໑໑. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໓໙. ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຫາໂຣຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຫາຣວິຠງ຺ໂຄ. ຕຕ຺ຖ ກາ ປນາຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ? ອາຫ ‘‘ຍາ ປກຕິກຖາຍ ເທສນາ’’ຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍາ ເທສນາຫາຣາທໂຍ ວິຍ ອສ຺ສາທາທິປທຕ຺ຖວິເສສນິທ຺ຘາຣຓໍ ອກຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສາຠາວິກຘມ຺ມກຖາຍ ເທສນາ. ຍາ ຕສ຺ສາ ປຎ຺ຎາປນາ, ອຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຫາໂຣ. ຍສ຺ມາ ປນ ສາ ຠຄວໂຕ ຕຖາ ຕຖາ ເວເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນ ຍຖາຘິປ຺ເປຕມຕ຺ຖໍ ນິກ຺ຂິປຕີຕິ ນິກ຺ເຂໂປ. ຕສ຺ສ ຈາຍໍ ຫາໂຣ ທຸກ຺ຂາທິສງ຺ຂາເຕ ຠາເຄ ປກາເຣຫິ ຎາເປຕິ, ອສງ຺ກຣໂຕ ວາ ຐເປຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນິກ຺ເຂປປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິຕິ ປກຕິກຖາຍ ເທສນາຕິ ສງ຺ເຂເປນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ວິຠຊິຕຸໍ ‘‘ກາ ຈ ປກຕິກຖາຍ ເທສນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ກກ຺ຂຬຜຸສນາທິສຠາເວ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມ ອຕີຕາທິວເສນ ອເນກເຠທຠິນ຺ເນ ອຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປີຬນສງ຺ຂຕສນ຺ຕາປວິປຣິຓາມຏ຺ຐຕາສາມຎ຺ເຎນ ຍາ ກຸຈ຺ຉິຕຠາວາທິມຸເຂນ ເອກຊ຺ຌໍ ຄຫຓສ຺ສ ກາຣຓຠູຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ກາ ປນ ສາຕິ? ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິນິພນ຺ຘນາ ຕຊ຺ຊາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ‘‘ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວິກາຣສຫິໂຕ ສທ຺ໂທ ເອວາ’’ຕິ ອປເຣ. ອິມິນາ ນເຍນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຕສ຺ສາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອຸປາທານໍ ທສ຺ເສຕິ. ທສນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານນ຺ຕິ ອຏ຺ຐ ຣູປິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ເວທນິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ເອວໍ ທສນ຺ນໍ. ອນຸຠວນສາມຎ຺ເຎນ ຫິ ເວທນາ ເອກມິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ກຕາ, ຕຖາ ສທ຺ຘາທໂຍ ຈ ມຄ຺ຄປກ຺ຂິຍາຕິ.

