໕. ສມ຺ມສນຎາຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໔໘. ສມ຺ມສນຎາຓນິທ຺ເທເສ ຍໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ອນວເສສປຣິຍາທານໍ. ຣູປນ຺ຕິ ອຕິປ຺ປສງ຺ຄນິຍມນໍ. ເອວໍ ປທທ຺ວເຍນາປິ ຣູປສ຺ສ ອເສສປຣິຄ຺ຄໂຫ ກໂຕ ໂຫຕິ. ອຖສ຺ສ ອຕີຕາທິນາ ວິຠາຄໍ ອາຣຠຕິ. ຕຎ຺ຫິ ກິຎ຺ຈິ ອຕີຕໍ ກິຎ຺ຈິ ອນາຄຕາທິເຠທນ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ເວທນາທີສຸປິ. ຕຕ຺ຖ ຣູປໍ ຕາວ ອທ຺ຘາສນ຺ຕຕິສມຍຂຓວເສນ ຈຕຸຘາ ອຕີຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕຖາ ອນາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ. ຕຕ຺ຖ ອທ຺ຘາວເສນ ຕາວ ເອກສ຺ສ ເອກສ຺ມິໍ ຠເວ ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຕີຕໍ, ຈຸຕິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອນາຄຕໍ, ອຸຠິນ຺ນມນ຺ຕເຣ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ. ສນ຺ຕຕິວເສນ ສຠາຄເອກອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານໍ ເອກາຫາຣສມຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ປຸພ຺ພາປຣິຍຠາເວນ ວຕ຺ຕມານມ຺ປິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ວິສຠາຄອຸຕຸອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານໍ ອຕີຕໍ, ປຈ຺ຉາ ອນາຄຕໍ. ຈິຕ຺ຕຊໍ ເອກວີຖິເອກຊວນເອກສມາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຕີຕໍ, ປຈ຺ຉາ ອນາຄຕໍ, ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ສນ຺ຕຕິວເສນ ອຕີຕາທິເຠໂທ ນຕ຺ຖິ, ເຕສຎ຺ເຎວ ປນ ອຸຕຸອາຫາຣຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນວເສນ ຕສ຺ສ ອຕີຕາທິຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສມຍວເສນ ເອກມຸຫຸຕ຺ຕປຸພ຺ພຓ຺ຫສາຍນ຺ຫຣຕ຺ຕິນ຺ທິວາທີສຸ ສມເຍສຸ ສນ຺ຕານວເສນ ປວຕ຺ຕມານໍ ຕໍ ຕໍ ສມຍໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ, ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຕີຕໍ, ປຈ຺ຉາ ອນາຄຕໍ. ຂຓວເສນ ອຸປ຺ປາທາທິຂຓຕ຺ຕຍປຣິຍາປນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ອນາຄຕໍ, ປຈ຺ຉາ ອຕີຕໍ. ອປິຈ ອຕິກ຺ກນ຺ຕເຫຕຸປຈ຺ຈຍກິຈ຺ຈໍ ອຕີຕໍ, ນິຏ຺ຐິຕເຫຕຸກິຈ຺ຈມນິຏ຺ຐິຕປຈ຺ຈຍກິຈ຺ຈໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ, ອຸຠຍກິຈ຺ຈມສມ຺ປຕ຺ຕໍ ອນາຄຕໍ. ສກິຈ຺ຈກ຺ຂເຓ ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ອນາຄຕໍ, ປຈ຺ຉາ ອຕີຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຂຓາທິກຖາວ ນິປ຺ປຣິຍາຍາ ເສສາ ສປຣິຍາຍາ.

ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຎ຺ຈສຸປິ ຂນ຺ເຘສຸ ອິຘ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ປວຕ຺ຕໍ ປາຏິປຸຄ຺ຄລິກໍ ຣູປໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ພຫິຠູຕໍ ປນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘໍ ວາ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘໍ ວາ ຣູປໍ ພຫິທ຺ຘາ ນາມ. ໂອຬາຣິກນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸໂສຕຆານຊິວ຺ຫາກາຍຣູປສທ຺ທຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພສງ຺ຂາຕາ ປຖວີເຕໂຊວາໂຍ ຈາຕິ ທ຺ວາທສວິຘໍ ຣູປໍ ຆຏ຺ຏນວເສນ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ ໂອຬາຣິກໍ. ເສສໍ ປນ ອາໂປຘາຕຸ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຫທຍວຕ຺ຖຸ ໂອຊາ ອາກາສຘາຕຸ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຣູປສ຺ສ ລຫຸຕາ ມຸທຸຕາ ກມ຺ມຎ຺ຎຕາ ອຸປຈໂຍ ສນ຺ຕຕິ ຊຣຕາ ອນິຈ຺ຈຕາຕິ ໂສຬສວິຘໍ ຣູປໍ ຆຏ຺ຏນວເສນ ອຄເຫຕພ຺ພໂຕ ສຸຂຸມໍ. ຫີນໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຫີນປຓີຕຠາໂວ ປຣິຍາຍໂຕ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ຈ. ຕຕ຺ຖ ອກນິຏ຺ຐານໍ ຣູປໂຕ ສຸທສ຺ສີນໍ ຣູປໍ ຫີນໍ, ຕເທວ ສຸທສ຺ສານໍ ຣູປໂຕ ປຓີຕໍ. ເອວໍ ຍາວ ນຣກສຕ຺ຕານໍ ຣູປໍ, ຕາວ ປຣິຍາຍໂຕ ຫີນປຓີຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ປນ ຍຕ຺ຖ ອກຸສລວິປາກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ຫີນໍ. ຍຕ຺ຖ ກຸສລວິປາກໍ, ຕໍ ປຓີຕໍ. ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ສຸຂຸມໍ, ຕເທວ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌສຠາວຕ຺ຕາ ທູເຣ. ຍໍ ໂອຬາຣິກໍ, ຕເທວ ສຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌສຠາວຕ຺ຕາ ສນ຺ຕິເກ.

ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ວວຕ຺ເຖຕິ ເອກໍ ສມ຺ມສນໍ, ທຸກ຺ຂໂຕ ວວຕ຺ເຖຕິ ເອກໍ ສມ຺ມສນໍ, ອນຕ຺ຕໂຕ ວວຕ຺ເຖຕິ ເອກໍ ສມ຺ມສນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອນິຍມນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຣູປໍ ອຕີຕຕ຺ຕິເກນ ເຈວ ຈຕູຫິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາທິທຸເກຫິ ຈາຕິ ເອກາທສຫິ ໂອກາເສຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ວວຕ຺ເຖຕິ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ສມ຺ມສຕິ. ກຖໍ? ປຣໂຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ຣູປໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອນິຈ຺ຈໍ ຂຍຏ຺ເຐນາ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໔໘). ຕສ຺ມາ ເອສ ຍໍ ອຕີຕໍ ຣູປໍ, ຕໍ ຍສ຺ມາ ອຕີເຕເຍວ ຂີຓໍ, ນຍິມໍ ຠວໍ ສມ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈໍ ຂຍຏ຺ເຐນ, ຍໍ ອນາຄຕໍ ຣູປໍ ອນນ຺ຕຣຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ຕມ຺ປິ ຕຕ຺ເຖວ ຂີຍິສ຺ສຕິ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ ຠວໍ ຄມິສ຺ສຕີຕິ ອນິຈ຺ຈໍ ຂຍຏ຺ເຐນ, ຍໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ຣູປໍ, ຕໍ ອິເຘວ ຂີຍຕິ, ນ ອິໂຕ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອນິຈ຺ຈໍ ຂຍຏ຺ເຐນ, ຍໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣູປໍ, ຕມ຺ປິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວ ຂີຍຕິ, ນ ພຫິທ຺ຘາຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອນິຈ຺ຈໍ ຂຍຏ຺ເຐນ, ຍໍ ພຫິທ຺ຘາ ໂອຬາຣິກໍ ສຸຂຸມໍ ຫີນໍ ປຓີຕໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ, ຕມ຺ປິ ເອຕ຺ເຖວ ຂີຍຕິ, ນ ທູຣຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອນິຈ຺ຈໍ ຂຍຏ຺ເຐນາຕິ ສມ຺ມສຕິ. ອິທໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ຂຍຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ວເສນ ເອກໍ ສມ຺ມສນໍ, ປເຠທໂຕ ປນ ເອກາທສວິຘໍ ໂຫຕິ.

