໒. ສີລມຍຎາຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໓໗. ສີລມຍຎາຓນິທ຺ເທເສ ປຎ຺ຈາຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ. ສີລານີຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຘມ຺ມນິທສ຺ສນໍ. ປຣິຍນ຺ຕປາຣິສຸທ຺ຘິສີລນ຺ຕິອາທິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ສນໍ. ປຣິຍນ຺ຕປາຣິສຸທ຺ຘີຕິອາທີສຸ ຍຖາ ນີລວຓ຺ຓໂຍຄໂຕ ວຕ຺ຖມ຺ປິ ນີລມສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ນີລນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ຄຓນວເສນ ປຣິຍນ຺ໂຕ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ອສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ປຣິຍນ຺ຕາ, ອຸປສມ຺ປນ຺ນສີເລ ປຕ຺ໂຕ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສີລສ຺ສ ອວສານສພ຺ຠາວໂຕ ວາ ປຣິຍນ຺ໂຕ ອວສານໍ ອສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ປຣິຍນ຺ຕາ. ສປຣິຍນ຺ຕາຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ສກາຣໂລໂປ ກໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ ‘‘ທກໍ ທກາສຍາ ປວິສນ຺ຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໗໘; ອ. ນິ. ໔.໓໓) ເອຕ຺ຖ ອຸກາຣໂລໂປ ວິຍ. ປຣິສຸທ຺ຘຠາໂວ ປາຣິສຸທ຺ຘິ, ປຣິຍນ຺ຕາ ຈ ສາ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ຈາຕິ ປຣິຍນ຺ຕປາຣິສຸທ຺ຘິ, ປຣິຍນ຺ຕປາຣິສຸທ຺ຘິສງ຺ຂາຕໍ ສີລໍ ປຣິຍນ຺ຕປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ. ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ເຂນ ນ ປຣິຍນ຺ຕາຕິ ອປຣິຍນ຺ຕາ, ນຕ຺ຖິ ເອຕິສ຺ສາ ປຣິຍນ຺ໂຕຕິປິ ອປຣິຍນ຺ຕາ, ວຸທ຺ໂຘ ເອຕິສ຺ສາ ປຣິຍນ຺ໂຕຕິປິ ອປຣິຍນ຺ຕາ. ສມາທານໂຕ ປຠຸຕິ ອຂຓ຺ຑິຕຕ຺ຕາ ຂຓ຺ຑິຕາປິ ກຕປຏິກມ຺ມຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ຕເກນາປິ ມເລນ ວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ຈ ປຣິສຸທ຺ຘຊາຕິມຓິ ວິຍ ສຸຘນ຺ຕສຸປຣິກມ຺ມກຕສຸວຓ຺ຓໍ ວິຍ ຈ ປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ປທຏ຺ຐານຠູຕາ ອນູນຏ຺ເຐນ ປຣິປູຓ຺ຓາ. ທິຏ຺ຐິຍາ ປຫີນຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິປຣາມາເສນ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອປຣາມຏ຺ຐາ.ອຍໍ ເຕ ສີເລ ໂທໂສຕິ ເກນຈິ ໂຈທເກນ ປຣາມສິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ວາ ອປຣາມຏ຺ຐາ. ອຣຫຕ຺ຕຜລກ຺ຂເຓ ສພ຺ພທຣຖປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ອນວເສສສມາທານວເສນ ສີລສມ຺ປທາຍ ຠຸສໍ ສມ຺ປນ຺ນາຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ, ນ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນາ. ເຕສໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນານໍ.

ປຣິຍນ຺ຕສິກ຺ຂາປທານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ສິກ຺ຂາ, ໂກຏ຺ຐາສຏ຺ເຐນ ປທານິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໂກຏ຺ຐາສານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປິຈ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐິເຕນ ອຸປຣິປຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ສພ຺ເພ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສິກ຺ຂາ, ສີລານິ ຕາສໍ ສິກ຺ຂານໍ ປຕິຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ປທານີຕິ ສິກ຺ຂານໍ ປທຕ຺ຕາ ສິກ຺ຂາປທານິ, ປຣິຍນ຺ຕານິ ສິກ຺ຂາປທານິ ເອເຕສນ຺ຕິ ປຣິຍນ຺ຕສິກ຺ຂາປທາ. ເຕສໍ ປຣິຍນ຺ຕສິກ຺ຂາປທານໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທ຺ເວ ປຣິຍນ຺ຕາ ສິກ຺ຂາປທປຣິຍນ຺ໂຕ ຈ ກາລປຣິຍນ຺ໂຕ ຈ. ກຕໂມ ສິກ຺ຂາປທປຣິຍນ຺ໂຕ? ອຸປາສໂກປາສິການໍ ຍຖາສມາທານວເສນ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ວາ ປຎ຺ຈ ວາ ອຏ຺ຐ ວາ ທສ ວາ ສິກ຺ຂາປທານິ ໂຫນ຺ຕິ, ສິກ຺ຂມານສາມເຓຣສາມເຓຣີນໍ ທສ ສິກ຺ຂາປທານິ. ອຍໍ ສິກ຺ຂາປທປຣິຍນ຺ໂຕ. ກຕໂມ ກາລປຣິຍນ຺ໂຕ? ອຸປາສໂກປາສິກາ ທານໍ ທທມານາ ປຣິເວສນປຣິຍນ຺ຕໍ ສີລໍ ສມາທິຍນ຺ຕິ, ວິຫາຣຄຕາ ວິຫາຣປຣິຍນ຺ຕໍ ສີລໍ ສມາທິຍນ຺ຕິ, ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ຕໂຍ ວາ ຠິຍ຺ໂຍ ວາ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານິ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ສີລໍ ສມາທິຍນ຺ຕິ. ອຍໍ ກາລປຣິຍນ຺ໂຕ. ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ປຣິຍນ຺ເຕສຸ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສມາທິນ຺ນໍ ສີລໍ ວີຕິກ຺ກມເນນ ວາ ມຣເຓນ ວາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ກາລໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສມາທິນ຺ນໍ ຕໍຕໍກາລາຕິກ຺ກເມນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ.

ອປຣິຍນ຺ຕສິກ຺ຂາປທານນ຺ຕິ –

‘‘ນວ ໂກຏິສຫສ຺ສານິ, ອສີຕິ ສຕໂກຏິໂຍ;

ປຎ຺ຎາສ ສຕສຫສ຺ສານິ, ຉຕ຺ຕິໍສ ຈ ປຸນາປເຣ.

‘‘ເອເຕ ສໍວຣວິນຍາ, ສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ປກາສິຕາ;

ເປຍ຺ຍາລມຸເຂນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ, ສິກ຺ຂາ ວິນຍສໍວເຣ’’ຕິ. –

ເອວໍ ຄຓນວເສນ ປຣິຍນ຺ຕານມ຺ປິ ສິກ຺ຂາປທານໍ ອນວເສສສມາທານຠາວວເສນ ລາຠຍສຎາຕິອງ຺ຄຊີວິຕເຫຕຸ ອທິຏ຺ຐປຣິຍນ຺ຕຠາວວເສນ ອຸປຣິ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພສີລປຣິຈ຺ເຉທາຠາວວເສນ ຈ ນຕ຺ຖິ ເອເຕສໍ ປຣິຍນ຺ໂຕຕິ ອປຣິຍນ຺ຕານິ. ອປຣິຍນ຺ຕານິ ສິກ຺ຂາປທານິ ເອເຕສນ຺ຕິ ອປຣິຍນ຺ຕສິກ຺ຂາປທາ. ເຕສໍ ອປຣິຍນ຺ຕສິກ຺ຂາປທານໍ, ວຸທ຺ຘປຣິຍນ຺ຕສິກ຺ຂາປທານນ຺ຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ.

ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓການນ຺ຕິອາທີສຸ –

‘‘ປຸຖູນໍ ຊນນາທີຫິ, ກາຣເຓຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ;

ປຸຖຸຊ຺ຊນນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ, ປຸຖຸວາຍໍ ຊໂນ ອິຕິ’’. –

ວຸຕ຺ຕປຸຖຸຊ຺ຊນລກ຺ຂຓານຕິກ຺ກເມປິ –

‘‘ທຸເວ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວຸຕ຺ຕາ, ພຸທ຺ເຘນາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸນາ;

ອນ຺ໂຘ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ເອໂກ, ກລ຺ຍາເຓໂກ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ’’ຕິ. –

ວຸຕ຺ຕປຸຖຸຊ຺ຊນທ຺ວເຍ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມສມາຄເມນ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊນຠາວໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນຠາເວ ຐິຕານໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓການໍ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຸຖຸຊ຺ຊເນສຸ ວາ ກລ຺ຍາຓການໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓການໍ.

ກຸສລຘມ຺ເມ ຍຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກຸສລສທ຺ໂທ ຕາວ ອາໂຣຄ຺ຍານວຊ຺ຊເຉກສຸຂວິປາເກສຸ ທິສ຺ສຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ‘‘ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຠໂຕ ກຸສລໍ, ກຈ຺ຈິ ໂຠໂຕ ອນາມຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໑.໑໕.໑໔໖; ໒.໒໐.໑໒໙) ອາໂຣຄ຺ເຍ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ກຕໂມ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ກາຍສມາຈາໂຣ ກຸສໂລ? ໂຍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ກາຍສມາຈາໂຣ ອນວຊ຺ໂຊ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໓໖໑) ຈ ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕທານຸຕ຺ຕຣິຍໍ ຍຖາ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສູ’’ຕິ ຈ (ທີ. ນິ. ໓.໑໔໕) ເອວມາທີສຸ ອນວຊ຺ເຊ. ‘‘ກຸສໂລ ຕ຺ວໍ ຣຖສ຺ສ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານໍ (ມ. ນິ. ໒.໘໗), ກຸສລາ ນຈ຺ຈຄີຕສ຺ສ ສິກ຺ຂິຕາ ຈາຕຸຣິຕ຺ຖິໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໒.໒໒.໙໔) ເຉເກ. ‘‘ກຸສລານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ ສມາທານເຫຕຸ (ທີ. ນິ. ໓.໘໐). ກຸສລສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ອຸປຈິຕຕ຺ຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໔໓໑) ສຸຂວິປາເກ. ສ຺ວາຍມິຘ ອາໂຣຄ຺ເຍປິ ອນວຊ຺ເຊປິ ສຸຂວິປາເກປິ ວຏ຺ຏຕິ.

ວຈນຕ຺ໂຖ ປເນຕ຺ຖ ກຸຈ຺ຉິເຕ ປາປເກ ຘມ຺ເມ ສລຍນ຺ຕິ ຈລຍນ຺ຕິ ກມ຺ເປນ຺ຕິ ວິທ຺ຘໍເສນ຺ຕີຕິ ກຸສລາ. ກຸຈ຺ຉິເຕນ ວາ ອາກາເຣນ ສຍນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ກຸສາ, ເຕ ກຸເສ ລຸນນ຺ຕິ ຉິນ຺ທນ຺ຕີຕິ ກຸສລາ. ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ວາ ສານໂຕ ຕນຸກຣຓໂຕ ກຸສໍ ຎາຓໍ. ເຕນ ກຸເສນ ລາຕພ຺ພາ ຄເຫຕພ຺ພາ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພາຕິ ກຸສລາ, ຍຖາ ວາ ກຸສາ ອຸຠຍຠາຄຄຕໍ ຫຕ຺ຖປ຺ປເທສໍ ລຸນນ຺ຕິ, ເອວມິເມປິ ອຸປ຺ປນ຺ນານຸປ຺ປນ຺ນຠາເວນ ອຸຠຍຠາຄຄຕໍ ສໍກິເລສປກ຺ຂໍ ລຸນນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ກຸສາ ວິຍ ລຸນນ຺ຕີຕິ ກຸສລາ. ອປິຈ ອາໂຣຄ຺ຍຏ຺ເຐນ ອນວຊ຺ຊຏ຺ເຐນ ໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕຏ຺ເຐນ ວາ ກຸສລາ. ອິຘ ປນ ຍສ຺ມາ ວິປສ຺ສນາກຸສລເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຕສ຺ມາ ເສເສ ວິຫາຍ ຕສ຺ເສວ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ກຸສລຘມ຺ເມ’’ຕິ ເອກວຈນໍ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວິປສ຺ສນາກຸສລຘມ຺ເມ ສາຕຈ຺ຈກິຣິຍຕາຍ ສກ຺ກຈ຺ຈກາຣິຕາຍ ຈ ຍຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເສກ຺ຂປຣິຍນ຺ເຕ ປຣິປູຣກາຣີນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕີສຸ ສິກ຺ຂາສຸ ຊາຕາຕິປິ ເສກ຺ຂາ, ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ເສກ຺ຂານໍ ເອເຕຕິປິ ເສກ຺ຂາ, ສຍເມວ ສິກ຺ຂນ຺ຕີຕິປິ ເສກ຺ຂາ. ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຜລສກທາຄາມິມຄ຺ຄຜລອນາຄາມິມຄ຺ຄຜລອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຘມ຺ມາ. ເຕ ເສກ຺ຂາ ຘມ຺ມາ ປຣິຍນ຺ເຕ ອວສາເນ ເອຕສ຺ສ, ເຕ ວາ ເສກ຺ຂາ ຘມ຺ມາ ປຣິຍນ຺ໂຕ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ເອຕສ຺ສາຕິ ເສກ຺ຂປຣິຍນ຺ໂຕ. ຕສ຺ມິໍ ເສກ຺ຂປຣິຍນ຺ເຕ ຘມ຺ເມຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຣິປູຣໍ ປຣິປຸຓ຺ຓຕໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ປຣິປູຣກາຣິໂນ, ປຣິປູຣກາໂຣ ປຣິປູຣກິຣິຍາ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ວາ ປຣິປູຣກາຣິໂນ. ເຕສໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄຠູເຕ ເສກ຺ຂປຣິຍນ຺ເຕ ປຏິປທາຘມ຺ເມ ວິປສ຺ສນາປາຣິປູຣິຍາ ປຣິປູຣກາຣີນໍ. ກາເຍ ຈ ຊີວິເຕ ຈ ອນເປກ຺ຂານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາເຍຕິ ສຣີເຣ. ສຣີຣຎ຺ຫິ ອສຸຈິສຎ຺ຈຍໂຕ ກຸຈ຺ຉິຕານຎ຺ຈ ເກສາທີນໍ ຈກ຺ຂຸໂຣຄາທີນຎ຺ຈ ໂຣຄສຕານໍ ອາຍຠູຕຕ຺ຕາ ກາໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຊີວິເຕຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິເຍ. ຕຎ຺ຫິ ຊີວນ຺ຕິ ເຕນາຕິ ຊີວິຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນຕ຺ຖິ ເອເຕສໍ ອເປກ຺ຂາຕິ ອນເປກ຺ຂາ, ນິສ຺ສິເນຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕສໍ ຕສ຺ມິໍ ກາເຍ ຈ ຊີວິເຕ ຈ ອນເປກ຺ຂານໍ.

