໑. ສຸຕມຍຎາຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

ວິສ຺ສຊ຺ຊນຸທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑. ອິທານິ ຍຖານິກ຺ຂິຕ຺ເຕນ ອຸທ຺ເທເສນ ສງ຺ຄຫິເຕ ຘມ຺ເມ ປເຠທໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ກຖໍ ໂສຕາວຘາເນ ປຎ຺ຎາ ສຸຕມເຍ ຎາຓນ຺ຕິອາທິ ນິທ຺ເທສວາໂຣ ອາຣທ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ໂສຕາວຘາເນ ປຎ຺ຎາ ສຸຕມເຍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ, ຕໍ ກຖໍ ໂຫຕີຕິ? ອຍໍ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ. ປຎ຺ຈວິຘາ ຫິ ປຸຈ຺ຉາ – ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຸຈ຺ຉາ, ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາ, ວິມຕິຈ຺ເຉທນາປຸຈ຺ຉາ, ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ, ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາຕິ. ຕາສໍ ອິທໍ ນານຕ຺ຕໍ –

ກຕມາ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຸຈ຺ຉາ? (ມຫານິ. ໑໕໐; ຈູຬນິ. ປຸຓ຺ຓກມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໑໒) ປກຕິຍາ ລກ຺ຂຓໍ ອຎ຺ຎາຕໍ ໂຫຕິ ອທິຏ຺ຐໍ ອຕຸລິຕໍ ອຕີຣິຕໍ ອວິຠູຕໍ ອວິຠາວິຕໍ, ຕສ຺ສ ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ຕຸລນາຍ ຕີຣຓາຍ ວິຠູຕາຍ ວິຠາວນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຸຈ຺ຉາ.

ກຕມາ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາ? (ມຫານິ. ໑໕໐; ຈູຬນິ. ປຸຓ຺ຓກມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໑໒) ປກຕິຍາ ລກ຺ຂຓໍ ຎາຕໍ ໂຫຕິ ທິຏ຺ຐໍ ຕຸລິຕໍ ຕີຣິຕໍ ວິຠູຕໍ ວິຠາວິຕໍ, ໂສ ອຎ຺ເຎຫິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາ.

ກຕມາ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາປຸຈ຺ຉາ? (ມຫານິ. ໑໕໐; ຈູຬນິ. ປຸຓ຺ຓກມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໑໒) ປກຕິຍາ ສໍສຍປກ຺ຂນ຺ໂທ ໂຫຕິ ວິມຕິປກ຺ຂນ຺ໂທ ທ຺ເວຬ຺ຫກຊາໂຕ ‘‘ເອວໍ ນຸ ໂຂ, ນນຸ ໂຂ, ກິໍ ນຸ ໂຂ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ? ໂສ ວິມຕິຈ຺ເຉທນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາປຸຈ຺ຉາ.

ກຕມາ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ? ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນຸມຕິຍາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ – ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ, ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໑), ອຍໍ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ.

ກຕມາ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ? ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ – ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິປຏ຺ຐານາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໙໐)? ອຍໍ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາຕິ. ຕາສຸ ອຍໍ ເຖຣສ຺ສ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິທານິ ສມາຕິກຸທ຺ເທສາຍ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາຍ ‘‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ໂສຕາວຘານໍ, ຕໍປຊານນາ ປຎ຺ຎາ ສຸຕມເຍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທໂຍ ໂສຬສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຸທ຺ເທສາ. ຕຕ຺ຖ ອິເມ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ‘‘ເທສຍນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ປາຐເສໂສ. ອິເມ ຘມ຺ມາ ອຠິຊານິຕພ຺ພາຕິ ສຕ຺ຖຸໂນ, ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ວາ ຄຣຸຏ຺ຐານິຍສ຺ສ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທສຍນ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ໂສຕາວຘານໍ ສຸຕໍ ໂສຕາວຘານໍ ນາມ. ຕໍປຊານນາ ປຎ຺ຎາ ຕສ຺ສ ສຸຕສ຺ສ ປຊານນາ ປຣິຍາຍປຣິຈ຺ຉິນ຺ທກປຎ຺ຎາ ສຸຕມເຍ ຎາຓໍ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ປຊານນາ ຕໍປຊານນາຕິ ສາມິວຈນສມາໂສ. ຕໍ ປຊານນາຕິ ວິຠຕ຺ຕິວິປລ຺ລາສວເສນ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ວາ. ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ຈ ສຠາວລກ຺ຂຓາວໂພຘວເສນ ໂສຠເນນາກາເຣນ ຊານິຕພ຺ພາ. ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓາວໂພຘວເສນ ກິຈ຺ຈສມາປນວເສນ ຈ ພ຺ຍາປິຕ຺ວາ ຊານິຕພ຺ພາ. ຠາເວຕພ຺ພາຕິ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພາ. ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກາຕພ຺ພາ. ທຸວິຘາ ຫິ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາ ປຏິລາຠສຈ຺ຉິກິຣິຍາ ອາຣມ຺ມຓສຈ຺ຉິກິຣິຍາ ຈ. ປຈ຺ຈນີກສມຸທາຈາຣວເສນ ປຣິຫານິຍສງ຺ຂາຕໍ ຫານໍ ຠຊນ຺ຕີຕິ ຫານຠາຄິຍາ. ຕທນຸຘມ຺ມຕາຍ ສຕິຍາ ສຓ຺ຐານວເສນ ຐານສງ຺ຂາຕໍ ຐິຕິໍ ຠຊນ຺ຕີຕິ ຐິຕິຠາຄິຍາ. ອຸປຣິວິເສສາຘິຄມວເສນ ວິເສສໍ ຠຊນ຺ຕີຕິ ວິເສສຠາຄິຍາ. ອນິພ຺ພິທ຺ຘປຸພ຺ພໍ ອປ຺ປທາລິຕປຸພ຺ພໍ ໂລຠກ຺ຂນ຺ຘໍ ໂທສກ຺ຂນ຺ຘໍ ໂມຫກ຺ຂນ຺ຘໍ ນິພ຺ພິຊ຺ຌຕິ ປທາເລຕີຕິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ນິພ຺ເພໂຘ ນາມ, ນິພ຺ພິທາສຫຄຕານໍ ສຎ຺ຎາມນສິກາຣານໍ ສມຸທາຈາຣວເສນ ຕໍ ນິພ຺ເພຘໍ ຠຊນ຺ຕີຕິ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍາ.

ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາຕິ ສພ຺ເພ ສປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຘມ຺ມາ. ເຕ ຫິ ສງ຺ຂຕສງ຺ຂາຣາ ນາມ. ປຈ຺ຈເຍຫິ ສງ຺ຄມ຺ມ ກຣີຍນ຺ຕີຕິ ສງ຺ຂາຣາ, ເຕ ເອວ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສງ຺ຄມ຺ມ ກຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຂຕາຕິ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ. ກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕາ ເຕຠູມກຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ອຠິສງ຺ຂຕສງ຺ຂາຣາຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໕໘໗; ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໖ ສງ຺ຂາຣປທນິທ຺ເທສ) ວຸຕ຺ຕາ. ເຕປິ ‘‘ອນິຈ຺ຈາ ວ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໘໖; ໒.໑໔໓; ທີ. ນິ. ໒.໒໒໑, ໒໗໒) ສງ຺ຂຕສງ຺ຂາເຣສຸ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ‘‘ອວິຊ຺ຊາຄໂຕ ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ປຸຎ຺ຎຎ຺ເຈວ ສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໒.໕໑) ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາວ ອາຄຕາ ເຕຠູມິກກຸສລາກຸສລເຈຕນາ ອຠິສງ຺ຂຣຓກສງ຺ຂາຣາ ນາມ. ‘‘ຍາວຕິກາ ອຠິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ຄຕິ, ຕາວຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອກ຺ຂາຫຕໍ ມຎ຺ເຎ ອຏ຺ຐາສີ’’ຕິອາທີສຸ ອາຄຕໍ ກາຍິກໍ ເຈຕສິກໍ ວີຣິຍໍ ປໂຍຄາຠິສງ຺ຂາໂຣ ນາມ. ‘‘ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ໂຂ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຐມໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ວຈີສງ຺ຂາໂຣ, ຕໂຕ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ, ຕໂຕ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໔) ອາຄຕາ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ. ວາຈໍ ສງ຺ຂໂຣນ຺ຕີຕິ ວຈີສງ຺ຂາຣາ. ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ກາເຍນ ສງ຺ຂຣີຍນ຺ຕີຕິ ກາຍສງ຺ຂາຣາ. ສຎ຺ຎາ ຈ ເວທນາ ຈ ຈິຕ຺ເຕນ ສງ຺ຂຣີຍນ຺ຕີຕິ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາ. ອິຘ ປນ ສງ຺ຂຕສງ຺ຂາຣາ ອຘິປ຺ເປຕາ.

ອນິຈ຺ຈາຕິ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວຏ຺ເຐນ. ທຸກ຺ຂາຕິ ປີຬນຏ຺ເຐນ. ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາຕິ ນິພ຺ພານມ຺ປິ ອນ຺ໂຕກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ. ອນຕ຺ຕາຕິ ອວສວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ. ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈນ຺ຕິອາທີສຸ ‘‘ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ທຸກ຺ຂສມຸທຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘ’’ນ຺ຕິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາໂສ ກໂຕ. ຍສ຺ມາ ປນ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ອຣິຍາ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຣິຍສຈ຺ຈານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສຈ຺ຈານິ…ເປ… ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ. ອຣິຍາ ອິມານິ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຣິຍສຈ຺ຈານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຣິຍສ຺ສ ສຈ຺ຈານີຕິປິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ. ຍຖາຫ ‘‘ສເທວເກ ໂລເກ…ເປ… ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ຕຖາຄໂຕ ອຣິໂຍ, ຕສ຺ມາ ອຣິຍສຈ຺ຈານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໙໘). ເອເຕສໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຣິຍຠາວສິທ຺ຘິໂຕປິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ. ຍຖາຫ ‘‘ອິເມສໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ຍຖາຠູຕໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຕຖາຄໂຕ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອຣິໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໙໓). ອຣິຍານິ ສຈ຺ຈານີຕິປິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ. ອຣິຍານີຕິ ອວິຕຖານິ, ອວິສໍວາທການີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຫ ‘‘ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ, ຕສ຺ມາ ອຣິຍສຈ຺ຈານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໙໗). ສຈ຺ຈານີຕິ ໂກ ສຈ຺ຈຏ຺ໂຐຕິ ເຈ? ໂຍ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ອຸປປຣິກ຺ຂມານານໍ ມາຍາວ ວິປຣີໂຕ, ມຣີຈີວ ວິສໍວາທໂກ, ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິກປ຺ປິຕອຕ຺ຕາວ ອນຸປລພ຺ຠສຠາໂວ ຈ ນ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ພາຘນປຠວສນ຺ຕິນິຍ຺ຍານປ຺ປກາເຣນ ຕຈ຺ຉາວິປຣີຕຠູຕຠາເວນ ອຣິຍຎາຓສ຺ສ ໂຄຈໂຣ ໂຫຕິເຍວ. ເອສ ອຄ຺ຄິລກ຺ຂຓໍ ວິຍ ໂລກປກຕິ ວິຍ ຈ ຕຈ຺ຉາວິປຣີຕຠູຕຠາໂວ ສຈ຺ຈຏ຺ໂຐຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຖາຫ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖເມຕໍ ອວິຕຖເມຕໍ ອນຎ຺ຎຖເມຕ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໙໐) ວິຕ຺ຖາໂຣ. ອປິຈ –

ນາພາຘກໍ ຍໂຕ ທຸກ຺ຂໍ, ທຸກ຺ຂາ ອຎ຺ຎໍ ນ ພາຘກໍ;

ພາຘກຕ຺ຕນິຍາເມນ, ຕໂຕ ສຈ຺ຈມິທໍ ມຕໍ.

ຕໍ ວິນາ ນາຎ຺ຎໂຕ ທຸກ຺ຂໍ, ນ ໂຫຕິ ນ ຈ ຕໍ ຕໂຕ;

ທຸກ຺ຂເຫຕຸ ນິຍາເມນ, ອິຕິ ສຈ຺ຈໍ ວິສຕ຺ຕິກາ.

ນາຎ຺ຎາ ນິພ຺ພານໂຕ ສນ຺ຕິ, ສນ຺ຕໍ ນ ຈ ນ ຕໍ ຍໂຕ;

ສນ຺ຕຠາວນິຍາເມນ, ຕໂຕ ສຈ຺ຈມິທໍ ມຕໍ.

ມຄ຺ຄາ ອຎ຺ຎໍ ນ ນິຍ຺ຍານໍ, ອນິຍ຺ຍາໂນ ນ ຈາປິ ໂສ;

ຕຈ຺ຉນິຍ຺ຍານຠາເວນ, ອິຕິ ໂສ ສຈ຺ຈສມ຺ມໂຕ.

ອິຕິ ຕຈ຺ຉາວິປລ຺ລາສ-ຠູຕຠາວໍ ຈຕູສ຺ວປິ;

ທຸກ຺ຂາທີສ຺ວວິເສເສນ, ສຈ຺ຈຏ຺ຐໍ ອາຫຸ ປຓ຺ຑິຕາຕິ.

ໂສ ປນາຍໍ ສຈ຺ຈສທ຺ໂທ ອເນເກສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ທິສ຺ສຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠເຓ ນ ກຸຊ຺ເຌຍ຺ຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໒໒໔) ວາຈາສຈ຺ເຈ. ‘‘ສຈ຺ເຈ ຐິຕາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈາ’’ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໒.໒໑.໔໓໓) ວິຣຕິສຈ຺ເຈ. ‘‘ກສ຺ມາ ນຸ ສຈ຺ຈານິ ວທນ຺ຕິ ນານາ, ປວາທິຍາເສ ກຸສລາວທານາ’’ຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໘໙໑) ທິຏ຺ຐິສຈ຺ເຈ. ‘‘ເອກຎ຺ຫິ ສຈ຺ຈໍ ນ ທຸຕີຍມຕ຺ຖິ, ຍສ຺ມິໍ ປຊາ ໂນ ວິວເທ ປຊານ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໘໙໐; ມຫານິ. ໑໑໙) ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ເຈ ນິພ຺ພາເນ ເຈວ ມຄ຺ເຄ ຈ. ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ກຕິ ກຸສລາ ກຕິ ອກຸສລາ’’ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໒໑໖) ອຣິຍສຈ຺ເຈ. ສ຺ວາຍມິຘາປິ ອຣິຍສຈ຺ເຈ ປວຕ຺ຕຕີຕິ.