ສພ຺ພເມວ ເຈຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ຠຍຏ຺ເຐນາຕິ ສມ຺ມສຕິ. ຠຍຏ຺ເຐນາຕິ ສປ຺ປຏິຠຍຕາຍ. ຍຎ຺ຫິ ອນິຈ຺ຈໍ, ຕໍ ຠຍາວຫໍ ໂຫຕິ ສີໂຫປມສຸຕ຺ເຕ (ອ. ນິ. ໔.໓໓; ສໍ. ນິ. ໓.໗໘) ເທວານໍ ວິຍ. ອິຕິ ອິທມ຺ປິ ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ຠຍຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ວເສນ ເອກໍ ສມ຺ມສນໍ, ປເຠທໂຕ ປນ ເອກາທສວິຘໍ ໂຫຕິ.

ຍຖາ ຈ ທຸກ຺ຂໍ, ເອວໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຕໍ ອນຕ຺ຕາ ອສາຣກຏ຺ເຐນາຕິ ສມ຺ມສຕິ. ອສາຣກຏ຺ເຐນາຕິ ‘‘ອຕ຺ຕາ ນິວາສີ ກາຣໂກ ເວທໂກ ສຍໍວສີ’’ຕິ ເອວໍ ປຣິກປ຺ປິຕສ຺ສ ອຕ຺ຕສາຣສ຺ສ ອຠາເວນ. ຍຎ຺ຫິ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອຕ຺ຕໂນປິ ອນິຈ຺ຈຕໍ ວາ ອຸທຍພ຺ພຍປີຬນໍ ວາ ວາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ກຸໂຕ ຕສ຺ສ ກາຣກາທິຠາໂວ. ເຕນາຫ – ‘‘ຣູປຎ຺ຈ ຫິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕາ ອຠວິສ຺ສ, ນຍິທໍ ຣູປໍ ອາພາຘາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໓.໕໙). ອິຕິ ອິທໍ ‘‘ອນຕ຺ຕາ ອສາຣກຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ວເສນ ເອກໍ ສມ຺ມສນໍ, ປເຠທໂຕ ປນ ເອກາທສວິຘໍ ໂຫຕິ. ເອເສວ ນໂຍ ເວທນາທີສຸ. ອິຕິ ເອເກກສ຺ມິໍ ຂນ຺ເຘ ເອກາທສ ເອກາທສ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສ ສມ຺ມສນານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອນິຈ຺ຈໂຕ ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສ, ທຸກ຺ຂໂຕ ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສ, ອນຕ຺ຕໂຕ ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສາຕິ ຕິວິຘານຸປສ຺ສນາວເສນ ສພ຺ພານິ ປຎ຺ຈສຏ຺ຐິສຕສມ຺ມສນານິ ໂຫນ຺ຕິ.

ເກຈິ ປນ ‘‘ສພ຺ພໍ ຣູປໍ, ສພ຺ພໍ ເວທນໍ, ສພ຺ພໍ ສຎ຺ຎໍ, ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາເຣ, ສພ຺ພໍ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ປທມ຺ປິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອເກກສ຺ມິໍ ຂນ຺ເຘ ທ຺ວາທສ ທ຺ວາທສ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຸ ສຏ຺ຐິ, ອນຸປສ຺ສນາໂຕ ອສີຕິສຕສມ຺ມສນານີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ອຕີຕາທິວິຠາເຄ ປເນຕ຺ຖ ສນ຺ຕຕິວເສນ ຂຓາທິວເສນ ຈ ເວທນາຍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຕຕິວເສນ ເອກວີຖິເອກຊວນເອກສມາປຕ຺ຕິປຣິຍາປນ຺ນາ ເອກວິຘວິສຍສມາໂຍຄປ຺ປວຕ຺ຕາ ຈ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຕີຕາ, ປຈ຺ຉາ ອນາຄຕາ. ຂຓາທິວເສນ ຂຓຕ຺ຕຍປຣິຍາປນ຺ນາ ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕມຊ຺ຌຄຕາ ສກິຈ຺ຈຎ຺ຈ ກຸຣຸມານາ ເວທນາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຕີຕາ, ປຈ຺ຉາ ອນາຄຕາ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາເຠໂທ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕວເສເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຠາໂວ ‘‘ອກຸສລາ ເວທນາ ໂອຬາຣິກາ, ກຸສລາພ຺ຍາກຕາ ເວທນາ ສຸຂຸມາ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໔) ນເຍນ ວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ເຕນ ຊາຕິສຠາວປຸຄ຺ຄລໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຊາຕິວເສນ ຕາວ ອກຸສລາ ເວທນາ ສາວຊ຺ຊກິຣິຍເຫຕຸໂຕ, ກິເລສສນ຺ຕາປຠາວໂຕ ຈ ອວູປສນ຺ຕວຸຕ຺ຕີຕິ ກຸສລເວທນາຍ ໂອຬາຣິກາ, ສພ຺ຍາປາຣໂຕ ສອຸສ຺ສາຫໂຕ ສວິປາກໂຕ ກິເລສສນ຺ຕາປຠາວໂຕ ສາວຊ຺ຊໂຕ ຈ ວິປາກາພ຺ຍາກຕາຍ ໂອຬາຣິກາ, ສວິປາກໂຕ ກິເລສສນ຺ຕາປຠາວໂຕ ສພ຺ຍາພຊ຺ຌໂຕ ສາວຊ຺ຊໂຕ ຈ ກິຣິຍາພ຺ຍາກຕາຍ ໂອຬາຣິກາ. ກຸສລາພ຺ຍາກຕາ ປນ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາຍໂຕ ອກຸສລາຍ ເວທນາຍ ສຸຂຸມາ. ທ຺ເວປິ ກຸສລາກຸສລາ ເວທນາ ສພ຺ຍາປາຣໂຕ ສອຸສ຺ສາຫໂຕ ສວິປາກໂຕ ຈ ຍຖາໂຍຄໍ ທຸວິຘາຍປິ ອພ຺ຍາກຕາຍ ໂອຬາຣິກາ, ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ທຸວິຘາປິ ອພ຺ຍາກຕາ ຕາຫິ ສຸຂຸມາ. ເອວໍ ຕາວ ຊາຕິວເສນ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສຠາວວເສນ ປນ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ນິຣສ຺ສາທໂຕ ສວິປ຺ຜາຣໂຕ ໂຂຠກຣຓໂຕ ອຸພ຺ເພຊນີຍໂຕ ອຠິຠວນໂຕ ຈ ອິຕຣາຫິ ທ຺ວີຫິ ໂອຬາຣິກາ, ອິຕຣາ ປນ ທ຺ເວ ສາຕໂຕ ສນ຺ຕໂຕ ປຓີຕໂຕ ມນາປໂຕ ມຊ຺ຌຕ຺ຕໂຕ ຈ ຍຖາໂຍຄໍ ທຸກ຺ຂາຍ ສຸຂຸມາ. ອຸໂຠ ປນ ສຸຂທຸກ຺ຂາ ສວິປ຺ຜາຣໂຕ ອຸພ຺ເພຊນີຍໂຕ ໂຂຠກຣຓໂຕ ປາກຏໂຕ ຈ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ໂອຬາຣິກາ, ສາ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ຕທຸຠຍໂຕ ສຸຂຸມາ. ເອວໍ ສຠາວວເສນ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ປຸຄ຺ຄລວເສນ ປນ ອສມາປນ຺ນສ຺ສ ເວທນາ ນານາຣມ຺ມເຓ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຠາວໂຕ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ເວທນາຍ ໂອຬາຣິກາ, ວິປຣິຍາເຍນ ອິຕຣາ ສຸຂຸມາ. ເອວໍ ປຸຄ຺ຄລວເສນ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣວເສນ ປນ ສາສວາ ເວທນາ ໂລກິຍາ, ສາ ອາສວຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸໂຕ ໂອຆນິຍໂຕ ໂຍຄນິຍໂຕ ຄນ຺ຖນິຍໂຕ ນີວຣຓິຍໂຕ ອຸປາທານິຍໂຕ ສໍກິເລສິກໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສາຘາຣຓໂຕ ຈ ອນາສວາຍ ໂອຬາຣິກາ, ອນາສວາ ຈ ວິປຣິຍາເຍນ ສາສວາຍ ສຸຂຸມາ. ເອວໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣວເສນ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຖ ຊາຕິອາທິວເສນ ສມ຺ເຠໂທ ປຣິຫຣິຕພ຺ໂພ. ອກຸສລວິປາກກາຍວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຫິ ເວທນາ ຊາຕິວເສນ ອພ຺ຍາກຕຕ຺ຕາ ສຸຂຸມາປິ ສມານາ ສຠາວາທິວເສນ ໂອຬາຣິກາ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອພ຺ຍາກຕາ ເວທນາ ສຸຂຸມາ, ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ໂອຬາຣິກາ. ສມາປນ຺ນສ຺ສ ເວທນາ ສຸຂຸມາ, ອສມາປນ຺ນສ຺ສ ເວທນາ ໂອຬາຣິກາ. ອນາສວາ ເວທນາ ສຸຂຸມາ, ສາສວາ ເວທນາ ໂອຬາຣິກາ’’ຕິ (ວິຠ. ໑໑).

