໔. ປຏິນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໑. ເທສນາຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໕. ເອວໍ ຫາຣາທໂຍ ສຸຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ຄາຖາພນ຺ຘວເສນ ສຣູປໂຕ ນິທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕສຸ ຫາເຣ ຕາວ ປຏິນິທ຺ເທສວເສນ ວິຠຊິຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ເທສນາຫາໂຣ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ກຕໂມຕິ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ. ເທສນາຫາໂຣຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຘມ຺ມນິທສ຺ສນໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ເທສນາຫາໂຣ ນິທ຺ເທສວາເຣ ສຣູປໂຕ ທສ຺ສິໂຕ, ປຏິນິທ຺ເທສສ຺ສ ປນ ວິສຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອສ຺ສາທາທີນວຕາ’’ຕິ ຄາຖໍ ເອກເທເສນ ປຈ຺ຈາມສຕິ. ອຍໍ ເທສນາຫາໂຣ ປຸພ຺ພາປຣາເປກ຺ໂຂ. ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ພາເປກ຺ຂຕ຺ເຕ ‘‘ກຕໂມ ເທສນາຫາໂຣ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອສ຺ສາທາທີນວຕາ’’ຕິ ສຣູປໂຕ ທສ຺ສິຕສ຺ສ ນິຄມນໍ ໂຫຕິ. ປຣາເປກ຺ຂຕ຺ເຕ ປນ ‘‘ອຍໍ ເທສນາຫາໂຣ ກິໍ ເທສຍຕີ’’ຕິ ເທສນາກິຣິຍາຍ ກຕ຺ຕຸນິທ຺ເທໂສ ໂຫຕິ. ເຕນ ເທສນາຫາຣສ຺ສ ອນ຺ວຕ຺ຖສຎ຺ຎຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ເທສຍຕີຕິ ສໍວຓ຺ເຓຕິ, ວິຕ຺ຖາເຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ອເນນ ເທເສຕພ຺ພຘມ຺ເມ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອສ຺ສາທ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ, ຕໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ຕສ຺ມາ ອິໂຕ ປຣມ຺ປິ ອວຸຕ຺ຕເມວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ. ‘‘ກຕ຺ຖ ປນ ອາຄເຕ ອສ຺ສາທາທິເກ ອຍໍ ຫາໂຣ ສໍວຓ຺ເຓຕີ’’ຕິ ອນຸໂຍຄໍ ມນສິກຕ຺ວາ ເທສນາຫາເຣນ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພຘມ຺ມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຘມ຺ມໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິກໍ ສພ຺ພປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກໍ ຠຄວໂຕ ຉຉກ຺ກເທສນໍ ເອກເທເສນ ທສ຺ເສຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ອຍໍ ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ປຣິຍຕ຺ຕິສຈ຺ຈສມາຘິປຎ຺ຎາປກຕິປຸຎ຺ຎາປຕ຺ຕິເຎຍ຺ຍາທີສຸ ພຫູສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ທິຏ຺ຐປ຺ປໂຍໂຄ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂຸ, ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໕.໗໓) ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ເມ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ປຕ຺ຕຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໙໙; ມຫາວ. ໑໘) ສຈ຺ເຈ. ‘‘ເອວໍຘມ຺ມາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໑໓, ໑໔໕) ສມາຘິມ຺ຫິ. ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຘມ຺ໂມ ຘິຕິ ຈາໂຄ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ (ຊາ. ໑.໑.໕໗; ໑.໒.໑໔໗-໑໔໘) ປຎ຺ຎາຍໍ. ‘‘ຊາຕິຘມ຺ມານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໓໙໘; ມ. ນິ. ໑.໑໓໑) ປກຕິຍໍ. ‘‘ຘມ຺ໂມ ຫເວ ຣກ຺ຂຕິ ຘມ຺ມຈາຣິ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໑.໑໐.໑໐໒; ໑.໑໕.໓໘໕) ປຸຎ຺ເຎ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາຣາຊິກາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ (ປາຣາ. ໒໓໓) ອາປຕ຺ຕິຍໍ. ‘‘ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ຕິກມາຕິກາ ໑) ເຎຍ຺ເຍ. ອິຘ ປນ ປຣິຍຕ຺ຕິຍໍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.ມູລປຣິຍາຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ; ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ຑ ໑; ພຸ. ວໍ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑).

ໂວຕິ ປນ ອຍໍ ໂວ-ສທ຺ໂທ ‘‘ຫນ຺ທ ທານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປວາເຣມິ ໂວ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໑໕) ເອຕ຺ຖ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ອາຄໂຕ. ‘‘ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວຍໍ ກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໗໓) ກຣຓຕ຺ເຖ. ‘‘ເຍ ຫິ ໂວ ອຣິຍາ ປຣິສຸທ຺ຘກາຍກມ຺ມນ຺ຕາ’’ຕິອາທີສຸ ປທປູຣເຓ. ‘‘ອາໂຣຈຍາມິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໗.໗໒) ສມ຺ປທານຕ຺ເຖ. ອິຘາປິ ສມ຺ປທານຕ຺ເຖ ເອວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຠິກ຺ຂນສີລຕາທິຄຸຓໂຍເຄນ ຠິກ຺ຂູ, ຠິນ຺ນກິເລສຕາທິຄຸຓໂຍເຄນ ວາ. ອຖ ວາ ສໍສາເຣ ຠຍໍ ອິກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ຠິກ຺ຂູ. ຠິກ຺ຂເວຕິ ເຕສໍ ອາລປນໍ. ເຕນ ເຕ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ ນິໂຍເຊນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ມຸຂາຠິມຸຂໍ ກໂຣຕິ. ເທເສສ຺ສາມີຕິ ກເຖສ຺ສາມິ. ເຕນ ນາຫໍ ຘມ຺ມິສ຺ສຣຕາຍ ຕຸມ຺ເຫ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ກາເຣຍ຺ຍາມິ, ອນາວຣຓຎາເຓນ ສພ຺ພໍ ເຎຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂກາຣິຕາຍ ປນ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມີຕິ ອິທານິ ປວຕ຺ຕິຍມານໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ປຏິຊານາຕິ. ອາທິກລ຺ຍາຓນ຺ຕິອາທີສຸ ອາທິມ຺ຫິ ກລ຺ຍາຓໍ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ, ອາທິກລ຺ຍາຓເມຕສ຺ສາຕິ ວາ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ສີເລນ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ. ສມາຘິນາ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ. ປຎ຺ຎາຍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ. ພຸທ຺ຘສຸພຸທ຺ຘຕາຍ ວາ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ. ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕາຍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ. ສງ຺ຆສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ. ອຖ ວາ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸວິນຍເນນ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ. ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎຸວິນຍເນນ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລວິນຍເນນ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ. ອຍເມວຕ຺ໂຖ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ.