ນິທ຺ເທສວາຣສງ຺ຄຫິຕສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຸທ຺ເທສສ຺ສ

ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒. ອິທານິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຸທ຺ເທສສງ຺ຄຫິເຕ ຘມ຺ເມ ປເຠທໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ກຖໍ ອິເມ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິອາທິ ນິທ຺ເທສວາໂຣ ອາຣທ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍນິທ຺ເທສາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ອາທິໂຕ ເອກກາທິວເສນ ທສ ທສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ທສຸຕ຺ຕຣປຣິຍາເຍນ ສໍສນ຺ເທຕ຺ວາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐານິ. ເຕສຸ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍນິທ຺ເທເສ ຕາວ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາຕິ ກາມຠວາທີສຸ ສຎ຺ຎາຠວາທີສຸ ເອກໂວກາຣຠວາທີສຸ ຈ ສພ຺ພຠເວສຸ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ. ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິກາຕິ ອາຫາຣໂຕ ຐິຕິ ເອເຕສນ຺ຕິ ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິກາ. ຐິຕີຕິ ເຈຕ຺ຖ ສກກ຺ຂເຓ ອຕ຺ຖິຕາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ອິຕິ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ຐິຕິເຫຕຸ ອາຫາໂຣ ນາ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ອຘິເກນ ຎາເຓນ ຊານິຕພ຺ໂພ. ປຈ຺ຈເຍ ຫິ ອຠິຎ຺ຎາເຕ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນາປິ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ໂຫນ຺ຕິ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາເປກ຺ຂຕ຺ຕາ. ເອເຕນ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ນນຸ ຈ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕາ ເທວາ ອເຫຕຸກາ ອນາຫາຣາ ອຜສ຺ສກາ’’ຕິອາທິ (ວິຠ. ໑໐໑໗), ຕໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ. ຕຎ຺ຈ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ເຕສຎ຺ຫິ ຌານໍ ອາຫາໂຣຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຫາຣາ ຠູຕານໍ ວາ ສຕ຺ຕານໍ ຐິຕິຍາ, ສມ຺ຠເວສີນໍ ວາ ອນຸຄ຺ຄຫາຍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ ໂອຬາຣິໂກ ວາ ສຸຂຸໂມ ວາ, ຜສ຺ໂສ ທຸຕິໂຍ, ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ ຕຕິຍາ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ຈຕຸຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໑) ອິທໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ. ອິທມ຺ປິ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ສຸຕ຺ເຕ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ອາຫາຣລກ຺ຂຓາວ ຘມ຺ມາ ອາຫາຣາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອິຘ ປນ ປຣິຍາເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ ອາຫາໂຣຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ສພ຺ພສງ຺ຂຕຘມ຺ມານຎ຺ຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ໂສ ຈ ຍໍ ຍໍ ຜລໍ ຊເນຕິ, ຕໍ ຕໍ ອາຫຣຕິ ນາມ. ຕສ຺ມາ ອາຫາໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ອວິຊ຺ຊມ຺ປາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຫາຣໍ ວທາມິ, ໂນ ອນາຫາຣໍ. ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອວິຊ຺ຊາຍ ອາຫາໂຣ? ‘ປຎ຺ຈ ນີວຣຓາ’ຕິສ຺ສ ວຈນີຍໍ. ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓປາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຫາເຣ ວທາມິ, ໂນ ອນາຫາເຣ. ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ນີວຣຓານໍ ອາຫາໂຣ. ‘ອໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ’ຕິສ຺ສ ວຈນີຍ’’ນ຺ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໑໐.໖໑). ອຍໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ປຈ຺ຈຍາຫາເຣ ຄຫິເຕ ປຣິຍາຍາຫາໂຣປິ ນິປ຺ປຣິຍາຍາຫາໂຣປິ ສພ຺ໂພ ຄຫິໂຕວ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອສຎ຺ຎຠເວ ປຈ຺ຈຍາຫາໂຣ ລພ຺ຠຕິ. ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ຫິ ພຸທ຺ເຘ ຕິຕ຺ຖາຍຕເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວາໂຍກສິເຓ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ຘີ ຈິຕ຺ຕໍ, ຘີ ຈິຕ຺ຕໍ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນາມ ອຠາໂວເຍວ ສາຘຸ. ຈິຕ຺ຕຎ຺ຫິ ນິສ຺ສາຍ ວຘພນ຺ຘນາທິປຈ຺ຈຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຈິຕ຺ເຕ ອສຕິ ນຕ຺ເຖຕ’’ນ຺ຕິ ຂນ຺ຕິໍ ຣຸຈິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອປຣິຫີນຊ຺ຌານາ ກາລໍກຕ຺ວາ ອສຎ຺ຎຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ໂຍ ຍສ຺ສ ອິຣິຍາປໂຖ ມນຸສ຺ສໂລເກ ປຓິຫິໂຕ ອໂຫສິ, ໂສ ເຕນ ອິຣິຍາປເຖນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ກປ຺ປສຕານິ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເອຕ຺ຕກໍ ອທ຺ຘານໍ ນິປນ຺ໂນ ວິຍ ນິສິນ຺ໂນ ວິຍ ຐິໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ. ເອວຣູປານຎ຺ຈ ສຕ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈຍາຫາໂຣ ລພ຺ຠຕິ. ເຕ ຫິ ຍໍ ຌານໍ ຠາເວຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ຕເທ ເນສໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຊິຍາເວເຄນ ຂິຕ຺ຕສໂຣ ຍາວ ຊິຍາເວໂຄ ອຕ຺ຖິ, ຕາວ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ຍາວ ຌານປຈ຺ຈໂຍ ອຕ຺ຖິ, ຕາວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ນິຏ຺ຐິເຕ ຂີຓເວໂຄ ສໂຣ ວິຍ ປຕນ຺ຕິ.

ເຍ ປນ ເຕ ເນຣຍິກາ ‘‘ເນວຸຏ຺ຐານຜລູປຊີວິໂນ ນ ປຸຎ຺ຎຜລູປຊີວິໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ໂກ ອາຫາໂຣຕິ? ເຕສໍ ກມ຺ມເມວ ອາຫາໂຣຕິ. ກິໍ ປຎ຺ຈ ອາຫາຣາ ອຕ຺ຖີຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈ, ນ ປຎ຺ຈາ’’ຕິ ອິທໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ນນຸ ‘‘ປຈ຺ຈໂຍ ອາຫາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ເຍນ ກມ຺ເມນ ເຕ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ຕເທວ ເຕສໍ ຐິຕິປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ອາຫາໂຣ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ຕາວ ກາລໍ ກໂຣຕິ, ຍາວ ນ ຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ພ຺ຍນ຺ຕີ ໂຫຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໓໖; ມ. ນິ. ໓.໒໕໐). ຕສ຺ມາ ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິກາຕິ ປຈ຺ຈຍຏ຺ຐິຕິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກພຬີກາຣໍ ອາຫາຣໍ ອາຣພ຺ຠາຕິ ເຈຕ຺ຖ ວິວາໂທ ນ ກາຕພ຺ໂພ. ມຸເຂ ອຸປ຺ປນ຺ນເຂໂຬປິ ຫິ ເຕສໍ ອາຫາຣກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕິ. ເຂໂຬ ຫິ ນິຣເຍ ທຸກ຺ຂເວທນີໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ສຄ຺ເຄ ສຸຂເວທນີໂຍ. ອິຕິ ກາມຠເວ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາຣາ, ຣູປາຣູປຠເວສຸ ຐເປຕ຺ວາ ອສຎ຺ຎຠວໍ ເສສານໍ ຕໂຍ, ອສຎ຺ຎານຎ຺ເຈວ ອວເສສານຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍາຫາໂຣຕິ ອິມິນາ ອາຫາເຣນ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິກາ.

ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາຕິ ຈ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາ ຘມ຺ມເທສນາ, ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຠຄວໂຕປິ ຫິ ຘມ຺ມປຸຄ຺ຄລານໍ ວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘາ ເທສນາ – ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານາ ຘມ຺ມເທສນາ, ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານາ ປຸຄ຺ຄລເທສນາ, ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາ ປຸຄ຺ຄລເທສນາ, ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາ ຘມ຺ມເທສນາຕິ. ‘‘ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎໍ ເອກຘມ຺ມມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ, ຍໍ ເອວໍ ຠາວິຕໍ ກມ຺ມນິຍໍ ໂຫຕິ, ຍຖຍິທໍ ຈິຕ຺ຕໍ. ຈິຕ຺ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວິຕໍ ກມ຺ມນິຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໒) ເອວຣູປີ ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານາ ຘມ຺ມເທສນາ. ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ ຍໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ ກຎ຺ຈິ ສງ຺ຂາຣໍ ນິຈ຺ຈໂຕ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໖໘) ເອວຣູປີ ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານາ ປຸຄ຺ຄລເທສນາ. ‘‘ເອກປຸຄ຺ຄໂລ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໗໐, ໓໐໙), ເອວຣູປີ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາ ປຸຄ຺ຄລເທສນາ. ‘‘ເອກປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຠິກ຺ຂເວ, ປາຕຸຠາວາ ມຫໂຕ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ປາຕຸຠາໂວ ໂຫຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໗໕-໑໘໖) ເອວຣູປີ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາ ຘມ຺ມເທສນາ. ຕາສຸ ອິຘ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາ ຘມ຺ມເທສນາ. ອຸປຣິ ຍາວ ທສກາ ຘມ຺ມານໍເຍວ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕຄ຺ຄຫເຓນ ຘມ຺ມຄ຺ຄຫຓໍ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ວິເສເສນ ວາ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານປຣິຍາປນ຺ນຘມ຺ມານໍເຍວ ອຘິເກນ ຎາເຓນ ສຠາວໂຕ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ສງ຺ຂາເຣ ອຸປາທາຍ ສຕ຺ໂຕຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕສມ຺ຠວໂຕ ວາ ຜໂລປຈາເຣນ ສງ຺ຂາຣາ ‘‘ສຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ໂກຈິ ສຕ຺ໂຕ ປຈ຺ຈຍຏ຺ຐິຕິໂກ ອຕ຺ຖິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສງ຺ຂາເຣຫິ, ໂວຫາຣວເສນ ປນ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວເມເຕນ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ.

ທ຺ເວ ຘາຕຸໂຍຕິ ສງ຺ຂຕາ ຈ ຘາຕຸ ອສງ຺ຂຕາ ຈ ຘາຕຸ. ຕຕ຺ຖ ອເນເກຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສງ຺ຄມ຺ມ ກຕາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ສງ຺ຂຕາ ຘາຕຸ, ເກຫິຈິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອກຕໍ ນິພ຺ພານໍ ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕຸ.

ຕິສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍຕິ ກາມຘາຕຸ ຣູປຘາຕຸ ອຣູປຘາຕຸ (ວິຠ. ໑໘໑-໑໘໒). ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ກາມຘາຕຸ? ເຫຏ຺ຐໂຕ ອວີຈິນິຣຍໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຣິຕ຺ວາ ອຸປຣິໂຕ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີ ເທເວ ອນ຺ໂຕກຣິຕ຺ວາ ຍໍ ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ເອຕ຺ຖາວຈຣາ ເອຕ຺ຖ ປຣິຍາປນ຺ນາ ຂນ຺ຘາ ຘາຕູ ອາຍຕນາ ຣູປາ ເວທນາ ສຎ຺ຎາ ສງ຺ຂາຣາ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກາມຘາຕຸ (ວິຠ. ໑໘໒; ຘ. ສ. ໑໒໘໗). ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ຣູປຘາຕຸ? ເຫຏ຺ຐໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຣິຕ຺ວາ ອຸປຣິໂຕ ອກນິຏ຺ເຐ ເທເວ ອນ຺ໂຕກຣິຕ຺ວາ ຍໍ ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ເອຕ຺ຖາວຈຣາ ເອຕ຺ຖ ປຣິຍາປນ຺ນາ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ວາ ອຸປປນ຺ນສ຺ສ ວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣິສ຺ສ ວາ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຣູປຘາຕຸ. ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ອຣູປຘາຕຸ? ເຫຏ຺ຐໂຕ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນູປເຄ ເທເວ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຣິຕ຺ວາ ອຸປຣິໂຕ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນູປເຄ ເທເວ ອນ຺ໂຕກຣິຕ຺ວາ ຍໍ ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ເອຕ຺ຖາວຈຣາ ເອຕ຺ຖ ປຣິຍາປນ຺ນາ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ວາ ອຸປປນ຺ນສ຺ສ ວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣິສ຺ສ ວາ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຣູປຘາຕຸ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ກາມຘາຕູຕິ ກາມຠໂວ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ຣູປຘາຕູຕິ ຣູປຠໂວ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ອຣູປຘາຕູຕິ ອຣູປຠໂວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ລພ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ທສຸຕ຺ຕຣປຣິຍາເຍນ ໂຍຊນາ.

ສງ຺ຄີຕິປຣິຍາເຍນ ປນ ‘‘ຕິສ຺ໂສ ກຸສລຘາຕຸໂຍ – ເນກ຺ຂມ຺ມຘາຕຸ ອພ຺ຍາປາທຘາຕຸ ອວິຫິໍສາຘາຕຸ. ອປຣາປິ ຕິສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ – ຣູປຘາຕຸ ອຣູປຘາຕຸ ນິໂຣຘຘາຕຸ. ອປຣາປິ ຕິສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ – ຫີນາ ຘາຕຸ ມຊ຺ຌິມາ ຘາຕຸ ປຓີຕາ ຘາຕູ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໓.໓໐໕) ວຸຕ຺ຕາ ຘາຕຸໂຍປິ ເອຕ຺ຖ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ (ວິຠ. ໑໘໑-໑໘໒). ເນກ຺ຂມ຺ມປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຕກ຺ໂກ ວິຕກ຺ໂກ…ເປ… ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມຘາຕຸ. ສພ຺ເພປິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ເນກ຺ຂມ຺ມຘາຕຸ. ອພ຺ຍາປາທປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຕກ຺ໂກ ວິຕກ຺ໂກ…ເປ… ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ອພ຺ຍາປາທຘາຕຸ. ຍາ ສຕ຺ເຕສຸ ເມຕ຺ຕິ ເມຕ຺ຕາຍນາ ເມຕ຺ຕາຍິຕຕ຺ຕໍ ເມຕ຺ຕາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອພ຺ຍາປາທຘາຕຸ. ອວິຫິໍສາປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຕກ຺ໂກ ວິຕກ຺ໂກ…ເປ… ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ອວິຫິໍສາຘາຕຸ. ຍາ ສຕ຺ເຕສຸ ກຣຸຓາ ກຣຸຓາຍນາ ກຣຸຓາຍິຕຕ຺ຕໍ ກຣຸຓາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອວິຫິໍສາຘາຕຸ (ວິຠ. ໑໘໒). ຣູປາຣູປຘາຕຸໂຍ ວຸຕ຺ຕາເຍວ. ນິໂຣຘຘາຕຸ ນິພ຺ພານໍ. ຫີນາ ຘາຕຸ ທ຺ວາທສາກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ, ມຊ຺ຌິມາ ຘາຕຸ ອວເສສາ ເຕຠູມກຘມ຺ມາ. ປຓີຕາ ຘາຕຸ ນວ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ. ສພ຺ພາປິ ຈ ນິຊ຺ຊີວຏ຺ເຐນ ຘາຕຸ.

ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານີຕິ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ, ທຸກ຺ຂສມຸທຍໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ, ທຸກ຺ຂນິໂຣຘໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ, ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ. ອິເມສໍ ວຓ຺ຓນາ ສຈ຺ຈວິສ຺ສຊ຺ຊເນສຸເຍວ ຠວິສ຺ສຕິ.