ຍຖາ ຈ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ, ເອວໍ ສຸຂາທໂຍປິ. ຕາປິ ຫິ ຊາຕິວເສນ ໂອຬາຣິກາ, ສຠາວາທິວເສນ ສຸຂຸມາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ຊາຕິອາທິວເສນ ສມ຺ເຠໂທ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາ ເວທນານໍ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ອພ຺ຍາກຕາ ຊາຕິວເສນ ກຸສລາກຸສລາຫິ ສຸຂຸມາ. ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ອພ຺ຍາກຕາ? ກິໍ ທຸກ຺ຂາ? ກິໍ ສຸຂາ? ກິໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ? ກິໍ ອສມາປນ຺ນສ຺ສ? ກິໍ ສາສວາ? ກິໍ ອນາສວາຕິ? ເອວໍ ສຠາວາທິເຠໂທ ນ ປຣາມສິຕພ຺ໂພ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ.

ອປິຈ ‘‘ຕໍ ຕໍ ວາ ປນ ເວທນໍ ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ເວທນາ ໂອຬາຣິກາ ສຸຂຸມາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອກຸສລາທີສຸປິ ໂລຠສຫຄຕາຍ ໂທສສຫຄຕາ ເວທນາ ອຄ຺ຄິ ວິຍ ນິສ຺ສຍທຫນໂຕ ໂອຬາຣິກາ, ໂລຠສຫຄຕາ ສຸຂຸມາ. ໂທສສຫຄຕາປິ ນິຍຕາ ໂອຬາຣິກາ, ອນິຍຕາ ສຸຂຸມາ. ນິຍຕາປິ ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິກາ ໂອຬາຣິກາ, ອິຕຣາ ສຸຂຸມາ. ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິກາສຸປິ ອສງ຺ຂາຣິກາ ໂອຬາຣິກາ, ອິຕຣາ ສຸຂຸມາ. ໂລຠສຫຄຕາ ປນ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ໂອຬາຣິກາ, ອິຕຣາ ສຸຂຸມາ. ສາປິ ນິຍຕາ ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິກາ ອສງ຺ຂາຣິກາ ໂອຬາຣິກາ, ອິຕຣາ ສຸຂຸມາ. ອວິເສເສນ ຈ ອກຸສລາ ພຫຸວິປາກາ ໂອຬາຣິກາ, ອປ຺ປວິປາກາ ສຸຂຸມາ. ກຸສລາ ປນ ອປ຺ປວິປາກາ ໂອຬາຣິກາ, ພຫຸວິປາກາ ສຸຂຸມາ.

