເຍຫິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຘມ຺ເມຫິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາທິໂຕ, ອຸປ຺ປາທາທິໂຕ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອປຄຈ຺ຉຕິ. ວີຕຣາຄສ຺ສາປິ ຫິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາສພ຺ຠາວໂຕ ຈ ສງ຺ຂາຣໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ວິວຏ຺ຏິຕ຺ວາ ນິພ຺ພານໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຏ຺ຐ ສມາຘິສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາຕິ ສມຖວເສນ ວຸຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐ ອປ຺ປນາສມ຺ປາປກຕ຺ຕາ ອປ຺ປນາສມາຘິສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາ. ທສ ຎາຓສ຺ສ ໂຄຈຣາຕິ ວິປສ຺ສນາວເສນ ວຸຕ຺ຕາ ທສ ມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ຜລຎາຓສ຺ສ ຈ ຠູມິໂຍ. ຕິຓ຺ຓໍ ວິໂມກ຺ຂານ ປຈ຺ຈຍາຕິ ສຸຎ຺ຎຕານິມິຕ຺ຕອປ຺ປຓິຫິຕວິໂມກ຺ຂານໍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍາ. ນານາທິຏ຺ຐີສຸ ນ ກມ຺ປຕີຕິ ຠງ຺ຄໍ ອວິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາວ ສງ຺ຂາເຣ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ວິປສ຺ສນ຺ໂຕ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິອາທີສຸ ນານປ຺ປກາຣາສຸ ທິຏ຺ຐີສຸ ນ ເວຘຕີຕິ.

ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.