ປຎ຺ຈ ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນານີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຫິຕຕ຺ຖາຍ ປເຣຫິ ປວຕ຺ຕິຕຘມ຺ມເທສນາສວນໍ, ປເຣສໍ ຫິຕຕ຺ຖາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຍຖາສຸຕຘມ຺ມເທສນາ, ຍຖາສຸຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ສຊ຺ຌາຍກຣຓໍ, ຍຖາສຸຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ເຈຕສາ ອນຸວິຕກ຺ກນໍ, ກສິຓາສຸຠາທີສຸ ອນຸກູລໍ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ, ອິມານິ ປຎ຺ຈ ວິມຸຈ຺ຈນກາຣຓານິ. ຍຖາຫ –

‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອຎ຺ຎຕໂຣ ວາ ຄຣຸຏ຺ຐານິໂຍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ, ຍຖາ ຍຖາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອຎ຺ຎຕໂຣ ວາ ຄຣຸຏ຺ຐານິໂຍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ, ຕຖາ ຕຖາ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ອຕ຺ຖປຏິສໍເວທີ ຈ ໂຫຕິ ຘມ຺ມປຏິສໍເວທີ ຈ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖປຏິສໍເວທິໂນ ຘມ຺ມປຏິສໍເວທິໂນ ປາໂມຊ຺ຊໍ ຊາຍຕິ, ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ, ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວເທຕິ, ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ, ອິທໍ ປຐມໍ ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ນ ເຫວ ໂຂ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອຎ຺ຎຕໂຣ ວາ ຄຣຸຏ຺ຐານິໂຍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ, ອປິ ຈ ໂຂ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ປເຣສໍ ເທເສຕິ. ຍຖາ ຍຖາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ…ເປ… ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ອິທໍ ທຸຕິຍໍ ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ນເຫວ ໂຂ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອຎ຺ຎຕໂຣ ວາ ຄຣຸຏ຺ຐານິໂຍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ, ນາປິ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ປເຣສໍ ເທເສຕິ, ອປິ ຈ ໂຂ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣຕິ. ຍຖາ ຍຖາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ…ເປ… ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ອິທໍ ຕຕິຍໍ ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ນເຫວ ໂຂ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອຎ຺ຎຕໂຣ ວາ ຄຣຸຏ຺ຐານິໂຍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ, ນາປິ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ປເຣສໍ ເທເສຕິ, ນາປິ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣຕິ, ນາປິ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ເຈຕສາ ອນຸວິຕກ຺ເກຕິ ອນຸວິຈາເຣຕິ ມນສານຸເປກ຺ຂຕິ, ອປິ ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ ສຸມນສິກຕໍ ສູປຘາຣິຕໍ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘໍ ປຎ຺ຎາຍ, ຍຖາ ຍຖາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ ສຸມນສິກຕໍ ສູປຘາຣິຕໍ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘໍ ປຎ຺ຎາຍ ຕຖາ ຕຖາ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ອຕ຺ຖປຏິສໍເວທີ ຈ ໂຫຕິ ຘມ຺ມປຏິສໍເວທີ ຈ. ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖປຏິສໍເວທິໂນ ຘມ຺ມປຏິສໍເວທິໂນ ປາໂມຊ຺ຊໍ ຊາຍຕິ, ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ, ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວເທຕິ, ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ອິທໍ ປຎ຺ຈມໍ ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໒໖; ທີ. ນິ. ໓.໓໒໒).

ຉ ອນຸຕ຺ຕຣິຍານີຕິ ເອຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ເອເຕສໍ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ອນຸຕ຺ຕຣານິ, ອນຸຕ຺ຕຣານິ ເອວ ອນຸຕ຺ຕຣິຍານິ, ເຊຏ຺ຐການີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ຉຍິມານິ (ອ. ນິ. ໖.໘, ໓໐), ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸຕ຺ຕຣິຍານິ. ກຕມານິ ຉ? ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ສວນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ລາຠານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ສິກ຺ຂານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ປາຣິຈຣິຍານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ອນຸສ຺ສຕານຸຕ຺ຕຣິຍນ຺ຕິ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ຫຕ຺ຖິຣຕນມ຺ປິ ທສ຺ສນາຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອສ຺ສຣຕນມ຺ປິ ທສ຺ສນາຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ມຓິຣຕນມ຺ປິ ທສ຺ສນາຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຸຈ຺ຈາວຈໍ ວາ ປນ ທສ຺ສນາຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກໍ ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ນໍ ທສ຺ສນາຍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຕ຺ເຖຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທສ຺ສນໍ, ເນຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວທາມິ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ເອຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທສ຺ສນໍ ຫີນໍ ຄມ຺ມໍ ໂປຖຸຊ຺ຊນິກໍ ອນຣິຍໍ ອນຕ຺ຖສໍຫິຕໍ ນ ນິພ຺ພິທາຍ ນ ວິຣາຄາຍ ນ ນິໂຣຘາຍ ນ ອຸປສມາຍ ນ ອຠິຎ຺ຎາຍ ນ ສມ຺ໂພຘາຍ ນ ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ໂຍ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕໍ ວາ ຕຖາຄຕສາວກໍ ວາ ທສ຺ສນາຍ ຄຈ຺ຉຕິ ນິວິຏ຺ຐສທ຺ໂຘ ນິວິຏ຺ຐເປໂມ ເອກນ຺ຕຄໂຕ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ. ເອຕທານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທສ຺ສນານໍ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ໂສກປຣິເທວານໍ ສມຕິກ຺ກມາຍ ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຍ ຎາຍສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ, ຍທິທໍ ຕຖາຄຕໍ ວາ ຕຖາຄຕສາວກໍ ວາ ທສ຺ສນາຍ ຄຈ຺ຉຕິ ນິວິຏ຺ຐສທ຺ໂຘ ນິວິຏ຺ຐເປໂມ ເອກນ຺ຕຄໂຕ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ. ອິຕິ ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ.

‘‘ສວນານຸຕ຺ຕຣິຍຎ຺ຈ ກຖໍ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ເຠຣິສທ຺ທມ຺ປິ ສວນາຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ວີຓາສທ຺ທມ຺ປິ ສວນາຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຄີຕສທ຺ທມ຺ປິ ສວນາຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຸຈ຺ຈາວຈໍ ວາ ປນ ສວນາຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ສມຓສ຺ສ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກສ຺ສ ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ນສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຕ຺ເຖຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສວນໍ, ເນຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວທາມິ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ເອຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສວນໍ ຫີນໍ…ເປ… ນ ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ໂຍ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ວາ ຕຖາຄຕສາວກສ຺ສ ວາ ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍ ຄຈ຺ຉຕິ ນິວິຏ຺ຐສທ຺ໂຘ ນິວິຏ຺ຐເປໂມ ເອກນ຺ຕຄໂຕ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ. ເອຕທານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສວນານໍ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ…ເປ… ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ, ຍທິທໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວາ ຕຖາຄຕສາວກສ຺ສ ວາ ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍ ຄຈ຺ຉຕິ ນິວິຏ຺ຐສທ຺ໂຘ ນິວິຏ຺ຐເປໂມ ເອກນ຺ຕຄໂຕ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສວນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ. ອິຕິ ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ສວນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ.

‘‘ລາຠານຸຕ຺ຕຣິຍຎ຺ຈ ກຖໍ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຕ຺ຕລາຠມ຺ປິ ລຠຕິ, ທາຣລາຠມ຺ປິ ລຠຕິ, ຘນລາຠມ຺ປິ ລຠຕິ, ອຸຈ຺ຈາວຈໍ ວາ ປນ ລາຠມ຺ປິ ລຠຕິ. ສມເຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ວາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິເກ ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ເນ ສທ຺ຘໍ ປຏິລຠຕິ. ອຕ຺ເຖໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ລາໂຠ, ເນໂສ ນຕ຺ຖີຕິ ວທາມິ. ໂສ ຈ ໂຂ ເອໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ລາໂຠ ຫີໂນ…ເປ… ນ ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ໂຍ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕ ວາ ຕຖາຄຕສາວເກ ວາ ສທ຺ຘໍ ປຏິລຠຕິ ນິວິຏ຺ຐສທ຺ໂຘ ນິວິຏ຺ຐເປໂມ ເອກນ຺ຕຄໂຕ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ. ເອຕທານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ລາຠານໍ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ…ເປ… ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ, ຍທິທໍ ຕຖາຄເຕ ວາ ຕຖາຄຕສາວເກ ວາ ສທ຺ຘໍ ປຏິລຠຕິ ນິວິຏ຺ຐສທ຺ໂຘ ນິວິຏ຺ຐເປໂມ ເອກນ຺ຕຄໂຕ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ລາຠານຸຕ຺ຕຣິຍໍ. ອິຕິ ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ສວນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ລາຠານຸຕ຺ຕຣິຍໍ.

‘‘ສິກ຺ຂານຸຕ຺ຕຣິຍຎ຺ຈ ກຖໍ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ຫຕ຺ຖິສ຺ມິມ຺ປິ ສິກ຺ຂຕິ, ອສ຺ສສ຺ມິມ຺ປິ ສິກ຺ຂຕິ, ຣຖສ຺ມິມ຺ປິ ສິກ຺ຂຕິ, ຘນຸສ຺ມິມ຺ປິ ສິກ຺ຂຕິ, ຖຣຸສ຺ມິມ຺ປິ ສິກ຺ຂຕິ, ອຸຈ຺ຈາວຈໍ ວາ ປນ ສິກ຺ຂຕິ, ສມຓສ຺ສ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກສ຺ສ ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ນສ຺ສ ສິກ຺ຂຕິ. ອຕ຺ເຖສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂາ, ເນສາ ນຕ຺ຖີຕິ ວທາມິ. ສາ ຈ ໂຂ ເອສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂາ ຫີນາ…ເປ… ນ ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ໂຍ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຘິສີລມ຺ປິ ສິກ຺ຂຕິ, ອຘິຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ສິກ຺ຂຕິ, ອຘິປຎ຺ຎມ຺ປິ ສິກ຺ຂຕິ ນິວິຏ຺ຐສທ຺ໂຘ ນິວິຏ຺ຐເປໂມ ເອກນ຺ຕຄໂຕ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ. ເອຕທານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂານໍ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ…ເປ… ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ, ຍທິທໍ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຘິສີລມ຺ປິ ສິກ຺ຂຕິ, ອຘິຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ສິກ຺ຂຕິ, ອຘິປຎ຺ຎມ຺ປິ ສິກ຺ຂຕິ ນິວິຏ຺ຐສທ຺ໂຘ ນິວິຏ຺ຐເປໂມ ເອກນ຺ຕຄໂຕ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂານຸຕ຺ຕຣິຍໍ. ອິຕິ ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ສວນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ລາຠານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ສິກ຺ຂານຸຕ຺ຕຣິຍໍ.

‘‘ປາຣິຈຣິຍານຸຕ຺ຕຣິຍຎ຺ຈ ກຖໍ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ຂຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ປຣິຈຣຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓມ຺ປິ ປຣິຈຣຕິ, ຄຫປຕິມ຺ປິ ປຣິຈຣຕິ, ອຸຈ຺ຈາວຈໍ ວາ ປນ ປຣິຈຣຕິ, ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກໍ ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ນໍ ປຣິຈຣຕິ. ອຕ຺ເຖສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຣິຈຣິຍາ, ເນສາ ນຕ຺ຖີຕິ ວທາມິ. ສາ ຈ ໂຂ ເອສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຣິຈຣິຍາ ຫີນາ…ເປ… ນ ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ໂຍ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕໍ ວາ ຕຖາຄຕສາວກໍ ວາ ປຣິຈຣຕິ ນິວິຏ຺ຐສທ຺ໂຘ ນິວິຏ຺ຐເປໂມ ເອກນ຺ຕຄໂຕ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ. ເອຕທານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຣິຈຣິຍານໍ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ…ເປ… ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ, ຍທິທໍ ຕຖາຄຕໍ ວາ ຕຖາຄຕສາວກໍ ວາ ປຣິຈຣຕິ ນິວິຏ຺ຐສທ຺ໂຘ ນິວິຏ຺ຐເປໂມ ເອກນ຺ຕຄໂຕ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຣິຈຣິຍານຸຕ຺ຕຣິຍໍ. ອິຕິ ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ສວນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ລາຠານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ສິກ຺ຂານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ປາຣິຈຣິຍານຸຕ຺ຕຣິຍໍ.

‘‘ອນຸສ຺ສຕານຸຕ຺ຕຣິຍຎ຺ຈ ກຖໍ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຕ຺ຕລາຠມ຺ປິ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ທາຣລາຠມ຺ປິ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ຘນລາຠມ຺ປິ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ອຸຈ຺ຈາວຈໍ ວາ ປນ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກໍ ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ນໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ອຕ຺ເຖສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸສ຺ສຕິ, ເນສາ ນຕ຺ຖີຕິ ວທາມິ. ສາ ຈ ໂຂ ເອສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸສ຺ສຕິ ຫີນາ…ເປ… ນ ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ໂຍ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕໍ ວາ ຕຖາຄຕສາວກໍ ວາ ອນຸສ຺ສຣຕິ ນິວິຏ຺ຐສທ຺ໂຘ ນິວິຏ຺ຐເປໂມ ເອກນ຺ຕຄໂຕ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ. ເອຕທານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸສ຺ສຕີນໍ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ…ເປ… ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ, ຍທິທໍ ຕຖາຄຕໍ ວາ ຕຖາຄຕສາວກໍ ວາ ອນຸສ຺ສຣຕິ ນິວິຏ຺ຐສທ຺ໂຘ ນິວິຏ຺ຐເປໂມ ເອກນ຺ຕຄໂຕ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸສ຺ສຕານຸຕ຺ຕຣິຍໍ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉ ອນຸຕ຺ຕຣິຍານີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໖.໓໐).

ສຕ຺ຕ ນິທ຺ທສວຕ຺ຖູນີຕິ ເອຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ທສາຕິ ນິທ຺ທໂສ. ນິທ຺ທສສ຺ສ ນິທ຺ທສຠາວສ຺ສ ວຕ຺ຖູນິ ກາຣຓານິ ນິທ຺ທສວຕ຺ຖູນິ. ຂີຓາສໂວ ຫິ ທສວສ຺ສກາເລ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ປຸນ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ອຠາວາ ປຸນ ທສວສ຺ໂສ ນ ໂຫຕີຕິ ນິທ຺ທໂສຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ທສວສ຺ໂສວ ນ ໂຫຕິ, ນວວສ຺ໂສປິ…ເປ… ເອກມຸຫຸຕ຺ຕິໂກປິ ນ ໂຫຕິເຍວ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ທສວສ຺ສກາເລ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ສຕ຺ຕວສ຺ສິກກາເລ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕປິ ນິສ຺ສຕ຺ໂຕ ນິທ຺ທໂສ ນິມຸຫຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິເຍວ. ຕິຕ຺ຖິຍສມເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໂວຫາຣໍ ປນ ສາສເນ ຂີຓາສວສ຺ສ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕາທິສສ຺ສ ອຠາວໍ, ອິຘ ຈ ສພ຺ຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ຕາທິສສຠາວສ຺ສ ກາຣຓານິ ‘‘ສຕ຺ຕ ນິທ຺ທສວຕ຺ຖູນີ’’ຕິ ອາຫ. ຍຖາຫ –

‘‘ສຕ຺ຕິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິທ຺ທສວຕ຺ຖູນິ. ກຕມານິ ສຕ຺ຕ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສິກ຺ຂາສມາທາເນ ຕິພ຺ພຈ຺ຉນ຺ໂທ ໂຫຕິ, ອາຍຕິຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາສມາທາເນ ອວິຄຕເປໂມ. ຘມ຺ມນິສນ຺ຕິຍາ ຕິພ຺ພຈ຺ຉນ຺ໂທ ໂຫຕິ, ອາຍຕິຎ຺ຈ ຘມ຺ມນິສນ຺ຕິຍາ ອວິຄຕເປໂມ. ອິຈ຺ຉາວິນເຍ ຕິພ຺ພຈ຺ຉນ຺ໂທ ໂຫຕິ, ອາຍຕິຎ຺ຈ ອິຈ຺ຉາວິນເຍ ອວິຄຕເປໂມ. ປຏິສລ຺ລາເນ ຕິພ຺ພຈ຺ຉນ຺ໂທ ໂຫຕິ, ອາຍຕິຎ຺ຈ ປຏິສລ຺ລາເນ ອວິຄຕເປໂມ. ວີຣິຍາຣມ຺ເຠ ຕິພ຺ພຈ຺ຉນ຺ໂທ ໂຫຕິ, ອາຍຕິຎ຺ຈ ວີຣິຍາຣມ຺ເຠ ອວິຄຕເປໂມ. ສຕິເນປກ຺ເກ ຕິພ຺ພຈ຺ຉນ຺ໂທ ໂຫຕິ, ອາຍຕິຎ຺ຈ ສຕິເນປກ຺ເກ ອວິຄຕເປໂມ. ທິຏ຺ຐິປຏິເວເຘ ຕິພ຺ພຈ຺ຉນ຺ໂທ ໂຫຕິ, ອາຍຕິຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐິປຏິເວເຘ ອວິຄຕເປໂມ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕ ນິທ຺ທສວຕ຺ຖູນີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໗.໒໐).