ອິທານິ ເຕສໍ ເຕສຸ ອນເປກ຺ຂຕ຺ຕສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຊີວິຕານນ຺ຕິ ອາຫ. ຠຄວໂຕ ອາຈຣິຍສ຺ສ ວາ ສກຊີວິຕປຣິຈ຺ຈາເຄເນວ ຫິ ເຕ ກິລມມາເນປິ ກາເຍ ວິນສ຺ສມາເນປິ ຊີວິເຕ ອນເປກ຺ຂາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ເສກ຺ຂານນ຺ຕິ ສິກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ເສກ຺ຂາຕິ ລທ຺ຘນາມານໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຏ຺ຐາທີນໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລານໍ. ຕຖາຄຕສາວການນ຺ຕິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສາວການໍ. ອຏ຺ຐປິ ຫິ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລາ ສວນນ຺ເຕ ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ຊາຕຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ເທສນໍ ອນຸສິຏ຺ຐິໍ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາທໂຍເຄນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສຸຓນ຺ຕີຕິ ສາວກາ. ເຕສຸປິ ອຣຫຕ຺ຕຜລຏ຺ເຐເຍວ ວິເສເສຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຂີຓາສວານນ຺ຕິ ອາຫ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາເຓນ ປຣິກ຺ຂີຓສພ຺ພາສວານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານນ຺ຕິ ຕໍ ຕໍ ກາຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ເອໂກວ ອນາຈຣິຍໂກ ຈຕຸສຈ຺ຈໍ ພຸຊ຺ຌິຕວາຕິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ. ຕາທິສານໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ.

ຕຖາຄຕານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫິ ຠຄວາ ຕຖາຄໂຕ – ຕຖາ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖລກ຺ຂຓໍ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖຘມ຺ເມ ຍາຖາວໂຕ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖທສ຺ສິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖວາທິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາ ກາຣິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ, ອຠິຠວນຏ຺ເຐນ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຠຄວາ ຕຖາ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຍຖາ ສພ຺ພໂລກຫິຕາຍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກມາປນ຺ນາ ປຸຣິມກາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ອາຄຕາ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ເຍນາຠິນີຫາເຣນ ປຸຣິມກາ ຠຄວນ຺ໂຕ ອາຄຕາ, ເຕເນວ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ຠຄວາ ອາຄໂຕ. ອຖ ວາ ຍຖາ ປຸຣິມກາ ຠຄວນ຺ໂຕ ທານສີລເນກ຺ຂມ຺ມປຎ຺ຎາວີຣິຍຂນ຺ຕິສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານເມຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາສງ຺ຂາຕາ ທສ ປາຣມິໂຍ, ທສ ອຸປປາຣມິໂຍ, ທສ ປຣມຕ຺ຖປາຣມິໂຍຕິ ສມຕິໍສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ອງ຺ຄປຣິຈ຺ຈາຄໍ ນຍນຘນຣຊ຺ຊປຸຕ຺ຕທາຣປຣິຈ຺ຈາຄນ຺ຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ມຫາປຣິຈ຺ຈາເຄ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ, ປຸພ຺ພໂຍຄປຸພ຺ພຈຣິຍຘມ຺ມກ຺ຂານຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍາທໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘິຈຣິຍາຍ ໂກຏິໍ ປຕ຺ວາ ອາຄຕາ, ຕຖາ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ຠຄວາ ອາຄໂຕ. ຍຖາ ຈ ປຸຣິມກາ ຠຄວນ຺ໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘາເນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາເທ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຎ຺ຈ ພລານິ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕ຺ວາ ພ຺ຣູເຫຕ຺ວາ ອາຄຕາ, ຕຖາ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ຠຄວາ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

‘‘ຍເຖວ ທີປງ຺ກຣພຸທ຺ຘອາທໂຍ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາວໍ ມຸນໂຍ ອິຘາຄຕາ;

ຕຖາ ອຍໍ ສກ຺ຍມຸນີປິ ອາຄໂຕ, ຕຖາຄໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຕນ ຈກ຺ຂຸມາ’’ຕິ.

ກຖໍ ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຍຖາ ສມ຺ປຕິຊາຕາ ປຸຣິມກາ ຠຄວນ຺ໂຕ ຄຕາ. ກຖຎ຺ຈ ເຕ ຄຕາ? ເຕ ຫິ ສມ຺ປຕິຊາຕາ ສເມຫິ ປາເທຫິ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອຸຕ຺ຕເຣນມຸຂາ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາເຣນ ຄຕາ. ຍຖາຫ ‘‘ສມ຺ປຕິຊາໂຕ, ອານນ຺ທ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສເມຫິ ປາເທຫິ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸໂຂ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາເຣນ ຄຈ຺ຉຕິ ເສຕມ຺ຫິ ຉຕ຺ເຕ ອນຸຘາຣຍມາເນ, ສພ຺ພາ ຈ ທິສາ ອນຸວິໂລເກຕິ, ອາສຠິຎ຺ຈ ວາຈໍ ຠາສຕິ ‘ອຄ຺ໂຄຫມສ຺ມິ ໂລກສ຺ສ, ເຊຏ຺ໂຐຫມສ຺ມິ ໂລກສ຺ສ, ເສຏ຺ໂຐຫມສ຺ມິ ໂລກສ຺ສ, ອຍມນ຺ຕິມາ ຊາຕິ, ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ’’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໐໗; ທີ. ນິ. ໒.໓໑). ຕຎ຺ຈສ຺ສ ຄມນໍ ຕຖໍ ອໂຫສິ ອວິຕຖໍ ອເນເກສໍ ວິເສສາຘິຄມານໍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕຠາເວນ. ຍຎ຺ຫິ ໂສ ສມ຺ປຕິຊາໂຕ ສເມຫິ ປາເທຫິ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ອິທມສ຺ສ ຈຕຸຣິທ຺ຘິປາທປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ອຸຕ຺ຕຣມຸຂຠາໂວ ປນສ຺ສ ສພ຺ພໂລກຸຕ຺ຕຣຠາວສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາໂຣ ສຕ຺ຕໂພຊ຺ຌງ຺ຄຣຕນປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ‘‘ສຸວຓ຺ຓທຓ຺ຑາ ວີຕິປຕນ຺ຕິ ຈາມຣາ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໖໙໓) ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕຈາມຣຸກ຺ເຂໂປ ປນ ສພ຺ພຕິຕ຺ຖິຍນິມ຺ມຖນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕຘາຣຓໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລວິມຸຕ຺ຕິວຣວິມລເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ສພ຺ພາທິສານຸວິໂລກນໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕານາວຣຓຎາຓປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ອາສຠິວາຈາຠາສນໍ ປນ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍວຣຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ຕຖາຍໍ ຠຄວາປິ ຄໂຕ. ຕຎ຺ຈສ຺ສ ຄມນໍ ຕຖໍ ອໂຫສິ ອວິຕຖໍ ເຕສໍເຍວ ວິເສສາຘິຄມານໍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕຠາເວນ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ມຸຫຸຕ຺ຕຊາໂຕວ ຄວໍປຕີ ຍຖາ, ສເມຫິ ປາເທຫິ ຜຸສີ ວສຸນ຺ຘຣໍ;

ໂສ ວິກ຺ກມີ ສຕ຺ຕ ປທານິ ໂຄຕໂມ, ເສຕຎ຺ຈ ຉຕ຺ຕໍ ອນຸຘາຣຍຸໍ ມຣູ.

‘‘ຄນ຺ຕ຺ວານ ໂສ ສຕ຺ຕ ປທານິ ໂຄຕໂມ, ທິສາ ວິໂລເກສິ ສມາ ສມນ຺ຕໂຕ;

ອຏ຺ຐງ຺ຄຸເປຕໍ ຄິຣມພ຺ຠຸທີຣຍິ, ສີໂຫ ຍຖາ ປພ຺ພຕມຸທ຺ຘນິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ.

ເອວໍ ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ອຖ ວາ ຍຖາ ປຸຣິມກາ ຠຄວນ຺ໂຕ, ອຍມ຺ປິ ຠຄວາ ຕເຖວ ເນກ຺ຂມ຺ເມນ ກາມຈ຺ຉນ຺ທໍ…ເປ… ປຐມຊ຺ຌາເນນ ນີວຣເຓ…ເປ… ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ…ເປ… ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພກິເລເສ ປຫາຍ ຄໂຕ. ເອວມ຺ປິ ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖລກ຺ຂຓໍ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ປຖວີຘາຕຸຍາ ກກ຺ຂຬຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ຕຖໍ ອວິຕຖໍ, ອາໂປຘາຕຸຍາ ປຄ຺ຆຣຓລກ຺ຂຓໍ, ເຕໂຊຘາຕຸຍາ ອຸຓ຺ຫຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ, ວາໂຍຘາຕຸຍາ ວິຕ຺ຖມ຺ຠນລກ຺ຂຓໍ, ອາກາສຘາຕຸຍາ ອສມ຺ຜຸຏ຺ຐລກ຺ຂຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ວິຊານນລກ຺ຂຓໍ.

ຣູປສ຺ສ ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓໍ, ເວທນາຍ ເວທຍິຕລກ຺ຂຓໍ, ສຎ຺ຎາຍ ສຎ຺ຊານນລກ຺ຂຓໍ, ສງ຺ຂາຣານໍ ອຠິສງ຺ຂຣຓລກ຺ຂຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິຊານນລກ຺ຂຓໍ.

ວິຕກ຺ກສ຺ສ ອຠິນິໂຣປນລກ຺ຂຓໍ, ວິຈາຣສ຺ສ ອນຸມຊ຺ຊນລກ຺ຂຓໍ, ປີຕິຍາ ຜຣຓລກ຺ຂຓໍ, ສຸຂສ຺ສ ສາຕລກ຺ຂຓໍ, ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຍ ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂຓໍ, ຜສ຺ສສ຺ສ ຜຸສນລກ຺ຂຓໍ.

ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຘິໂມກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ, ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ປຄ຺ຄຫລກ຺ຂຓໍ, ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂຓໍ, ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂຓໍ, ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ປຊານນລກ຺ຂຓໍ.

ສທ຺ຘາພລສ຺ສ ອສ຺ສທ຺ຘິເຍ ອກມ຺ປິຍລກ຺ຂຓໍ, ວີຣິຍພລສ຺ສ ໂກສຊ຺ເຊ, ສຕິພລສ຺ສ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ເຈ, ສມາຘິພລສ຺ສ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈ, ປຎ຺ຎາພລສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາຍ ອກມ຺ປິຍລກ຺ຂຓໍ.

ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂຓໍ, ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ປວິຈຍລກ຺ຂຓໍ, ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ປຄ຺ຄຫລກ຺ຂຓໍ, ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຜຣຓລກ຺ຂຓໍ, ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປສມລກ຺ຂຓໍ, ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂຓໍ, ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ປຏິສງ຺ຂານລກ຺ຂຓໍ.

ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ທສ຺ສນລກ຺ຂຓໍ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປສ຺ສ ອຠິນິໂຣປນລກ຺ຂຓໍ, ສມ຺ມາວາຈາຍ ປຣິຄ຺ຄຫລກ຺ຂຓໍ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ສມຸຏ຺ຐານລກ຺ຂຓໍ, ສມ຺ມາອາຊີວສ຺ສ ໂວທານລກ຺ຂຓໍ, ສມ຺ມາວາຍາມສ຺ສ ປຄ຺ຄຫລກ຺ຂຓໍ, ສມ຺ມາສຕິຍາ ອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂຓໍ, ສມ຺ມາສມາຘິສ຺ສ ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂຓໍ.

ອວິຊ຺ຊາຍ ອຎ຺ຎາຓລກ຺ຂຓໍ, ສງ຺ຂາຣານໍ ເຈຕນາລກ຺ຂຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິຊານນລກ຺ຂຓໍ, ນາມສ຺ສ ນມນລກ຺ຂຓໍ, ຣູປສ຺ສ ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓໍ, ສຬາຍຕນສ຺ສ ອາຍຕນລກ຺ຂຓໍ, ຜສ຺ສສ຺ສ ຜຸສນລກ຺ຂຓໍ, ເວທນາຍ ເວທຍິຕລກ຺ຂຓໍ, ຕຓ຺ຫາຍ ເຫຕຸລກ຺ຂຓໍ, ອຸປາທານສ຺ສ ຄຫຓລກ຺ຂຓໍ, ຠວສ຺ສ ອາຍູຫນລກ຺ຂຓໍ, ຊາຕິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ, ຊຣາຍ ຊີຣຓລກ຺ຂຓໍ, ມຣຓສ຺ສ ຈຸຕິລກ຺ຂຓໍ.

ຘາຕູນໍ ສຸຎ຺ຎຕາລກ຺ຂຓໍ, ອາຍຕນານໍ ອາຍຕນລກ຺ຂຓໍ, ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂຓໍ, ສມ຺ມປ຺ປຘານານໍ ປທຫນລກ຺ຂຓໍ, ອິທ຺ຘິປາທານໍ ອິຊ຺ຌນລກ຺ຂຓໍ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອຘິປຕິລກ຺ຂຓໍ, ພລານໍ ອກມ຺ປິຍລກ຺ຂຓໍ, ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ ນິຍ຺ຍານລກ຺ຂຓໍ, ມຄ຺ຄສ຺ສ ເຫຕຸລກ຺ຂຓໍ.

ສຈ຺ຈານໍ ຕຖລກ຺ຂຓໍ, ສມຖສ຺ສ ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂຓໍ, ວິປສ຺ສນາຍ ອນຸປສ຺ສນາລກ຺ຂຓໍ, ສມຖວິປສ຺ສນານໍ ເອກຣສລກ຺ຂຓໍ, ຍຸຄນທ຺ຘານໍ ອນຕິວຕ຺ຕນລກ຺ຂຓໍ.

ສີລວິສຸທ຺ຘິຍາ ສໍວຣລກ຺ຂຓໍ, ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິຍາ ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂຓໍ, ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິຍາ ທສ຺ສນລກ຺ຂຓໍ.

ຂເຍ ຎາຓສ຺ສ ສມຸຈ຺ເຉທລກ຺ຂຓໍ, ອນຸປ຺ປາເທ ຎາຓສ຺ສ ປສ຺ສທ຺ຘິລກ຺ຂຓໍ.

ຉນ຺ທສ຺ສ ມູລລກ຺ຂຓໍ, ມນສິກາຣສ຺ສ ສມຸຏ຺ຐານລກ຺ຂຓໍ, ຜສ຺ສສ຺ສ ສໂມຘານລກ຺ຂຓໍ, ເວທນາຍ ສໂມສຣຓລກ຺ຂຓໍ, ສມາຘິສ຺ສ ປມຸຂລກ຺ຂຓໍ, ສຕິຍາ ອາຘິປເຕຍ຺ຍລກ຺ຂຓໍ, ປຎ຺ຎາຍ ຕຕຸຕ຺ຕຣິລກ຺ຂຓໍ, ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສາຣລກ຺ຂຓໍ, ອມໂຕຄຘສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ປຣິໂຍສານລກ຺ຂຓໍ ຕຖໍ ອວິຕຖໍ. ເອຕໍ ຕຖລກ຺ຂຓໍ ຎາຓຄຕິຍາ ອາຄໂຕ ອວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຕ຺ໂຕ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ເອວໍ ຕຖລກ຺ຂຓໍ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖຘມ຺ເມ ຍາຖາວໂຕ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຕຖຘມ຺ມາ ນາມ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ. ຍຖາຫ – ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖເມຕໍ ອວິຕຖເມຕໍ ອນຎ຺ຎຖເມຕ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໙໐) ວິຕ຺ຖາໂຣ. ຕານິ ຈ ຠຄວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ຕຖານໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຕຖາຄໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຠິສມ຺ໂພຘຕ຺ໂຖ ຫິ ເອຕ຺ຖ ຄຕສທ຺ໂທ.

ອປິຈ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ຊາຕິປຈ຺ຈຍສມ຺ຠູຕສມຸທາຄຕຏ຺ໂຐ ຕໂຖ ອວິຕໂຖ ອນຎ຺ຎໂຖ…ເປ… ສງ຺ຂາຣານໍ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍສມ຺ຠູຕສມຸທາຄຕຏ຺ໂຐ ຕໂຖ ອວິຕໂຖ ອນຎ຺ຎໂຖ. ຕຖາ ອວິຊ຺ຊາຍ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຈ຺ຈຍຏ຺ໂຐ ຕໂຖ ອວິຕໂຖ ອນຎ຺ຎໂຖ…ເປ… ຊາຕິຍາ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຏ຺ໂຐ ຕໂຖ ອວິຕໂຖ ອນຎ຺ຎໂຖ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ຠຄວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ຕສ຺ມາປິ ຕຖານໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຕຖາຄໂຕ. ເອວໍ ຕຖຘມ຺ເມ ຍາຖາວໂຕ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖທສ຺ສິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ? ຠຄວາ ຍໍ ສເທວເກ ໂລເກ…ເປ… ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ອປຣິມາຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ສພ຺ພາກາເຣນ ຊານາຕິ ປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ຈ ເຕນ ຕໍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາທິວເສນ ວາ ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕວິຎ຺ຎາເຕສຸ ລພ຺ຠມານກປທວເສນ ວາ ‘‘ກຕມໍ ຕໍ ຣູປໍ ຣູປາຍຕນໍ? ຍໍ ຣູປໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍ ວຓ຺ຓນິຠາ ສນິທສ຺ສນໍ ສປ຺ປຏິຆໍ ນີລໍ ປີຕກ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໖໑໖) ນເຍນ ອເນເກຫິ ນາເມຫິ ເຕຣສຫິ ວາເຣຫິ ທ຺ວິປຎ຺ຎາສາຍ ນເຍຫິ ວິຠຊ຺ຊມານໍ ຕຖເມວ ໂຫຕິ, ວິຕຖໍ ນຕ຺ຖິ. ເອສ ນໂຍ ໂສຕທ຺ວາຣາທີສຸປິ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ສທ຺ທາທີສຸ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ຠຄວຕາ ‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ…ເປ… ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ, ຕມຫໍ ຊານາມິ, ຕມຫໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ຕໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວິທິຕໍ, ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ນ ອຸປຏ຺ຐາສີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໔). ເອວໍ ຕຖທສ຺ສິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຕຖທສ຺ສີອຕ຺ເຖ ຕຖາຄໂຕຕິ ປທສມ຺ຠໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ກຖໍ ຕຖວາທິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ? ຍໍ ຣຕ຺ຕິໍ ຠຄວາ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ອປຣາຊິຕປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນ ຈຕຸນ຺ນໍ ມາຣານໍ ມຕ຺ຖກໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຍຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ຍມກສາລານມນ຺ຕເຣ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສວສ຺ສປຣິມາເຓ ກາເລ ປຐມໂພຘິຍາປິ ມຊ຺ຌິມໂພຘິຍາປິ ປຈ຺ຉິມໂພຘິຍາປິ ຍໍ ຠຄວຕາ ຠາສິຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ…ເປ… ເວທລ຺ລໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ອນວຊ຺ຊໍ ອນຸປວຊ຺ຊໍ ອນູນມນຘິກໍ ສພ຺ພາກາຣປຣິປຸຓ຺ຓໍ ຣາຄມທນິມ຺ມທນໍ ໂທສໂມຫມທນິມ຺ມທນໍ, ນຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ວາລຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ປກ຺ຂລິຕໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ເອກມຸທ຺ທິກາຍ ລຎ຺ຉິຕໍ ວິຍ, ເອກນາຬິກາຍ ມິຕໍ ວິຍ, ເອກຕຸລາຍ ຕຸລິຕໍ ວິຍ, ຈ ຕຖເມວ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ຍຎ຺ຈ, ຈຸນ຺ທ, ຣຕ຺ຕິໍ ຕຖາຄໂຕ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌຕິ, ຍຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ຍໍ ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ຠາສຕິ ລປຕິ ນິທ຺ທິສຕິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕຖເມວ ໂຫຕິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ. ຕສ຺ມາ ‘ຕຖາຄໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໘໘). ຄທອຕ຺ໂຖ ຫິ ເອຕ຺ຖ ຄຕສທ຺ໂທ. ເອວໍ ຕຖວາທິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ.

ອປິຈ ອາຄທນໍ ອາຄໂທ, ວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຖ ອວິປຣີໂຕ ອາຄໂທ ອສ຺ສາຕິ ທກາຣສ຺ສ ຕກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຕຖາຄໂຕຕິ ເອວເມຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ປທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ກຖໍ ຕຖາກາຣິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ? ຠຄວໂຕ ຫິ ວາຈາຍ ກາໂຍ ອນຸໂລເມຕິ, ກາຍສ຺ສາປິ ວາຈາ, ຕສ຺ມາ ຍຖາວາທີ ຕຖາກາຣີ ຍຖາກາຣີ ຕຖາວາທີ ຈ ໂຫຕິ. ເອວໍຠູຕສ຺ສ ຈສ຺ສ ຍຖາ ວາຈາ, ກາໂຍປິ ຕຖາ ຄໂຕ ປວຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ຈ ກາໂຍ, ວາຈາປິ ຕຖາ ຄຕາ ປວຕ຺ຕາຕິ ຕຖາຄໂຕ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ຍຖາວາທີ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ຕຖາກາຣີ, ຍຖາກາຣີ ຕຖາວາທີ. ອິຕິ ຍຖາວາທີ ຕຖາກາຣີ, ຍຖາກາຣີ ຕຖາວາທີ. ຕສ຺ມາ ‘ຕຖາຄໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ຕຖາກາຣິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ອຠິຠວນຏ຺ເຐນ ຕຖາຄໂຕ? ອຸປຣິ ຠວຄ຺ຄໍ ເຫຏ຺ຐາ ອວີຈິໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຕິຣິຍໍ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ອຠິຠວຕິ ສີເລນ ສມາຘິນາ ປຎ຺ຎາຍ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສເນນ, ນ ຕສ຺ສ ຕຸລາ ວາ ປມາຓໍ ວາ ອຕ຺ຖິ, ອຕຸໂລ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ຣາຊາຘິຣາຊາ ເທວານໍ ອຕິເທໂວ ສກ຺ການໍ ອຕິສກ຺ໂກ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ອຕິພ຺ຣຫ຺ມາ. ເຕນາຫ – ‘‘ສເທວເກ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ…ເປ… ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ຕຖາຄໂຕ ອຠິຠູ ອນຠິຠູໂຕ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ທໂສ ວສວຕ຺ຕີ. ຕສ຺ມາ ‘ຕຖາຄໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໓).

ຕຕ຺ເຖວໍ ປທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ – ອຄໂທ ວິຍ ອຄໂທ. ໂກ ປເນສ? ເທສນາວິລາໂສ ເຈວ ປຸຎ຺ຎຸສ຺ສໂຍ ຈ. ເຕນ ເຫສ ມຫານຸຠາໂວ ຠິສກ຺ໂກ ທິພ຺ພາຄເທນ ສປ຺ເປ ວິຍ ສພ຺ພປຣປ຺ປວາທິໂນ ສເທວກຎ຺ຈ ໂລກໍ ອຠິຠວຕິ. ອິຕິ ສພ຺ພໂລກາຠິຠວເນ ຕໂຖ ອວິປຣີໂຕ ເທສນາວິລາສມໂຍ ເຈວ ປຸຎ຺ຎມໂຍ ຈ ອຄໂທ ອສ຺ສາຕິ ທກາຣສ຺ສ ຕກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຕຖາຄໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ອຠິຠວນຏ຺ເຐນ ຕຖາຄໂຕ.

ອປິຈ ຕຖາຍ ຄໂຕຕິປິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖໍ ຄໂຕຕິປິ ຕຖາຄໂຕຕິ. ຄໂຕຕິ ອວຄໂຕ ອຕີໂຕ ປຕ຺ໂຕ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ສກລໍ ໂລກໍ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍ ຕຖາຍ ຄໂຕ ອວຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ໂລກສມຸທຍໍ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຍ ຕຖາຍ ຄໂຕ ອຕີໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ໂລກນິໂຣຘໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ຕຖາຍ ຄໂຕ ປຕ຺ໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ໂລກນິໂຣຘຄາມິນິປຏິປທໍ ຕຖໍ ຄໂຕ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ຕຖາຄໂຕ. ເຕນ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ໂລໂກ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ໂລກສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ. ໂລກສມຸທໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ໂລກສມຸທໂຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຫີໂນ. ໂລກນິໂຣໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂລກນິໂຣໂຘ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກໂຕ. ໂລກນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ໂລກນິໂຣຘຄາມິນີປຏິປທາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຠາວິຕາ. ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ…ເປ… ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘໍ. ຕສ຺ມາ ‘ຕຖາຄໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໓). ຕສ຺ສ ເອວມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິທມ຺ປິ ຈ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕຠາວທີປເນ ມຸຂມຕ຺ຕເມວ. ສພ຺ພາກາເຣນ ປນ ຕຖາຄໂຕວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕຠາວໍ ວຓ຺ເຓຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ສພ຺ພພຸທ຺ຘາ ຕຖາຄຕຄຸເຓນາປິ ສມສມາ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພສໍ ວເສນ ຕຖາຄຕານນ຺ຕິ ອາຫ.

ອຣຫນ຺ຕານນ຺ຕິ ກິເລເສຫິ ອາຣກຕ຺ຕາ, ອຣີນໍ ອຣານຎ຺ຈ ຫຕຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຈຍາທີນໍ ອຣຫຕ຺ຕາ, ປາປກຣເຓ ຣຫາຠາວາ ຕຖາຄໂຕ ອຣຫໍ. ອາຣກາ ຫິ ໂສ ສພ຺ພກິເລເສຫິ ສຸວິທູຣວິທູເຣ ຐິໂຕ ມຄ຺ເຄນ ສວາສນານໍ ກິເລສານໍ ປຫີນຕ຺ຕາຕິ ອຣຫໍ.

ໂສ ຕໂຕ ອາຣກາ ນາມ, ຍສ຺ສ ເຍນາສມງ຺ຄິຕາ;

ອສມງ຺ຄີ ຈ ໂທເສຫິ, ນາໂຖ ເຕນາຣຫໍ ມໂຕ.

ເຕ ຈາເນນ ກິເລສາຣໂຍ ມຄ຺ເຄນ ຫຕາຕິ ອຣີນໍ ຫຕຕ຺ຕາປິ ອຣຫໍ.