ອຕ຺ຖສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສາຕ຺ຖໍ. ພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ. ສງ຺ກາສນາທິຉອຕ຺ຖປທສມາໂຍຄໂຕ ວາ ສາຕ຺ຖໍ. ອກ຺ຂຣາທິຉພ຺ຍຎ຺ຊນປທສມາໂຍຄໂຕ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ. ອຍເມວຕ຺ໂຖ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ. ອຸປເນຕພ຺ພາຠາວໂຕ ເອກນ຺ເຕນ ປຣິປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ. ອປເນຕພ຺ພາຠາວໂຕ ປຣິສຸທ຺ຘໍ. ສີລາທິປຎ຺ຈຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘປາຣິປູຣິຍາ ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ. ຈຕຸໂຣຆນິຕ຺ຖຣຓາຍ ປວຕ຺ຕິຍາ ໂລກາມິສນິຣເປກ຺ຂຕາຍ ຈ ປຣິສຸທ຺ຘໍ. ພ຺ຣຫ຺ມໍ ເສຏ຺ຐໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ພ຺ຣຫ຺ມູນໍ ວາ ເສຏ຺ຐານໍ ອຣິຍານໍ ຈຣິຍໍ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫໍ ສາສນໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາສຍິສ຺ສາມິ ປຣິທີປຍິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ຠຄວຕາ ເທສິໂຕ ປກາສິໂຕ ຈ ສາສນຘມ຺ໂມ ເຍສໍ ອສ຺ສາທາທີນໍ ທສ຺ສນວເສນ ປວຕ຺ໂຕ, ເຕ ອສ຺ສາທາທໂຍ ເທສນາຫາຣສ຺ສ ວິສຍຠູຕາ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ປາເຐ ສວິເສສໍ ວຸຕ຺ຕາ, ຕໂຕ ຕໂຕ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ອຸທາຫຣຓວເສນ ອິຘາເນຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອສ຺ສາໂທ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ກາມນ຺ຕິ ມນາປິຍຣູປາທິໍ ເຕຠູມກຘມ຺ມສງ຺ຂາຕໍ ວຕ຺ຖຸກາມໍ. ກາມຍມານສ຺ສາຕິ ອິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ. ຕສ຺ສ ເຈຕໍ ສມິຊ຺ຌຕີຕິ ຕສ຺ສ ກາມຍມານສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ກາມສງ຺ຂາຕໍ ວຕ຺ຖຸ ສມິຊ຺ຌຕິ ເຈ, ສເຈ ໂສ ຕໍ ລຠຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອທ຺ຘາປີຕິມໂນ ໂຫຕີຕິ ເອກໍເສນ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ລທ຺ຘາຕິ ລຠິຕ຺ວາ. ມຈ຺ໂຈຕິ ສຕ຺ໂຕ. ຍທິຈ຺ຉຕີຕິ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ນິທ຺ເທເສ (ມຫານິ. ໑) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ອສ຺ສາໂທຕິ ຍາຍໍ ອຘິປ຺ປາຍສມິຊ຺ຌນາ ອິຈ຺ຉິຕລາເຠ ປີຕິມນຕາ ໂສມນສ຺ສໍ, ອຍໍ ອສ຺ສາເທຕພ຺ພໂຕ ອສ຺ສາໂທ.

ຕສ຺ສ ເຈ ກາມຍານສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ກາເມ ອິຈ຺ຉມານສ຺ສ, ກາເມນ ວາ ຍາຍມານສ຺ສ. ຉນ຺ທຊາຕສ຺ສາຕິ ຊາຕຕຓ຺ຫສ຺ສ. ຊນ຺ຕຸໂນຕິ ສຕ຺ຕສ຺ສ. ເຕ ກາມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕີຕິ ເຕ ວຕ຺ຖຸກາມາ ເກນຈິ ອນ຺ຕຣາເຍນ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ ເຈ. ສລ຺ລວິທ຺ໂຘວ ຣຸປ຺ປຕີຕິ ອຖ ອໂຍມຍາທິນາ ສລ຺ເລນ ວິທ຺ໂຘ ວິຍ ປີຬິຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ອາທີນໂວຕິ ຍາຍໍ ກາມານໍ ວິປຣິຓາມຎ຺ຎຖາຠາວາ ກາມຍານສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ຣຸປ຺ປນາ ໂທມນສ຺ສຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ອຍໍ ອາທີນໂວ.

ໂຍ ກາເມ ປຣິວຊ຺ເຊຕີຕິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ກາເມ ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ທຣາຄສ຺ສ ວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ວາ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທເນນ ວາ ສພ຺ພຠາເຄນ ວຊ຺ເຊຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ສປ຺ປສ຺ເສວ ປທາ ສິໂຣຕິ, ຍຖາ ໂກຈິ ປຸຣິໂສ ຊີວິຕຸກາໂມ ກຓ຺ຫສປ຺ປໍ ປຏິປເຖ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປາເທນ ຕສ຺ສ ສິຣໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ, ໂສມໍ…ເປ… ສມຕິວຕ຺ຕຕີຕິ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພໍ ໂລກໍ ວິສຣິຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ໂລເກ ວິສຕ຺ຕິກາສງ຺ຂາຕໍ ອິມໍ ຕຓ຺ຫໍ ສຕິມາ ຫຸຕ຺ວາ ສມຕິກ຺ກມຕີຕິ. ອິທໍ ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ຍທິທໍ ວິສຕ຺ຕິກາສງ຺ຂາຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມເຓນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ສມຕິວຕ຺ຕນໍ, ອິທໍ ນິສ຺ສຣຓໍ.

ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ເກທາຣາທິເຂຕ຺ຕໍ. ວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ຆຣວຕ຺ຖຸອາທິວຕ຺ຖຸໍ. ຫິຣຎ຺ຎໍ ວາຕິ ກຫາປຓສງ຺ຂາຕໍ ສຸວຓ຺ຓສງ຺ຂາຕຎ຺ຈ ຫິຣຎ຺ຎໍ. ວາ-ສທ຺ໂທ ວິກປ຺ປນຕ຺ໂຖ, ໂສ ສພ຺ພປເທສຸ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ຄວາສ຺ສນ຺ຕິ ຄາໂວ ຈ ອສ຺ເສ ຈາຕິ ຄວາສ຺ສໍ. ທາສໂປຣິສນ຺ຕິ ທາເສ ຈ ໂປຣິເສ ຈາຕິ ທາສໂປຣິສໍ. ຖິໂຍຕິ ອິຕ຺ຖິໂຍ. ພນ຺ຘູຕິ ຎາຕິພນ຺ຘໂວ. ປຸຖູ ກາເມຕິ ອຎ຺ເຎປິ ວາ ມນາປິຍຣູປາທິເກ ພຫູ ກາມຄຸເຓ. ໂຍ ນໂຣ ອນຸຄິຊ຺ຌຕີຕິ ໂຍ ສຕ຺ໂຕ ອນຸ ອນຸ ອຠິກງ຺ຂຕິ ປຕ຺ເຖຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ອສ຺ສາໂທຕິ ຍທິທໍ ເຂຕ຺ຕາທີນໍ ອນຸຄິຊ຺ຌນໍ, ອຍໍ ອສ຺ສາເທຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມ ເອເຕນາຕິ ອສ຺ສາໂທ.

ອພລາ ນໍ ພລີຍນ຺ຕີຕິ ເຂຕ຺ຕາທິເຠເທ ກາເມ ອນຸຄິຊ຺ຌນ຺ຕໍ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ກຸສເລຫິ ປຫາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອພລສງ຺ຂາຕາ ກິເລສາ ພລີຍນ຺ຕິ ອຠິຠວນ຺ຕິ, ສທ຺ຘາພລາທິວິຣເຫນ ວາ ອພລໍ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອພລາ ກິເລສາ ພລີຍນ຺ຕິ, ອພລຕ຺ຕາ ອຠິຠວນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມທ຺ທນ຺ເຕນໍ ປຣິສ຺ສຍາຕິ ເອນໍ ກາມຄິທ຺ຘໍ ກາເມ ປຣິເຍສນ຺ຕໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕຎ຺ຈ ສີຫາທໂຍ ຈ ປາກຏປຣິສ຺ສຍາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທໂຍ ຈ ອປາກຏປຣິສ຺ສຍາ ມທ຺ທນ຺ຕິ. ຕໂຕ ນໍ…ເປ… ທກນ຺ຕິ ຕໂຕ ເຕຫິ ປາກຏາປາກຏປຣິສ຺ສເຍຫິ ອຠິຠູຕໍ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ຊາຕິອາທິທຸກ຺ຂໍ ສມຸທ຺ເທ ຠິນ຺ນນາວໍ ອຸທກໍ ວິຍ ອນ຺ເວຕິ ອນຸຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ອາທີນໂວຕິ ຍ຺ວາຍໍ ຕຓ຺ຫາທຸຈ຺ຈຣິຕສໍກິເລສເຫຕຸໂກ ຊາຕິອາທິທຸກ຺ຂານຸພນ຺ໂຘ, ອຍໍ ອາທີນໂວ.

ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ກາມຄິທ຺ຘສ຺ສ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ທຸກ຺ຂານຸພນ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ. ຊນ຺ຕູຕິ ສຕ຺ໂຕ. ສທາ ສໂຕຕິ ປຸພ຺ພຣຕ຺ຕາປຣຣຕ຺ຕໍ ຊາຄຣິຍານຸໂຍເຄນ ສໂຕ ຫຸຕ຺ວາ. ກາມານິ ປຣິວຊ຺ຊເຍຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ຈ ຣູປາທີສຸ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ສພ຺ພປ຺ປກາຣໍ ກິເລສກາມໍ ອນຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ກາມານິ ປຣິວຊ຺ຊເຍ ປຊເຫຍ຺ຍ. ເຕ ປຫາຍ ຕເຣ ໂອຆນ຺ຕິ ເອວໍ ເຕ ກາເມ ປຫາຍ ຕປ຺ປຫານກຣອຣິຍມຄ຺ເຄເນວ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ໂອຆໍ ຕເຣຍ຺ຍ, ຕຣິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນາວໍ ສິຕ຺ວາວ ປາຣຄູຕິ ຍຖາ ປຸຣິໂສ ອຸທກຄ຺ຄຫເຓນ ຄຣຸຠາຣໍ ນາວໍ ອຸທກໍ ພຫິ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ລຫຸກາຍ ນາວາຍ ອປ຺ປກສິເຣເນວ ປາຣຄູ ຠເວຍ຺ຍ, ປາຣໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ເອວເມວ ອຕ຺ຕຠາວນາວໍ ກິເລສູທກຄຣຸກໍ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ລຫຸເກນ ອຕ຺ຕຠາເວນ ປາຣຄູ ຠເວຍ຺ຍ, ປາຣໍ ນິພ຺ພານໍ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ຍໍ ກາມປ຺ປຫານມຸເຂນ ຈຕຸໂຣຆໍ ຕຣິຕ຺ວາ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ນິພ຺ພານໍ, ອິທໍ ສພ຺ພສງ຺ຂຕນິສ຺ສຣຓໂຕ ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ.

ຘມ຺ໂມຕິ ທານາທິປຸຎ຺ຎຘມ຺ໂມ. ຫເວຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ຣກ຺ຂຕິ ຘມ຺ມຈາຣິນ຺ຕິ ໂຍ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຈຣຕິ, ຕໍ ຘມ຺ມຈາຣິໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກເຠເທນ ທຸວິຘໂຕປິ ອນຕ຺ຖໂຕ ຣກ຺ຂຕິ ປາເລຕິ. ຉຕ຺ຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ຍຖ ວສ຺ສກາເລຕິ ວສ຺ສກາເລ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ຍຖາ ມຫນ຺ຕໍ ຉຕ຺ຕໍ ກຸສເລນ ປຸຣິເສນ ຘາຣິຕໍ ຕໍ ວສ຺ສເຕມນໂຕ ຣກ຺ຂຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ຕໍ ຉຕ຺ຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕໍ ຉາເທນ຺ຕຎ຺ຈ ວສ຺ສາທິໂຕ ຣກ຺ຂຕິ, ເອວໍ ຘມ຺ໂມປິ ອຕ຺ຕສມ຺ມາປຓິຘາເນນ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມຈຣິຍາຍ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕໍເຍວ ຣກ຺ຂຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອສາ…ເປ… ຈາຣີຕິ ເອເຕນ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກໂຣຕິ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ອິທໍ ຜລນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິເກຫິ ສມ຺ປຣາຍິເກຫິ ຈ ອນຕ຺ເຖຫິ ຍທິທໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ຣກ຺ຂຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂາວສານສ຺ສ ຈ ອພ຺ຠຸທຍສ຺ສ ນິປ຺ຜາທນໍ, ອິທໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ເທສນາຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພຕາຍ ຜລນ຺ຕິ.

ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາຕິ ສພ຺ເພ ສງ຺ຂຕາ ຘມ຺ມາ. ອນຕ຺ຕາຕິ ນຕ຺ຖິ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຕາ ກາຣກເວທກສຠາໂວ, ສຍໍ ວາ ນ ອຕ຺ຕາຕິ ອນຕ຺ຕາຕິ. ອິຕີຕິ ເອວໍ. ຍທາ ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປນ຺ໂຕ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາສງ຺ຂາຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ. ອຖ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ ທຸກ຺ເຂຕິ ອຖ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາຍ ປຸພ຺ເພ ເອວ ອນິຈ຺ຈຕາທຸກ຺ຂຕານໍ ສຸປຣິທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາວເສນ ວິປສ຺ສນາໂຄຈຣຠູເຕ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘທຸກ຺ເຂ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ ນິພ຺ເພທໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເອສ ມຄ຺ໂຄ ວິສຸທ຺ຘິຍາຕິ ຍາ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓາ ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາ ສພ຺ພກິເລສວິສຸຊ຺ຌນໂຕ ວິສຸທ຺ຘິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິສຸທ຺ຘິຍາ ວາ ອມຕຘາຕຸຍາ ມຄ຺ໂຄ ອຸປາໂຍ. ອຍໍ ອຸປາໂຍຕິ ຍທິທໍ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາມຸເຂນ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ນິພ຺ພິນ຺ທນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ອຘິຄມເຫຕຸຠາວໂຕ ອຸປາໂຍ.

‘‘ຈກ຺ຂຸມາ…ເປ… ປຣິວຊ຺ຊເຍ’’ຕິ ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ສຣີເຣ ວຫນ຺ເຕ ວິສມານິ ຠູມິປ຺ປເທສານິ ຈຓ຺ຑຕາຍ ວາ ວິສເມ ຫຕ຺ຖິອາທໂຍ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ, ເອວໍ ໂລເກ ສປ຺ປຎ຺ໂຎ ປຸຣິໂສ ສປ຺ປຎ຺ຎຕາຍ ຫິຕາຫິຕໍ ຊານນ຺ໂຕ ປາປານິ ລາມການິ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ. ອຍໍ ອາຓຕ຺ຕີຕິ ຍາ ອຍໍ ‘‘ປາປານິ ປຣິວຊ຺ເຊຕພ຺ພານີ’’ຕິ ຘມ຺ມຣາຊສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອາຓາ, ອຍໍ ອາຓຕ຺ຕີຕິ.

ເອວໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ສຸຕ຺ເຕສຸ ອາຄຕາ ຜລູປາຍາຓຕ຺ຕິໂຍ ອຸທາຫຣຓຠາເວນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕາ ເອກໂຕ ອາຄຕາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຸຎ຺ຎໂຕ’’ຕິ ຄາຖມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ສຸຎ຺ຎໂຕ ໂລກໍ ອເວກ຺ຂສ຺ສຸ, ໂມຆຣາຊາຕິ ອາຓຕ຺ຕີຕິ ‘‘ໂມຆຣາຊ, ສພ຺ພມ຺ປິ ສງ຺ຂາຣໂລກໍ ອວສວຕ຺ຕິຕາສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນ ວາ ຕຸຈ຺ຉຠາວສມນຸປສ຺ສນວເສນ ວາ ສຸຎ຺ໂຎຕິ ປສ຺ສາ’’ຕິ ອິທໍ ຘມ຺ມຣາຊສ຺ສ ວຈນໍ ວິຘານຠາວໂຕ ອາຓຕ຺ຕິ. ສພ຺ພທາ ສຕິກິຣິຍາຍ ຕໍສຸຎ຺ຎຕາທສ຺ສນໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ‘‘ສທາ ສໂຕຕິ ອຸປາໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໍ ອູຫຈ຺ຈາຕິ ວີສຕິວຕ຺ຖຸກໍ ສກ຺ກາຍທສ຺ສນໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ. ເອວໍ ມຈ຺ຈຸຕໂຣ ສິຍາຕິ. ອິທໍ ຜລນ຺ຕິ ຍໍ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕນ ວິຘິນາ ມຈ຺ຈຸຕຣຓໍ ມຈ຺ຈຸໂນ ວິສຍາຕິກ຺ກມນໍ ຕສ຺ສ ຍໍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາປຏິປຊ຺ຊນໍ, ອິທໍ ເທສນາຍ ຜລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ປນ ອສ຺ສາທາທໂຍ ສຸຕ຺ເຕ ກຕ຺ຖຈິ ສຣູປໂຕ ກຕ຺ຖຈິ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພຕາຍ ກຕ຺ຖຈິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ກຕ຺ຖຈິ ເອກໂຕ ທສ຺ສິຕາ, ນ ເອວໍ ຜລາທໂຍ. ຜລາທໂຍ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສຸຕ຺ເຕ ຄາຖາສຸ ວາ ເອກໂຕ ທສ຺ເສຕພ຺ພາຕິ ອິມສ຺ສ ນຍສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອຸທາຫຣິຕ຺ວາປິ ປຸນ ‘‘ສຸຎ຺ຎໂຕ ໂລກ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເອກໂຕ ອຸທາຫຣຓໍ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໖. ເອວໍ ອສ຺ສາທາທໂຍ ອຸທາຫຣຓວເສນ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລວິຠາເຄນ ເທສນາວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ອຸຄ຺ຆຏິຕໍ ຆຏິຕມຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕໍ ຍສ຺ສ ນິທ຺ເທສປຏິນິທ຺ເທສາ ນ ກຕາ, ຕໍ ຊານາຕີຕິ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ. ອຸທ຺ເທສມຕ຺ເຕນ ສປ຺ປເຠທໍ ສວິຕ຺ຖາຣມຕ຺ຖໍ ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຸຄ຺ຆຏິຕໍ ວາ ອຸຈ຺ຈລິຕໍ ອຸຏ຺ຐປິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕໍ ຊານາຕີຕິ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ. ຘມ຺ໂມ ຫິ ເທສິຍມາໂນ ເທສກໂຕ ເທສນາຠາຊນໍ ສງ຺ກມນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ, ຕເມສ ອຸຈ຺ຈລິຕເມວ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຈລິຕເມວ ວາ ອຸຄ຺ຆຏິຕໍ. ສສ຺ສຕາທິອາກາຣສ຺ສ ຫິ ເວເນຍ຺ຍານໍ ອາສຍສ຺ສ ພຸທ຺ຘາເວຓິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ຕງ຺ຂຓປຕິຕາ ເອວ ຈລນາຍ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ປຣມ຺ປຣານຸວຕ຺ຕິຍາ, ຕຕ຺ຖາຍໍ ອຸຄ຺ຆຏິເຕ ຈລິຕມຕ຺ເຕເຍວ ອາສເຍ ຘມ຺ມໍ ຊານາຕິ ອວພຸຊ຺ຌຕີຕິ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ, ຕສ຺ສ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓໍ ເທສຍຕິ, ຕຕ຺ຕເກເນວ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິໂຕ. ວິປຎ຺ຈິຕໍ ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ ຊານາຕີຕິ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ, ວິປຎ຺ຈິຕໍ ວາ ມນ຺ທໍ ສຓິກໍ ຘມ຺ມໍ ຊານາຕີຕິ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ, ຕສ຺ສ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎຸສ຺ສ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ເທສຍຕິ, ນາຕິສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣາຍ ເທສນາຍ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິໂຕ. ເນຕພ຺ໂພ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຏິນິທ຺ທິເສນ ອຕ຺ຖໍ ປາເປຕພ຺ໂພຕິ ເນຍ຺ໂຍ, ມຸທິນ຺ທ຺ຣິຍຕາຍ ວາ ປຏິໂລມຄ຺ຄຫຓໂຕ ເນຕພ຺ໂພ ອນຸເນຕພ຺ໂພຕິ ເນຍ຺ໂຍ, ຕສ຺ສ ເນຍ຺ຍສ຺ສ ອສ຺ສາທໍ ອາທີນວໍ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ເທສຍຕິ, ອນວເສເສຕ຺ວາວ ເທສເນນ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິໂຕ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ປາຬິ –

‘‘ກຕໂມ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ? ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສຫ ອຸທາຫຏເວລາຍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ໂຫຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ.

‘‘ກຕໂມ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ? ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ເຖ ວິຠຊິຍມາເນ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ໂຫຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ.

‘‘ກຕໂມ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ເນຍ຺ໂຍ? ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸທ຺ເທສໂຕ ປຣິປຸຈ຺ຉໂຕ ໂຍນິໂສມນສິກໂຣໂຕ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ເສວໂຕ ຠຊໂຕ ປຍິຣຸປາສໂຕ ເອວໍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ໂຫຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ເນຍ຺ໂຍ’’ຕິ (ປຸ. ປ. ໑໔໘-໑໕໐).

ປທປຣໂມ ປເນຕ຺ຖ ເນຕ຺ຕິຍໍ ປຏິເວຘສ຺ສ ອຠາຊນນ຺ຕິ ນ ຄຫິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອສ຺ສາໂທ, ອາທີນໂວ, ນິສ຺ສຣຓໍ, ອສ຺ສາໂທ ຈ ອາທີນໂວ ຈ, ອສ຺ສາໂທ ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ, ອາທີນໂວ ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ, ອສ຺ສາໂທ ຈ ອາທີນໂວ ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈາຕິ ເອເຕ ສຕ຺ຕ ປຏ຺ຐານນຍາ.

ເຕສຸ ຕຕິຍຉຏ຺ຐສຕ຺ຕມາ ເວເນຍ຺ຍຕ຺ຕຍວິນຍເນ ສມຕ຺ຖຕາຍ ຄຫິຕາ, ອິຕເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ນ ຄຫິຕາ. ນ ຫິ ເກວເລນ ອສ຺ສາເທນ ອາທີນເວນ ຕທຸຠເຍນ ວາ ກຖິເຕນ ເວເນຍ຺ຍວິນຍນໍ ສມ຺ຠວຕິ, ກິເລສານໍ ປຫານາວຈນໂຕ. ປຎ຺ຈໂມປິ ອາທີນວາວຈນໂຕ ນິສ຺ສຣຓສ຺ສ ອນຸປາໂຍ ເອວ. ນ ຫິ ວິມຸຕ຺ຕິຣສາ ຠຄວໂຕ ເທສນາ ວິມຸຕ຺ຕິໍ ຕທຸປາຍຎ຺ຈ ອນາມສນ຺ຕີ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ມາ ເອເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ນຍາ ອນຸທ຺ຘຏາ. ສເຈ ປນ ປທປຣມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ສໍກິເລສຠາຄິຍໍ ວາສນາຠາຄິຍໍ ຕທຸຠຍຠາເຄ ຐິຕໍ ເທສນໍ ສຸຕ຺ເຕກເທສໍ ຄາຖໍ ວາ ຕາທິສໍ ເອເຕສໍ ນຍານໍ ອຸທາຫຣຓຠາເວນ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ເອວໍ ສຕິ ສຕ຺ຕນ຺ນມ຺ປິ ນຍານໍ ຄຫຓໍ ຠເວຍ຺ຍ. ເວເນຍ຺ຍວິນຍນໍ ປນ ເຕສໍ ສນ຺ຕາເນ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນໍ. ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ເອວ ນເຍຕິ, ນາວເສເສຫີຕິ ອິຕເຣ ອິຘ ນ ວຸຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ປນ ເປຏເກ (ເປຏໂກ. ໒໓) –

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອສ຺ສາໂທ ຈ ອາທີນໂວ ຈ?