ເຖໂຣປິ ຕເຖວ ເທສນໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຕ ນິທ຺ທສວຕ຺ຖູນີ’’ຕິ ອາຫ.

ອຏ຺ຐ ອຠິຠາຍຕນານີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິຠຸຍ຺ຍມານານິ ອາຍຕນານິ ເອເຕສໍ ຌານານນ຺ຕິ ອຠິຠາຍຕນານິ, ຌານານິ. ອາຍຕນານີຕິ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ອາຍຕນສງ຺ຂາຕານິ ກສິຓາຣມ຺ມຓານິ. ຎາຓຸຕ຺ຕຣິໂກ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິສທຎາໂຓ ‘‘ກິໍ ເອຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມເຓ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ນ ມຍ຺ຫໍ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາກຣເຓ ຠາໂຣ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ, ຕານິ ອາຣມ຺ມຓານິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ສຫ ນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທເນເວຕ຺ຖ ອປ຺ປນໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ອຸປ຺ປາທິຕານິ ຌານານິ ‘‘ອຠິຠາຍຕນານີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

‘‘ກຕມານິ (ອ. ນິ. ໘.໖໕) ອຏ຺ຐ? ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣູປສຎ຺ຎີ ເອໂກ ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕິ ປຣິຕ຺ຕານິ ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓານິ, ‘ຕານິ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ຊານາມິ ປສ຺ສາມີ’ຕິ ເອວໍສຎ຺ຎີ ໂຫຕິ. ອິທໍ ປຐມໍ ອຠິຠາຍຕນໍ.

‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣູປສຎ຺ຎີ ເອໂກ ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕິ ອປ຺ປມາຓານິ ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓານິ, ‘ຕານິ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ຊານາມິ ປສ຺ສາມີ’ຕິ ເອວໍສຎ຺ຎີ ໂຫຕິ. ອິທໍ ທຸຕິຍໍ ອຠິຠາຍຕນໍ.

‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຣູປສຎ຺ຎີ ເອໂກ ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕິ ປຣິຕ຺ຕານິ ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓານິ, ‘ຕານິ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ຊານາມິ ປສ຺ສາມີ’ຕິ ເອວໍສຎ຺ຎີ ໂຫຕິ. ອິທໍ ຕຕິຍໍ ອຠິຠາຍຕນໍ.

‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຣູປສຎ຺ຎີ ເອໂກ ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕິ ອປ຺ປມາຓານິ ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓານິ, ‘ຕານິ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ຊານາມິ ປສ຺ສາມີ’ຕິ ເອວໍສຎ຺ຎີ ໂຫຕິ. ອິທໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອຠິຠາຍຕນໍ.

‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຣູປສຎ຺ຎີ ເອໂກ ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕິ ນີລານິ ນີລວຓ຺ຓານິ ນີລນິທສ຺ສນານິ ນີລນິຠາສານິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ອຸມາປຸປ຺ຜໍ ນີລໍ ນີລວຓ຺ຓໍ ນີລນິທສ຺ສນໍ ນີລນິຠາສໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ວາ ປນ ຕໍ ວຕ຺ຖໍ ພາຣາຓເສຍ຺ຍກໍ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຏ຺ຐໍ ນີລໍ ນີລວຓ຺ຓໍ ນີລນິທສ຺ສນໍ ນີລນິຠາສໍ, ເອວເມວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຣູປສຎ຺ຎີ ເອໂກ ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕິ ນີລານິ ນີລວຓ຺ຓານິ ນີລນິທສ຺ສນານິ ນີລນິຠາສານິ, ‘ຕານິ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ຊານາມິ ປສ຺ສາມີ’ຕິ ເອວໍສຎ຺ຎີ ໂຫຕິ. ອິທໍ ປຎ຺ຈມໍ ອຠິຠາຍຕນໍ.

‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຣູປສຎ຺ຎີ ເອໂກ ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕິ ປີຕານິ ປີຕວຓ຺ຓານິ ປີຕນິທສ຺ສນານິ ປີຕນິຠາສານິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ກຓິກາຣປຸປ຺ຜໍ ປີຕໍ ປີຕວຓ຺ຓໍ ປີຕນິທສ຺ສນໍ ປີຕນິຠາສໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ວາ ປນ ຕໍ ວຕ຺ຖໍ ພາຣາຓເສຍ຺ຍກໍ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຏ຺ຐໍ ປີຕໍ ປີຕວຓ຺ຓໍ ປີຕນິທສ຺ສນໍ ປີຕນິຠາສໍ, ເອວເມວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຣູປສຎ຺ຎີ ເອໂກ ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕິ ປີຕານິ ປີຕວຓ຺ຓານິ ປີຕນິທສ຺ສນານິ ປີຕນິຠາສານິ, ‘ຕານິ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ຊານາມິ ປສ຺ສາມີ’ຕິ ເອວໍສຎ຺ຎີ ໂຫຕິ. ອິທໍ ຉຏ຺ຐໍ ອຠິຠາຍຕນໍ.

‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຣູປສຎ຺ຎີ ເອໂກ ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕິ ໂລຫິຕການິ ໂລຫິຕກວຓ຺ຓານິ ໂລຫິຕກນິທສ຺ສນານິ ໂລຫິຕກນິຠາສານິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພນ຺ຘຸຊີວກປຸປ຺ຜໍ ໂລຫິຕກໍ ໂລຫິຕກວຓ຺ຓໍ ໂລຫິຕກນິທສ຺ສນໍ ໂລຫິຕກນິຠາສໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ວາ ປນ ຕໍ ວຕ຺ຖໍ ພາຣາຓເສຍ຺ຍກໍ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຏ຺ຐໍ ໂລຫິຕກໍ ໂລຫິຕກວຓ຺ຓໍ ໂລຫິຕກນິທສ຺ສນໍ ໂລຫິຕກນິຠາສໍ, ເອວເມວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຣູປສຎ຺ຎີ ເອໂກ ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕິ ໂລຫິຕການິ ໂລຫິຕກວຓ຺ຓານິ ໂລຫິຕກນິທສ຺ສນານິ ໂລຫິຕກນິຠາສານິ, ‘ຕານິ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ຊານາມິ ປສ຺ສາມີ’ຕິ ເອວໍສຎ຺ຎີ ໂຫຕິ. ອິທໍ ສຕ຺ຕມໍ ອຠິຠາຍຕນໍ.

‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຣູປສຎ຺ຎີ ເອໂກ ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕິ ໂອທາຕານິ ໂອທາຕວຓ຺ຓານິ ໂອທາຕນິທສ຺ສນານິ ໂອທາຕນິຠາສານິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ໂອສຘິຕາຣກາ ໂອທາຕາ ໂອທາຕວຓ຺ຓາ ໂອທາຕນິທສ຺ສນາ ໂອທາຕນິຠາສາ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ວາ ປນ ຕໍ ວຕ຺ຖໍ ພາຣາຓເສຍ຺ຍກໍ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຏ຺ຐໍ ໂອທາຕໍ ໂອທາຕວຓ຺ຓໍ ໂອທາຕນິທສ຺ສນໍ ໂອທາຕນິຠາສໍ, ເອວເມວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຣູປສຎ຺ຎີ ເອໂກ ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕິ ໂອທາຕານິ ໂອທາຕວຓ຺ຓານິ ໂອທາຕນິທສ຺ສນານິ ໂອທາຕນິຠາສານິ, ‘ຕານິ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ຊານາມິ ປສ຺ສາມີ’ຕິ ເອວໍສຎ຺ຎີ ໂຫຕິ. ອິທໍ ອຏ຺ຐມໍ ອຠິຠາຍຕນໍ. ອິມານິ ອຏ຺ຐ ອຠິຠາຍຕນານິ (ອ. ນິ. ໘.໖໕; ທີ. ນິ. ໓.໓໕໘).

ນວ ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣາຕິ ປຸພ຺ພໍ ປຸພ຺ພໍ ອນຸ ອນຸປຸພ຺ພໍ, ອນຸປຸພ຺ພໍ ວິຫຣິຕພ຺ພໂຕ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ວິຫາຣາ ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣາ, ອນຸປຏິປາຏິຍາ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພວິຫາຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ກຕເມ ນວ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ ອຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ, ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວເທຕິ, ຍໍ ຕໍ ອຣິຍາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ ‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ສຕິມາ ສຸຂວິຫາຣີ’ຕິ, ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ປຸພ຺ເພວ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສມຕິກ຺ກມາ ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ອມນສິກາຣາ ‘ອນນ຺ໂຕ ອາກາໂສ’ຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ສພ຺ພໂສ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ‘ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ສພ຺ພໂສ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ‘ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີ’ຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ສພ຺ພໂສ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ສພ຺ພໂສ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໙.໓໓; ທີ. ນິ. ໓.໓໔໓, ໓໕໙) ວຸຕ຺ຕາ ນວ ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣາວ.

ທສ ນິຊ຺ຊຣວຕ຺ຖູນີຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐາທີນິ ນິຊ຺ຊຣຍນ຺ຕິ ນາສຍນ຺ຕີຕິ ນິຊ຺ຊຣານິ. ວຕ຺ຖູນີຕິ ກາຣຓານິ. ນິຊ຺ຊຣານິ ຈ ຕານິ ວຕ຺ຖູນິ ຈາຕິ ນິຊ຺ຊຣວຕ຺ຖູນິ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐາທີນໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ.

‘‘ກຕມານິ (ອ. ນິ. ໑໐.໑໐໖; ທີ. ນິ. ໓.໓໖໐) ທສ? ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓາ ໂຫຕິ. ເຍ ຈ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາ ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ເຕ ຈສ຺ສ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາ ຈ ອເນເກ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

‘‘ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ ນິຊ຺ຊິຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ. ເຍ ຈ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປປຈ຺ຈຍາ ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ເຕ ຈສ຺ສ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປປຈ຺ຈຍາ ຈ ອເນເກ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

‘‘ສມ຺ມາວາຈສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາວາຈາ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓາ ໂຫຕິ. ເຍ ຈ ມິຈ຺ຉາວາຈາປຈ຺ຈຍາ ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ເຕ ຈສ຺ສ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ສມ຺ມາວາຈາປຈ຺ຈຍາ ຈ ອເນເກ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

‘‘ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ໂຕ ນິຊ຺ຊິຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ. ເຍ ຈ ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ເຕ ຈສ຺ສ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ຈ ອເນເກ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

‘‘ສມ຺ມາອາຊີວສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາອາຊີໂວ ນິຊ຺ຊິຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ. ເຍ ຈ ມິຈ຺ຉາອາຊີວປຈ຺ຈຍາ ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ເຕ ຈສ຺ສ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ສມ຺ມາອາຊີວປຈ຺ຈຍາ ຈ ອເນເກ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

‘‘ສມ຺ມາວາຍາມສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາວາຍາໂມ ນິຊ຺ຊິຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ. ເຍ ຈ ມິຈ຺ຉາວາຍາມປຈ຺ຈຍາ ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ເຕ ຈສ຺ສ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ສມ຺ມາວາຍາມປຈ຺ຈຍາ ຈ ອເນເກ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

‘‘ສມ຺ມາສຕິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາສຕິ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓາ ໂຫຕິ. ເຍ ຈ ມິຈ຺ຉາສຕິປຈ຺ຈຍາ ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ເຕ ຈສ຺ສ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ສມ຺ມາສຕິປຈ຺ຈຍາ ຈ ອເນເກ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

‘‘ສມ຺ມາສມາຘິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາສມາຘິ ນິຊ຺ຊິຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ. ເຍ ຈ ມິຈ຺ຉາສມາຘິປຈ຺ຈຍາ ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ເຕ ຈສ຺ສ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ສມ຺ມາສມາຘິປຈ຺ຈຍາ ຈ ອເນເກ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

‘‘ສມ຺ມາຎາຓິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາຎາຓໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ. ເຍ ຈ ມິຈ຺ຉາຎາຓປຈ຺ຈຍາ ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ເຕ ຈສ຺ສ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ສມ຺ມາຎາຓປຈ຺ຈຍາ ຈ ອເນເກ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

‘‘ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕິ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓາ ໂຫຕິ. ເຍ ຈ ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາ ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ເຕ ຈສ຺ສ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາ ຈ ອເນເກ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໑໐໖; ທີ. ນິ. ໓.໓໖໐) ວຸຕ຺ຕານິ ທສ ນິຊ຺ຊຣວຕ຺ຖູນິ.

໓. ສພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິອາທິ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ອິຘ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກິຎ຺ຈ-ອິຕິ ຈ-ກາໂຣ ປທປູຣຓມຕ຺ເຕ ນິປາໂຕ. ຈກ຺ຂາທີນິ ຕິໍສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓປວຕ຺ຕິກ຺ກເມນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ. ຕຕ຺ຖ ທຸວິຘໍ ຈກ຺ຂຸ – ມໍສຈກ຺ຂຸ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸ ຈ. ເຕສຸ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ ຎາຓຈກ຺ຂຸ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ຘມ຺ມຈກ຺ຂູຕິ ປຎ຺ຈວິຘໍ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸ. ‘‘ອທ຺ທສໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໘໓; ໒.໓໓໙; ມຫາວ. ໙) ອິທໍ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸ ນາມ. ‘‘ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ ວຸຈ຺ຈຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬນິ. ໂຘຕກມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໓໒; ໂມຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘໕) ອິທໍ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ ນາມ. ‘‘ຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ ຎາຓໍ ອຸທປາທີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໕) ອິທໍ ຎາຓຈກ຺ຂຸ ນາມ. ‘‘ອທ຺ທສໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໘໕) ອິທໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ນາມ. ‘‘ວິຣຊໍ ວີຕມລໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໓໙໕) ອິທໍ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄຕ຺ຕຍສງ຺ຂາຕໍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸ ນາມ.

ມໍສຈກ຺ຂຸປິ ສສມ຺ຠາຣຈກ຺ຂຸ, ປສາທຈກ຺ຂູຕິ ທຸວິຘໍ ໂຫຕິ. ຍ຺ວາຍໍ ອກ຺ຂິກູປເກ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ອກ຺ຂິກູປກຏ຺ຐິເກນ ອຸປຣິ ຠມຸກຏ຺ຐິເກນ ອຸຠໂຕ ອກ຺ຂິກູເຏຫິ ພຫິທ຺ຘາ ອກ຺ຂິປຂຸເມຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ອກ຺ຂິກູປກມຊ຺ຌາ ນິກ຺ຂນ຺ເຕນ ນ຺ຫາຣຸສຸຕ຺ຕເກນ ມຕ຺ຖລຸງ຺ເຄ ອາພທ຺ໂຘ ເສຕກຓ຺ຫາຕິກຓ຺ຫມຓ຺ຑລວິຈິຕ຺ໂຕ ມໍສປິຓ຺ໂຑ, ອິທໍ ສສມ຺ຠາຣຈກ຺ຂຸ ນາມ. ໂຍ ປນ ເອຕ຺ຖ ສິໂຕ ເອຕ຺ຖ ປຏິພທ຺ໂຘ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍ ປສາໂທ, ອິທໍ ປສາທຈກ຺ຂຸ ນາມ. ອິທມິຘາຘິປ຺ເປຕໍ. ຕເທຕໍ ຕສ຺ສ ສສມ຺ຠາຣຈກ຺ຂຸໂນ ເສຕມຓ຺ຑລປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ກຓ຺ຫມຓ຺ຑລສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ອຠິມຸເຂ ຐິຕານໍ ສຣີຣສຓ຺ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິເທເສ ທິຏ຺ຐິມຓ຺ຑເລ ສຕ຺ຕສຸ ປິຈຸປຏເລສຸ ອາສິຕ຺ຕເຕລໍ ປິຈຸປຏລານິ ວິຍ ສຕ຺ຕ ອກ຺ຂິປຏລານິ ພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ປມາຓໂຕ ມຸຄ຺ຄວິທລມຕ຺ຕໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣຠາວໍ ສາຘຍມານໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕໍ ຈກ຺ຂຕີຕິ ຈກ຺ຂຸ, ຣູປໍ ອສ຺ສາເທຕິ ວິຠາເວຕິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣູປຍນ຺ຕີຕິ ຣູປາ, ວຓ຺ຓວິກາຣໍ ອາປຊ຺ຊມານາ ຫທຍງ຺ຄຕຠາວໍ ປກາເສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈກ຺ຂຸໂຕ ປວຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ. ຜຸສຕີຕິ ຜສ຺ໂສ. ອຸປສຄ຺ເຄນ ປທໍ ມຓ຺ເຑຕ຺ວາ ສມ຺ຜສ຺ໂສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈກ຺ຂຸໂຕ ປວຕ຺ໂຕ ສມ຺ຜສ຺ໂສ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສ. ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ. ເວທຍິຕນ຺ຕິ ວິນ຺ທນໍ, ເວທນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕເທວ ສຸຂຍຕີຕິ ສຸຂໍ, ຍສ຺ສຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ສຸຂິຕໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຏ຺ຐຸ ວາ ຂາທຕິ, ຂນຕິ ຈ ກາຍຈິຕ຺ຕາພາຘນ຺ຕິ ສຸຂໍ. ທຸກ຺ຂຍຕີຕິ ທຸກ຺ຂໍ, ຍສ຺ສຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ທຸກ຺ຂິຕໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ທຸກ຺ຂໍ ນ ສຸຂນ຺ຕິ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ. ມ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂສ ປນ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສ ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ເວທນາຍ ສຫຊາຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສຍ ວິປາກອາຫາຣສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕວເສນ ອຏ຺ຐຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ອນນ຺ຕຣສມນນ຺ຕຣອນນ຺ຕຣູປນິສ຺ສຍນຕ຺ຖິວິຄຕວເສນປຎ຺ຈຘາ, ສນ຺ຕີຣຓາທິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ອຸປນິສ຺ສຍວເສເນວ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ.

ສຸຓາຕີຕິ ໂສຕໍ. ຕໍ ສສມ຺ຠາຣໂສຕພິລສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຕນຸຕມ຺ພໂລມາຈິເຕ ອງ຺ຄຸລິເວຘກສຓ຺ຐາເນ ປເທເສ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣຠາວໍ ສາຘຍມານໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ສປ຺ປນ຺ຕີຕິ ສທ຺ທາ, ອຸທາຫຣີຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຆາຍຕີຕິ ຆານໍ. ຕໍ ສສມ຺ຠາຣຆານພິລສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ອຊປທສຓ຺ຐາເນ ປເທເສ ຆານວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣຠາວໍ ສາຘຍມານໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຄນ຺ຘຍນ຺ຕີຕິ ຄນ຺ຘາ, ອຕ຺ຕໂນ ວຕ຺ຖຸໍ ສູເຈນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊີວິຕມວ຺ຫາຍຕີຕິ ຊິວ຺ຫາ, ສາຍນຏ຺ເຐນ ວາ ຊິວ຺ຫາ. ສາ ສສມ຺ຠາຣຊິວ຺ຫາຍ ອຕິອຄ຺ຄມູລປສ຺ສານິ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຸປຣິມຕລມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ນອຸປ຺ປລທລຄ຺ຄສຓ຺ຐາເນ ປເທເສ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣຠາວໍ ສາຘຍມານາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຣສນ຺ຕິ ເຕ ສຕ຺ຕາຕິ ຣສາ, ອສ຺ສາເທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ສາສວຘມ຺ມານໍ ອາໂຍຕິ ກາໂຍ. ອາໂຍຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເທໂສ. ໂສ ຍາວຕາ ອິມສ຺ມິໍ ກາເຍ ອຸປາທິຓ຺ຓປ຺ປວຕ຺ຕິ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ກາຍປສາໂທ ກາຍວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣຠາວໍ ສາຘຍມາໂນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຜຸສີຍນ຺ຕີຕິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ. ມຸນາຕີຕິ ມໂນ, ວິຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕໂນ ລກ຺ຂຓໍ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ຘມ຺ມາ. ມໂນຕິ ສຫາວຊ຺ຊນໍ ຠວງ຺ຄໍ. ຘມ຺ມາຕິ ທ຺ວາທສປເຠທາ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓາ ຘມ຺ມາ. ມໂນວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ຊວນມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ. ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສຕິ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ຜສ຺ໂສ. ໂສ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ເວທນາຍ ວິປາກປຈ຺ຈຍວຊ຺ເຊຫິ ເສເສຫິ ສຕ຺ຕຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ອນນ຺ຕຣາຍ ເຕເຫວ, ເສສານໍ ອຸປນິສ຺ສຍວເສເນວ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ.

ຣູປາທີນິ ປຎ຺ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ຂນ຺ຘວເສນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ. ສີຕາທີຫິ ຣຸປ຺ປຕິ ປີຬີຍຕີຕິ ຣູປໍ. ເວທຍຕີຕິ ເວທນາ. ສຎ຺ຊານາຕີຕິ ສຎ຺ຎາ. ສງ຺ຂໂຣນ຺ຕີຕິ ສງ຺ຂາຣາ. ວິຊານາຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ຈກ຺ຂາທີນິ ຘມ຺ມວິຈາຣປຣິຍນ຺ຕານິ ທສ ຉກ຺ກວເສນ, ສຏ຺ຐິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ປິຍຣູປສາຕຣູປວເສນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ. ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາທິກາ ເວທນາ ຕໍຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາວ. ຣູເປສຸ ສຎ຺ຎາ ຣູປສຎ຺ຎາ. ສຎ຺ເຈຕຍຕີຕິ ສຎ຺ເຈຕນາ, ອຠິສນ຺ທຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສຕີຕິ ຕຓ຺ຫາ, ປິປາສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຕກ຺ເກຕີຕິ ວິຕກ຺ໂກ, ວິຕກ຺ກນໍ ວາ ວິຕກ຺ໂກ, ອູຫນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອາຣມ຺ມເຓ ເຕນ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຈຣຕີຕິ ວິຈາໂຣ, ວິຈຣຓໍ ວາ ວິຈາໂຣ, ອນຸສຎ຺ຈຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໔. ປຖວີຘາຕາທີນິ ຉ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ນາມຣູປວວຕ຺ຖານວເສນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ. ປຕ຺ຖຏຕ຺ຕາ ປຖວີ. ອປ຺ເປຕິ, ອາປີຍຕິ, ອປ຺ປາຍຕີຕິ ວາ ອາໂປ. ເຕຊຍຕີຕິ ເຕໂຊ. ວາຍຕີຕິ ວາໂຍ. ນ ກສ຺ສຕິ ນ ນິກສ຺ສຕິ, ກສິຕຸໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ຠິນ຺ທິຕຸໍ ວາ ນ ສກ຺ກາຕິ ອາກາໂສ. ນິສ຺ສຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ຘາຕຸ.

ປຖວີກສິຓາທີນິ ທສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ກສິຓຠາວນາວເສນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ. ກສິຓນ຺ຕິ ສກລຜຣຓວເສນ ກສິຓມຓ຺ຑລມ຺ປິ ຕສ຺ມິໍ ອຸປຏ຺ຐິຕນິມິຕ຺ຕມ຺ປິ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ຌານມ຺ປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຘ ປນ ຌານໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອາທິມ຺ຫິ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕກສິຓາຣມ຺ມຓານິ ຌານານິ, ຕໂຕ ປຣານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ວຓ຺ຓກສິຓາຣມ຺ມຓານິ. ອາກາສກສິຓນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ເຉທາກາໂສ, ຕທາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ຌານໍ, ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາໂສ, ຕທາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ. ວິຎ຺ຎາຓກສິຓນ຺ຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕທາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ.

ເກສາທີນິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣກມ຺ມຏ຺ຐານວເສນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ. ເຕສຸ ປນ ເກສາທີສຸ ປຏິກູລໂຕ ອຸປຏ຺ຐິເຕສຸ ກາຍຄຕາສຕິວເສນ ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ວຓ຺ຓໂຕ ອຸປຏ຺ຐິເຕສຸ ກສິຓກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ຘາຕຸໂຕ ອຸປຏ຺ຐິເຕສຸ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ເກສາຕິອາທີນິ ຈ ປຏິກູລໂຕ ວຓ຺ຓໂຕ ວາ ອຸປຏ຺ຐິຕານໍ ຕທາຣມ຺ມຓານິ ຌານານິ, ຘາຕຸໂຕ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສ ເຕ ຈ ໂກຏ຺ຐາສາ ຕທາຣມ຺ມຓາ ຈ ຘາຕຸຠາວນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເກສາ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ກຓ຺ຓຈູຬິກາຫິ ປຸຣໂຕ ນລາຏນ຺ເຕນ, ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ຄລວາຏເກນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ ສີສກຏາຫເວຐນຈມ຺ເມ ວີຫຄ຺ຄມຕ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຐິຕາ ອເນກສຕສຫສ຺ສສງ຺ຂາ.

ໂລມາ ຐເປຕ຺ວາ ເກສາທີນໍ ປຕິຏ຺ຐິໂຕກາສໍ ຫຕ຺ຖຕລປາທຕລານິ ຈ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສຣີຣຈມ຺ເມ ນວນວຸຕິຍາ ໂລມກູປສຫສ຺ເສສຸ ລິກ຺ຂາມຕ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຐິຕາ.

ນຂາ ອງ຺ຄຸລີນໍ ອຄ຺ຄປິຏ຺ເຐສຸ ຐິຕາ ວີສຕິ.

ທນ຺ຕາ ທ຺ວີສຸ ຫຓຸກຏ຺ຐິເກສຸ ຐິຕາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ.

ຕໂຈ ສກລສຣີຣໍ ປຣິໂຍນນ຺ຘິຕ຺ວາ ປາກຏກິໂລມກສ຺ສ ອຸປຣິ ຉວິຍາ ເຫຏ຺ຐາ ຐິຕໍ ຈມ຺ມໍ.

ມໍສໍ ສາຘິການິ ຕີຓິ ອຏ຺ຐິສຕານິ ອນຸລິມ຺ປິຕ຺ວາ ຐິຕານິ ນວມໍສເປສິສຕານິ.

ນ຺ຫາຣູ ສກລສຣີເຣ ອຏ຺ຐີນິ ອາພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐິຕານິ ນວ ນ຺ຫາຣຸສຕານິ.

ອຏ຺ຐີ ສກລສຣີເຣ ເຫຏ຺ຐາ ອຏ຺ຐີນໍ ອຸປຣິ ຐິຕານິ ສາຘິການິ ຕີຓິ ອຏ຺ຐິສຕານິ.

ອຏ຺ຐິມິຎ຺ຊາ ເຕສໍ ເຕສໍ ອຏ຺ຐີນໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຐິຕາ ມິຎ຺ຊາ.

ວກ຺ກໍ ຄລວາຏກາ ນິກ຺ຂນ຺ເຕນ ເອກມູເລນ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວິຘາ ຠິນ຺ເນນ ຖູລນ຺ຫາຣຸນາ ວິນິພທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ຫທຍມໍສໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐິຕາ ທ຺ເວ ມໍສປິຓ຺ຑິກາ.

ຫທຍໍ ສຣີຣພ຺ຠນ຺ຕເຣ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຖນານໍ ມຊ຺ເຌ ຐິຕໍ ອນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສຍໍ ອຑ຺ຒປສຕມຕ຺ຕໂລຫິຕປຸຓ຺ຓໍ ປຸນ຺ນາຄຏ຺ຐິປຕິຏ຺ຐານມຕ຺ຕາວາຏກໍ ຫທຍມໍສໍ.

ຍກນໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຖນານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ທກ຺ຂິຓປສ຺ສໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕໍ ຍມກມໍສປຏລໍ.

ກິໂລມກໍ ຫທຍວກ຺ການິ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຐິຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກິໂລມກສງ຺ຂາຕຎ຺ຈ ສກລສຣີເຣ ຈມ຺ມສ຺ສ ເຫຏ຺ຐໂຕ ມໍສໍ ປຣິໂຍນນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກິໂລມກສງ຺ຂາຕຎ຺ຈາຕິ ທຸວິຘໍ ປຣິໂຍນຫນມໍສໍ.

ປິຫກໍ ຫທຍສ຺ສ ວາມປສ຺ເສ ອຸທຣປຏລສ຺ສ ມຕ຺ຖກປສ຺ສໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕໍ ອຸທຣຊິວ຺ຫາມໍສໍ.

ປປ຺ຜາສໍ ສຣີຣພ຺ຠນ຺ຕເຣ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຖນານໍ ອນ຺ຕເຣ ຫທຍຍກນານໍ ອຸປຣິ ຉາເທຕ຺ວາ ໂອລມ຺ພນ຺ຕໍ ຐິຕໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມໍສຂຓ຺ຑປ຺ປເຠທໍ ປປ຺ຜາສມໍສໍ.

ອນ຺ຕໍ ອຸປຣິ ຄລວາຏເກ ເຫຏ຺ຐາ ກຣີສມຄ຺ເຄ ວິນິພນ຺ຘຕ຺ຕາ ຄລວາຏກກຣີສມຄ຺ຄປຣິຍນ຺ເຕ ສຣີຣພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຐິຕາ ປຸຣິສສ຺ສ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສຫຕ຺ຖາ ອິຕ຺ຖິຍາ ອຏ຺ຐວີສຕິຫຕ຺ຖາ ເອກວີສຕິຍາ ຐາເນສຸ ໂອຠຄ຺ຄາ ອນ຺ຕວຏ຺ຏິ.