ກພຬໍ ກຣີຍຕີຕິ ກພຬີກາໂຣຕິ ວຕ຺ຖຸວເສນ ອຍໍ ນິທ຺ເທໂສ. ຍາຍ ໂອຊາຍ ສຕ຺ຕາ ຍາເປນ຺ຕິ, ຕສ຺ສາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສາ ຫິ ໂອຊຏ຺ຐມກສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ອາຫຣຓໂຕ ອາຫາໂຣ. ອຕ຺ຖີຕິ ມຄ຺ເຄນ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕາຍ ວິຊ຺ຊຕິ. ຣາໂຄຕິ ຣຎ຺ຊນຏ຺ເຐນ ຣາໂຄ. ນນ຺ທນຏ຺ເຐນ ນນ຺ທີ. ຕຓ຺ຫາຍນຏ຺ເຐນ ຕຓ຺ຫາ. ສພ຺ພາເນຕານິ ໂລຠສ຺ເສວ ນາມານິ. ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຣຸຬ຺ຫນ຺ຕິ ກມ຺ມໍ ຊວາເປຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິອາກຑ຺ຒນສມຕ຺ຖຕາຍ ປຕິຏ຺ຐິຕຎ຺ເຈວ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຣຸຬ຺ຫຎ຺ຈ. ຍຕ຺ຖາຕິ ເຕຠູມກວຏ຺ເຏ ຠຸມ຺ມໍ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ວາ ປຸຣິມປຸຣິມປເທ ເອຕໍ ຠຸມ຺ມໍ. ອຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຣານໍ ວຸທ຺ຘີຕິ ເຍ ອິມສ຺ມິໍ ວິປາກວຏ຺ເຏ ຐິຕສ຺ສ ອາຍຕິໍ ວຑ຺ຒນເຫຕຸກາ ສງ຺ຂາຣາ, ເຕ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຍຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕີ’’ຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ. ອຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໍ, ຕຕ຺ຖ ຂນ຺ຘານໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓາ ຊາຕິ, ປຣິປາກລກ຺ຂຓາ ຊຣາ, ເຠທນລກ຺ຂຓໍ ມຣຓຎ຺ຈ ອຕ຺ຖິ. ອຍໍ ປຠາວປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ສມຸທຍສ຺ສ ຈາຕິ ອຍໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ເທສນາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສ຺ສ ສມຸທຍສຈ຺ຈສ຺ສ ຈ ສມຸຏ຺ຐານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ວິປາກວຏ຺ຏສ຺ສ ສງ຺ຂາຣານຎ຺ຈ ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ນຕ຺ຖິ ຣາໂຄຕິ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຠາວນາຍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ນຕ຺ຖິ ເຈ ຣາໂຄ. ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອວິຣຸຬ຺ຫນ຺ຕິ ກມ຺ມໍ ຊວາເປຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິອາກຑ຺ຒນສມຕ຺ຖຕາຍາຠາເວນ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຎ຺ເຈວ ອວິຣຸຬ຺ຫຎ຺ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘‘ອຍໍ ປຣິຎ຺ຎາປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ເອກາຠິສມຍວເສເນວ ມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ຈຕູສຸ ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຍໍ ຠາວນາປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ອຍໍ ທ຺ວາຣາຣມ຺ມເຓຫິ ຉທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕນຘມ຺ມານໍ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ນິໂຣຘປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນິໂຣຘສ຺ສາຕິ ໂຣຘສງ຺ຂາຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ມຄ຺ເຄນ ອນວເສສນິໂຣຘປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ອຸປ຺ປາທປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນາ. ໂອກາສປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ຐານສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນາ. ອາຫຏນາປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ນີຫຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ອາສາຏິການນ຺ຕິ ຄຸນ຺ນໍ ວເຓສຸ ນີລມກ຺ຂິກາຫິ ຐປິຕອຓ຺ຑກາ ອາສາຏິກາ ນາມ. ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອນຍພ຺ຍສນເຫຕຸຕາຍ ອາສາຏິກາ ວິຍາຕິ ອາສາຏິກາ, ກິເລສາ, ເຕສໍ ອາສາຏິການໍ. ອຠິນິຆາຕປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ສມຸຄ຺ຆາຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິ.

໔໑. ເອວໍ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏມຸເຂນ ສມ຺ມສນອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘມຸເຂເນວ ສຈ຺ເຈສຸ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕປຣິວຏ຺ຏວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິທໍ ‘ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ຈກ຺ຂຸ. ຍຖາສຠາວໂຕ ຊານນຏ຺ເຐນ ຎາຓໍ. ປຏິວິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຎາ. ວິທິຕກຣຓຏ຺ເຐນ ວິຊ຺ຊາ. ໂອຠາສນຏ຺ເຐນ ອາໂລໂກ. ສພ຺ພໍ ປຎ຺ຎາເວວຈນເມວ. ອຍໍ ເວວຈນປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ສຈ຺ຉິກິຣິຍາປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂກຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ.

