໔໓. ປເທສວິຫາຣຎາຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໙໔. ປເທສວິຫາຣຎາຓນິທ຺ເທເສ ເຍນາກາເຣນ ມາຕິກາຍ ອຸທ຺ທິຏ຺ໂຐ ປເທໂສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ໂພ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາປິ ເວທຍິຕນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາຕິ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເວທນາປິ ວຏ຺ຏຕິ ທິຏ຺ຐິໍ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ກຸສລາກຸສລເວທນາປິ ວິປາກເວທນາປິ. ຕຕ຺ຖ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອກຸສລາວ ໂຫຕິ, ທິຏ຺ຐິໍ ປນ ອຸປນິສ຺ສາຍ ກຸສລາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອກຸສລາປິ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ຫິ ທິຏ຺ຐິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ປກ຺ຂທິວເສສຸ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີນິ ເທນ຺ຕິ, ອນ຺ຘກຸຏ຺ຐິອາທີນໍ ວຕ຺ຕໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ, ຈຕຸມຫາປເຖ ສາລໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ຂຓາເປນ຺ຕິ, ປຸປ຺ຜາຣາມໍ ຜລາຣາມໍ ໂຣເປນ຺ຕິ, ນທີວິທຸຄ຺ເຄສຸ ເສຕຸໍ ອຕ຺ຖຣນ຺ຕິ, ວິສມໍ ສມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອິຕິ ເຕສໍ ກຸສລາ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ປນ ນິສ຺ສາຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິເກ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ ປຣິຠາສນ຺ຕິ ວຘພນ຺ຘາທີນິ ກໂຣນ຺ຕິ, ປາຓໍ ວຘິຕ຺ວາ ເທວຕານໍ ອຸປຫຣນ຺ຕິ. ອິຕິ ເນສໍ ອກຸສລາ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ວິປາກເວທນາ ປນ ຠວນ຺ຕຣຄຕານໍ ໂຫຕິ. ສາ ປນ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ສຫຊາຕາຍ ເວທນາຍ ສຫຊາຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈເຍຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ສມນນ຺ຕຣນິຣຸທ຺ຘາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ເວທນາຍ ອນນ຺ຕຣສມນນ຺ຕຣູປນິສ຺ສຍອາເສວນນຕ຺ຖິວິຄຕປຈ຺ຈເຍຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຠິນນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ໂລຠສຫຄຕເວທນາຍ ອາຣມ຺ມຓອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິອາຣມ຺ມຓູປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ສພ຺ພາກຸສເລຫິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ອາຣມ຺ມຓມຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພາກຸສລເວທນາຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ກຸສລາພ຺ຍາກຕເວທນາຍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈເຍນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ກຸສລາກຸສລເວທນານໍ ຠວນ຺ຕເຣ ວິປາກເວທນານຎ຺ຈ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ.

ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວູປສມປຈ຺ຈຍາຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວູປສໂມ ນາມ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ຕສ຺ມາ ຍໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາ ເວທຍິຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເທວ ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວູປສມປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວູປສໂມ ນາມ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ຈາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາປິ ເວທຍິຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເວທນາປິ ວຏ຺ຏຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ກຸສລາກຸສລເວທນາປິ ວິປາກເວທນາປິ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ກຸສລາວ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ປນ ອຸປນິສ຺ສາຍ ພຸທ຺ຘປູຊາ ທີປມາລາໂຣປນໍ ມຫາຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິເຕ ທິສາຠາເຄ ເຈຕິຍປຕິຏ຺ຐາປນນ຺ຕິ ເອວມາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ຕິ. ອິຕິ ເນສໍ ກຸສລາ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິເມວ ນິສ຺ສາຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິເກ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ ປຣິຠາສນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕານໍ ອຸກ຺ກໍສນ຺ຕິ, ປຣໍ ວມ຺ເຠນ຺ຕິ. ອິຕິ ເນສໍ ອກຸສລາ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ວິປາກເວທນາ ປນ ຠວນ຺ຕຣຄຕານໍເຍວ ໂຫຕິ. ສາ ປນ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ສຫຊາຕາຍ ສມນນ຺ຕຣນິຣຸທ຺ຘາຍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຍ ເວທນາຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ວຸຕ຺ຕປຈ຺ຈເຍເຫວ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ໂລກິກສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ນິກນ຺ຕິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ຈ ເວທນາຍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ມຄ຺ຄຜລສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ເວທນາຍ ອາຣມ຺ມຓອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິອາຣມ຺ມຓູປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍວເສນ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ.

ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິວູປສມປຈ຺ຈຍາປິ ເວທຍິຕນ຺ຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິວູປສໂມ ນາມ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ, ຕສ຺ມາ ຍໍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາ ເວທຍິຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເທວ ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິວູປສມປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປປຈ຺ຈຍາ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປວູປສມປຈ຺ຈຍາຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍສ຺ສ ຍສ຺ສ ຫິ ‘‘ວູປສມປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມປຈ຺ຈຍາວ ຕໍ ຕໍ ເວທຍິຕໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ມິຈ຺ຉາຎາຓາທີສຸ ປນ ມິຈ຺ຉາຎາຓໍ ນາມ ປາປກິຣິຍາສຸ ອຸປາຍຈິນ຺ຕາ. ອຖ ວາ ມິຈ຺ຉາຎາຓໍ ມິຈ຺ຉາປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ. ສມ຺ມາຎາຓໍ ນາມ ວິປສ຺ສນາສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສກຸສລາພ຺ຍາກຕໍ ຎາຓໍ. ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕິ ນາມ ປາປາຘິມຸຕ຺ຕິຕາ. ອຖ ວາ ອຍາຖາວວິມຸຕ຺ຕິ ອນິຍ຺ຍານິກວິມຸຕ຺ຕິ ອວິມຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ສໂຕ ວິມຸຕ຺ຕິສຎ຺ຎີຕິ. ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕິ ນາມ ກລ຺ຍາຓາຘິມຸຕ຺ຕິຕາ ຜລວິມຸຕ຺ຕິ ຈ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເຍວ.