ອນ຺ຕຄຸຓໍ ອນ຺ຕໂຠເຄ ເອກໂຕ ອຄລນ຺ເຕ ອາພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເອກວີສຕິຍາ ອນ຺ຕໂຠຄານໍ ອນ຺ຕຣາ ຐິຕໍ ພນ຺ຘນໍ.

ອຸທຣິຍໍ ທນ຺ຕມຸສລສຎ຺ຈຸຓ຺ຓິຕໍ ຊິວ຺ຫາຫຕ຺ຖປຣິວຕ຺ຕິຕໍ ເຂຬລາລາປລິພຸທ຺ຘໍ ຕໍຂຓວິຄຕວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣສາທິສມ຺ປທໍ ຕນ຺ຕວາຍຂລິສຸວານວມຖຸສທິສໍ ນິປຕິຕ຺ວາ ປິຕ຺ຕເສມ຺ຫວາຕປລິເວຐິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸທຣຄ຺ຄິສນ຺ຕາປເວຄກຸຖິຕໍ ກິມິກຸລາກຸລໍ ອຸປຣູປຣິ ເຜຓພຸພ຺ພຸຬການິ ມຸຎ຺ຈນ຺ຕໍ ປຣມກສມ຺ພຸກທຸຄ຺ຄນ຺ຘເຊຄຸຈ຺ຉຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາມາສຍສງ຺ຂາເຕ ອຸປຣິນາຠິອນ຺ຕປຏເລ ຐິຕໍ ນານປ຺ປກາຣກໍ ອສິຕປີຕຂາຍິຕສາຍິຕໍ.

ກຣີສໍ ປກ຺ກາສຍສງ຺ຂາເຕ ເຫຏ຺ຐາ ນາຠິປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏກມູລານໍ ອນ຺ຕເຣ ອຸພ຺ເພເຘນ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລມຕ຺ເຕ ອນ຺ຕາວສາເນ ຐິຕໍ ວຈ຺ຈໍ.

ປິຕ຺ຕໍ ຫທຍມໍສປປ຺ຜາສານໍ ອນ຺ຕເຣ ຍກນມໍສໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕໍ ມຫາໂກສາຕກີໂກສກສທິເສ ປິຕ຺ຕໂກສເກ ຐິຕໍ ພທ຺ຘປິຕ຺ຕສງ຺ຂາຕຎ຺ຈ, ເກສໂລມນຂທນ຺ຕານໍ ມໍສວິນິມຸຕ຺ຕຏ຺ຐານຎ຺ເຈວ ຖທ຺ຘສຸກ຺ຂຈມ຺ມຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສໍ ສຣີຣໍ ພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ຐິຕໍ ອພທ຺ຘປິຕ຺ຕສງ຺ຂາຕຎ຺ຈາຕິ ທຸວິຘໍ ປິຕ຺ຕໍ.

ເສມ຺ຫໍ ອຸທຣປຏເລ ຐິຕໍ ເອກປຕ຺ຖປູຣປ຺ປມາຓໍ ເສມ຺ຫໍ.

ປຸພ຺ໂພ ຂາຓຸກຓ຺ຏກປຫຣຓຄ຺ຄິຊາລາທີຫິ ອຠິຫເຕ ວາ ສຣີຣປ຺ປເທເສ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຘາຕຸກ຺ໂຂຠວເສນ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຄຓ຺ຑປີຬກາທີສຸ ປຣິປກ຺ກໂລຫິຕປຣິຓາໂມ. ໂລຫິຕໍ ຍກນສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາຠາຄໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຫທຍວກ຺ກປປ຺ຜາສານໍ ອຸປຣິ ໂຖກໍ ໂຖກໍ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ ວກ຺ກຫທຍຍກນປປ຺ຜາເສ ເຕມຍມານໍ ຐິຕໍ ເອກປຕ຺ຖປູຣມຕ຺ຕໍ ສນ຺ນິຈິຕໂລຫິຕສງ຺ຂາຕຎ຺ຈ, ເກສໂລມນຂທນ຺ຕານໍ ມໍສວິນິມຸຕ຺ຕຏ຺ຐານຎ຺ເຈວ ຖທ຺ຘສຸກ຺ຂຈມ຺ມຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ຘມນິຊາລານຸສາເຣນ ສພ຺ພໍ ອຸປາທິຓ຺ຓສຣີຣໍ ຜຣິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ສໍສຣຓໂລຫິຕສງ຺ຂາຕຎ຺ຈາຕິ ທຸວິຘໍ ໂລຫິຕໍ.

ເສໂທ ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາປສູຣິຍສນ຺ຕາປອຸຕຸວິກາຣາທີຫິ ສນ຺ຕຕ຺ເຕ ສຣີເຣ ສພ຺ພເກສໂລມກູປວິວເຣຫິ ປຄ຺ຆຣຓກອາໂປຘາຕຸ.

ເມໂທ ຖູລສ຺ສ ສກລສຣີເຣ ຈມ຺ມມໍສນ຺ຕເຣ ກິສສ຺ສ ຊງ຺ຆມໍສາທີນິ ນິສ຺ສາຍ ຐິໂຕ ຖິນສິເນໂຫ.

ອສ຺ສຸ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສວິສຠາຄາຫາຣອຸຕູຫິ ສມຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອກ຺ຂິກູປເກ ປູເຣຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີ ວາ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕີ ວາ ອາໂປຘາຕຸ.

ວສາ ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາປສູຣິຍສນ຺ຕາປອຸຕຸວິສຠາເຄຫິ ອຸສ຺ມາຊາເຕສຸ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫຕ຺ຖຕລຫຕ຺ຖປິຏ຺ຐິປາທຕລປາທປິຏ຺ຐິນາສາປຸຏນລາຏອໍສກູເຏສຸ ຐິໂຕ ວິລີນສິເນໂຫ.

ເຂໂຬ ຕຖາຣູປໍ ອາຫາຣໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ວາ ສຣນ຺ຕສ຺ສ ວາ ມຸເຂ ວາ ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ຫທຍໍ ວາ ອາກິລາຍນ຺ຕສ຺ສ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ວາ ຊິຄຸຈ຺ຉໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ ຠິຍ຺ໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸໂຠຫິ ກໂປລປສ຺ເສຫິ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຊິວ຺ຫາຍ ຕິຏ຺ຐມານາ ເຜຓມິສ຺ສາ ອາໂປຘາຕຸ.

ສິງ຺ຆາຓິກາ ວິສຠາຄາຫາຣອຸຕຸວເສນ ສຎ຺ຊາຕຘາຕຸກ຺ໂຂຠສ຺ສ ວາ ໂຣທນ຺ຕສ຺ສ ວາ ອນ຺ໂຕສີເສ ມຕ຺ຖລຸງ຺ຄໂຕ ຄລິຕ຺ວາ ຕາລຸມຕ຺ຖກວິວເຣນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນາສາປຸເຏ ປູເຣຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕໍ ວາ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ ວາ ປູຕິ ອສຸຈິ ປິຈ຺ຉິລໍ.

ລສິກາ ອຏ຺ຐິສນ຺ຘີນໍ ອພ຺ຠຎ຺ຊນກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານໍ ອສີຕິສຕສນ຺ຘີນໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຐິຕໍ ປິຈ຺ຉິລກຸຓປໍ.

ມຸຕ຺ຕໍ ອາຫາຣອຸຕຸວເສນ ວຕ຺ຖິປຸຏພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຐິຕາ ອາໂປຘາຕຸ.

ມຕ຺ຖລຸງ຺ຄໍ ສີສກຏາຫພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສິພ຺ພິນິມຄ຺ເຄ ນິສ຺ສາຍ ຐິໂຕ ຈຕຸປິຓ຺ຑສໂມຘາໂນ ມິຎ຺ຊຣາສິ.

ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນິ ທ຺ວາທສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ທ຺ວາທສາຍຕນວເສນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ. ອາຍຕນໂຕ, ອາຍານໍ ຕນນໂຕ, ອາຍຕສ຺ສ ຈ ນຍນໂຕ ອາຍຕນໍ. ຈກ຺ຂຸຣູປາທີສຸ ຫິ ຕໍຕໍທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓາ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ ເສນ ເສນ ອນຸຠວນາທິນາ ກິຈ຺ເຈນ ອາຍຕນ຺ຕິ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ຆຏນ຺ຕິ, ວາຍມນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕ ຈ ປນ ອາຍຠູເຕ ຘມ຺ເມ ເອຕານິ ຕໂນນ຺ຕິ, ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິທຎ຺ຈ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ປວຕ຺ຕໍ ອຕີວ ອາຍຕໍ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ ຍາວ ນ ນິວຕ຺ຕຕິ, ຕາວ ນຍນ຺ຕິ, ປວຕ຺ຕຍນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອປິຈ ນິວາສຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ອາກຣຏ຺ເຐນ ສໂມສຣຓຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ສຎ຺ຊາຕິເທສຏ຺ເຐນ ກາຣຓຏ຺ເຐນ ຈ ອາຍຕນໍ. ຕຖາ ຫິ ໂລເກ ‘‘ອິສ຺ສຣາຍຕນໍ ວາສຸເທວາຍຕນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ນິວາສຏ຺ຐານໍ ‘‘ອາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ສຸວຓ຺ຓາຍຕນໍ ຣຊຕາຍຕນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ອາກໂຣ. ສາສເນ ປນ ‘‘ມໂນຣເມ ອາຍຕເນ, ເສວນ຺ຕິ ນໍ ວິຫງ຺ຄມາ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໕.໓໘) ສໂມສຣຓຏ຺ຐານໍ. ‘‘ທກ຺ຂິຓາປໂຖ ຄຸນ຺ນໍ ອາຍຕນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ສຎ຺ຊາຕິເທໂສ. ‘‘ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ເຣວ ສກ຺ຂິຠພ຺ພຕໍ ປາປຸຓາຕິ ສຕິ ສຕິອາຍຕເນ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໓.໑໐໒; ໕.໒໓) ກາຣຓໍ. ຈກ຺ຂຸອາທີສຸ ຈາປິ ເຕ ເຕ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ ນິວສນ຺ຕິ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍາຕິ ຈກ຺ຂາທໂຍ ເນສໍ ນິວາສຏ຺ຐານໍ, ຈກ຺ຂາທີສຸ ຈ ເຕ ອາກິຓ຺ຓາ ຕນ຺ນິສ຺ສຍຕ຺ຕາ ຕທາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ຈາຕິ ຈກ຺ຂາທໂຍ ຈ ເນສໍ ອາກໂຣ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓວເສນ ສໂມສຣຓໂຕ ຈກ຺ຂາທໂຍ ຈ ເນສໍ ສໂມສຣຓຏ຺ຐານໍ, ຕໍນິສ຺ສຍາຣມ຺ມຓຠາເວນ ຕຕ຺ເຖວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ຈກ຺ຂາທໂຍ ຈ ເນສໍ ສຎ຺ຊາຕິເທໂສ, ຈກ຺ຂາທີນໍ ອຠາເວ ອຠາວໂຕ ຈກ຺ຂາທໂຍ ຈ ເນສໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນຕ຺ເຖນ ຈກ຺ຂຸ ຈ ຕໍ ອາຍຕນຎ຺ຈາຕິ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ. ເອວໍ ເສສານິປິ.

ຈກ຺ຂຸຘາຕາທີນິ ອຏ຺ຐາຣສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ອຏ຺ຐາຣສຘາຕຸວເສນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ. ຈກ຺ຂາທີສຸ ເອເກໂກ ຘມ຺ໂມ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ວິທຫຕິ, ຘີຍເຕ, ວິຘານໍ ວິຘີຍເຕ, ເອຕາຍ, ເອຕ຺ຖ ວາ ຘີຍຕີຕິ ຘາຕຸ. ໂລກິຍາ ຫິ ຘາຕຸໂຍ ກາຣຓຠາເວນ ວວຕ຺ຖິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕາທິຘາຕຸໂຍ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕາທິໍ, ອເນກປ຺ປກາຣໍ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ ວິທຫນ຺ຕິ. ຠາຣຫາເຣຫິ ຈ ຠາໂຣ ວິຍ ສຕ຺ເຕຫິ ຘີຍນ຺ເຕ, ຘາຣີຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ຂວິຘານມຕ຺ຕເມວ ເຈຕາ ອວສວຕ຺ຕນໂຕ. ເອຕາຫິ ຈ ກຣຓຠູຕາຫິ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ ສຕ຺ເຕຫິ ອນຸວິຘີຍຕິ. ຕຖາວິຫິຕຎ຺ເຈຕໍ ເອຕາສ຺ເວວ ຘີຍຕິ, ຐປີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປິຈ ຍຖາ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ອຕ຺ຕາ ນາມ ສຠາວໂຕ ນຕ຺ຖິ, ນ ເອວເມຕາ. ເອຕາ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວໍ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ຘາຕຸໂຍ. ຍຖາ ຈ ໂລເກ ວິຈິຕ຺ຕາ ຫຣິຕາລມໂນສິລາທໂຍ ເສລາວຍວາ ຘາຕຸໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວເມຕາປິ ຘາຕຸໂຍ ວິຍາຕິ ຘາຕຸໂຍ. ວິຈິຕ຺ຕາ ເຫຕາ ຎາຓເນຍ຺ຍາວຍວາຕິ. ຍຖາ ວາ ສຣີຣສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສມຸທາຍສ຺ສ ອວຍວຠູເຕສຸ ຣສໂສຓິຕາທີສຸ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິສຠາຄລກ຺ຂຓປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນສຸ ຘາຕຸສມຎ຺ຎາ, ເອວເມເວເຕສຸປິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ອວຍເວສຸ ຘາຕຸສມຎ຺ຎາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິສຠາຄລກ຺ຂຓປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ ເຫເຕ ຈກ຺ຂາທໂຍຕິ. ອປິຈ ຘາຕູຕິ ນິຊ຺ຊີວມຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕຖາ ຫິ ຠຄວາ ‘‘ຉຘາຕຸໂຣ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ປຸຣິໂສ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໓໔໓-໓໔໔) ຊີວສຎ຺ຎາສມູຫນນຕ຺ຖໍ ຘາຕຸເທສນໍ ອກາສີຕິ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕນຕ຺ເຖນ ຈກ຺ຂຸ ຈ ຕໍ ຘາຕຸ ຈາຕິ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸ. ເອວໍ ເສສາປິ. ມໂນຘາຕູຕິ ຈ ຕິສ຺ໂສ ມໂນຘາຕຸໂຍ. ຘມ຺ມຘາຕູຕິ ເວທນາສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘາ ໂສຬສ ສຸຂຸມຣູປານິ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ. ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູຕິ ຉສຕ຺ຕຕິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໂຍ.

ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາທີນິ ພາວີສຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ພາວີສຕິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ. ຈກ຺ຂຸເມວ ທສ຺ສນລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ໂສຕເມວ ສວນລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ໂສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຆານເມວ ຆາຍນລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ຆານິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຊິວ຺ຫາ ເອວ ສາຍນລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ຊິວ຺ຫິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ກາໂຍ ເອວ ຜຸສນລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ກາຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ມນເຕ ອິຕິ ມໂນ, ວິຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ປນາຫຸ – ນາລິຍາ ມິນມາໂນ ວິຍ ມຫາຕຸລາຍ ຘາຣຍມາໂນ ວິຍ ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ ມນຕິ ຊານາຕີຕິ ມໂນ, ຕເທວ ມນນລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ.