ຕຸລມຕຸລຎ຺ຈາຕິ ຄາຖາຍ ປຈຸຣຊນານໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠາວໂຕ ຕຸລິຕໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນນ຺ຕິ ຕຸລໍ, ກາມາວຈຣໍ. ນ ຕຸລນ຺ຕິ ອຕຸລໍ, ຕຸລໍ ວາ ສທິສມສ຺ສ ອຎ຺ຎໍ ໂລກິຍກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕຸລໍ, ມຫຄ຺ຄຕກມ຺ມໍ. ກາມາວຈຣຣູປາວຈຣກມ຺ມໍ ວາ ຕຸລໍ, ອຣູປາວຈຣໍ ອຕຸລໍ, ອປ຺ປວິປາກໍ ວາ ຕຸລໍ. ພຫຸວິປາກໍ ອຕຸລໍ. ສມ຺ຠວຕິ ເອເຕນາຕິ ສມ຺ຠວໍ, ສມ຺ຠວເຫຕຸຠູຕໍ. ຠວສງ຺ຂາຣໍ ປຸນພ຺ຠວສງ຺ຂຣຓກໍ. ອວສ຺ສຊີຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ມຸນີຕິ ພຸທ຺ຘມຸນິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣໂຕຕິ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕຣໂຕ. ສມາຫິໂຕຕິ ອຸປຈາຣປ຺ປນາສມາຘິວເສນ ສມາຫິໂຕ. ອຠິນ຺ທິ ກວຈມິວາຕິ ກວຈໍ ວິຍ ຠິນ຺ທິ. ອຕ຺ຕສມ຺ຠວນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນິ ສຎ຺ຊາຕໍ ກິເລສໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສວິປາກຏ຺ເຐນ ສມ຺ຠວໍ ຠວາຠິສງ຺ຂຣຓຏ຺ເຐນ ຠວສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ຈ ລທ຺ຘນາມໍ ຕຸລາຕຸລສງ຺ຂາຕໍ ໂລກິຍກມ຺ມຎ຺ຈ ໂອສ຺ສຊິ, ສງ຺ຄາມສີເສ ມຫາໂຍໂຘ ກວຈໍ ວິຍ ອຕ຺ຕສມ຺ຠວໍ ກິເລສຎ຺ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣໂຕ ສມາຫິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຠິນ຺ທີຕິ.

ອຖ ວາ ຕຸລນ຺ຕິ ຕຸລຍນ຺ໂຕ ຕີເຣນ຺ໂຕ. ອຕຸລຎ຺ຈ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ນິພ຺ພານຎ຺ເຈວ ສມ຺ຠວຎ຺ຈ. ຠວສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ຠວຄາມິກມ຺ມໍ. ອວສ຺ສຊິ ມຸນີຕິ ‘‘ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ອນິຈ຺ຈາ, ເຕສໍ ນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານໍ ນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ປຏິ. ມ. ໓.໓໘ ອຕ຺ຖໂຕ ສມານໍ) ນເຍນ ຕຸລຍນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘມຸນິ ຠເວ ອາທີນວໍ ນິພ຺ພາເນ ອານິສໍສຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ຕໍ ຂນ຺ຘານໍ ມູລຠູຕໍ ຠວສງ຺ຂາຣໍ ກມ຺ມກ຺ຂຍກເຣນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ອວສ຺ສຊິ. ກຖໍ? ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣໂຕ. ໂສ ຫິ ວິປສ຺ສນາວເສນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣໂຕ ສມຖວເສນ ສມາຫິໂຕ ກວຈມິວ ອຕ຺ຕຠາວໍ ປຣິໂຍນນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ອຕ຺ຕນິ ສມ຺ຠວຕ຺ຕາ ‘‘ອຕ຺ຕສມ຺ຠວ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ສພ຺ພໍ ກິເລສຊາຕໍ ອຠິນ຺ທິ, ກິເລສາຠາເວ ກມ຺ມໍ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກຕ຺ຕາ ອວສ຺ສຏ຺ຐໍ ນາມ ໂຫຕິ, ກິເລສາຠາເວນ ກມ຺ມໍ ຊຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໖໙; ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໕໑).

ສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕຘາຕຸວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍສ຺ສ ອຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຸລ…ເປ… ຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິ. ເຕນ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ນິກ຺ເຂປປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາຍາ’’ຕິ. ຠວສງ຺ຂາເຣ ສມຸທຍປກ຺ຂິຍໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ປຣິຈ຺ຈາຄປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ. ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈປກ຺ຂິຍວເສນ ‘‘ປຣິຎ຺ຎາປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ. ສມາຘານວິສິຏ຺ຐສ຺ສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣຕຠາວສ຺ສ ວເສນ ‘‘ຠາວນາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ກາຍຄຕາຍ ສຕິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣຕຕາວິສິຏ຺ຐສ຺ສ ປນ ສມາຘານສ຺ສ ວເສນ ‘‘ຐິຕິປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຠິນິພ຺ພິທາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອາຍຸສງ຺ຂາໂຣສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິນີຫຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ອຸປາທານປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ຄຫຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາຍາຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຠາວສ຺ສ. ເອເຕນ ອສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອາຍຸສງ຺ຂາໂຣສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກິເລສາຠາເວນ ຠຄວາ ກມ຺ມໍ ຊຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປທາລນາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກສານ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ໂຍ ທຸກ຺ຂມທ຺ທກ຺ຂິ ຍໂຕນິທານນ຺ຕິ ໂຍ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສໂກ ສພ຺ພໍ ເຕຠູມກໍ ທຸກ຺ຂໍ ອທກ຺ຂິ ປສ຺ສິ, ຕຎ຺ຈ ຍໂຕນິທານໍ ຍໍ ເຫຕຸກໍ, ຕມ຺ປິສ຺ສ ກາຣຓຠາເວນ ຕຓ຺ຫໍ ປສ຺ສິ. ກາເມສຸ ໂສ ຊນ຺ຕຸ ກຖໍ ນເມຍ຺ຍາຕິ ໂສ ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ປຸຣິໂສ ສວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ກິເລສກາເມສຸ ເຍນ ປກາເຣນ ນເມຍ຺ຍ ອຠິນເມຍ຺ຍ, ໂສ ປກາໂຣ ນຕ຺ຖິ. ກສ຺ມາ? ກາມາ ຫິ ໂລເກ ສງ຺ໂຄຕິ ຎຕ຺ວາ. ຍສ຺ມາ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ກາມສທິສໍ ພນ຺ຘນໍ ນຕ຺ຖິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ຠຄວຕາ ‘‘ນ ຕໍ ທຬ຺ຫໍ ພນ຺ຘນມາຫຸ ຘີຣາ’’ຕິອາທິ (ຘ. ປ. ໓໔໕; ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໑; ເນຕ຺ຕິ. ໑໐໖; ເປຏໂກ ໑໕), ຕສ຺ມາ ສງ຺ຂາເຣ ອາສຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ສງ຺ໂຄຕິ ວິທິຕ຺ວາ. ເຕສໍ ສຕີມາ ວິນຍາຍ ສິກ຺ເຂຕິ ກາຍຄຕາສຕິໂຍເຄນ ສຕິມາ ເຕສໍ ກາມານໍ ວູປສມາຍ ຕີສຸປິ ສິກ຺ຂາສຸ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເວວຈນປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ຂນ຺ຘາທີນໍ ເວວຈນປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ອທກ຺ຂີຕິ ປນ ປເທນ ສມ຺ພນ຺ຘຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈາ’’ຕິ. ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກໂຕ ທສ຺ສນປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ອນຕ຺ຖຊນນໂຕ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກໂຕ ທສ຺ສນປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ປາວກກປ຺ປາຕິ ຊລິຕອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘສທິສາ. ປປາຕອຸຣໂຄປມາຕິ ປປາຕູປມາອຸຣໂຄປມາ ຈ.

ໂມຫສມ຺ພນ຺ຘໂນ ໂລໂກຕິ ອຍໍ ໂລໂກ ອວິຊ຺ຊາເຫຕຸເກຫິ ສໍໂຍຊເນຫິ ພນ຺ໂຘ. ຠພ຺ພຣູໂປວ ທິສ຺ສຕີຕິ ວິປນ຺ນຊ຺ຌາສໂຍປິ ມາຍາຍ ສາເຐຍ຺ເຍນ ຈ ປຏິຈ຺ຉາທິຕສຠາໂວ ຠພ຺ພຊາຕິກໍ ວິຍ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປຘິພນ຺ຘໂນ ພາໂລ, ຕມສາ ປຣິວາຣິໂຕຕິ ຕສ຺ສ ປນ ພາລສ຺ສ ຕຖາ ທສ຺ສເນ ສມ຺ໂມຫຕມສາ ປຣິວາຣິຕຕ຺ຕາ ກາມຄຸເຓສຸ ອນາທີນວທສ຺ສິຕາຍ ກິເລສາຠິສງ຺ຂາເຣຫິ ພນ຺ຘຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຠູໂຕ ຈາຍໍ ພາໂລ ປຓ຺ຑິຕານໍ ອສ຺ສິຣີ ວິຍ ຂາຍຕິ ອລກ຺ຂິໂກ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ຕຍິທໍ ສພ຺ພໍ ພາລສ຺ສ ສໂຕ ຣາຄາທິກິຎ຺ຈນໂຕ. ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ປນ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສໂຕ ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈນນ຺ຕິ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ. ໂມຫສີເສນ ວິປລ຺ລາສາ ຄຫິຕາຕິ ອາຫ – ‘‘ເທສນາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວິປລ຺ລາສານ’’ນ຺ຕິ. ວິປຣີຕປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ວິປຣີຕາກາເຣນ ອຸປຏ຺ຐຫມານສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນາ.