ຍສ຺ມາ ຣາຄາທິສງ຺ຂາຕາ, ສພ຺ເພປິ ອຣໂຍ ຫຕາ;

ປຎ຺ຎາສຕ຺ເຖນ ນາເຖນ, ຕສ຺ມາປິ ອຣຫໍ ມໂຕ.

ຍຎ຺ເຈຕໍ ອວິຊ຺ຊາຠວຕຓ຺ຫາມຍນາຠິປຸຎ຺ຎາທິອຠິສງ຺ຂາຣານໍ ຊຣາມຣຓເນມິ ອາສວສມຸທຍມເຍນ ອກ຺ເຂນ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕິຠວຣເຖ ສມາໂຍຊິຕໍ ອນາທິກາລປ຺ປວຕ຺ຕໍ ສໍສາຣຈກ຺ກໍ, ຕສ຺ສາເນນ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ວີຣິຍປາເທຫິ ສີລປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສທ຺ຘາຫຕ຺ເຖນ ກມ຺ມກ຺ຂຍກຣໍ ຎາຓຜຣສຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ອຣາ ຫຕາຕິ ອຣານໍ ຫຕຕ຺ຕາປິ ອຣຫໍ.

ອຣາ ສໍສາຣຈກ຺ກສ຺ສ, ຫຕາ ຎາຓາສິນາ ຍໂຕ;

ໂລກນາເຖນ ເຕເນສ, ອຣຫນ຺ຕິ ປວຸຈ຺ຈຕິ.

ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ຈ ຈີວຣາທິປຈ຺ຈເຍ ອຣຫຕິ ປູຊາວິເສສຎ຺ຈ. ເຕເນວ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຕຖາຄເຕ ເຍ ເກຈິ ມເຫສກ຺ຂາ ເທວມນຸສ຺ສາ, ນ ເຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປູຊໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ ສິເນຣຸມຕ຺ເຕນ ຣຕນທາເມນ ຕຖາຄຕໍ ປູເຊສິ, ຍຖາພລຎ຺ຈ ອຎ຺ເຎ ເທວາ ມນຸສ຺ສາ ຈ ພິມ຺ພິສາຣໂກສລຣາຊາທໂຍ. ປຣິນິພ຺ພຸຕມ຺ປິ ຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຉນ຺ນວຸຕິໂກຏິຘນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອໂສກມຫາຣາຊາ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ຈຕຸຣາສີຕິ ວິຫາຣສຫສ຺ສານິ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ, ໂກ ປນ ວາໂທ ອຎ຺ເຎສໍ ປູຊາວິເສສານນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍາທີນໍ ອຣຫຕ຺ຕາປິ ອຣຫໍ.

ປູຊາວິເສສໍ ສຫ ປຈ຺ຈເຍຫິ, ຍສ຺ມາ ອຍໍ ອຣຫຕິ ໂລກນາໂຖ;

ອຕ຺ຖານຸຣູປໍ ອຣຫນ຺ຕິ ໂລເກ, ຕສ຺ມາ ຊິໂນ ອຣຫຕິ ນາມເມຕໍ.

ຍຖາ ຈ ໂລເກ ເຍ ເກຈິ ປຓ຺ຑິຕມານິໂນ ພາລາ ອສິໂລກຠເຍນ ຣໂຫ ປາປໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອວເມສ ນ ກທາຈິ ກໂຣຕີຕິ ປາປກຣເຓ ຣຫາຠາວໂຕປິ ອຣຫໍ.

ຍສ຺ມາ ນຕ຺ຖິ ຣໂຫ ນາມ, ປາປກມ຺ເມສຸ ຕາທິໂນ;

ຣຫາຠາເວນ ເຕເນສ, ອຣຫໍ ອິຕິ ວິສ຺ສຸໂຕ.

ເອວໍ ສພ຺ພຖາປິ –

ອາຣກຕ຺ຕາ ຫຕຕ຺ຕາ ຈ, ກິເລສາຣີນ ໂສ ມຸນິ;

ຫຕສໍສາຣຈກ຺ກາໂຣ, ປຈ຺ຈຍາທີນ ຈາຣໂຫ;

ນ ຣໂຫ ກໂຣຕິ ປາປານິ, ອຣຫໍ ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ຍສ຺ມາ ປນ ສພ຺ພພຸທ຺ຘາ ອຣຫຕ຺ຕຄຸເຓນາປິ ສມສມາ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພສໍ ວເສນ ‘‘ອຣຫນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານນ຺ຕິ ສມ຺ມາ ສາມຎ຺ຈ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ຕຖາ ເຫສ ສພ຺ພຘມ຺ເມ ສມ຺ມາ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ເຍ ຘມ຺ເມ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໂຕ ພຸທ຺ໂຘ, ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ເຍ ຘມ຺ເມ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໂຕ, ປຫາຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ປຫາຕພ຺ພໂຕ, ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໂຕ, ຠາເວຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ຠາເວຕພ຺ພໂຕ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ອຠິຎ຺ຎາຕໍ, ຠາເວຕພ຺ພຎ຺ຈ ຠາວິຕໍ;

ປຫາຕພ຺ພໍ ປຫີນໍ ເມ, ຕສ຺ມາ ພຸທ຺ໂຘສ຺ມິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ. (ມ. ນິ. ໒.໓໙໙; ສຸ. ນິ. ໕໖໓);

ອຖ ວາ ຈກ຺ຂຸ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ, ຕສ຺ສ ມູລກາຣຓຠາເວນ ສມຸຏ຺ຐາປິກາ ປຸຣິມຕຓ຺ຫາ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ອຸຠິນ຺ນໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ, ນິໂຣຘປ຺ປຊານນາ ປຏິປທາ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈນ຺ຕິ ເອວໍ ເອເກກປທຸທ຺ຘາເຣນາປິ ສພ຺ພຘມ຺ເມ ສມ຺ມາ ສາມຎ຺ຈ ພຸທ຺ໂຘ. ເອສ ນໂຍ ໂສຕຆານຊິວ຺ຫາກາຍມເນສຸ. ເອເຕເນວ ນເຍນ ຣູປາທີນິ ຉ ອາຍຕນານິ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທໂຍ ຉ ວິຎ຺ຎາຓກາຍາ, ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທໂຍ ຉ ຜສ຺ສາ, ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາທໂຍ ຉ ເວທນາ, ຣູປສຎ຺ຎາທໂຍ ຉ ສຎ຺ຎາ, ຣູປສຎ຺ເຈຕນາທໂຍ ຉ ເຈຕນາ, ຣູປຕຓ຺ຫາທໂຍ ຉ ຕຓ຺ຫາກາຍາ, ຣູປວິຕກ຺ກາທໂຍ ຉ ວິຕກ຺ກາ, ຣູປວິຈາຣາທໂຍ ຉ ວິຈາຣາ, ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທໂຍ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ, ທສ ກສິຓານິ, ທສ ອນຸສ຺ສຕິໂຍ, ອຸທ຺ຘຸມາຕກສຎ຺ຎາທິວເສນ ທສ ສຎ຺ຎາ, ເກສາທໂຍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣາ, ທ຺ວາທສາຍຕນານິ, ອຏ຺ຐາຣສ ຘາຕຸໂຍ, ກາມຠວາທໂຍ ນວ ຠວາ, ປຐມາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຌານານິ, ເມຕ຺ຕາຠາວນາທໂຍ ຈຕສ຺ໂສ ອປ຺ປມຎ຺ຎາ, ຈຕສ຺ໂສ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິໂຍ, ປຏິໂລມໂຕ ຊຣາມຣຓາທີນິ, ອນຸໂລມໂຕ ອວິຊ຺ຊາທີນິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທງ຺ຄານິ ຈ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ເອກປທໂຍຊນາ – ຊຣາມຣຓໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ, ຊາຕິ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ອຸຠິນ຺ນໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ, ນິໂຣຘປ຺ປຊານນາ ປຏິປທາ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈນ຺ຕິ ເອວໍ ເອເກກປທຸທ຺ຘາເຣນ ສພ຺ພຘມ຺ເມ ສມ຺ມາ ສາມຎ຺ຈ ພຸທ຺ໂຘ ອນຸພຸທ຺ໂຘ ປຏິວິທ຺ໂຘ. ຍໍ ວາ ປນ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖິ ເນຍ຺ຍໍ ນາມ, ສພ຺ພສ຺ສ ສມ຺ມາ ສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິກຎາຓວເສນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ຕສ຺ສ ປນ ວິຠາໂຄ ອຸປຣິ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ສພ຺ພພຸທ຺ຘາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຄຸເຓນາປິ ສມສມາ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພສໍ ວເສນ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

໓໘. ອິທານິ ປຣິຍນ຺ຕປາຣິສຸທ຺ຘິອປຣິຍນ຺ຕປາຣິສຸທ຺ຘິສີລທ຺ວເຍ ເອເກກເມວ ສີລໍ ປຎ຺ຈຘາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຕ຺ຖິ ສີລໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ, ອຕ຺ຖິ ສີລໍ ອປຣິຍນ຺ຕນ຺ຕິອາທິມາຫ. ອິຕເຣສຸ ປນ ຕີສຸ ສີເລສຸ ຕຖາວິໂຘ ເຠໂທ ນຕ຺ຖີຕິ. ຕຕ຺ຖ ລາຠປຣິຍນ຺ຕນ຺ຕິ ລາເຠນ ປຣິຍນ຺ໂຕ ເຠໂທ ເອຕສ຺ສາຕິ ລາຠປຣິຍນ຺ຕໍ. ເອວໍ ເສສານິປິ. ຍໂສຕິ ປເນຕ຺ຖ ປຣິວາໂຣ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ. ເອກຈ຺ໂຈຕິ ເອໂກ. ລາຠເຫຕູຕິ ລາໂຠເຍວ ເຫຕຸ ລາຠເຫຕຸ, ຕສ຺ມາ ລາຠເຫຕຸໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຫຕ຺ວຕ຺ເຖ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ. ‘‘ລາຠປຈ຺ຈຍາ ລາຠກາຣຓາ’’ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ເຫຕຸເມວ ຫິ ປຏິຈ຺ຈ ເອຕໍ ຜລເມຕີຕິ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ຈ, ຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກາຣຍຕີຕິ ກາຣຓນ຺ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຍຖາສມາທິນ຺ນນ຺ຕິ ຍໍ ຍໍ ສມາທິນ຺ນໍ ຄຫິຕໍ. ວີຕິກ຺ກມຕີຕິ ອຊ຺ຌາຈຣຕິ. ເອວຣູປານີຕິ ເອວໍສຠາວານິ, ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣານີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສີລານີຕິ ຄຫຏ຺ຐສີລານິ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ປພ຺ພຊິຕສີລານິ ວາ, ເຍສໍ ອາທິມ຺ຫິ ວາ ອນ຺ເຕ ວາ ເອກໍ ຠິນ຺ນໍ, ຕານິ ປຣິຍນ຺ເຕ ຉິນ຺ນສາຏໂກ ວິຍ ຂຓ຺ຑານິ. ເຍສໍ ເວມຊ຺ເຌ ເອກໍ ຠິນ຺ນໍ, ຕານິ ມຊ຺ເຌ ວິນິວິທ຺ຘສາຏໂກ ວິຍ ຉິທ຺ທານິ. ເຍສໍ ປຏິປາຏິຍາ ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ຠິນ຺ນານິ, ຕານິ ປິຏ຺ຐິຍາ ວາ ກຸຈ຺ຉິຍາ ວາ ອຸຏ຺ຐິເຕນ ທີຆວຏ຺ຏາທິສຓ຺ຐາເນນ ວິສຠາຄວຓ຺ເຓນ ກາຬຣຕ຺ຕາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣສຣີຣວຓ຺ຓາ ຄາວີ ວິຍ ສພລານິ. ເຍສໍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ເອເກການິ ຠິນ຺ນານິ, ຕານິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ວິສຠາຄວຓ຺ຓພິນ຺ທຸວິຈິຕ຺ຣາ ຄາວີ ວິຍ ກມ຺ມາສານິ. ອວິເສເສນ ວາ ສພ຺ພານິປິ ສຕ຺ຕວິເຘນ ເມຖຸນສໍໂຍເຄນ ໂກຘູປນາຫາທີຫິ ຈ ປາປຘມ຺ເມຫິ ອຸປຫຕຕ຺ຕາ ຂຓ຺ຑານິ ຉິທ຺ທານິ ສພລານິ ກມ຺ມາສານີຕິ. ຕານິເຍວ ຕຓ຺ຫາທາສພ຺ຍໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ຠຸຊິສ຺ສຠາວາກຣເຓນ ນ ຠຸຊິສ຺ສານິ. ພຸທ຺ຘາທີຫິ ວິຎ຺ຎູຫິ ນ ປສຕ຺ຖຕ຺ຕາ ນ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖານິ. ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ປຣາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ, ເກນຈິ ວາ ‘‘ອຍໍ ເຕ ສີເລສຸ ໂທໂສ’’ຕິ ປຣາມຏ຺ຐຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ປຣາມຏ຺ຐານິ. ອຸປຈາຣສມາຘິໍ ອປ຺ປນາສມາຘິໍ ວາ, ອຖ ວາ ມຄ຺ຄສມາຘິໍ ຜລສມາຘິໍ ວາ ນ ສໍວຕ຺ຕຍນ຺ຕີຕິ ອສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິການິ. ນ ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິການີຕິປິ ປາໂຐ.

ເກຈິ ປນ ‘‘ຂຓ຺ຑານີຕິ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐາຠູຕຕ຺ຕາ, ຉິທ຺ທານີຕິປິ ເອວໍ. ສພລານີຕິ ວິວຓ຺ຓກຣຓຕ຺ຕາ, ກມ຺ມາສານີຕິປິ ເອວໍ. ນ ຠຸຊິສ຺ສານີຕິ ຕຓ຺ຫາທາສພ຺ຍໍ ຄຕຕ຺ຕາ. ນ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖານີຕິ ກຸສເລຫິ ຄຣຫິຕຕ຺ຕາ. ປຣາມຏ຺ຐານີຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ອສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິການີຕິ ວິປ຺ປຏິສາຣວຕ຺ຖຸຠູຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອວມຕ຺ຖໍ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ.

