໗. ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາຎາຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໕໑. ໂສ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາຍໍ ຐິໂຕ ໂຍຄາວຈໂຣ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄວວຕ຺ຖາປເນນ ອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ຕໍ ວີຖິປຏິປນ຺ນໍ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕິລກ຺ຂຓສລ຺ລກ຺ຂເຓນ ຕສ຺ເສວ ມຄ຺ຄສ຺ສ ສຸວິສທກຣຓຕ຺ຖໍ ປຸນ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ອຸທຍພ຺ພເຍນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ສງ຺ຂາເຣ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ວິປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ຕສ຺ສ ຕໍ ຎາຓໍ ຕິກ຺ຂໍ ຫຸຕ຺ວາ ວຫຕິ, ສງ຺ຂາຣາ ລຫຸໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ຎາເຓ ຕິກ຺ເຂ ວຫນ຺ເຕ ສງ຺ຂາເຣສຸ ລຫຸໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ເຕສຸ ອຸປ຺ປາທໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຠງ຺ເຄ ເອວ ສຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ. ນິໂຣຘາຘິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາ ອຸທຍໍ ປຫາຍ ຠງ຺ເຄເຍວ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕິ. ເອຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິທານິ ຕສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ ຣູປາຣມ຺ມຓຕາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊຕິ. ອຖ ວາ ຣູປາຣມ຺ມຓຠາເວ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ປຏິສງ຺ຂາຕິ ຕໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ປຏິສງ຺ຂາຍ ຊານິຕ຺ວາ, ຂຍໂຕ ວຍໂຕ ທິສ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄໍ ອນຸປສ຺ສຕີຕິ ເຍນ ຈິຕ຺ເຕນ ຕໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ຂຍໂຕ ວຍໂຕ ທິຏ຺ຐໍ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອປເຣນ ຈິຕ຺ເຕນ ຠງ຺ຄໍ ອນຸປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ – ‘‘ຎາຕຎ຺ຈ ຎາຓຎ຺ຈ ອຸໂຠ ວິປສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ.

ອນຸປສ຺ສຕີຕິ ອນຸ ອນຸ ປສ຺ສຕິ, ອເນເກຫິ ອາກາເຣຫິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ອນຸປສ຺ສຕີຕິ ກຖໍ ອນຸປສ຺ສຕິ, ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສຕີຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ຠງ຺ໂຄ ນາມ ອນິຈ຺ຈຕາຍ ປຣມາ ໂກຏິ, ຕສ຺ມາ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສໂກ ໂຍຄາວຈໂຣ ສພ຺ພໍ ຣູປຄຕໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສຕິ, ໂນ ນິຈ຺ຈໂຕ. ຕໂຕ ອນິຈ຺ຈສ຺ສ ທຸກ຺ຂຕ຺ຕາ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ອນຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ຕເທວ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຸປສ຺ສຕິ, ໂນ ສຸຂໂຕ. ອນຕ຺ຕໂຕ ອນຸປສ຺ສຕິ, ໂນ ອຕ຺ຕໂຕ. ຍສ຺ມາ ປນ ຍໍ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂມນຕ຺ຕາ, ນ ຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພໍ. ຍຎ຺ຈ ນ ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພໍ, ນ ຕຕ຺ຖ ຣຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ເອສ ຕສ຺ມິໍ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນານຸສາເຣນ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂມນຕ຺ຕາ’’ຕິ ທິຏ຺ເຐ ຣູປຄເຕ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ໂນ ນນ຺ທຕິ. ວິຣຊ຺ຊຕິ, ໂນ ຣຊ຺ຊຕິ. ໂສ ເອວໍ ວິຣຊ຺ຊນ຺ໂຕ ໂລກິເກເນວ ຕາວ ຎາເຓນ ຣາຄໍ ນິໂຣເຘຕິ, ໂນ ສມຸເທຕິ, ສມຸທຍໍ ນ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ໂສ ເອວໍ ວິຣຕ຺ໂຕ ຍຖາ ທິຏ຺ຐໍ ຣູປຄຕໍ, ຕຖາ ອທິຏ຺ຐມ຺ປິ ອນ຺ວຍຎາຓວເສນ ນິໂຣເຘຕິ, ໂນ ສມຸເທຕິ. ນິໂຣຘໂຕວ ມນສິ ກໂຣຕິ, ນິໂຣຘເມວສ຺ສ ປສ຺ສຕິ, ໂນ ສມຸທຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ, ໂນ ອາທິຍຕິ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ອຍມ຺ປິ ຫິ ອນິຈ຺ຈາທິອນຸປສ຺ສນາ ຕທງ຺ຄວເສນ ສທ຺ຘິໍ ຂນ຺ຘາຠິສງ຺ຂາເຣຫິ ກິເລສານໍ ປຣິຈ຺ຈຊນໂຕ, ສງ຺ຂຕໂທສທສ຺ສເນນ ຈ ຕພ຺ພິປຣີເຕ ນິພ຺ພາເນ ຕນ຺ນິນ຺ນຕາຍ ປກ຺ຂນ຺ທນໂຕ ປຣິຈ຺ຈາຄປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ເຈວ ປກ຺ຂນ຺ທນປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ຈາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມາ ຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ນເຍນ ກິເລເສ ຈ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ, ນິພ຺ພາເນ ຈ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ. ນາປິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນວເສນ ກິເລເສ ອາທິຍຕິ, ນ ອໂທສທສ຺ສິຕາວເສນ ສງ຺ຂຕາຣມ຺ມຓໍ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ, ໂນ ອາທິຍຕີຕິ.