ຍານິ ກໂຣຕິ ປຸຣິໂສ, ຕານິ ອຕ຺ຕນິ ປສ຺ສຕິ;

ກລ຺ຍາຓກາຣີ ກລ຺ຍາຓໍ, ປາປກາຣີ ຈ ປາປກ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍໍ ກລ຺ຍາຓກາຣີ ກລ຺ຍາຓໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕິ, ອຍໍ ອສ຺ສາໂທ. ຍໍ ປາປກາຣີ ປາປໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕິ, ອຍໍ ອາທີນໂວ.

ອຏ຺ຐິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລກຘມ຺ມາ. ກຕເມ ອຏ຺ຐ? ລາໂຠຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໘.໖). ຕຕ຺ຖ ລາໂຠ ຍໂສ ສຸຂໍ ປສໍສາ, ອຍໍ ອສ຺ສາໂທ. ອລາໂຠ ອຍໂສ ທຸກ຺ຂໍ ນິນ຺ທາ, ອຍໍ ອາທີນໂວ.

ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອສ຺ສາໂທ ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ?

‘‘ສຸໂຂ ວິປາໂກ ປຸຎ຺ຎານໍ, ອຘິປ຺ປາໂຍ ຈ ອິຊ຺ຌຕິ;

ຂິປ຺ປຎ຺ຈ ປຣມໍ ສນ຺ຕິໍ, ນິພ຺ພານມຘິຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. (ເປຏໂກ. ໒໓);

ອຍໍ ອສ຺ສາໂທ ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ.

ທ຺ວຕ຺ຕິໍສິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ, ເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ທ຺ເວວ ຄຕິໂຍ ຠວນ຺ຕິ ອນຎ຺ຎາ…ເປ… ວິວຏຈ຺ຉໂທຕິ ສພ຺ພໍ ລກ຺ຂຓສຸຕ຺ຕໍ, (ທີ. ນິ. ໓.໑໙໙) ອຍໍ ອສ຺ສາໂທ ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ.

ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອາທີນໂວ ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ?

‘‘ຠາຣາ ຫເວ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ, ຠາຣຫາໂຣ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ;

ຠາຣາທານໍ ທຸຂໍ ໂລເກ, ຠາຣນິກ຺ເຂປນໍ ສຸຂໍ.

‘‘ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ຠາຣໍ, ອຎ຺ຎໍ ຠາຣໍ ອນາທິຍ;

ສມູລໍ ຕຓ຺ຫມພ຺ພຸຍ຺ຫ, ນິຈ຺ຉາໂຕ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໓.໒໒);

ອຍໍ ອາທີນໂວ ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ.

ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອສ຺ສາໂທ ຈ ອາທີນໂວ ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ?

‘‘ກາມາ ຫິ ຈິຕ຺ຣາ ມຘຸຣາ ມໂນຣມາ, ວິຣູປຣູເປນ ມເຖນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ;

ຕສ຺ມາ ອຫໍ ປພ຺ພຊິໂຕມ຺ຫິ ຣາຊ, ອປຓ຺ຓກໍ ສາມຎ຺ຎເມວ ເສຍ຺ໂຍຕິ. (ມ. ນິ. ໒.໓໐໗; ເຖຣຄາ. ໗໘໗-໗໘໘; ເປຏໂກ. ໒໓);

ອຍໍ ອສ຺ສາໂທ ຈ ອາທີນໂວ ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ເຕປິ ນຍາ ອິຘ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຜລາທີສຸປິ ອຍໍ ນໂຍ ລພ຺ຠຕິ ເອວ. ຍສ຺ມາ ເປຏເກ (ເປຏໂກ. ໒໒) ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ຜລຎ຺ຈ ອຸປາໂຍ ຈ? ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ນໂຣ ສປຎ຺ໂຎ’’ຕິ ຄາຖາ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓), ອິທໍ ຜລຎ຺ຈ ອຸປາໂຍ ຈ.

ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ຜລຎ຺ຈ ອາຓຕ຺ຕິ ຈ?

‘‘ສເຈ ຠາຍຖ ທຸກ຺ຂສ຺ສ, ສເຈ ໂວ ທຸກ຺ຂມປ຺ປິຍໍ;

ມາກຕ຺ຖ ປາປກໍ ກມ຺ມໍ, ອາວິ ວາ ຍທິ ວາ ຣໂຫຕິ. (ອຸທາ. ໔໔);

ອິທໍ ຜລຎ຺ຈ ອາຓຕ຺ຕິ ຈ.

ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອຸປາໂຍ ຈ ອາຓຕ຺ຕິ ຈ?

‘‘ກຸມ຺ຠູປມໍ ກາຍມິມໍ ວິທິຕ຺ວາ, ນຄຣູປມໍ ຈິຕ຺ຕມິທໍ ຐເປຕ຺ວາ;

ໂຍເຘຖ ມາຣໍ ປຎ຺ຎາວຸເຘນ, ຊິຕຎ຺ຈ ຣກ຺ເຂ ອນິເວສໂນ ສິຍາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໔໐);

ອຍໍ ອຸປາໂຍ ຈ ອາຓຕ຺ຕິ ຈ. ເອວໍ ຜລາທີນໍ ທຸກວເສນປິ ອຸທາຫຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ໂຍ ນິສ຺ສຣຓເທສນາຍ ວິເນຕພ຺ໂພ, ໂສ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູຕິອາທິນາ ຍຖາ ເທສນາວິຠາເຄນ ປຸຄ຺ຄລວິຠາຄສິທ຺ຘິ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸສ຺ສ ຠຄວາ ນິສ຺ສຣຓໍ ເທເສຕີຕິອາທິນາ ປຸຄ຺ຄລວິຠາເຄນ ເທສນາວິຠາໂຄ ສມ຺ຠວຕີຕິ ໂສ ຕຖາ ທສ຺ສິໂຕ.

ເອວໍ ເຍສໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ວເສນ ເທສນາວິຠາໂຄ ທສ຺ສິໂຕ, ເຕ ປຸຄ຺ຄເລ ປຏິປທາວິຠາເຄນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈຕສ຺ໂສ ປຏິປທາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຏິປທາຠິຎ຺ຎາກໂຕ ວິຠາໂຄ ປຏິປທາກໂຕ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ຈຕສ຺ໂສ ປຏິປທາ’’ຕິ. ຕາ ປເນຕາ ຈ ສມຖວິປສ຺ສນາປຏິປຕ຺ຕິວເສນ ທຸວິຘາ ໂຫນ຺ຕິ. ກຖໍ? ສມຖປກ຺ເຂ ຕາວ ປຐມສມນ຺ນາຫາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຌານສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕາວ ປວຕ຺ຕາ ສມຖຠາວນາ ‘‘ປຏິປທາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸປຈາຣໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອປ຺ປນາ ຕາວ ປວຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ ‘‘ອຠິຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສາ ປນາຍໍ ປຏິປທາ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ທຸກ຺ຂາ ໂຫຕິ ນີວຣຓາທິປຈ຺ຈນີກຘມ຺ມສມຸທາຈາຣຄຫຓຕາຍ ກິຈ຺ຉາ ອສຸຂເສວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຕທຠາເວນ ສຸຂາ. ອຠິຎ຺ຎາປິ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ທນ຺ຘາ ໂຫຕິ ມນ຺ທາ ອສີຆປ຺ປວຕ຺ຕິ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຂິປ຺ປາ ອມນ຺ທາ ສີຆປ຺ປວຕ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ໂຍ ອາທິໂຕ ກິເລເສ ວິກ຺ຂມ຺ເຠນ຺ໂຕ ທຸກ຺ເຂນ ສສງ຺ຂາເຣນ ສປ຺ປໂຍເຄນ ກິລມນ຺ໂຕ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕກິເລໂສ ອປ຺ປນາປຣິວາສໍ ວສນ຺ໂຕ ຈິເຣນ ອງ຺ຄປາຕຸຠາວໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ສ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາ ນາມ ໂຫຕິ. ໂຍ ຂິປ຺ປໍ ອງ຺ຄປາຕຸຠາວໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ສ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາ ນາມ ໂຫຕິ. ໂຍ ກິເລເສ ວິກ຺ຂມ຺ເຠນ຺ໂຕ ສຸເຂນ ອກິລມນ຺ໂຕ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ, ຕສ຺ສ ສຸຂາ ປຏິປທາ ນາມ ໂຫຕິ.