ອຕ຺ຖິ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວາຈາວຕ຺ຖຸມຕ຺ຕເມວ. ນຕ຺ຖິ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອລພ຺ຠມານສຠາວຕ຺ຕາຕິ ວິປ຺ປຏິປນ຺ນານໍ ມິຈ຺ຉາວາທໍ ຠຎ຺ຊິຕຸໍ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊາຕໍ ອຠູຕໍ ອກຕໍ ອສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຫຕຸໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂນ ເຈຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຠິກ຺ຂເວ, ຍທິ ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕຸ ນ ອຠວິສ຺ສ, ນ ອິຘ ສພ຺ພສ຺ສ ສງ຺ຂຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓໍ ສິຍາ. ນິພ຺ພານຎ຺ຫິ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມານາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທໂຍ ມຄ຺ຄຘມ຺ມາ ອນວເສສກິເລເສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຕິວິຘສ຺ສປິ ວຏ຺ຏສ຺ສ ອປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ.

ຕຕ຺ຖາຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ຍຖາ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາຍ ສອຸຕ຺ຕຣານໍ ກາມານໍ ຣູປານຎ຺ຈ ປຏິປກ຺ຂຠູຕໍ ຕພ຺ພິຘຸຣສຠາວໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ຕໍສຠາວານໍ ສງ຺ຂຠຘມ຺ມານໍ ປຏິປກ຺ຂຠູເຕນ ຕພ຺ພິຘຸຣຕາສຠາເວນ ນິສ຺ສຣເຓນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຍຎ຺ຈ ຕໍ ນິສ຺ສຣຓໍ. ສາ ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕຸ. ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ? ສງ຺ຂຕຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ. ອປິ ຈ ອນຸໂລມຎາຓໍ ກິເລເສ ນ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຊຫິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ປຐມຊ຺ຌານາທີສຸ ຎາຓໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນມຕ຺ຕເມວ ກໂຣຕິ, ກິເລສານໍ ນ ສມຸຈ຺ເຉທໍ, ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານກຣຎ຺ຈ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາຓໍ, ຕສ຺ສ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈວິປຣີເຕນ ອາຣມ຺ມເຓນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ສາ ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕຸ. ຕຖາ ນິພ຺ພານ-ສທ຺ໂທ ກຕ຺ຖຈິ ວິສເຍ ອວິປຣີຕຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ, ອຸປຈາຣວຸຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕ, ຍຖາ ຕໍ ‘‘ສີຫສທ຺ໂທ’’ຕິ.

ອຖ ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊາຕໍ ອຠູຕໍ ອກຕໍ ອສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິ (ອຸທາ. ໗໓) ວຈນໍ ອວິປຣີຕຕ຺ຖໍ, ຠຄວຕາ ຠາສິຕຕ຺ຕາ. ຍຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ ຠາສິຕໍ, ຕໍ ອວິປຣີຕຕ຺ຖໍ. ຍຖາ ຕໍ ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ, ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ທຸກ຺ຂາ, ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໕໓, ໓໕໖; ກຖາ. ໗໕໓; ຈູຬນິ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໔; ປຏິ. ມ. ໑.໓໑; ເນຕ຺ຕິ. ໕; ຘ. ປ. ໒໗໗-໒໗໙), ເອວມ຺ປິ ຍຸຕ຺ຕິວເສນ ອສງ຺ຂຕາຍ ຘາຕຸຍາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ສພ຺ຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກິໍ ວາ ເອຕາຍ ຍຸຕ຺ຕິຈິນ຺ຕາຍ? ຍສ຺ມາ ຠຄວຕາ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊາຕໍ ອຠູຕໍ ອກຕໍ ອສງ຺ຂຕນ຺ຕິ (ອຸທາ. ໗໓), ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຘມ຺ມາ ອສງ຺ຂຕາ ຘມ຺ມາຕິ (ຘ. ສ. ທຸກມາຕິກາ ໗-໘) ຈ, ອສງ຺ຂຕຎ຺ຈ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມິ ອສງ຺ຂຕຄາມິນິຎ຺ຈ ປຏິປທ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໖໖-໓໖໗, ໓໗໗) ຈ ອເນເກຫິ ສຸຕ຺ຕປເທຫິ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ສພ຺ຠາໂວ ເທສິໂຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຸປນຍນປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ເຫຕຸອຸປນຍນສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນາ. ໂຊຕນາປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ປຏິຎ຺ຎາຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສິທ຺ຘິຍາ ປກາສນາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ເສສໍ ສພ຺ພໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.