໕໒. ອິທານິສ຺ສ ເຕຫິ ຎາເຓຫິ ເຍສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ປຊຫຕີຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນນ຺ທິນ຺ຕິ ສປ຺ປີຕິກໍ ຕຓ຺ຫໍ. ຣາຄນ຺ຕິ ເສສໍ ຕຓ຺ຫໍ. ສມຸທຍນ຺ຕິ ຣາຄສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ. ອຖ ວາ ຣູປຄຕສ຺ສ ອຸທຍໍ. ອາທານນ຺ຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນວເສນ ກິເລສານໍ ອາທານໍ. ເວທນາຣມ຺ມຓຕາຕິອາທີນິ ອິຘ ຈ ເຫຏ຺ຐາ ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ຄາຖາສຸ ປນ ວຕ຺ຖຸສງ຺ກມນາຕິ ຣູປາທີສຸ ເອເກກສ຺ສ ຠງ຺ຄໍ ທິສ຺ວາ ປຸນ ເຍນ ຈິຕ຺ເຕນ ຠງ຺ໂຄ ທິຏ຺ໂຐ, ຕສ຺ສາປິ ຠງ຺ຄທສ຺ສນວເສນ ປຸຣິມວຕ຺ຖຸໂຕ ອຎ຺ຎວຕ຺ຖຸສງ຺ກມນາ. ປຎ຺ຎາຍ ຈ ວິວຏ຺ຏນາຕິ ອຸທຍໍ ປຫາຍ ວເຍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐນາ. ອາວຊ຺ຊນາ ພລຎ຺ເຈວາຕິ ຣູປາທີສຸ ເອເກກສ຺ສ ຠງ຺ຄໍ ທິສ຺ວາ ປຸນ ຠງ຺ຄາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອນນ຺ຕຣເມວ ອາວຊ຺ຊນສມຕ຺ຖຕາ. ປຏິສງ຺ຂາ ວິປສ຺ສນາຕິ ເອສາ ອາຣມ຺ມຓປຏິສງ຺ຂາ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາ ນາມ. ອາຣມ຺ມຓອນ຺ວເຍນ ອຸໂຠ ເອກວວຕ຺ຖນາຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທິຏ຺ຐສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອນ຺ວເຍນ ອນຸຄມເນນ ຍຖາ ອິທໍ, ຕຖາ ອຕີເຕປິ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ຠິຊ຺ຊິ, ອນາຄເຕປິ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ເອກສຠາເວເນວ ວວຕ຺ຖາປນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ໂປຣາເຓຫິ –

‘‘ສໍວິຊ຺ຊມານມ຺ຫິ ວິສຸທ຺ຘທສ຺ສໂນ, ຕທນ຺ວຍໍ ເນຕິ ອຕີຕນາຄເຕ;

ສພ຺ເພປິ ສງ຺ຂາຣຄຕາ ປໂລກິໂນ, ອຸສ຺ສາວພິນ຺ທູ ສູຣິເຍວ ອຸຄ຺ຄເຕ’’ຕິ.

ນິໂຣເຘ ອຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ ເອວໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ຠງ຺ຄວເສນ ເອກວວຕ຺ຖານໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຠງ຺ຄສງ຺ຂາເຕ ນິໂຣເຘ ອຘິມຸຕ຺ຕຕາ ຕຄ຺ຄຣຸຕາ ຕນ຺ນິນ຺ນຕາ ຕປ຺ໂປຓຕາ ຕປ຺ປພ຺ຠາຣຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຍລກ຺ຂຓວິປສ຺ສນາຕິ ເອສາ ວຍລກ຺ຂຓວິປສ຺ສນາ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ປຏິສງ຺ຂາຕິ ປຸຣິມຎ຺ຈ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓໍ ຊານິຕ຺ວາ. ຠງ຺ຄຎ຺ຈ ອນຸປສ຺ສຕີຕິ ຕສ຺ສາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຠງ຺ຄໍ ທິສ຺ວາ ຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຠງ຺ຄໍ ອນຸປສ຺ສຕິ. ສຸຎ຺ຎໂຕ ຈ ອຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວໍ ຠງ຺ຄມນຸປສ຺ສໂຕ ‘‘ສງ຺ຂາຣາວ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕສໍ ເຠໂທ ມຣຓໍ, ນ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ສຸຎ຺ຎໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອິຊ຺ຌຕິ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ຂນ຺ຘາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ນ ຈຕ຺ຖິ ອຎ຺ໂຎ, ຂນ຺ຘານ ເຠໂທ ມຣຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ;