ນ ອວິປ຺ປຏິສາຣວຕ຺ຖຸການີຕິ ວິປ຺ປຏິສາຣາວຫຕ຺ຕາ ອວິປ຺ປຏິສາຣສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ປາໂມຊ຺ຊວຕ຺ຖຸການີຕິ ອວິປ຺ປຏິສາຣຊາຍ ທຸພ຺ພລປີຕິຍາ ນ ວຕ຺ຖຸຠູຕານິ ຕສ຺ສາ ອນາວຫຕ຺ຕາ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ນ ປີຕິວຕ຺ຖຸການີຕິ ທຸພ຺ພລປີຕິຊາຍ ພລວປີຕິຍາ ນ ວຕ຺ຖຸຠູຕານິ. ນ ປສ຺ສທ຺ຘິວຕ຺ຖຸການີຕິ ພລວປີຕິຊາຍ ກາຍຈິຕ຺ຕປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ນ ວຕ຺ຖຸຠູຕານິ. ນ ສຸຂວຕ຺ຖຸການີຕິ ປສ຺ສທ຺ຘິຊສ຺ສ ກາຍິກເຈຕສິກສຸຂສ຺ສ ນ ວຕ຺ຖຸຠູຕານິ. ນ ສມາຘິວຕ຺ຖຸການີຕິ ສຸຂຊສ຺ສ ສມາຘິສ຺ສ ນ ວຕ຺ຖຸຠູຕານິ. ນ ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນວຕ຺ຖຸການີຕິ ສມາຘິປທຏ຺ຐານສ຺ສ ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນສ຺ສ ນ ວຕ຺ຖຸຠູຕານິ.

ນ ເອກນ຺ຕນິພ຺ພິທາຍາຕິອາທີສຸ ນ-ກາຣເມວ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ນ ວິຣາຄາຍາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເສສປເທຫິປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ນ ວິຣາຄາຍາຕິອາທີສຸ ສນກາໂຣ ວາ ປາໂຐ. ຕຕ຺ຖ ເອກນ຺ຕນິພ຺ພິທາຍາຕິ ເອກນ຺ເຕນ ວຏ຺ເຏ ນິພ຺ພິນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ນ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ວິຣາຄາຍາຕິ ວຏ຺ເຏ ວິຣຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ. ນິໂຣຘາຍາຕິ ວຏ຺ຏສ຺ສ ນິໂຣຘນຕ຺ຖາຍ. ອຸປສມາຍາຕິ ນິໂຣຘິຕສ຺ສ ປຸນ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ວຏ຺ຏສ຺ສ ອຸປສມນຕ຺ຖາຍ. ອຠິຎ຺ຎາຍາຕິ ວຏ຺ຏສ຺ສ ອຠິຊານນຕ຺ຖາຍ. ສມ຺ໂພຘາຍາຕິ ກິເລສນິທ຺ທາວິຄເມນ ວຏ຺ຏໂຕ ປພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ. ນິພ຺ພານາຍາຕິ ອມຕນິພ຺ພານຕ຺ຖາຍ.

ຍຖາສມາທິນ຺ນໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ວີຕິກ຺ກມາຍາຕິ ຍຖາສມາທິນ຺ນສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ວີຕິກ຺ກມນຕ຺ຖາຍ. ວິຠຕ຺ຕິວິປລ຺ລາສວເສນ ປເນຕ຺ຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ກຕໍ. ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສຸທ຺ຘິຍາ ສີລສ຺ສ ອຕິວິສຸທ຺ຘຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ເຕນ ສີລໍ ຠິຊ຺ຊຕິ. ກິໍ ໂສ ວີຕິກ຺ກມິສ຺ສຕີຕິ ກິມຕ຺ຖໍ ວີຕິກ຺ກມໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ເນວ ວີຕິກ຺ກມໍ ກຣິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຂຓ຺ຑານີຕິອາທີນິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂນເຍນ ເວທິຕພ຺ພານິ. ນ ຂຓ຺ຑານີຕິປິ ປາໂຐ. ‘‘ເອກນ຺ຕນິພ຺ພິທາຍາ’’ຕິອາທີສຸ ເອກນ຺ເຕນ ວຏ຺ເຏ ນິພ຺ພິນ຺ທນຕ຺ຖາຍາຕິອາທິນາ ນເຍນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ນິພ຺ພິທາຍາຕິ ວິປສ຺ສນາ. ວິຣາຄາຍາຕິ ມຄ຺ໂຄ. ນິໂຣຘາຍ ອຸປສມາຍາຕິ ນິພ຺ພານໍ. ອຠິຎ຺ຎາຍ ສມ຺ໂພຘາຍາຕິ ມຄ຺ໂຄ. ນິພ຺ພານາຍາຕິ ນິພ຺ພານເມວ. ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ວິປສ຺ສນາ, ທ຺ວີສຸ ມຄ຺ໂຄ, ຕີສຸ ນິພ຺ພານໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ອວຕ຺ຖານກຖາ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຣິຍາເຍນ ປນ ສພ຺ພານິເປຕານິ ມຄ຺ຄເວວຈນານິປິ ນິພ຺ພານເວວຈນານິປິ ໂຫນ຺ຕິເຍວ.

໓໙. ອິທານິ ປຣິຍນ຺ຕາປຣິຍນ຺ຕວເສນ ວິຊ຺ຊມານປເຠທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ຘມ຺ມວເສນ ຊາຕິວເສນ ປຈ຺ຈຍວເສນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວເສນ ສີລສ຺ສ ປເຠທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ກິໍ ສີລນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສມຸຏ຺ຐາຕິ ເອເຕນາຕິ ສມຸຏ຺ຐານໍ. ປຈ຺ຈຍສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ກິໍ ສມຸຏ຺ຐານມສ຺ສາຕິ ກິໍສມຸຏ຺ຐານໍ. ກຕິນໍ ຘມ຺ມານໍ ສໂມຘານໍ ສມວາໂຍ ອສ຺ສາຕິ ກຕິຘມ຺ມສໂມຘານໍ.

ເຈຕນາ ສີລນ຺ຕິ ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ, ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ວາ ປູເຣນ຺ຕສ຺ສ ເຈຕນາ. ເຈຕສິກໍ ສີລນ຺ຕິ ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ວິຣຕິ. ອປິຈ ເຈຕນາ ສີລໍ ນາມ ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ປຊຫນ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕກມ຺ມປຖເຈຕນາ. ເຈຕສິກໍ ສີລໍ ນາມ ‘‘ອຠິຊ຺ຌໍ ໂລເກ ປຫາຍ ວິຄຕາຠິຊ຺ເຌນ ເຈຕສາ ວິຫຣຕີ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໒໑໗) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕາ ອນຠິຊ຺ຌາອພ຺ຍາປາທສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຘມ຺ມາ. ສໍວໂຣ ສີລນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຈວິໂຘ ສໍວໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ – ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ, ສຕິສໍວໂຣ, ຎາຓສໍວໂຣ, ຂນ຺ຕິສໍວໂຣ, ວີຣິຍສໍວໂຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ອຸເປໂຕ ໂຫຕິ ສມຸເປໂຕ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໑໑) ອຍໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ. ‘‘ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໑໓; ມ. ນິ. ໑.໒໙໕; ສໍ. ນິ. ໔.໒໓໙; ອ. ນິ. ໓.໑໖) ອຍໍ ສຕິສໍວໂຣ.

‘‘ຍານິ ໂສຕານິ ໂລກສ຺ມິໍ, (ອຊິຕາຕິ ຠຄວາ;)

ສຕິ ເຕສໍ ນິວາຣຓໍ;

ໂສຕານໍ ສໍວຣໍ ພ຺ຣູມິ, ປຎ຺ຎາເຍເຕ ປິຘີຍເຣ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໐໔໑) –

ອຍໍ ຎາຓສໍວໂຣ. ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນມ຺ປິ ເອຕ຺ເຖວ ສໂມຘານໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂຍ ປນາຍໍ ‘‘ຂໂມ ໂຫຕິ ສີຕສ຺ສ ອຸຓ຺ຫສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໔; ອ. ນິ. ໔.໑໑໔; ໖.໕໘) ນເຍນ ອາຄໂຕ, ອຍໍ ຂນ຺ຕິສໍວໂຣ ນາມ. ໂຍ ຈາຍໍ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ນາຘິວາເສຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໖; ອ. ນິ. ໔.໑໑໔; ໖.໕໘) ນເຍນ ອາຄໂຕ, ອຍໍ ວີຣິຍສໍວໂຣ ນາມ. ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິປິ ເອຕ຺ເຖວ ສໂມຘານໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອິຕິ ອຍໍ ປຎ຺ຈວິໂຘປິ ສໍວໂຣ, ຍາ ຈ ປາປຠີຣຸການໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ສມ຺ປຕ຺ຕວຕ຺ຖຸໂຕ ວິຣຕິ, ສພ຺ພເມຕໍ ສໍວຣສີລນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອວີຕິກ຺ກໂມ ສີລນ຺ຕິ ສມາທິນ຺ນສີລສ຺ສ ກາຍິກວາຈສິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ. ອິທໍ ຕາວ ກິໍ ສີລນ຺ຕິ ປຎ຺ຫສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ.

ກຕິ ສີລານີຕິ ປຎ຺ຫສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ກຸສລສີລໍ ອກຸສລສີລໍ ອພ຺ຍາກຕສີລນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ໂລເກ ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ປກຕິ ສີລນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຍໍ ສຸຂສີໂລ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂສີໂລ, ອຍໍ ກລຫສີໂລ, ອຍໍ ມຓ຺ຑນສີໂລ’’ຕິ ຠຓນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕນ ປຣິຍາເຍນ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ອກຸສລສີລມປິ ສີລນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປນ ‘‘ສຸຕ຺ວານ ສໍວເຣ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໓໗) ວຈນໂຕ ອິຘາຘິປ຺ເປຕສີລໍ ນ ໂຫຕີຕິ.

ຍສ຺ມາ ປນ ເຈຕນາທິເຠທສ຺ສ ສີລສ຺ສ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ສມຸຏ຺ຐານໍ, ຕສ຺ມາ ກຸສລຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ກຸສລສີລນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ສໍວຣສໂມຘານໍ ສີລນ຺ຕິ ສໍວຣສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຂນ຺ຘາ. ເຕ ຫິ ສໍວເຣນ ສມາຄຕາ ມິສ຺ສີຠູຕາຕິ ສໍວຣສໂມຘານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເອວໍ ອວີຕິກ຺ກມສໂມຘານໍ ສີລມ຺ປິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາຠາເວ ຊາຕເຈຕນາ ສໂມຘານໍ ສີລນ຺ຕິ ສໍວຣຠາເວ ອວີຕິກ຺ກມຠາເວ ຊາຕເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຂນ຺ຘາ. ຍສ຺ມາ ຈ ຕີສຸປິ ເຈເຕສຸ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ ອຘິປ຺ເປຕາ, ຕສ຺ມາ ເຈຕນາສໂມຘາເນນ ເຈຕສິການມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ເຈຕສິກສໂມຘານສີລໍ ວິສຸໍ ນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຫຏ຺ຐາ ເຈຕນາທໂຍ ຘມ຺ມາ ‘‘ສີລ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ນ ເກວລໍ ເຕ ເອວ ສີລໍ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາປິ ສີລເມວາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຍໍ ຕິໂກ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໔໐. ອິທານິ ຍສ຺ມາ ເຈຕນາເຈຕສິກາ ສໍວຣາວີຕິກ຺ກມາເຍວ ໂຫນ຺ຕິ ນ ວິສຸໍ, ຕສ຺ມາ ສໍວຣາວີຕິກ຺ກເມເຍວ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ສາຘາຣຓກ຺ກເມນ ໂຍເຊນ຺ໂຕ ປາຓາຕິປາຕໍ ສໍວຣຏ຺ເຐນ ສີລໍ, ອວີຕິກ຺ກມຏ຺ເຐນ ສີລນ຺ຕິອາທິມາຫ. ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓິອາທໂຍ ຫິ ຍສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈນີກໍ ສໍວຣນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕິ ຈ, ຕສ຺ມາ ສໍວຣຓໂຕ ອວີຕິກ຺ກມນໂຕ ຈ ສໍວຣຏ຺ເຐນ ສີລໍ ອວີຕິກ຺ກມຏ຺ເຐນ ສີລໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ປາຓາຕິປາຕໍ ສໍວຣຏ຺ເຐນາຕິ ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ປິທຫນຏ຺ເຐນ ສີລໍ. ກິໍ ຕໍ? ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓີ. ສາ ຈ ຕໍ ສໍວຣນ຺ຕີເຍວ ຕໍ ນ ວີຕິກ຺ກມຕີຕິ ອວີຕິກ຺ກມຏ຺ເຐນ ສີລໍ. ເອວເມວ ອທິນ຺ນາທານາ ເວຣມຓິອາທໂຍ ອນຠິຊ຺ຌາອພ຺ຍາປາທສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂຍ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

ປາຓາຕິປາຕນ຺ຕິອາທີສຸ ປນ ທສສຸ ອກຸສລກມ຺ມປເຖສຸ ປາຓສ຺ສ ອຕິປາໂຕ ປາຓາຕິປາໂຕ. ປາຓວໂຘ ປາຓຆາໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປາໂຓຕິ ເຈຕ຺ຖ ໂວຫາຣໂຕ ສຕ຺ໂຕ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ປາເຓ ປາຓສຎ຺ຎິໂນ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉທກອຸປກ຺ກມສມຸຏ຺ຐາປິກາ ກາຍວຈີທ຺ວາຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ວຘກເຈຕນາ ປາຓາຕິປາໂຕ. ໂສ ຄຸຓວິຣຫິເຕສຸ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາທີສຸ ປາເຓສຸ ຂຸທ຺ທເກ ປາເຓ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ມຫາສຣີເຣ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ກສ຺ມາ? ປໂຍຄມຫນ຺ຕຕາຍ. ປໂຍຄສມຕ຺ເຕປິ ວຕ຺ຖຸມຫນ຺ຕຕາຍ. ຄຸຓວນ຺ເຕສຸ ມນຸສ຺ສາທີສຸ ອປ຺ປຄຸເຓ ປາເຓ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ມຫາຄຸເຓ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ສຣີຣຄຸຓານໍ ປນ ສມຠາເວ ສຕິ ກິເລສານໍ ອຸປກ຺ກມານຎ຺ຈ ມຸທຸຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ຕິພ຺ພຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ໂຊຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈ ສມ຺ຠາຣາ – ປາໂຓ, ປາຓສຎ຺ຎິຕາ, ວຘກຈິຕ຺ຕໍ, ອຸປກ຺ກໂມ, ເຕນ ມຣຓນ຺ຕິ.