ຉນ຺ທປຈ຺ຈຍາປີຕິອາທີສຸ ປນ ຉນ຺ໂທ ນາມ ໂລໂຠ, ຉນ຺ທປຈ຺ຈຍາ ອຏ຺ຐໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເວທນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຉນ຺ທວູປສມປຈ຺ຈຍາ ປຐມຊ຺ຌານເວທນາວ. ວິຕກ຺ກປຈ຺ຈຍາ ປຐມຊ຺ຌານເວທນາ. ວິຕກ຺ກວູປສມປຈ຺ຈຍາ ທຸຕິຍຊ຺ຌານເວທນາ. ສຎ຺ຎາປຈ຺ຈຍາ ຐເປຕ຺ວາ ປຐມຊ຺ຌານໍ ເສສາ ຉ ສມາປຕ຺ຕິເວທນາ. ສຎ຺ຎາວູປສມປຈ຺ຈຍາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນເວທນາ.

ຉນ຺ໂທ ຈ ອວູປສນ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິອາທີສຸ ສເຈ ຉນ຺ທວິຕກ຺ກສຎ຺ຎາ ອວູປສນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາຕິ ໂສ ຉນ຺ທວິຕກ຺ກສຎ຺ຎານໍ ອວູປສໂມ ເອວ ປຈ຺ຈໂຍ ຕປ຺ປຈ຺ຈໂຍ, ຕສ຺ມາ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ. ຉນ຺ທວິຕກ຺ກສຎ຺ຎາອວູປສມປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາ ອຏ຺ຐໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເວທນາ ໂຫຕິ. ສເຈ ຉນ຺ໂທ ວູປສນ຺ໂຕ ວິຕກ຺ກສຎ຺ຎາ ອວູປສນ຺ຕາ. ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາຕິ ໂສ ຉນ຺ທສ຺ສ ວູປສໂມ ວິຕກ຺ກສຎ຺ຎານໍ ອວູປສໂມ ເອວ ປຈ຺ຈໂຍ ຕປ຺ປຈ຺ຈໂຍ, ຕສ຺ມາ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ. ສາ ປຐມຊ຺ຌານເວທນາວ. ສເຈ ຉນ຺ທວິຕກ຺ກາ ວູປສນ຺ຕາ ສຎ຺ຎາ ອວູປສນ຺ຕາ. ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາຕິ ໂສ ຉນ຺ທວິຕກ຺ການໍ ວູປສໂມ ສຎ຺ຎາຍ ອວູປສໂມ ເອວ ປຈ຺ຈໂຍ ຕປ຺ປຈ຺ຈໂຍ, ຕສ຺ມາ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ. ສາ ທຸຕິຍຊ຺ຌານເວທນາວ. ສເຈ ຉນ຺ທວິຕກ຺ກສຎ຺ຎາ ວູປສນ຺ຕາ. ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາຕິ ໂສ ຉນ຺ທວິຕກ຺ກສຎ຺ຎານໍ ວູປສໂມ ເອວ ປຈ຺ຈໂຍ ຕປ຺ປຈ຺ຈໂຍ, ຕສ຺ມາ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ. ສາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນເວທນາວ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຉນ຺ໂທ ນາມ ອປ຺ປນໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມີຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ຘມ຺ມຈ຺ຉນ຺ໂທ, ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ໂສ ຉນ຺ໂທ ວູປສນ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ປຐມຊ຺ຌາເນ ວິຕກ຺ໂກ ໂຫຕິ, ທຸຕິຍຊ຺ຌານປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ວິຕກ຺ໂກ ວູປສນ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ສຕ຺ຕສຸ ສມາປຕ຺ຕີສຸ ສຎ຺ຎາ ໂຫຕິ, ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ຈ ນິໂຣຘໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ຈ ສຎ຺ຎາ ວູປສນ຺ຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ. ອິຘ ປນ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລສ຺ສ ປຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ. ອຕ຺ຖິ ອາຍວນ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ ວີຣິຍໍ. ອາຍາວນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ຕສ຺ມິມ຺ປິ ຐາເນ ອນຸປ຺ປຕ຺ເຕຕິ ຕສ຺ສ ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ ວເສນ ຕສ຺ມິໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລສ຺ສ ກາຣເຓ ອຣິຍມຄ຺ເຄ ອນຸປ຺ປຕ຺ເຕ. ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາປິ ເວທຍິຕນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ຐານປຈ຺ຈຍາ ເວທຍິຕໍ. ເອເຕນ ຈຕຸມຄ຺ຄສຫຊາຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໂລກຸຕ຺ຕຣເວທນາ ຄຫິຕາ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອາຍວນ຺ຕິ ປຏິປຕ຺ຕິ. ຕສ຺ມິມ຺ປິ ຐາເນ ອນຸປ຺ປຕ຺ເຕຕິ ຕສ຺ສາ ຠູມິຍາ ປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ.

ປເທສວິຫາຣຎາຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.