ເຕສໍ ຂຍໍ ປສ຺ສຕິ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ, ມຓິໍວ ວິຊ຺ຌໍ ວຊິເຣນ ໂຍນິໂສ’’ຕິ.

ອຘິປຎ຺ຎາ ວິປສ຺ສນາຕິ ຍາ ຈ ອາຣມ຺ມຓປຏິສງ຺ຂາ, ຍາ ຈ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາ, ຍຎ຺ຈ ສຸຎ຺ຎໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ, ອຍໍ ອຘິປຎ຺ຎາ ວິປສ຺ສນາ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກຸສໂລ ຕີສຸ ອນຸປສ຺ສນາສູຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທີສຸ ຕີສຸ ເຉໂກ ຠິກ຺ຂຸ. ຈຕສ຺ໂສ ຈ ວິປສ຺ສນາສູຕິ ນິພ຺ພິທາທີສຸ ຈ ຈຕູສຸ ວິປສ຺ສນາສຸ. ຕໂຍ ອຸປຏ຺ຐາເນ ກຸສລຕາຕິ ຂຍໂຕ ວຍໂຕ ສຸຎ຺ຎໂຕຕິ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ຕິວິເຘ ອຸປຏ຺ຐາເນ ກຸສລຕາຍ. ນານາທິຏ຺ຐີສຸ ນ ກມ຺ປຕີຕິ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິອາທີສຸ ນານປ຺ປກາຣາສຸ ທິຏ຺ຐີສຸ ນ ເວຘຕິ. ໂສ ເອວໍ ອເວຘມາໂນ ‘‘ອນິຣຸທ຺ຘເມວ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ອຠິນ຺ນເມວ ຠິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ປວຕ຺ຕມນສິກາໂຣ ທຸພ຺ພລຠາຊນສ຺ສ ວິຍ ຠິຊ຺ຊມານສ຺ສ, ສຸຂຸມຣຊສ຺ເສວ ວິປ຺ປກິຣິຍມານສ຺ສ, ຕິລານໍ ວິຍ ຠຊ຺ຊິຍມານານໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣານໍ ອຸປ຺ປາທຏ຺ຐິຕິປວຕ຺ຕນິມິຕ຺ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເຠທເມວ ປສ຺ສຕິ. ໂສ ຍຖາ ນາມ ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ໂປກ຺ຂຣຓີຕີເຣ ວາ ນທີຕີເຣ ວາ ຐິໂຕ ຖູລຜຸສິຕເກ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ມຫນ຺ຕມຫນ຺ຕານິ ອຸທກປຸພ຺ພຸຬານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສີຆໍ ສີຆໍ ຠິຊ຺ຊມານານິ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ເອວເມວ ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປສ຺ສຕິ. ເອວຣູປຎ຺ຫິ ໂຍຄາວຈຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ຍຖາ ປຸພ຺ພຸຬກໍ ປສ຺ເສ, ຍຖາ ປສ຺ເສ ມຣີຈິກໍ;

ເອວໍ ໂລກໍ ອເວກ຺ຂນ຺ຕໍ, ມຈ຺ຈຸຣາຊາ ນ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໗໐);

ຕສ຺ເສວໍ ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປສ຺ສໂຕ ອຏ຺ຐານິສໍສປຣິວາຣໍ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ພລປ຺ປຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຣິເມ ອຏ຺ຐານິສໍສາ – ຠວທິຏ຺ຐິປ຺ປຫານໍ, ຊີວິຕນິກນ຺ຕິປຣິຈ຺ຈາໂຄ, ສທາຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ຕຕາ, ວິສຸທ຺ຘາຊີວິຕາ, ອຸສ຺ສຸກ຺ກປ຺ປຫານໍ, ວິຄຕຠຍຕາ, ຂນ຺ຕິໂສຣຈ຺ຈປຏິລາໂຠ, ອຣຕິຣຕິສຫນຕາຕິ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ອິມານິ ອຏ຺ຐຄ຺ຄຸຓມຸຕ຺ຕມານິ, ທິສ຺ວາ ຕຫິໍ ສມ຺ມສຕີ ປຸນປ຺ປຸນໍ;

ອາທິຕ຺ຕເຈລສ຺ສິຣສູປໂມ ມຸນິ, ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສີ ອມຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ.

ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາຎາຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.