ວິປສ຺ສນາປກ຺ເຂ ປນ ໂຍ ຣູປາຣູປມຸເຂນ ວິປສ຺ສນໍ ອຠິນິວິສນ຺ໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປາທາຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ອຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຣູປາຣູປໍ ປນ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ທຸກ຺ເຂນ ກສິເຣນ ກິລມນ຺ໂຕ ປຣິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາ ນາມ ໂຫຕິ. ປຣິຄ຺ຄຫິຕຣູປາຣູປສ຺ສ ປນ ວິປສ຺ສນາປຣິວາເສ ມຄ຺ຄປາຕຸຠາວທນ຺ຘຕາຍ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາ ນາມ ໂຫຕິ. ໂຍປິ ຣູປາຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນາມຣູປໍ ວວຕ຺ຖເປນ຺ໂຕ ທຸກ຺ເຂນ ກສິເຣນ ກິລມນ຺ໂຕ ວວຕ຺ຖເປຕິ, ວວຕ຺ຖປິເຕ ຈ ນາມຣູເປ ວິປສ຺ສນາປຣິວາສໍ ວສນ຺ໂຕ ຈິເຣນ ມຄ຺ຄໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ຕສ຺ສາປິ ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາ ນາມ ໂຫຕິ.

ອປໂຣ ນາມຣູປມ຺ປິ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ທຸກ຺ເຂນ ກສິເຣນ ກິລມນ຺ໂຕ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ປຈ຺ຈເຍ ຈ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາປຣິວາສໍ ວສນ຺ໂຕ ຈິເຣນ ມຄ຺ຄໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ເອວມ຺ປິ ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາ ນາມ ໂຫຕິ.

ອປໂຣ ປຈ຺ຈເຍປິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ລກ຺ຂຓານິ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ທຸກ຺ເຂນ ກສິເຣນ ກິລມນ຺ໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ປຏິວິທ຺ຘລກ຺ຂໂຓ ຈ ວິປສ຺ສນາປຣິວາສໍ ວສນ຺ໂຕ ຈິເຣນ ມຄ຺ຄໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ເອວມ຺ປິ ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາ ນາມ ໂຫຕິ.

ອປໂຣ ລກ຺ຂຓານິປິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຎາເຓ ຕິກ຺ເຂ ສູເຣ ສຸປ຺ປສນ຺ເນ ວຫນ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິປສ຺ສນານິກນ຺ຕິໍ ປຣິຍາທິຍມາໂນ ທຸກ຺ເຂນ ກສິເຣນ ກິລມນ຺ໂຕ ປຣິຍາທິຍຕິ, ນິກນ຺ຕິຎ຺ຈ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາປຣິວາສໍ ວສນ຺ໂຕ ຈິເຣນ ມຄ຺ຄໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ເອວມ຺ປິ ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາ ນາມ ໂຫຕິ. ອິມິນາວຸປາເຍນ ອິຕຣາປິ ຕິສ຺ໂສ ປຏິປທາ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິປສ຺ສນາປກ຺ຂິກາ ເອວ ປເນຕ຺ຖ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິປທາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຄ຺ຄລາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຏິປທາວິຠາເຄນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຏິປນ຺ນກປຸຄ຺ຄລາ. ຕໍ ປນ ປຏິປທາວິຠາຄໍ ສທ຺ຘິໍ ເຫຕຸປາຍຜເລຫິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຓ຺ຫາຈຣິໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ຈຣິຕນ຺ຕິ ຈຣິຍາ, ວຸຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຓ຺ຫາຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍ ຈຣິຕໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕຓ຺ຫາຈຣິໂຕ, ຕຓ຺ຫາຍ ວາ ປວຕ຺ຕິໂຕ ຈຣິໂຕ ຕຓ຺ຫາຈຣິໂຕ, ໂລຠຊ຺ຌາສໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິຏ຺ຐິຈຣິໂຕຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ມນ຺ໂທຕິ ມນ຺ທິຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອວິຊ຺ຊາ, ຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ມນ຺ໂທ, ໂມຫາຘິໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຕິນ຺ທ຺ຣິເຍນາຕິ ສຕິຍາ ອາຘິປຈ຺ຈໍ ກຸຣຸມານາຍ. ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍເມວ ຫິສ຺ສ ວິສທໍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ຕຓ຺ຫາຈຣິຕຕາຍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ໂກສຊ຺ຊາຠິຠເວນ ນ ວີຣິຍໍ ພລວໍ ໂຫຕິ, ໂມຫາຘິກຕາຍ ນ ປຎ຺ຎາ ພລວຕີ. ຕທຸຠເຍນາປິ ນ ສມາຘິ ພລວາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍເມວ ຫິສ຺ສ ວິສທໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ສຕິປຏ຺ຐາເນຫິ ນິສ຺ສເຍຫີ’’ຕິ. ຕຓ຺ຫາຈຣິຕຕາຍ ຈສ຺ສ ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນໍ ນ ສຸກຣນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາ, ອວິສທຎາຓຕາຍ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນຍໍ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ນິຍ຺ຍາຕີຕິ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ.