ອທິນ຺ນສ຺ສ ອາທານໍ ອທິນ຺ນາທານໍ, ປຣສໍຫຣຓໍ, ເຖຍ຺ຍໍ, ໂຈຣິກາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ອທິນ຺ນນ຺ຕິ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ, ຍຕ຺ຖ ປໂຣ ຍຖາກາມກາຣິຕໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອທຓ຺ຑາຣໂຫ ອນຸປວຊ຺ໂຊ ຈ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິເຕ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕສຎ຺ຎິໂນ ຕທາທາຍກອຸປກ຺ກມສມຸຏ຺ຐາປິກາ ກາຍວຈີທ຺ວາຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ເຖຍ຺ຍເຈຕນາ ອທິນ຺ນາທານໍ. ຕໍ ຫີເນ ປຣສນ຺ຕເກ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊໍ, ປຓີເຕ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ. ກສ຺ມາ? ວຕ຺ຖຸປຓີຕຕາຍ. ວຕ຺ຖຸສມຕ຺ເຕ ສຕິ ຄຸຓາຘິການໍ ສນ຺ຕເກ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ, ຕໍ ຕໍ ຄຸຓາຘິກໍ ອຸປາທາຍ ຕໂຕ ຕໂຕ ຫີນຄຸຓສ຺ສ ສນ຺ຕເກ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊໍ. ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈ ສມ຺ຠາຣາ – ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ, ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕສຎ຺ຎິຕາ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕໍ, ອຸປກ຺ກໂມ, ເຕນ ຫຣຓນ຺ຕິ.

ກາເມສູຕິ ເມຖຸນສມາຈາເຣສຸ. ມິຈ຺ຉາຈາໂຣຕິ ເອກນ຺ຕນິນ຺ທິໂຕ ລາມກາຈາໂຣ. ລກ຺ຂຓໂຕ ປນ ອສທ຺ຘມ຺ມາຘິປ຺ປາເຍນ ກາຍທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ອຄມນີຍຏ຺ຐານວີຕິກ຺ກມເຈຕນາ ກາເມສຸ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ.

ຕຕ຺ຖ ອຄມນີຍຏ຺ຐານໍ ນາມ ປຸຣິສານໍ ຕາວ ມາຕຸຣກ຺ຂິຕາ, ປິຕຸຣກ຺ຂິຕາ, ມາຕາປິຕຸຣກ຺ຂິຕາ, ຠາຕຸຣກ຺ຂິຕາ, ຠຄິນິຣກ຺ຂິຕາ, ຎາຕິຣກ຺ຂິຕາ, ໂຄຕ຺ຕຣກ຺ຂິຕາ, ຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕາ, ສາຣກ຺ຂາ, ສປຣິທຓ຺ຑາຕິ ມາຕຸຣກ຺ຂິຕາທໂຍ ທສ, ຘນກ຺ກີຕາ, ຉນ຺ທວາສິນີ, ໂຠຄວາສິນີ, ປຏວາສິນີ, ໂອທປຕ຺ຕກິນີ, ໂອຠຕຈຸມ຺ພຏາ, ທາສີ ຈ, ຠຣິຍາ ຈ, ກມ຺ມກາຣີ ຈ ຠຣິຍາ ຈ, ຘຊາຫຏາ ມຸຫຸຕ຺ຕິກາຕິ ຘນກ຺ກີຕາທໂຍ ທສາຕິ ວີສຕິ ອິຕ຺ຖິໂຍ. ອິຕ຺ຖີສຸ ປນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສາຣກ຺ຂສປຣິທຓ຺ຑານໍ ທສນ຺ນຎ຺ຈ ຘນກ຺ກີຕາທີນນ຺ຕິ ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ອິຕ຺ຖີນໍ ອຎ຺ເຎ ປຸຣິສາ, ອິທໍ ອຄມນີຍຏ຺ຐານໍ ນາມ.

ໂສ ປເນສ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ສີລາທິຄຸຓຣຫິເຕ ອຄມນີຍຏ຺ຐາເນ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ສີລາທິຄຸຓສມ຺ປນ຺ເນ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ຕສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ຠາຣາ – ອຄມນີຍວຕ຺ຖຸ, ຕສ຺ມິໍ ເສວນຈິຕ຺ຕໍ, ເສວນປໂຍໂຄ, ມຄ຺ເຄນມຄ຺ຄປຏິປຕ຺ຕິອຘິວາສນນ຺ຕິ.

ມຸສາຕິ ວິສໍວາທນປຸເຣກ຺ຂາຣສ຺ສ ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊໂກ ວຈີປໂຍໂຄ, ກາຍປໂຍໂຄ ວາ. ວິສໍວາທນາຘິປ຺ປາເຍນ ປນສ຺ສ ປຣວິສໍວາທກກາຍວຈີປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ມຸສາວາໂທ. ອປໂຣ ນໂຍ – ມຸສາຕິ ອຠູຕໍ ອຕຈ຺ຉໍ ວຕ຺ຖຸ. ວາໂທຕິ ຕສ຺ສ ຠູຕໂຕ ຕຈ຺ຉໂຕ ວິຎ຺ຎາປນໍ. ລກ຺ຂຓໂຕ ປນ ອຕຖໍ ວຕ຺ຖຸໍ ຕຖໂຕ ປຣໍ ວິຎ຺ຎາເປຕຸກາມສ຺ສ ຕຖາວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ມຸສາວາໂທ. ໂສ ຍມຕ຺ຖໍ ຠຎ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ອປ຺ປຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ມຫນ຺ຕຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ອປິຈ ຄຫຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ອທາຕຸກາມຕາຍ ນຕ຺ຖີຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ໂຕ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ສກ຺ຂິນາ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ໂຕ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ປພ຺ພຊິຕານໍ ອປ຺ປກມ຺ປິ ເຕລໍ ວາ ສປ຺ປິໍ ວາ ລຠິຕ຺ວາ ຫສາຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ອຊ຺ຊ ຄາເມ ເຕລໍ ນທີ ມຎ຺ເຎ ສນ຺ທຕີ’’ຕິ ປູຣຓກຖານເຍນ ປວຕ຺ໂຕ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ອທິຏ຺ຐໍເຍວ ປນ ທິຏ຺ຐນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວທນ຺ຕານໍ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ຕສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ຠາຣາ – ອຕຖໍ ວຕ຺ຖຸ, ວິສໍວາທນຈິຕ຺ຕໍ, ຕຊ຺ໂຊ ວາຍາໂມ, ປຣສ຺ສ ຕທຕ຺ຖວິຊານນນ຺ຕິ.

ຍາຍ ວາຈາຍ ຍສ຺ສ ຕໍ ວາຈໍ ຠາສຕິ, ຕສ຺ສ ຫທເຍ ອຕ຺ຕໂນ ປິຍຠາວໍ, ປຣສ຺ສ ຈ ສຸຎ຺ຎຠາວໍ ກໂຣຕິ, ສາ ປິສຸຓາ ວາຈາ. ຍາຍ ປນ ອຕ຺ຕານມ຺ປິ ປຣມ຺ປິ ຜຣຸສໍ ກໂຣຕິ, ຍາ ວາຈາ ສຍມ຺ປິ ຜຣຸສາ ເນວ ກຓ຺ຓສຸຂາ ນ ຫທຍສຸຂາ ວາ, ອຍໍ ຜຣຸສາ ວາຈາ. ເຍນ ສມ຺ຜໍ ປລປຕິ ນິຣຕ຺ຖກໍ, ໂສ ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ. ເຕສໍ ມູລຠູຕາ ເຈຕນາປິ ປິສຸຓາວາຈາທິນາມເມວ ລຠຕິ. ສາ ເອວ ຈ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປເຣສໍ ວາ ເຠທາຍ ອຕ຺ຕໂນ ປິຍກມ຺ຍຕາຍ ວາ ກາຍວຈີປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ປິສຸຓາ ວາຈາ. ສາ ຍສ຺ສ ເຠທໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ອປ຺ປຄຸຓຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊາ, ມຫາຄຸຓຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ຊາ. ຕສ຺ສາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ຠາຣາ – ຠິນ຺ທິຕພ຺ໂພ ປໂຣ, ‘‘ອິຕິ ອິເມ ນານາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ເຠທປຸເຣກ຺ຂາຣຕາ ວາ ‘‘ອິຕິ ອຫໍ ປິໂຍ ຠວິສ຺ສາມິ ວິສ຺ສາສິໂກ’’ຕິ ປິຍກມ຺ຍຕາ ວາ, ຕຊ຺ໂຊ ວາຍາໂມ, ຕສ຺ສ ຕທຕ຺ຖວິຊານນນ຺ຕິ. ປເຣ ປນ ອຠິນ຺ເນ ກມ຺ມປຖເຠໂທ ນຕ຺ຖິ, ຠິນ຺ເນເຍວ ໂຫຕິ.

ປຣສ຺ສ ມມ຺ມຈ຺ເຉທກກາຍວຈີປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເອກນ຺ຕຜຣຸສເຈຕນາ ຜຣຸສາ ວາຈາ. ມມ຺ມຈ຺ເຉທໂກປິ ປນ ປໂຍໂຄ ຈິຕ຺ຕສຓ຺ຫຕາຍ ຜຣຸສາ ວາຈາ ນ ໂຫຕິ. ມາຕາປິຕໂຣ ຫິ ກທາຈິ ປຸຕ຺ຕເກ ເອວມ຺ປິ ວທນ຺ຕິ ‘‘ໂຈຣາ ໂວ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ກໂຣນ຺ຕູ’’ຕິ. ອຸປ຺ປລປຕ຺ຕມ຺ປິ ຈ ເນສໍ ອຸປຣິ ປຕນ຺ຕໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ຈ ກທາຈິ ນິສ຺ສິຕເກ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ ‘‘ກິໍ ອິເມ ອຫິຣິກາ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປິໂນ, ນິທ຺ຘມຖ ເນ’’ຕິ. ອຖ ຈ ເນສໍ ອາຄມາຘິຄມສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈ ຈິຕ຺ຕສຓ຺ຫຕາຍ ຜຣຸສາ ວາຈາ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ວຈນສຓ຺ຫຕາຍ ອຜຣຸສາ ວາຈາປິ ນ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ມາຣາເປຕຸກາມສ຺ສ ‘‘ອິມໍ ສຸຂໍ ສຍາເປຖາ’’ຕິ ວຈນໍ ອຜຣຸສາ ວາຈາ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕຜຣຸສຕາຍ ປເນສາ ຜຣຸສາ ວາຈາວ. ສາ ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ປວຕ຺ຕິຕາ, ຕສ຺ສ ອປ຺ປຄຸຓຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊາ, ມຫາຄຸຓຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ຊາ. ຕສ຺ສາ ຕໂຍ ສມ຺ຠາຣາ – ອກ຺ໂກສິຕພ຺ໂພ ປໂຣ, ກຸປິຕຈິຕ຺ຕໍ, ອກ຺ໂກສນາຕິ.

ອນຕ຺ຖວິຎ຺ຎາປິກາ ກາຍວຈີປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ອກຸສລເຈຕນາ ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ. ໂສ ອາເສວນມນ຺ທຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ອາເສວນມຫນ຺ຕຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ຕສ຺ສ ທ຺ເວ ສມ຺ຠາຣາ – ຠາຣຕຍຸທ຺ຘສີຕາຫຣຓາທິນິຣຕ຺ຖກກຖາປຸເຣກ຺ຂາຣຕາ, ຕຖາຣູປິກຖາກຖນຎ຺ຈາຕິ. ປເຣ ປນ ຕໍ ກຖໍ ອຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ກມ຺ມປຖເຠໂທ ນຕ຺ຖິ, ປເຣນ ສມ຺ຜປ຺ປລາເປ ຄຫິເຕເຍວ ໂຫຕິ.

ອຠິຊ຺ຌາຍຕີຕິ ອຠິຊ຺ຌາ, ປຣຠຓ຺ຑາຠິມຸຂີ ຫຸຕ຺ວາ ຕນ຺ນິນ຺ນຕາຍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາ ‘‘ອໂຫ ວຕ ອິທໍ ມມສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ປຣຠຓ຺ຑາຠິຊ຺ຌາຍນລກ຺ຂຓາ, ອທິນ຺ນາທານໍ ວິຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊາ ມຫາສາວຊ຺ຊາ ຈ. ຕສ຺ສ ທ຺ເວ ສມ຺ຠາຣາ – ປຣຠຓ຺ຑໍ, ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາມນຎ຺ຈາຕິ. ປຣຠຓ຺ຑວຕ຺ຖຸເກ ຫິ ໂລເຠ ອຸປ຺ປນ຺ເນປິ ນ ຕາວ ກມ຺ມປຖເຠໂທ ໂຫຕິ, ຍາວ ‘‘ອໂຫ ວຕ ອິທໍ ມມສ຺ສາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ນ ປຣິຓາເມຕິ.