ຊີວນ຺ຕິ ເຕນ ຕໍສຫຊາຕາ ຘມ຺ມາຕິ ຊີວິຕໍ, ຕເທວ ອນຸປາລນລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຕໍ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ. ສພ຺ພກມ຺ມຊຣູປສຫຊໍ ສຫຊຣູປານຸປາລນໍ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ສພ຺ພຈິຕ຺ຕສຫຊໍ ສຫຊອຣູປານຸປາລນໍ ອຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ.

ຖີຍຕິ ສງ຺ຆາຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ ເອຕິສ຺ສາ ຄພ຺ໂຠຕິ ອິຕ຺ຖີ, ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄາທີສຸ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ນິຍມໂຕ ອິຕ຺ຖິຍາ ເອວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ.

ປຸໍ-ວຸຈ຺ຈຕິ ນິຣໂຍ, ປຸໍ ສງ຺ຂາເຕ ນິຣເຍ ຣິສີຍຕິ ຫິໍສີຍຕີຕິ ປຸຣິໂສ, ປຸຣິສລິງ຺ຄາທີສຸ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ນິຍມໂຕ ປຸຣິສສ຺ເສວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ທ຺ວີສຸເປເຕສຸ ເອເກກໍ ສຠາວກສ຺ສ ເອເກກສ຺ສ ກມ຺ມຊຣູປສຫຊໍ ໂຫຕິ.

ກຸສລວິປາກກາຍວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ສຸຂໍ, ກາຍິກສາຕລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ສຸຂເມວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ.

ອກຸສລວິປາກກາຍວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ, ກາຍິກອສາຕລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ທຸກ຺ຂເມວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ທຸກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ.

ປີຕິໂສມນສ຺ສໂຍຄໂຕ ໂສຠນໍ ມໂນ ອສ຺ສາຕິ ສຸມໂນ, ສຸມນສ຺ສ ຠາໂວ ໂສມນສ຺ສໍ, ເຈຕສິກສາຕລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ໂສມນສ຺ສເມວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ.

ໂທມນສ຺ສໂຍຄໂຕ ທຸຏ຺ຐຸ ມໂນ ອສ຺ສາຕິ, ຫີນເວທນຕ຺ຕາ ວາ ກຸຈ຺ຉິຕໍ ມໂນ ອສ຺ສາຕິ ທຸມ຺ມໂນ, ທຸມ຺ມນສ຺ສ ຠາໂວ ໂທມນສ຺ສໍ, ເຈຕສິກອສາຕລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ໂທມນສ຺ສເມວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ສຸຂທຸກ຺ຂາກາຣປວຕ຺ຕິໍ ອຸເປກ຺ຂຕິ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາຣສຓ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ເຕນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຸເປກ຺ຂາ, ມຊ຺ຌຕ຺ຕລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ອຸເປກ຺ຂາ ເອວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸເປກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ.

ສທ຺ທຫນ຺ຕິ ເອຕາຍ, ສຍໍ ວາ ສທ຺ທຫຕິ, ສທ຺ທຫນມຕ຺ຕເມວ ວາ ເອສາຕິ ສທ຺ຘາ, ອສ຺ສທ຺ຘິຍສ຺ສ ອຠິຠວນໂຕ ອຘິປຕິອຕ຺ເຖນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ອຘິໂມກ຺ຂລກ຺ຂເຓ ວາ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ສທ຺ຘາເຍວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ.

ວີຣຠາໂວ ວີຣິຍໍ, ວີຣານໍ ວາ ກມ຺ມໍ, ວິຘິນາ ວາ ນເຍນ ອີຣຍິຕພ຺ພໍ ປວຕ຺ຕຍິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວີຣິຍໍ, ໂກສຊ຺ຊສ຺ສ ອຠິຠວນໂຕ ອຘິປຕິອຕ຺ເຖນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ປຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂເຓ ວາ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ວີຣິຍເມວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ.

ສຣນ຺ຕິ ຕາຍ, ສຍໍ ວາ ສຣຕິ, ສຣຓມຕ຺ຕເມວ ວາ ເອສາຕິ ສຕິ, ມຸຏ຺ຐສຈ຺ຈສ຺ສ ອຠິຠວນໂຕ ອຘິປຕິອຕ຺ເຖນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂເຓ ວາ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ສຕິ ເອວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ.

ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ສມ຺ມາ ອາຘິຍຕິ ຐເປຕີຕິ ສມາຘິ, ວິກ຺ເຂປສ຺ສ ອຠິຠວນໂຕ ອຘິປຕິອຕ຺ເຖນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂເຓ ວາ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ສມາຘິ ເອວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ.

‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ປຊານາຕີຕິ ປຎ຺ຎາ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂມນຕ຺ຕາຕິ ປຎ຺ຎາປນວເສນ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິຊ຺ຊາຍ ອຠິຠວນໂຕ ອຘິປຕິອຕ຺ເຖນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ທສ຺ສນລກ຺ຂເຓ ວາ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ປຎ຺ຎາ ເອວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ.

ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາຣວຏ຺ເຏ ອນຎ຺ຎາຕໍ ອມຕໍ ປທໍ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມເມວ ວາ ຊານິສ຺ສາມີຕິ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຏ຺ຐສມ຺ຠວໂຕ ຈ ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຎາຓສ຺ເສຕໍ ນາມໍ.

ປຐມມຄ຺ເຄນ ຎາຕໍ ມຣິຍາທໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕສໍເຍວ ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ຎາຕານໍ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມານເມວ ຊານນໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຏ຺ຐສມ຺ຠວໂຕ ຈ ອາຊານນກໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີສຸ ຉສຸ ຐາເນສຸ ຎາຓສ຺ເສຕໍ ນາມໍ.

ອຎ຺ຎາຕາວິໂນ ຈຕຸສຈ຺ເຈສຸ ນິຏ຺ຐິຕຎາຓກິຈ຺ຈສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຏ຺ຐສມ຺ຠວໂຕ ຈ ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ອຎ຺ຎາຕາວີນໍ ວາ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ນິຏ຺ຐິຕກິຈ຺ຈານໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຐິຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອິນ຺ທຏ຺ຐສາຘເນນ ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ອຣຫຕ຺ຕຜລຎາຓສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ສພ຺ພານິເປຕານິ ຍຖາໂຍຄໍ ອິນ຺ທລິງ຺ຄຏ຺ເຐນ ອິນ຺ທເທສິຕຏ຺ເຐນ ອິນ຺ທທິຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ອິນ຺ທສິຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ອິນ຺ທຊຸຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ຠຄວາ ຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປຣມິສ຺ສຣິຍຠາວໂຕ ອິນ຺ໂທ, ກຸສລາກຸສລຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ກມ຺ເມສຸ ກສ຺ສຈິ ອິສ຺ສຣິຍາຠາວໂຕ. ເຕເນເວຕ຺ຖ ກມ຺ມຊນິຕານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມໍ ອຸລ຺ລິງ຺ເຄນ຺ຕິ, ເຕນ ຈ ສິຏ຺ຐານີຕິ ອິນ຺ທລິງ຺ຄຏ຺ເຐນ ອິນ຺ທສິຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ສພ຺ພາເນວ ປເນຕານິ ຠຄວຕາ ມຸນິນ຺ເທນ ຍຖາຠູຕໂຕ ປກາສິຕານິ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘານິ ຈາຕິ ອິນ຺ທເທສິຕຏ຺ເຐນ ອິນ຺ທທິຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ເຕເນວ ຈ ຠຄວຕາ ມຸນິນ຺ເທນ ການິຈິ ໂຄຈຣາເສວນາຍ, ການິຈິ ຠາວນາເສວນາຍ ເສວິຕານີຕິ ອິນ຺ທຊຸຏ຺ຐຏ຺ເຐນປິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ອປິ ຈ ອາຘິປຈ຺ຈສງ຺ຂາເຕນ ອິສ຺ສຣິຍຏ຺ເຐນປິ ເອຕານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທິປວຕ຺ຕິຍຎ຺ຫິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ສິທ຺ຘມາຘິປຈ຺ຈໍ ຕສ຺ມິໍ ຕິກ຺ເຂ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕາ ມນ຺ເທ ຈ ມນ຺ທຕ຺ຕາຕິ.

໕. ກາມຘາຕຸອາທີນິ ທ຺ວາທສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ຠວປ຺ປເຠທວເສນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ. ກາມຣາຄສງ຺ຂາເຕນ ກາເມນ ຍຸຕ຺ຕາ ຘາຕຸ ກາມຘາຕຸ, ກາມສງ຺ຂາຕາ ວາ ຘາຕຸ ກາມຘາຕຸ.

ກາມໍ ປຫາຍ ຣູເປນ ຍຸຕ຺ຕາ ຘາຕຸ ຣູປຘາຕຸ, ຣູປສງ຺ຂາຕາ ວາ ຘາຕຸ ຣູປຘາຕຸ.

ກາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈ ປຫາຍ ອຣູເປນ ຍຸຕ຺ຕາ ຘາຕຸ ອຣູປຘາຕຸ, ອຣູປສງ຺ຂາຕາ ວາ ຘາຕຸ ອຣູປຘາຕຸ.

ຕາ ເອວ ຘາຕຸໂຍ ປຸນ ຠວປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕາ. ຠວຕີຕິ ຫິ ຠໂວຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສຎ຺ຎາຍ ຍຸຕ຺ໂຕ ຠໂວ ສຎ຺ຎາຠໂວ, ສຎ຺ຎາສຫຄໂຕ ວາ ຠໂວ ສຎ຺ຎາຠໂວ, ສຎ຺ຎາ ວາ ເອຕ຺ຖ ຠເວ ອຕ຺ຖີຕິ ສຎ຺ຎາຠໂວ. ໂສ ກາມຠໂວ ຈ ອສຎ຺ຎາຠວມຸຕ຺ໂຕ ຣູປຠໂວ ຈ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຠວມຸຕ຺ໂຕ ອຣູປຠໂວ ຈ ໂຫຕິ.

ນ ສຎ຺ຎາຠໂວ ອສຎ຺ຎາຠໂວ, ໂສ ຣູປຠເວກເທໂສ.

ໂອຬາຣິກຕ຺ຕາຠາວໂຕ ເນວສຎ຺ຎາ, ສຸຂຸມຕ຺ເຕນ ສມ຺ຠວໂຕ ນາສຎ຺ຎາຕິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາ, ຕາຍ ຍຸຕ຺ໂຕ ຠໂວ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຠໂວ. ອຖ ວາ ໂອຬາຣິກາຍ ສຎ຺ຎາຍ ອຠາວາ, ສຸຂຸມາຍ ຈ ຠາວາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາ ອສ຺ມິໍ ຠເວຕິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຠໂວ, ໂສ ອຣູປຠເວກເທໂສ.

ເອເກນ ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘນ ໂວກິຓ຺ໂຓ ຠໂວ ເອເກນ ໂວກາໂຣ ອສ຺ສ ຠວສ຺ສາຕິ ເອກໂວກາຣຠໂວ, ໂສ ອສຎ຺ຎຠໂວວ.

ຈຕູຫິ ອຣູປກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ໂວກິຓ຺ໂຓ ຠໂວ ຈຕູຫິ ໂວກາໂຣ ອສ຺ສ ຠວສ຺ສາຕິ ຈຕຸໂວກາຣຠໂວ, ໂສ ອຣູປຠໂວ ເອວ.

ປຎ຺ຈຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ໂວກິຓ຺ໂຓ ຠໂວ ປຎ຺ຈຫິ ໂວກາໂຣ ອສ຺ສ ຠວສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠໂວ, ໂສ ກາມຠໂວ ຈ ຣູປຠເວກເທໂສ ຈ ໂຫຕິ.

໖. ປຐມຊ຺ຌານາທີນິ ທ຺ວາທສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ຌານສມາປຕ຺ຕິວເສນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ. ຌານນ຺ຕິ ອິຘ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣມຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣປີຕິສຸຂຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ປຐມໍ ຌານໍ. ປີຕິສຸຂຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ. ສຸຂຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຕຕິຍໍ ຌານໍ. ອຸເປກ຺ຂາຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ.

ເມທຕິ ເມຊ຺ຊຕີຕິ ເມຕ຺ຕາ, ສິນິຍ຺ຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມິຕ຺ເຕ ວາ ຠວາ, ມິຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ເອສາ ປວຕ຺ຕີຕິ ເມຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມຫິ ມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາຣມ຺ມເຓ ຈາຘິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິມຸຕ຺ຕິ, ເຈຕໂສ ວິມຸຕ຺ຕິ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ເມຕ຺ຕາ ເອວ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ເມຕ຺ຕາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ.

ກຣຸຓາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ ເອວ.

ໂມທນ຺ຕິ ຕາຍ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ, ສຍໍ ວາ ໂມທຕິ, ໂມທນມຕ຺ຕເມວ ວາ ຕນ຺ຕິ ມຸທິຕາ. ‘‘ອເວຣາ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິອາທິພ຺ຍາປາຣປ຺ປຫາເນນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາວູປຄມເນນ ຈ ອຸເປກ຺ຂຕີຕິ ອຸເປກ຺ຂາ. ເມຕ຺ຕາທໂຍ ຕໂຍ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາ ປຐມາທີຫິ ຕີຫິ ຌາເນຫິ ຍຸຕ຺ຕາ. ອຸເປກ຺ຂາພ຺ຣຫ຺ມວິຫາໂຣ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນນ ຍຸຕ຺ໂຕ.

ຜຣຓວເສນ ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕຕິ ອນນ຺ໂຕ. ອາກາໂສ ອນນ຺ໂຕ ອາກາສານນ຺ໂຕ, ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາໂສ. ອາກາສານນ຺ໂຕເຍວ ອາກາສານຎ຺ຈໍ, ຕໍ ອາກາສານຎ຺ຈໍ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ອາຍຕນມສ຺ສ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ‘‘ເທວານໍ ເທວາຍຕນມິວາ’’ຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ. ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນເມວ ສມາປຕ຺ຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສມາປຕ຺ຕິ. ຜຣຓວເສນ ຈ ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕຕິ ອນນ຺ຕໍ, ຕໍ ອາກາສາຣມ຺ມຓໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ອນນ຺ຕເມວ ອານຎ຺ຈໍ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ອານຎ຺ຈໍ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓານຎ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ຣຸຬ຺ຫິສທ຺ໂທ. ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈໍ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ອາຍຕນມສ຺ສ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ‘‘ເທວານໍ ເທວາຍຕນມິວາ’’ຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ. ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ກິຎ຺ຈນນ຺ຕິ ອກິຎ຺ຈນໍ, ອນ຺ຕມໂສ ຠງ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອສ຺ສ ອວສິຏ຺ຐໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອກິຎ຺ຈນສ຺ສ ຠາໂວ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎໍ. ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນວິຎ຺ຎາຓາຠາວສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎໍ. ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ອາຍຕນມສ຺ສ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ‘‘ເທວານໍ ເທວາຍຕນມິວາ’’ຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ. ໂອຬາຣິກາຍ ສຎ຺ຎາຍ ອຠາວໂຕ, ສຸຂຸມາຍ ຈ ຠາວໂຕ ເນວສ຺ສ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ສຎ຺ຎາ ນາສຎ຺ຎາຕິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎໍ. ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎຎ຺ຈ ຕໍ ມນາຍຕນຘມ຺ມາຍຕນປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ອາຍຕນຎ຺ຈາຕິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ. ອຖ ວາ ຍາຍເມຕ຺ຖ ສຎ຺ຎາ ສາ ປຏຸສຎ຺ຎາກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ເນວສຎ຺ຎາ, ສງ຺ຂາຣາວເສສສຸຂຸມຠາເວນ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ນາສຎ຺ຎາຕິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາ, ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາ ຈ ສາ ເສສຘມ຺ມານໍ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ອາຍຕນຎ຺ຈາຕິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ. ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນາຣມ຺ມຓາຍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ນ ເກວລໍ ເອຕ຺ຖ ສຎ຺ຎາ ເອທິສີ, ອຖ ໂຂ ເວທນາປິ ເນວເວທນາ ນາເວທນາ. ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ເນວຈິຕ຺ຕໍ ນາຈິຕ຺ຕໍ. ຜສ຺ໂສປິ ເນວຜສ຺ໂສ ນາຜສ຺ໂສ. ເອສ ນໂຍ ເສສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ. ສຎ຺ຎາສີເສນ ປນາຍໍ ເທສນາ ກຕາຕິ.