ອຸທຕ຺ໂຖຕິ ອຸທອຕ຺ໂຖ, ອຸຬາຣປຎ຺ໂຎຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຎາສຫາຍປຏິລາເຠນ ຈສ຺ສ ສມາຘິ ຕິກ຺ໂຂ ໂຫຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ອາຘິປຈ຺ຈໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິເຍນາ’’ຕິ. ວິສທຎາຓຕ຺ຕາ ‘‘ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມາຘິປຘານຕ຺ຕາ ຌານານໍ ຌາເນຫິ ນິສ຺ສເຍຫີຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ. ທິຏ຺ຐິຈຣິໂຕ ອນິຍ຺ຍານິກມຄ຺ຄມ຺ປິ ນິຍ຺ຍານິກນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ຕຕ຺ຖ ອຸສ຺ສາຫພຫຸລຕ຺ຕາ ວີຣິຍາຘິໂກ ໂຫຕິ. ວີຣິຍາຘິກຕາເຍວ ຈສ຺ສ ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນໍ ສຸກຣນ຺ຕິ ສຸຂາ ປຏິປທາ, ອວິສທຎາຓຕາຍ ປນ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ທິຏ຺ຐິຈຣິໂຕ ມນ຺ໂທ’’ຕິອາທິນາ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ສຈ຺ເຈຫີຕິ ອຣິຍສຈ຺ເຈຫິ. ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ຫິ ໂລກິຍານິ ປຸພ຺ພຠາຄຎາຓສ຺ສ ສມ຺ມສນຏ຺ຐານຕາຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣານິ ອຘິມຸຈ຺ຈນຕາຍ ມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ອຠິສມຍຏ຺ຐານຕາຍ ຈ ນິສ຺ສຍານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທິຏ຺ຐິຈຣິໂຕ ອຸທຕ຺ໂຖ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ. ຕຓ຺ຫາຈຣິໂຕ ມນ຺ໂທ ເນຍ຺ໂຍ. ອິຕເຣ ທ຺ເວປິ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູຕິ ເອວໍ ເຍນ ເວເນຍ຺ຍຕ຺ຕເຍນ ປຸພ຺ເພ ເທສນາວິຠາໂຄ ທສ຺ສິໂຕ, ຕເທວ ເວເນຍ຺ຍຕ຺ຕຍໍ ອິມິນາ ປຏິປທາວິຠາເຄນ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອິທານິ ຕໍ ເວເນຍ຺ຍຸປຸຄ຺ຄລວິຠາຄໍ ອຕ຺ຖນຍໂຍຊນາຍ ວິສຍໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸໂຠ ຕຓ຺ຫາຈຣິຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຓ຺ຫາຍ ສມາຘິປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫາຈຣິໂຕ ວິສຸຊ຺ຌມາໂນ ສມາຘິມຸເຂນ ວິສຸຊ຺ຌຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ສມຖປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍາ’’ຕິ. ‘‘ສມຖວິປສ຺ສນໍ ຍຸຄນທ຺ຘໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໑໗໐; ປຏິ. ມ. ໒.໑, ໓) ວຈນໂຕ ປນ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສຫິເຕເນວ ສມ຺ມາສມາຘິນາ ນິຍ຺ຍານໍ, ນ ສມ຺ມາສມາຘິນາ ເອວາຕິ ອາຫ – ‘‘ສມຖປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ວິປສ຺ສນາຍາ’’ຕິ. ‘‘ຣາຄວິຣາຄາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາຘີ’’ຕິ ສງ຺ຄເຫສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ອນາຄາມິຜລສມາຘີຕິ ວກ຺ຂຕິ. ໂສ ຫິ ສມາຘິສ຺ມິໍ ປຣິປູຣກາຣີຕິ. ຕຕ຺ຖ ຣຎ຺ຊນຏ຺ເຐນ ຣາໂຄ. ໂສ ວິຣຊ຺ຊຕິ ເອຕາຍາຕິ ຣາຄວິຣາຄາ, ຕາຍ ຣາຄວິຣາຄາຍ, ຣາຄປ຺ປຫາຍິກາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາຕິ ເຈໂຕຕິ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕທປເທເສນ ເຈຕ຺ຖ ສມາຘິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ຍຖາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ຠາວຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓). ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວເສນ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ວິມຸຕ຺ຕິ, ເຕນ ວາ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ຕໂຕ ວິມຸຈ຺ຈນນ຺ຕິ ວາ ວິມຸຕ຺ຕິ, ສມາຘິເຍວ. ຍຖາ ຫິ ໂລກິຍກຖາຍໍ ສຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ເທສນາສີສໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ນານຕ຺ຕກາຍາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໓໒, ໓໔໑, ໓໕໗; ອ. ນິ. ໗.໔໔; ໙.໒໔) ‘‘ກິໍ ຈິຕ຺ໂຕ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໓໕) ຈ, ເອວໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣກຖາຍໍ ປຎ຺ຎາ ສມາຘິ ຈ. ຍຖາຫ – ‘‘ປຎ຺ຈຎາຓິໂກ ສມ຺ມາສມາຘີ’’ຕິ (ວິຠ. ໘໐໔) ຈ ‘‘ສມຖວິປສ຺ສນໍ ຍຸຄນທ຺ຘໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ ຈ. ເຕສຸ ອິຘ ຣາຄສ຺ສ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກໂຕ ສມຖປຸພ຺ພງ຺ຄມຕາວຈນໂຕ ຈ ເຈໂຕຄ຺ຄຫເຓນ ສມາຘິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຖາ ວິມຸຕ຺ຕິວຈເນນ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມາຘິເຍວາ’’ຕິ. ເຈໂຕ ຈ ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕິ ຈາຕິ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ. ອຖ ວາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສ຺ເສວ ເຈຕໂສ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ວິມຸຕ຺ຕິ ວິໂມກ຺ໂຂຕິ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ເຈຕສິ ວາ ຜລວິຎ຺ຎາເຓ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາວ ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ເຈຕໂສ ວາ ຜລວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ວິມຸຕ຺ຕິ ວິໂມກ຺ໂຂ ເອຕສ຺ມິນ຺ຕິ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ສມາຘິເຍວ. ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິຍາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອຍໍ ນໂຍ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ.

ທິຏ຺ຐິຍາ ສວິສເຍ ປຎ຺ຎາສທິສີ ປວຕ຺ຕີຕິ ທິຏ຺ຐິຈຣິໂຕ ວິສຸຊ຺ຌມາໂນ ປຎ຺ຎາມຸເຂນ ວິສຸຊ຺ຌຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ອຸໂຠ ທິຏ຺ຐິຈຣິຕາ ວິປສ຺ສນາ’’ຕິອາທິ. ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລປຎ຺ຎາ. ສມຖຄ຺ຄຫເຓນ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ຕຓ຺ຫໍ ວິປສ຺ສນາຄ຺ຄຫເຓນ ອວິຊ຺ຊຎ຺ຈ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ປຐມນຍສ຺ສ ຠູມິໍ ສກ຺ກາ ສຸເຂນ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ເຍ ສມຖ…ເປ… ຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສມຖປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ປຏິປທາຕິ ປຸຣິມາ ທ຺ເວ ປຏິປທາ, ອິຕຣາ ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄມາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຫາຕພ຺ພາຕິ ຄເມຕພ຺ພາ, ເນຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິປສ຺ສນາຍ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາຠາວໂຕ ທຸກ຺ຂສຎ຺ຎາປຣິວາຣຕ຺ຕາ ຈ ອສຸຠສຎ຺ຎາຍ ອິມາ ຈຕສ຺ໂສ ສຎ຺ຎາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕປ຺ປຏິປກ຺ເຂນ ຈ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວິປລ຺ລາສາຕິ ສກລສ຺ສ ສີຫວິກ຺ກີຬິຕນຍສ຺ສ ຠູມິໍ ສຸເຂນ ສກ຺ກາ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ເຍ ວິປສ຺ສນາ…ເປ… ຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ.