ຫິຕສຸຂໍ ພ຺ຍາປາທຍຕີຕິ ພ຺ຍາປາໂທ. ໂສ ປຣວິນາສາຍ ມໂນປໂທສລກ຺ຂໂຓ, ຜຣຸສາ ວາຈາ ວິຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ ຈ. ຕສ຺ສ ທ຺ເວ ສມ຺ຠາຣາ – ປຣສຕ຺ໂຕ ຈ, ຕສ຺ສ ຈ ວິນາສຈິນ຺ຕາຕິ. ປຣສຕ຺ຕວຕ຺ຖຸເກ ຫິ ໂກເຘ ອຸປ຺ປນ຺ເນປິ ນ ຕາວ ກມ຺ມປຖເຠໂທ ໂຫຕິ, ຍາວ ‘‘ອໂຫ ວຕາຍໍ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ເຊຍ຺ຍ ວິນສ຺ເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ວິນາສໍ ນ ຈິນ຺ເຕຕິ.

ຍຖາຠຸຈ຺ຈຄຫຓາຠາເວນ ມິຈ຺ຉາ ປສ຺ສຕີຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ. ສາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວິປຣີຕທສ຺ສນລກ຺ຂຓາ, ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ ວິຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊາ, ມຫາສາວຊ຺ຊາ ຈ. ອປິຈ ອນິຍຕາ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊາ, ນິຍຕາ ມຫາສາວຊ຺ຊາ. ຕສ຺ສາ ທ຺ເວ ສມ຺ຠາຣາ – ວຕ຺ຖຸໂນ ຈ ຄຫິຕາກາຣວິປຣີຕຕາ, ຍຖາ ຈ ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕຖາຠາເວນ ຕສ຺ສູປຏ຺ຐານນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິກາເຫຕຸກອກິຣິຍທິຏ຺ຐີຫິ ເອວ ກມ຺ມປຖເຠໂທ ໂຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎທິຏ຺ຐີຫິ.

ອິເມສໍ ປນ ທສນ຺ນໍ ອກຸສລກມ຺ມປຖານໍ ຘມ຺ມໂຕ, ໂກຏ຺ຐາສໂຕ, ອາຣມ຺ມຓໂຕ, ເວທນາໂຕ, ມູລໂຕຕິ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມໂຕຕິ ເອເຕສຸ ຫິ ສຕ຺ຕ ປຏິປາຏິຍາ ເຈຕນາຘມ຺ມາວ ໂຫນ຺ຕິ, ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ຕໂຍ ເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ.

ໂກຏ຺ຐາສໂຕຕິ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ຈາຕິ ອິເມ ອຏ຺ຐ ກມ຺ມປຖາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ, ໂນ ມູລານິ. ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທາ ກມ຺ມປຖາ ເຈວ ມູລານິ ຈ. ອຠິຊ຺ຌາ ຫິ ມູລໍ ປຕ຺ວາ ໂລໂຠ ອກຸສລມູລໍ ໂຫຕິ, ພ຺ຍາປາໂທ ໂທໂສ ອກຸສລມູລໍ.

ອາຣມ຺ມຓໂຕຕິ ປາຓາຕິປາໂຕ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາຣມ຺ມຓໂຕ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມໂຓ. ອທິນ຺ນາທານໍ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ວາ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓໍ ວາ. ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພວເສນ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມໂຓ, ສຕ຺ຕາຣມ຺ມໂຓຕິປິ ເອເກ. ມຸສາວາໂທ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມໂຓ ວາ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມໂຓ ວາ. ຕຖາ ປິສຸຓາ ວາຈາ. ຜຣຸສາ ວາຈາ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາວ ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕວິຎ຺ຎາຕວເສນ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມໂຓ ວາ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມໂຓ ວາ. ຕຖາ ອຠິຊ຺ຌາ. ພ຺ຍາປາໂທ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມໂຓວ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ເຕຠູມກຘມ຺ມວເສນ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓາວ.

ເວທນາໂຕຕິ ປາຓາຕິປາໂຕ ທຸກ຺ຂເວທໂນ ໂຫຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ຣາຊາໂນ ໂຈຣໍ ທິສ຺ວາ ຫສມານາປິ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ຠເຓ, ມາເຣຖ ນ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາ ປນ ເນສໍ ທຸກ຺ຂສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາວ ໂຫຕິ. ອທິນ຺ນາທານໍ ຕິເວທນໍ. ຕຎ຺ຫິ ປຣຠຓ຺ຑໍ ທິສ຺ວາ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐສ຺ສ ຄຓ຺ຫໂຕ ສຸຂເວທນໍ ໂຫຕິ, ຠີຕຕສິຕສ຺ສ ຄຓ຺ຫໂຕ ທຸກ຺ຂເວທນໍ, ຕຖາ ວິປາກນິສ຺ສນ຺ທຜລານິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ. ຄຫຓກາເລ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາເວ ຐິຕສ຺ສ ປນ ຄຓ຺ຫໂຕ ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນໍ ໂຫຕິ. ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ສຸຂມຊ຺ຌຕ຺ຕວເສນ ທ຺ວິເວທໂນ, ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກຈິຕ຺ເຕ ປນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕເວທໂນ ນ ໂຫຕິ. ມຸສາວາໂທ ອທິນ຺ນາທາເນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຕິເວທໂນ, ຕຖາ ປິສຸຓາ ວາຈາ. ຜຣຸສາ ວາຈາ ທຸກ຺ຂເວທນາ. ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ ຕິເວທໂນ. ປເຣສຸ ຫິ ສາຘຸກາຣໍ ເທນ຺ເຕສຸ ເຈລາທີນິ ອຸກ຺ຂິປນ຺ເຕສຸ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐສ຺ສ ສີຕາຫຣຓຠາຣຕຍຸທ຺ຘາທີນິ ກຖນກາເລ ໂສ ສຸຂເວທໂນ ໂຫຕິ, ປຐມໍ ທິນ຺ນເວຕເນນ ເອເກນ ປຈ຺ຉາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກເຖຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນິຣວເສສໍ ຍຖານຸສນ຺ຘິກໍ ປກິຓ຺ຓກກຖໍ ກເຖສ຺ສາມິ ນຸ ໂຂ, ໂນ’’ຕິ ໂທມນສ຺ສິຕສ຺ສ ກຖນກາເລ ທຸກ຺ຂເວທໂນ ໂຫຕິ, ມຊ຺ຌຕ຺ຕສ຺ສ ກຖຍໂຕ ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທໂນ ໂຫຕິ. ອຠິຊ຺ຌາ ສຸຂມຊ຺ຌຕ຺ຕວເສນ ທ຺ວິເວທນາ, ຕຖາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ. ພ຺ຍາປາໂທ ທຸກ຺ຂເວທໂນ.

ມູລໂຕຕິ ປາຓາຕິປາໂຕ ໂທສໂມຫວເສນ ທ຺ວິມູລໂກ ໂຫຕິ, ອທິນ຺ນາທານໍ ໂທສໂມຫວເສນ ວາ ໂລຠໂມຫວເສນ ວາ, ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ໂລຠໂມຫວເສນ, ມຸສາວາໂທ ໂທສໂມຫວເສນ ວາ ໂລຠໂມຫວເສນ ວາ. ຕຖາ ປິສຸຓາ ວາຈາ ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ ຈ. ຜຣຸສາ ວາຈາ ໂທສໂມຫວເສນ, ອຠິຊ຺ຌາ ໂມຫວເສນ ເອກມູລາ, ຕຖາ ພ຺ຍາປາໂທ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ໂລຠໂມຫວເສນ ທ຺ວິມູລາຕິ.

ອກຸສລກມ຺ມປຖກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ປນ ວິຣຕິໂຍ, ອນຠິຊ຺ຌາອພ຺ຍາປາທສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂຍ ຈາຕິ ອິເມ ທສ ກຸສລກມ຺ມປຖາ ນາມ. ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ເອຕາຍ ວິຣມນ຺ຕິ, ສຍໍ ວາ ວິຣມຕິ, ວິຣມຓມຕ຺ຕເມວ ວາ ເອຕນ຺ຕິ ວິຣຕິ. ຍາ ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ກຸສລຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ວິຣຕິ, ສາ ປເຠທໂຕ ຕິວິຘາ ໂຫຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕວິຣຕິ ສມາທານວິຣຕິ ສມຸຈ຺ເຉທວິຣຕີຕິ. ຕຕ຺ຖ ອສມາທິນ຺ນສິກ຺ຂາປທານໍ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕິວຍພາຫຸສຈ຺ຈາທີນິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ອຍຸຕ຺ຕໍ ອມ຺ຫາກໍ ເອວຣູປໍ ປາປໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕວຕ຺ຖຸໍ ອວີຕິກ຺ກມນ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ວິຣຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕວິຣຕິ ນາມ. ສມາທິນ຺ນສິກ຺ຂາປທານໍ ປນ ສິກ຺ຂາປທສມາທາເນ ຈ ຕຕຸຕ຺ຕຣິ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕມ຺ປິ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ວຕ຺ຖຸໍ ອວີຕິກ຺ກມນ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ວິຣຕິ ສມາທານວິຣຕິ ນາມ. ອຣິຍມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປນ ວິຣຕິ ສມຸຈ຺ເຉທວິຣຕິ ນາມ, ຍສ຺ສາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຠຸຕິ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລານໍ ‘‘ປາຓໍ ຆາເຕສ຺ສາມາ’’ຕິອາທິຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ.

ອິທານິ ອກຸສລກມ຺ມປຖານໍ ວິຍ ອິເມສໍ ກຸສລກມ຺ມປຖານໍ ຘມ຺ມໂຕ, ໂກຏ຺ຐາສໂຕ, ອາຣມ຺ມຓໂຕ, ເວທນາໂຕ, ມູລໂຕຕິ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມໂຕຕິ ເອເຕສຸປິ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ເຈຕນາປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ ວິຣຕິໂຍປິ, ອນ຺ເຕ ຕໂຍ ເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາວ.

ໂກຏ຺ຐາສໂຕຕິ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ກມ຺ມປຖາ ເອວ, ໂນ ມູລານິ, ອນ຺ເຕ ຕໂຍ ກມ຺ມປຖາ ເຈວ ມູລານິ ຈ. ອນຠິຊ຺ຌາ ຫິ ມູລໍ ປຕ຺ວາ ອໂລໂຠ ກຸສລມູລໍ ໂຫຕິ, ອພ຺ຍາປາໂທ ອໂທໂສ ກຸສລມູລໍ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ອໂມໂຫ ກຸສລມູລໍ.

ອາຣມ຺ມຓໂຕຕິ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ອາຣມ຺ມຓາເນວ ເອເຕສໍ ອາຣມ຺ມຓານິ. ວີຕິກ຺ກມິຕພ຺ພໂຕເຍວ ຫິ ເວຣມຓີ ນາມ ໂຫຕິ. ຍຖາ ປນ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມໂຓ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ກິເລເສ ປຊຫຕິ, ເອວໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາທິອາຣມ຺ມຓາເປເຕ ກມ຺ມປຖາ ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ທຸສ຺ສີລ຺ຍານິ ປຊຫນ຺ຕີຕິ.

ເວທນາໂຕຕິ ສພ຺ເພ ສຸຂເວທນາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ ມຊ຺ຌຕ຺ຕເວທນາ ວາ. ກຸສລໍ ປຕ຺ວາ ຫິ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ມູລໂຕຕິ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ອໂລຠອໂທສອໂມຫວເສນ ຕິມູລາ ໂຫນ຺ຕິ. ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ອໂລຠາໂທສວເສນ ທ຺ວິມູລາ. ອນຠິຊ຺ຌາ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ອໂທສອໂມຫວເສນ ທ຺ວິມູລາ. ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ອໂທສວເສນ ເອກມູລາ. ອໂລໂຠ ປນ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ມູລໍ ນ ໂຫຕິ. ອພ຺ຍາປາເທປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ອໂລຠາໂທສວເສນ ທ຺ວິມູລາວາຕິ.

ກຸສລກມ຺ມປຖກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔໑. ເອວໍ ທສກຸສລກມ຺ມປຖວເສນ ສີລໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເນກ຺ຂມ຺ມາທີນໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄປຣິໂຍສານານໍ ສຕ຺ຕຕິໍສຘມ຺ມານໍ ວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມນ ກາມຈ຺ຉນ຺ທໍ ສໍວຣຏ຺ເຐນ ສີລໍ, ອວີຕິກ຺ກມຏ຺ເຐນ ສີລນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ເນກ຺ຂມ຺ເມນ ກາມຈ຺ຉນ຺ທໍ ສໍວຣຕິ ນ ວີຕິກ຺ກມຕິ, ຕສ຺ມາ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ສີລນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຈ຺ຈຕ຺ຕຕ຺ເຖ ວາ ກຣຓວຈນໍ, ເນກ຺ຂມ຺ມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸ. ປາຬິຍໍ ປນ ເນກ຺ຂມ຺ມອພ຺ຍາປາເທ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ເສສໍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອນ຺ເຕ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄເຍວ ທສ຺ສິໂຕ.

ເອວໍ ສໍວຣອວີຕິກ຺ກມວເສນ ສີລໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕສໍເຍວ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປເຠທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ປຫານໍ ສີລນ຺ຕິອາທິມາຫ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ປຫານໍ ສີລໍ, ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓີ ສີລໍ, ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂເຈຕນາ ສີລໍ, ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ສໍວໂຣ ສີລໍ, ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ອວີຕິກ຺ກໂມ ສີລນ຺ຕິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ປຫານນ຺ຕິ ຈ ໂກຈິ ຘມ຺ໂມ ນາມ ນຕ຺ຖິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣານໍ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ອນຸປ຺ປາທມຕ຺ຕໂຕ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕໍ ຕໍ ປຫານໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ກຸສລສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ອຸປຘາຣຓໍ ໂຫຕິ, ວິປ຺ປກິຓ຺ຓສຠາວາກຣເຓນ ຈ ສໂມຘານໍ, ຕສ຺ມາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ເຕເນວ ອຸປຘາຣຓສໂມຘານສງ຺ຂາເຕນ ສີລນຏ຺ເຐນ ສີລນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ຕໂຕ ຕໂຕ ເວຣມຓິວເສນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສໍວຣວເສນ ຕທຸຠຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເຈຕນາວເສນ ຕໍ ຕໍ ອວີຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອວີຕິກ຺ກມວເສນ ຈ ເຈຕໂສ ປວຕ຺ຕິສຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕາ.