ອປິຈ ກາມາວຈຣກຸສລາ ໂອຬາຣິກາ, ຣູປາວຈຣາ ສຸຂຸມາ, ຕໂຕ ອຣູປາວຈຣາ, ຕໂຕ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ. ກາມາວຈຣາ ຈ ທານມຍາ ໂອຬາຣິກາ, ສີລມຍາ ສຸຂຸມາ. ສີລມຍາປິ ໂອຬາຣິກາ, ຕໂຕ ຠາວນາມຍາ ສຸຂຸມາ. ຠາວນາມຍາປິ ທຸເຫຕຸກາ ໂອຬາຣິກາ, ຕິເຫຕຸກາ ສຸຂຸມາ. ຕິເຫຕຸກາປິ ສສງ຺ຂາຣິກາ ໂອຬາຣິກາ, ອສງ຺ຂາຣິກາ ສຸຂຸມາ. ຣູປາວຈຣາ ຈ ປຐມຊ຺ຌານິກາ ໂອຬາຣິກາ…ເປ… ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານິກາ ສຸຂຸມາວ. ອຣູປາວຈຣາ ຈ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ໂອຬາຣິກາ…ເປ… ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສຸຂຸມາວ. ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ຈ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ໂອຬາຣິກາ…ເປ… ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສຸຂຸມາວ. ເອສ ນໂຍ ຕໍຕໍຠູມິວິປາກກິຣິຍາເວທນາສຸ ທຸກ຺ຂາທິອສມາປນ຺ນາທິສາສວາທິວເສນ ວຸຕ຺ຕເວທນາສຸ ຈ. ໂອກາສວເສນ ວາປິ ນິຣເຍ ທຸກ຺ຂາ ໂອຬາຣິກາ, ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ສຸຂຸມາ…ເປ… ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີສຸ ສຸຂຸມາວ. ຍຖາ ຈ ທຸກ຺ຂາ, ເອວໍ ສຸຂາປິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຍຖານຸຣູປໍ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ວຕ຺ຖຸວເສນ ຈາປິ ຫີນວຕ຺ຖຸກາ ຍາ ກາຈິ ເວທນາ ໂອຬາຣິກາ, ປຓີຕວຕ຺ຖຸກາ ສຸຂຸມາ. ຫີນປຓີຕເຠເທ ຍາ ໂອຬາຣິກາ, ສາ ຫີນາ. ຍາ ຈ ສຸຂຸມາ, ສາ ປຓີຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ທູຣສນ຺ຕິກປເທ ປນ ‘‘ອກຸສລາ ເວທນາ ກຸສລາພ຺ຍາກຕາຫິ ເວທນາຫິ ທູເຣ, ອກຸສລາ ເວທນາ ອກຸສລາຍ ເວທນາຍ ສນ຺ຕິເກ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໑໓) ນເຍນ ວິຠງ຺ເຄ ວິຠຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ອກຸສລາ ເວທນາ ວິສຠາຄໂຕ ອສໍສຏ຺ຐໂຕ ອສຣິກ຺ຂໂຕ ຈ ກຸສລາພ຺ຍາກຕາຫິ ທູເຣ, ຕຖາ ກຸສລາພ຺ຍາກຕາ ອກຸສລາຍ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພວາເຣສຸ. ອກຸສລາ ປນ ເວທນາ ສຠາຄໂຕ ສໍສຏ຺ຐໂຕ ສຣິກ຺ຂໂຕ ຈ ອກຸສລາຍ ສນ຺ຕິເກຕິ ອິທໍ ເວທນາຍ ອຕີຕາທິວິຠາເຄ ວິຕ຺ຖາຣກຖາມຸຂໍ. ຕໍຕໍເວທນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ປນ ສຎ຺ຎາທີນມ຺ປິ ເອຕໍ ເອວເມວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເຍ ປເນຕ຺ຖ ເວທນາທີສຸ ຈກ຺ຂຸ…ເປ… ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ເປຍ຺ຍາເລນ ສໍຂິຕ຺ເຕສຸ ຈ ຘມ຺ເມສຸ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ ອາຄຕາ, ເຕ ອສມ຺ມສນູປຄຕ຺ຕາ ອິມສ຺ມິໍ ອຘິກາເຣ ນ ຄເຫຕພ຺ພາ. ເຕ ປນ ເກວລໍ ເຕນ ເຕນ ປເທນ ສງ຺ຄຫິຕຘມ຺ມທສ຺ສນວເສນ ຈ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍນິທ຺ເທເສ ອາຄຕນເຍນ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ເຍປິ ຈ ສມ຺ມສນູປຄາ, ເຕສຸ ເຍ ຍສ຺ສ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ, ສຸເຂນ ປຣິຄ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສຸ ເຕນ ສມ຺ມສນໍ ອາຣຠິຕພ຺ພໍ. ຊາຕິຊຣາມຣຓວເສນ ວິສຸໍ ສມ຺ມສນາຠາເວປິ ຊາຕິຊຣາມຣຓວນ຺ເຕສຸເຍວ ປນ ສມ຺ມສິເຕສຸ ຕານິປິ ສມ຺ມສິຕານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປຣິຍາເຍນ ເຕສມ຺ປິ ວເສນ ສມ຺ມສນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ວວຕ຺ເຖຕີຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຕີຕຕ຺ຕິກສ຺ເສວ ຈ ວເສນ ສມ຺ມສນສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາທິເຠທໍ ອນາມສິຕ຺ວາປິ ອຕີຕຕ຺ຕິກສ຺ເສວ ວເສນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາປິ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ສມ຺ມສນໍ ກາຕພ຺ພເມວ.