ອວິຊ຺ຊາທີນິ ທ຺ວາທສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທງ຺ຄວເສນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ. ປູເຣຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິ ອວິນ຺ທິຍໍ ນາມ, ອລທ຺ຘພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ອວິນ຺ທິຍໍ ວິນ຺ທຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາ. ຕພ຺ພິປຣີຕໂຕ ກາຍສຸຈຣິຕາທິ ວິນ຺ທິຍໍ ນາມ, ຕໍ ວິນ຺ທິຍໍ ນ ວິນ຺ທຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາ. ຂນ຺ຘານໍ ຣາສຏ຺ຐໍ, ອາຍຕນານໍ ອາຍຕນຏ຺ຐໍ, ຘາຕູນໍ ສຸຎ຺ຎຏ຺ຐໍ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອຘິປຕິຍຏ຺ຐໍ, ສຈ຺ຈານໍ ຕຖຏ຺ຐໍ ອວິທິຕໍ ກໂຣຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາ. ທຸກ຺ຂາທີນໍ ປີຬນາທິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອຕ຺ຖໍ ອວິທິຕໍ ກໂຣຕີຕິປິ ອວິຊ຺ຊາ, ອນ຺ຕວິຣຫິເຕ ສໍສາເຣ ສພ຺ພໂຍນິຄຕິຠວວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິສຕ຺ຕາວາເສສຸ ສຕ຺ເຕ ຊວາເປຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊມາເນສຸ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທີສຸ ຊວຕິ, ວິຊ຺ຊມາເນສຸປິ ຂນ຺ຘາທີສຸ ນ ຊວຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາ, ອປິ ຈ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓານໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ຉາທນໂຕປິ ອວິຊ຺ຊາ. ສງ຺ຂຕມຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕີຕິ ສງ຺ຂາຣາ. ວິຊານາຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ນມຕີຕິ ນາມໍ, ນາມຍຕີຕິ ວາ ນາມໍ. ຣຸປ຺ປຕີຕິ ຣູປໍ. ອາເຍ ຕໂນຕິ, ອາຍຕຎ຺ຈ ນຍຕີຕິ ອາຍຕນໍ. ຜຸສຕີຕິ ຜສ຺ໂສ. ເວທຍຕີຕິ ເວທນາ. ປຣິຕສ຺ສຕີຕິ ຕຓ຺ຫາ. ອຸປາທິຍຕິ ຠຸສໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອຸປາທານໍ. ຠວຕິ, ຠາວຍຕີຕິ ວາ ຠໂວ. ຊນນໍ ຊາຕິ. ຊີຣຓໍ ຊຣາ. ມຣນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ມຣຓໍ.

໗. ທຸກ຺ຂາທີນິ ອຏ຺ຐສຕານິ ອຏ຺ຐ ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ຈຕຸສຈ຺ຈໂຍຊນາວເສນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ. ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ຫິ ຉນ຺ນໍ ຈຕຸກ຺ການໍ ວເສນ ຈຕຸວີສຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ‘‘ຈກ຺ຂຸ ຊຣາມຣຓ’’ນ຺ຕິ ເປຍ຺ຍາເລ ‘‘ຈກ຺ຂຸ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ໂສຕໍ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ‘‘ຊາຕິ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ’’ຕິ ປຣິໂຍສາເນນ ປຎ຺ຈນວຸຕາຘິເກນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນສເຕນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕານິ. ປຎ຺ຈນວຸຕາຘິກໍ ຈຕຸກ຺ກສຕໍ ໂຫຕິ, ເຕສໍ ຈຕຸກ຺ການໍ ວເສນ ອສີຕິອຘິການິ ສຕ຺ຕ ວິສ຺ສຊ຺ຊນສຕານິ. ‘‘ຊຣາມຣຓໍ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທິເກ ຈຕຸກ຺ເກ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານີ’’ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພານິ ອຏ຺ຐ ຈ ສຕານິ ອຏ຺ຐ ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຘານຠູໂຕ ປຈ຺ຈໂຍ ສມຸທໂຍຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣຫິ ສຸຎ຺ຎໍ ນິພ຺ພານໍ ນິໂຣໂຘຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ຫິ ໂລກຸຕ຺ຕຣິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ເອຕ຺ຖ ອຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິຍນິໂຣໂຘຕິອາທິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ນິໂຣຘຄາມິນິປຏິປທາຕິ ຈ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ເອວ. ເອວຎ຺ຫິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ຜເລປິ ມຄ຺ຄໂວຫາຣສມ຺ຠວໂຕ ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍານມ຺ປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ປຸນ ທຸກ຺ຂາທີນໍ ປຣິຎ຺ຎຏ຺ຐາທິວເສນ ອຏ຺ຐສຕານິ ອຏ຺ຐ ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ, ປຸນ ທຸກ຺ຂາທີນໍ ປຣິຎ຺ຎາປຏິເວຘຏ຺ຐາທິວເສນ ອຏ຺ຐສຕານິ ອຏ຺ຐ ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ. ປຣິຎ຺ຎາ ຈ ສາ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ປຏິເວໂຘ ຈາຕິ ປຣິຎ຺ຎາປຏິເວໂຘ. ປຣິຎ຺ຎາປຏິເວໂຘວ ອຕ຺ໂຖ ປຣິຎ຺ຎາປຏິເວຘຏ຺ໂຐ.

໘. ປຸນ ຕາເນວ ທຸກ຺ຂາທີນິ ຊຣາມຣຓປຣິຍນ຺ຕານິ ທ຺ວິອຘິການິ ທ຺ເວ ປທສຕານິ ສມຸທຍາທີຫິ ສຕ຺ຕຫິ ສຕ຺ຕຫິ ປເທຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທ຺ວິອຘິການໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຏ຺ຐກສຕານໍ ວເສນ ສຫສ຺ສຎ຺ຈ ຉ ຈ ສຕານິ ໂສຬສ ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ. ຕຕ຺ຖ ປຘານຠູໂຕ ປຈ຺ຈໂຍ ສມຸທໂຍ, ຕສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ສມຸທຍນິໂຣໂຘ. ຉນ຺ໂທ ເອວ ຣາໂຄ ຉນ຺ທຣາໂຄ, ທຸກ຺ເຂ ສຸຂສຎ຺ຎາຍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຉນ຺ທຣາໂຄ, ຕສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ຉນ຺ທຣາຄນິໂຣໂຘ. ທຸກ຺ຂໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອສ຺ສາໂທ. ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນິຈ຺ຈຕາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມຕາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອາທີນໂວ. ທຸກ຺ເຂ ຉນ຺ທຣາຄວິນໂຍ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓໍ. ‘‘ຍໍ ໂຂ ປນ ກິຎ຺ຈິ ຠູຕໍ ສງ຺ຂຕໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ ນິໂຣໂຘ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໔) ວຈນໂຕ ນິພ຺ພານເມວ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓໍ. ‘‘ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ ສມຸທຍນິໂຣໂຘ ຉນ຺ທຣາຄນິໂຣໂຘ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ນານາສງ຺ຂຕປຏິປກ຺ຂວເສນ ນານາປຣິຍາຍວຈເນຫິ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ນິພ຺ພານເມວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອາຫາຣສມຸທຍາ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ ອາຫາຣນິໂຣຘາ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ ສຣສວເສນ ສມຸທຍນິໂຣໂຘ, ອຖ ວາ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສເນນ ສມຸທຍນິໂຣໂຘ ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ໂຄ ຉນ຺ທຣາຄນິໂຣໂຘ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ວຸຈ຺ຈມາເນ ໂລກຸຕ຺ຕຣິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອວິປສ຺ສນູປຄຕ຺ຕາ ນ ສພ຺ພສາຘາຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕນໂຍວ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ໂລກຸຕ຺ຕຣິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຫິ ຉນ຺ທຣາຄາຠາວໂຕເຍວ ຉນ຺ທຣາຄນິໂຣໂຘຕິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ສຣີເຣ ຉນ຺ທຣາເຄເນວ ສຣີເຣກເທເສສຸ ເກສາທີສຸປິ ຉນ຺ທຣາໂຄ ກໂຕວ ໂຫຕິ, ຊຣາມຣຓວນ຺ເຕສຸ ຉນ຺ທຣາເຄເນວ ຊຣາມຣເຓສຸປິ ຉນ຺ທຣາໂຄ ກໂຕວ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອສ຺ສາທາທີນວາປິ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ປຸນ ທຸກ຺ຂາທີນິ ຊຣາມຣຓປຣິຍນ຺ຕານິ ທ຺ວິອຘິການິ ທ຺ເວ ປທສຕານິ ສມຸທຍາທີຫິ ຉຫິ ຉຫິ ປເທຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທ຺ວິອຘິການໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສຕ຺ຕກສຕານໍ ວເສນ ນຍສຫສ຺ສຎ຺ຈ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ສຕານິ ຈຸທ຺ທສ ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ.

໙. ອິທານິ ຣູປາທີນິ ຊຣາມຣຓປຣິຍນ຺ຕານິ ເອກາຘິການິ ທ຺ເວ ປທສຕານິ ສຕ຺ຕຫິ ອນຸປສ຺ສນາຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ນິທ຺ທິສິຕຸໍ ປຐມໍ ຕາວ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທໂຍ ສຕ຺ຕ ອນຸປສ຺ສນາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ. ຕານິ ສພ຺ພານິ ສຕ຺ຕຫິ ສຸທ຺ຘິກອນຸປສ຺ສນາວິສ຺ສຊ຺ຊເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຫສ຺ສຎ຺ຈ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ສຕານິ ຈຸທ຺ທສ ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ໂຫນ຺ຕິ. ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອນຸປສ຺ສນາ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ. ສາ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາປຏິປກ຺ຂາ. ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອນຸປສ຺ສນາ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາ. ສາ ສຸຂສຎ຺ຎາປຏິປກ຺ຂາ. ອນຕ຺ຕາຕິ ອນຸປສ຺ສນາ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາ. ສາ ອຕ຺ຕສຎ຺ຎາປຏິປກ຺ຂາ. ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ອນຸປສ຺ສນານໍ ປຣິປູຣຕ຺ຕາ ນິພ຺ພິນ຺ທຕີຕິ ນິພ຺ພິທາ, ນິພ຺ພິທາ ຈ ສາ ອນຸປສ຺ສນາ ຈາຕິ ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາ. ສາ ນນ຺ທິປຏິປກ຺ຂາ. ຈຕສ຺ສນ຺ນໍ ອນຸປສ຺ສນານໍ ປຣິປູຣຕ຺ຕາ ວິຣຊ຺ຊຕີຕິ ວິຣາໂຄ, ວິຣາໂຄ ຈ ໂສ ອນຸປສ຺ສນາ ຈາຕິ ວິຣາຄານຸປສ຺ສນາ. ສາ ຣາຄປຏິປກ຺ຂາ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອນຸປສ຺ສນານໍ ປຣິປູຣຕ຺ຕາ ຣາຄໍ ນິໂຣເຘຕີຕິ ນິໂຣໂຘ, ນິໂຣໂຘ ຈ ໂສ ອນຸປສ຺ສນາ ຈາຕິ ນິໂຣຘານຸປສ຺ສນາ. ສາ ສມຸທຍປຏິປກ຺ຂາ. ຉນ຺ນໍ ອນຸປສ຺ສນານໍ ປຣິປູຣຕ຺ຕາ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕີຕິ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ, ປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ຈ ໂສ ອນຸປສ຺ສນາ ຈາຕິ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສນາ. ສາ ອາທານປຏິປກ຺ຂາ. ໂລກຸຕ຺ຕຣິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອສຕິປິ ວິປສ຺ສນູປຄຕ຺ເຕ ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ, ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ທຸກ຺ຂາ, ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໒໗໗-໒໗໙; ປຏິ. ມ. ໑.໓໑) ວຈນໂຕ ເຕສມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂານຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ນິຈ຺ຈສຸຂຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ນນ຺ທິຍາ ຣາຄສ຺ສ ຈ ອຠາວາ ນິໂຣຘວນ຺ຕານີຕິ ອນຸປສ຺ສນໂຕ ປຣິຈ຺ຈາຄປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄປກ຺ຂນ຺ທນປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄສມ຺ຠວໂຕ ຈ ເຕຫິປິ ສຕ຺ຕ ອນຸປສ຺ສນາ ໂຍຊິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຊຣາມຣຓວນ຺ເຕສຸ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ທິຏ຺ເຐສຸ ຊຣາມຣຓມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ທິຏ຺ຐໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຊຣາມຣຓວນ຺ເຕສຸ ນິພ຺ພິນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຣຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຊຣາມຣເຓ ນິພ຺ພິນ຺ໂນ ຈ ວິຣຕ຺ໂຕ ຈ ໂຫຕິ, ຊຣາມຣຓວນ຺ເຕສຸ ນິໂຣຘໂຕ ທິຏ຺ເຐສຸ ຊຣາມຣຓມ຺ປິ ນິໂຣຘໂຕ ທິຏ຺ຐໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຊຣາມຣຓວນ຺ເຕສຸ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຊຣາມຣຓໍ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ໂຕວ ໂຫຕີຕິ ຊຣາມຣເຓຫິ ສຕ຺ຕ ອນຸປສ຺ສນາ ໂຍຊິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໑໐. ອິທານິ ອາທີນວຎາຓສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຠູຕານໍ ອຸປ຺ປາທາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອາຣມ຺ມຓານໍ ວເສນ ອຸປ຺ປາທາທີນິ ເຕສໍ ເວວຈນານິ ປຎ຺ຈທສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ, ສນ຺ຕິປທຎາຓສ຺ສ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂາຣມ຺ມຓວເສນ ອນຸປ຺ປາທາທີນິ ປຎ຺ຈທສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ, ປຸນ ຕາເນວ ອຸປ຺ປາທານຸປ຺ປາທາທີນິ ປທານິ ຍຸຄຬກວເສນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຕິໍສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ. ເອວໍ ອິມສ຺ມິໍ ນເຍວ ສຏ຺ຐິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປາໂທຕິ ປຸຣິມກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ ອິຘ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕຖາອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ. ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສພ຺ພມ຺ປິ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕໍ. ໂຍຄາວຈຣສ຺ສ ຫິ ສງ຺ຂາຣາ ສສຓ຺ຐານາ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອາຍູຫນາຕິ ອາຍຕິໍ ປຏິສນ຺ຘິເຫຕຸຠູຕໍ ກມ຺ມໍ. ຕຎ຺ຫິ ອຠິສງ຺ຂຣຓຏ຺ເຐນ ອາຍູຫນາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.