ອຖ ວາ ປຫານມ຺ປິ ຘມ຺ມໂຕ ອຕ຺ຖິເຍວ. ກຖໍ? ປຫີຍເຕ ອເນນ ປາຓາຕິປາຕາທິປຏິປກ຺ໂຂ, ປຊຫຕິ ວາ ຕໍ ປຏິປກ຺ຂນ຺ຕິ ປຫານໍ. ກິໍ ຕໍ? ສພ຺ເພປິ ກຸສລາ ຂນ຺ຘາ. ອຎ຺ເຎ ປນ ອາຈຣິຍາ ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມາທີສຸປິ ‘ເວຣມຓີ ສີລ’ນ຺ຕິ ວຈນມຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ພກຸສເລສຸປິ ນິຍຕເຍວາປນກຠູຕາ ວິຣຕິ ນາມ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ນ ຕຖາ ອິຘາຕິ. ເອວມິເມຫິ ປຫານາທີຫິ ປຎ຺ຈຫິ ປເທຫິ ວິເສເສຕ຺ວາ ປຣິຍນ຺ຕາປຣິຍນ຺ຕສີລທ຺ວເຍ ອປຣິຍນ຺ຕສີລເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ເອວ ຫິ ເອວຣູປານິ ສີລານິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອວິປ຺ປຏິສາຣາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ…ເປ… ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໍ ສຈ຺ຉິກໂຣນ຺ໂຕ ສິກ຺ຂຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ອວິປ຺ປຏິສາຣາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ‘‘ສໍວໂຣ ອວິປ຺ປຏິສາຣຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ (ປຣິ. ໓໖໖) ຈ ‘‘ອວິປ຺ປຏິສາຣຕ຺ຖານິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ກຸສລານິ ສີລານິ ອວິປ຺ປຏິສາຣານິສໍສານີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໑; ໑໑.໑) ຈ ວຈນໂຕ ອວິປ຺ປຏິສາຣຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ‘‘ອວິປ຺ປຏິສາໂຣ ປາໂມຊ຺ຊຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ (ປຣິ. ໓໖໖) ຈ ‘‘ໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣໂຕ ປາໂມຊ຺ຊໍ ຊາຍຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໗໔) ຈ ວຈນໂຕ ປາໂມຊ຺ຊາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ‘‘ປາໂມຊ຺ຊໍ ປີຕຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ (ປຣິ. ໓໖໖) ຈ ‘‘ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໒໖; ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໖; ທີ. ນິ. ໓.໓໒໒) ຈ ວຈນໂຕ ປີຕິຍາ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ‘‘ປີຕິ ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ (ປຣິ. ໓໖໖) ຈ ‘‘ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໒໖; ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໖; ທີ. ນິ. ໓.໓໒໒) ຈ ວຈນໂຕ ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ‘‘ປສ຺ສທ຺ຘິ ສຸຂຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ (ປຣິ. ໓໖໖) ຈ ‘‘ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວເທຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໒໖; ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໖; ທີ. ນິ. ໓.໓໒໒) ຈ ວຈນໂຕ ໂສມນສ຺ສາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເຈຕສິກໍ ສຸຂຎ຺ຫິ ໂສມນສ຺ສນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອາເສວນາຍາຕິ ຠຸສາ ເສວນາ ອາເສວນາ. ກສ຺ສ ອາເສວນາ? ອນນ຺ຕຣໍ ໂສມນສ຺ສວຈເນນ ສຸຂສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຸຂໍ ສິທ຺ຘໍ. ‘‘ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໒໖; ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໖; ທີ. ນິ. ໓.໓໒໒) ຈ ວຈນໂຕ ເຕນ ສຸເຂນ ສມາຘິ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສິທ຺ຘສ຺ສ ສມາຘິສ຺ສ ອາເສວນາ. ຕສ຺ສ ສມາຘິສ຺ສ ອາເສວນາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ປຄຸຓພລວຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠາວນາຍາຕິ ຕສ຺ເສວ ສມາຘິສ຺ສ ວຸທ຺ຘິຍາ. ພຫຸລີກມ຺ມາຍາຕິ ຕສ຺ເສວ ສມາຘິສ຺ສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກິຣິຍາຍ. ອວິປ຺ປຏິສາຣາທິປວຕ຺ຕິຍາ ມູລກາຣຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ສມາຘິສ຺ສ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາທິອລງ຺ກາຣສາຘເນນ ອລງ຺ກາຣາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອວິປ຺ປຏິສາຣາທິກສ຺ສ ສມາຘິສມ຺ຠາຣສ຺ສ ສາຘເນນ ປຣິກ຺ຂາຣາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ‘‘ເຍ ຈ ໂຂ ອິເມ ປພ຺ພຊິເຕນ ຊີວິຕປຣິກ຺ຂາຣາ ສມຸທາເນຕພ຺ພາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑໙໒) ວິຍ ຫິ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ຠາຣຕ຺ໂຖ ປຣິກ຺ຂາຣສທ຺ໂທ. ‘‘ຣໂຖ ສີລປຣິກ຺ຂາໂຣ, ຌານກ຺ໂຂ ຈກ຺ກວີຣິໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໓.໕໔) ປນ ອລງ຺ກາຣຕ຺ໂຖ. ‘‘ສຕ຺ຕຫິ ນຄຣປຣິກ຺ຂາເຣຫິ ສຸປຣິກ຺ຂຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໗.໖໗) ປຣິວາຣຕ຺ໂຖ. ອິຘ ປນ ອລງ຺ກາຣປຣິວາຣານໍ ວິສຸໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ສມ຺ຠາຣຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ຠາຣຕ຺ໂຖ ຈ ປຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖຕິ. ມູລກາຣຓຠາເວເນວ ສມາຘິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຜສ຺ສາທິຘມ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິສາຘເນນ ປຣິວາຣາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ສມາຘິສ຺ສ ວິປສ຺ສນາຍ ຈ ປທຏ຺ຐານຠາວປາປເນນ ວສີຠາວປາປເນນ ຈ ປຣິປຸຓ຺ຓຠາວສາຘນໂຕ ປາຣິປູຣິຍາ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ເອວໍ ສີລູປນິສ຺ສເຍນ ສພ຺ພາກາຣປຣິປູຣໍ ສມາຘິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ‘‘ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ຍຖາຠູຕໍ ຊານາຕິ ປສ຺ສຕິ, ຍຖາຠູຕໍ ຊານໍ ປສ຺ສໍ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ນິພ຺ພິນ຺ທໍ ວິຣຊ຺ຊຕິ, ວິຣາຄາ ວິມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໗໓; ທີ. ນິ. ໓.໓໕໙) ວຈນໂຕ ສີລມູລການິ ສມາຘິປທຏ຺ຐານານິ ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນາທີນິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອກນ຺ຕນິພ຺ພິທາຍາຕິອາທິມາຫ. ນິພ຺ພິທາຍ ຫິ ທສ຺ສິຕາຍ ຕສ຺ສາ ປທຏ຺ຐານຠູຕໍ ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນໍ ທສ຺ສິຕເມວ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອສິທ຺ເຘ ນິພ຺ພິທາ ນ ສິຊ຺ຌຕີຕິ. ຕານິ ປນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ. ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນໍ ປເນຕ຺ຖ ສປ຺ປຈ຺ຈຍນາມຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫ.

ເອວໍ ອມຕມຫານິພ຺ພານປຣິໂຍສານໍ ສີລປ຺ປໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕສ຺ສ ສີລສ຺ສ ອຘິສີລສິກ຺ຂາຠາວໍ ຕມ຺ມູລກາ ຈ ອຘິຈິຕ຺ຕອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ເອວຣູປານໍ ສີລານໍ ສໍວຣປາຣິສຸທ຺ຘິ ອຘິສີລນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສໍວໂຣເຍວ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ສໍວຣປາຣິສຸທ຺ຘິ. ເອວຣູປານໍ ອປຣິຍນ຺ຕຠູຕານໍ ວິວຏ຺ຏນິສ຺ສິຕານໍ ສີລານໍ ສໍວຣປາຣິສຸທ຺ຘິ ວິວຏ຺ຏນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ເສສສີລໂຕ ອຘິກໍ ສີລນ຺ຕິ ອຘິສີລນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສໍວຣປາຣິສຸທ຺ຘິຍາ ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອທິສາຍ ສີລສໍວຣປາຣິສຸທ຺ຘິຍາ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸຏ຺ຐຸ ອວິປ຺ປຏິສາຣາທີນໍ ອາວຫນໂຕ ນ ວິກ຺ເຂປໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ສມາຘິສ຺ມິໍ ປຕິຏ຺ຐາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວິກ຺ເຂໂປເຍວ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ອວິກ຺ເຂປປາຣິສຸທ຺ຘິ. ໂສ ສພ຺ພມລວິຣຫິໂຕ ນິພ຺ເພຘຠາຄິໂຍ ສມາຘິ ເສສສມາຘິໂຕ ອຘິກຕ຺ຕາ ອຘິຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຈິຕ຺ຕສີເສນ ເຫຕ຺ຖ ສມາຘິ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ສໍວຣປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ສມ຺ມາ ປສ຺ສຕີຕິ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ສີລສໍວຣໍ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາວເສນ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາວເສນ ຈ ສມ຺ມາ ປສ຺ສຕິ, ເອວເມວ ອວິກ຺ເຂປປາຣິສຸທ຺ຘິສງ຺ຂາຕໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ສມາຘິໍ ສມ຺ມາ ປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ຈສ຺ສ ທສ຺ສນສງ຺ຂາຕາ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ທສ຺ສນປາຣິສຸທ຺ຘິ. ສາເຍວ ເສສປຎ຺ຎາຍ ອຘິກຕ຺ຕາ ອຘິປຎ຺ຎາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂຍ ຕຕ຺ຖາຕິ ໂຍ ຕຕ຺ຖ ສໍວຣອວິກ຺ເຂປທສ຺ສເນສຸ. ສໍວຣຏ຺ໂຐຕິ ສໍວຣຠາໂວ. ເອວເມວ ອວິກ຺ເຂປຏ຺ຐທສ຺ສນຏ຺ຐາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຘິສີລເມວ ສິກ຺ຂາ ອຘິສີລສິກ຺ຂາ. ເອວໍ ອິຕຣາປິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອວໍ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາໂຍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕາສໍ ປາຣິປູຣິກ຺ກມໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາໂຍ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ສິກ຺ຂຕີຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ປຈ຺ເຈກໍ ປຣິປູເຣຕຸໍ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕປິ ສິກ຺ຂຕິ ນາມ, ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ນາມ ສິກ຺ຂາ’’ຕິ ຊານນ຺ໂຕປິ ສິກ຺ຂຕິ ນາມ, ຊານິຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ສິກ຺ຂຕິ ນາມ, ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຍຖາທິຏ຺ຐໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕປິ ສິກ຺ຂຕິ ນາມ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ຈິຕ຺ຕໍ ອຈລໍ ກຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐເປນ຺ໂຕປິ ສິກ຺ຂຕິ ນາມ, ຕໍຕໍສິກ຺ຂາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສທ຺ຘາວີຣິຍສຕິສມາຘິປຎ຺ຎາຫິ ສກສກກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ສິກ຺ຂຕິ ນາມ, ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຠິຊານນາທິກາເລປິ ຕໍ ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕິສ຺ໂສປິ ສິກ຺ຂາໂຍ ສິກ຺ຂຕິ ນາມາຕິ. ປຸນ ປຎ຺ຈ ສີລານີຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ. ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພກິເລສານນ຺ຕິອາທີສຸ ປນ ອຣຫນ຺ຕານໍ ສຸຏ຺ຐຸ ວິປ຺ປຏິສາຣາທິອຠາວໂຕ ອາເສວນາທິຠາວໂຕ ຈ ຕານິ ປທານິ ຍຸຊ຺ຊນ຺ເຕວ. ເອກນ຺ຕນິພ຺ພິທາຍາຕິອາທີນິ ປນ ສຕິປຏ຺ຐານສມ຺ມປ຺ປຘານານິ ວິຍ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓເຍວ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ.

໔໒. ສໍວຣປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ສມ຺ມາ ປສ຺ສຕິ, ອວິກ຺ເຂປປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ສມ຺ມາ ປສ຺ສຕີຕິ ອິທໍ ປນ ວຈນທ຺ວຍໍ ຜລສມາປຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ວິປສ຺ສນາວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ທຸຕິຍວຈນໍ ປນ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ວິປສ຺ສນາວເສນາປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ສິກ຺ຂຕີຕິອາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ວຈເນສຸ ອຣຫໂຕ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພາຠາເວປິ ອເສກ຺ຂສີລກ຺ຂນ຺ຘາທິສຠາວໂຕ ‘‘ສິກ຺ຂຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສທ຺ຘາຍ ອຘິມຸຈ຺ຈນ຺ໂຕ ສິກ຺ຂຕີຕິອາທີນິ ປນ ມຄ຺ຄກ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕານິ. ອຎ຺ຎານິປິ ອຸປຈາຣປ຺ປນາວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ ວຈນານິ ຍຖາໂຍຄໍ ໂຍເຊຕພ຺ພານີຕິ.

ສີລມຍຎາຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.