ຍໍ ປນ ອນິຈ຺ຈໍ, ຕໍ ຍສ຺ມາ ນິຍມໂຕ ສງ຺ຂຕາທິເຠທໍ ໂຫຕິ, ເຕນສ຺ສ ປຣິຍາຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ນານາກາເຣຫິ ວາ ມນສິກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຣູປໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອນິຈ຺ຈໍ ສງ຺ຂຕນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຎ຺ຫິ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວຏ຺ເຐນ ອນິຈ຺ຈໍ, ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິກຕາຍ ອາທິອນ຺ຕວນ຺ຕຕາຍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ. ປຈ຺ຈເຍຫິ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ກຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຂຕໍ. ປຈ຺ຈເຍ ປຏິຈ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ສມໍ, ສຫ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ. ເອເຕນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ກເຕປິ ປຈ຺ຈຍານໍ ອພ຺ຍາປາຣຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຂຍຘມ຺ມນ຺ຕິ ຂີຍນຘມ຺ມໍ ຂີຍນປກຕິກໍ. ວຍຘມ຺ມນ຺ຕິ ນສ຺ສນຘມ຺ມໍ. ນຍິທໍ ມນ຺ທີຠາວກ຺ຂຍວເສນ ຂຍຘມ຺ມໍ, ເກວລໍ ວິຄມນປກຕິກໍ. ປຫູຕສ຺ສ ມນ຺ທີຠາໂວປິ ຫິ ໂລເກ ຂໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິຣາຄຘມ຺ມນ຺ຕິ ນຍິທໍ ກຸຫິຎ຺ຈິ ຄມນວເສນ ວຍຘມ຺ມໍ, ເກວລໍ ສຠາວາຕິກ຺ກມນປກຕິກໍ. ‘‘ວິຣາໂຄ ນາມ ຊິຄຸຈ຺ຉນໍ ວາ ສມຕິກ຺ກໂມ ວາ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ ນຍິທໍ ສຠາວາຕິກ຺ກເມນ ປຸນຣາວຕ຺ຕິຘມ຺ມໍ, ເກວລໍ ອປຸນຣາວຕ຺ຕິນິໂຣເຘນ ນິຣຸຊ຺ຌນປກຕິກນ຺ຕິ ປຸຣິມປຸຣິມປທສ຺ສ ອຕ຺ຖວິວຣຓວເສນ ປຈ຺ຉິມປຈ຺ຉິມປທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຖ ວາ ເອກຠວປຣິຍາປນ຺ນຣູປຠງ຺ຄວເສນ ຂຍຘມ຺ມໍ, ເອກສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນຣູປກ຺ຂຍວເສນ ວຍຘມ຺ມໍ, ຣູປສ຺ສ ຂຓຠງ຺ຄວເສນ ວິຣາຄຘມ຺ມໍ, ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ອປຸນປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນ ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ຊຣາມຣຓໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິອາທີສຸ ຊຣາມຣຓໍ ນ ອນິຈ຺ຈໍ, ອນິຈ຺ຈສຠາວານໍ ປນ ຂນ຺ຘານໍ ຊຣາມຣຓຕ຺ຕາ ອນິຈ຺ຈໍ ນາມ ຊາຕໍ. ສງ຺ຂຕາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອນ຺ຕຣເປຍ຺ຍາເລ ຊາຕິຍາປິ ອນິຈ຺ຈາທິຕາຍ ເອເສວ ນໂຍ.

ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິອາທິ ນ ວິປສ຺ສນາວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ເກວລໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສ຺ສ ເອເກກອງ຺ຄວເສນ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວວຕ຺ຖານໂຕ ສມ຺ມສນຎາຓໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ປເນຕໍ ກລາປສມ຺ມສນຎາຓໍ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓເມວ ຕໍ ໂຫຕີຕິ. ອສຕິ ຊາຕິຍາຕິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາໂສ ກໂຕ, ອສຕິຍາ ຊາຕິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອສຕິ ສງ຺ຂາເຣສູຕິ ວຈນວິປລ຺ລາໂສ ກໂຕ, ອສນ຺ເຕສຸ ສງ຺ຂາເຣສູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕິ, ອສຕີຕິອາທິ ‘‘ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕິ, ອສຕິ ຠເວ ນຕ຺ຖິ ຊາຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ສມ຺ມສນຎາຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.