໗. ເອວໍ ປຏິປທາວິຠາເຄນ ເວເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕໍ ຎາຓວິຠາເຄນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຍສ຺ມາ ຠຄວໂຕ ເທສນາ ຍາວເທວ ເວເນຍ຺ຍວິນຍນຕ຺ຖາ, ວິນຍນຎ຺ຈ ເນສໍ ສຸຕມຍາທີນໍ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ປຎ຺ຎານໍ ອນຸກ຺ກເມນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໍ, ຍຖາ ຠຄວໂຕ ເທສນາຍ ປວຕ຺ຕິຠາວວິຠາວນຎ຺ຈ ຫາຣນຍພ຺ຍາປາໂຣ, ຕສ຺ມາ ອິມສ຺ສ ຫາຣສ຺ສ ສມຸຏ຺ຐິຕປ຺ປກາຣໍ ຕາວ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຍນ ປຸຄ຺ຄລວິຠາຄທສ຺ສເນນ ເທສນາຠາຊນໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ເທສນາຍໍ ເທສນາຫາຣໍ ນິໂຍເຊຕຸກາໂມ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສ຺ວາຍໍ ຫາໂຣ ກຕ຺ຖ ສມ຺ຠວຕີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສາຕິ ໂຍ ໂສ ອຏ຺ຐຫິ ອກ຺ຂເຓຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕ ໂສຕາວຘານປຣິໂຍສານາຫິ ຈ ສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຍສ຺ສ. ສຕ຺ຖາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກປຣມຕ຺ເຖຫິ ຍຖາຣຫໍ ອນຸສາສນໂຕ ສຕ຺ຖາ. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊມາເນ ອປາເຍສຸ ອປຕມາເນ ຘາເຣຕີຕິ ຘມ຺ໂມ, ຕໍ ຘມ຺ມໍ. ເທສຍຕີຕິ ສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣນເຍຫິ ຠາສຕິ ກເຖຕິ. ອຎ຺ຎຕໂຣຕິ ຠຄວໂຕ ສາວເກສຸ ອຎ຺ຎຕໂຣ. ຄຣຸຏ຺ຐານີໂຍຕິ ສີລສຸຕາທິຄຸຓວິເສສໂຍເຄນ ຄຣຸກຣຓີໂຍ. ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເສຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ສກລໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ. ສມໍ ສຫ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໍ ຈຣຕິ ປຏິປຊ຺ຊຕີຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ. ສທ຺ຘໍ ປຏິລຠຕີຕິ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວຕ ໂສ ຠຄວາ ໂຍ ເອວຣູປສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ເທເສຕາ’’ຕິ ຕຖາຄເຕ, ‘‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ວຕາຍໍ ຘມ຺ໂມ ໂຍ ເອວໍ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ໂຓ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ໂຘ’’ຕິອາທິນາ ຘມ຺ເມ ຈ ສທ຺ຘໍ ລຠຕິ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຍຖາສຸເຕ ຍຖາປຣິຍຕ຺ເຕ ຘມ຺ເມ. ວີມໍສາຕິ ປາຬິຍາ ປາຬິອຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ວີມໍສນປຎ຺ຎາ. ເສສໍ ຕສ຺ສາ ເອວ ເວວຈນໍ. ສາ ຫິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວີມໍສເນ ສງ຺ໂກຈໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸສ຺ສຫນວເສນ ອຸສ຺ສາຫນາ, ຕຸລນວເສນ ຕຸລນາ, ອຸປປຣິກ຺ຂຓວເສນ ອຸປປຣິກ຺ຂາຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ອຖ ວາ ວີມໍສຕີຕິ ວີມໍສາ, ສາ ປທປທຕ຺ຖວິຈາຣຓາ ປຎ຺ຎາ. ອຸສ຺ສາຫນາຕິ ວີຣິເຍນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຕາ ຘມ຺ມສ຺ສ ຘາຣຓປຣິຈຍສາຘິກາ ປຎ຺ຎາ. ຕຸລນາຕິ ປເທນ ປທນ຺ຕຣໍ, ເທສນາຍ ວາ ເທສນນ຺ຕຣໍ ຕຸລຍິຕ຺ວາ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫຓປຎ຺ຎາ. ອຸປປຣິກ຺ຂາຕິ ມຫາປເທເສ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ປາຬິຍາ ປາຬິອຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ອຸປປຣິກ຺ຂຓປຎ຺ຎາ. ອຕ຺ຕຫິຕໍ ປຣຫິຕຎ຺ຈ ອາກງ຺ຂນ຺ເຕຫິ ສຸຍ຺ຍຕີຕິ ສຸຕໍ, ກາລວຈນິຈ຺ຉາຍ ອຠາວໂຕ, ຍຖາ ທຸທ຺ຘນ຺ຕິ. ກິໍ ປນ ຕນ຺ຕິ? ອຘິກາຣໂຕ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ວາ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ອຖ ວາ ສວນໍ ສຸຕໍ, ໂສຕທ຺ວາຣານຸສາເຣນ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມສ຺ສ ອຸປຘາຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸເຕນ ເຫຕຸນາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ສຸຕມຍີ. ປກາເຣນ ຊານາຕີຕິ ປຎ຺ຎາ. ຍາ ວີມໍສາ, ອຍໍ ສຸຕມຍີ ປຎ຺ຎາຕິ ປຈ຺ເຈກມ຺ປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຖາຕິ ຍຖາ ສຸຕມຍີ ປຎ຺ຎາ ວີມໍສາທິປຣິຍາຍວຕີ ວີມໍສາທິວິຠາຄວຕີ ຈ, ຕຖາ ຈິນ຺ຕາມຍີ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ວາ ສຸຕມຍີ ໂອຣມຕ຺ຕິກາ ອນວຏ຺ຐິຕາ ຈ, ເອວໍ ຈິນ຺ຕາມຍີ ຈາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ສຸເຕນ ນິສ຺ສເຍນາຕິ ສຸເຕນ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ເມນ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມສ຺ສວເນນ ວາ ອຸປນິສ຺ສເຍນ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕລກ຺ຂເຓ ກຣຓວຈນໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ສຸຕໍ ອຸປນິສ຺ສາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວີມໍສາຕິອາທີສຸ ‘‘ອິທໍ ສີລໍ, ອຍໍ ສມາຘິ, ອິເມ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ, ອິເມ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ສຠາວວີມໍສນຠູຕາ ປຎ຺ຎາ ວີມໍສາ. ເຕສໍເຍວ ຘມ຺ມານໍ ວຈນຕ຺ຖໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ສຠາວສຣສລກ຺ຂຓສ຺ສ ຕຸລຍິຕ຺ວາ ວິຍ ຄຫຓປຎ຺ຎາ ຕຸລນາ. ເຕສໍເຍວ ຘມ຺ມານໍ ສລກ຺ຂຓໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຈຕາທິຣຸປ຺ປນສປ຺ປຈ຺ຈຍາທິອາກາເຣ ຈ ຕກ຺ເກຕ຺ວາ ວິຕກ຺ເກຕ຺ວາ ຈ ອຸປປຣິກ຺ຂຓປຎ຺ຎາ ອຸປປຣິກ຺ຂາ, ຕຖາ ອຸປປຣິກ຺ຂິເຕ ຘມ຺ເມ ສວິຄ຺ຄເຫ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ເຕ ເອວເມເຕຫິ ນິຊ຺ຌານກ຺ຂເມ ກຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕນ ອນຸ ອນຸ ເປກ຺ຂຓາ ມນສານຸເປກ຺ຂຓາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ສຸຕມຍີ ປຎ຺ຎາ ຍຖາສຸຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ຘາຣຓປຣິຈຍວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ອຸສ຺ສາຫຊາຕາ ‘‘ອຸສ຺ສາຫນາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ, ນ ເອວໍ ຈິນ຺ຕາມຍີຕິ ອິຘ ‘‘ອຸສ຺ສາຫນາ’’ຕິ ປທໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈິນ຺ຕນໍ ຈິນ຺ຕາ, ນິຊ຺ຌານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ອິມາຫິ ທ຺ວີຫິ ປຎ຺ຎາຫີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຫິ ທ຺ວີຫິ ປຎ຺ຎາຫິ ກາຣຓຠູຕາຫິ. ສຸຕຈິນ຺ຕາມຍຎາເຓສຸ ຫິ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠຕີຕິ. ‘‘ອິມາສຸ ທ຺ວີສຸ ປຎ຺ຎາສູ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ‘‘ເຕຫິ ຊາຕາສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນາສູ’’ຕິ ວາ ວຈນເສໂສ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ມນສິກາຣສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຣູປາຣູປປຣິຄ຺ຄຫາທິມນສິກາເຣ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ. ຍໍ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ມນສິກາຣປ຺ປໂຍເຄນ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘີນໍ ສມ຺ປ ອາທເນນ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ຍໍ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິສງ຺ຂາຕໍ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຍໍ ຠາວນາມຍີ ປຎ຺ຎາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕໍ ປນ ທສ຺ສນໍ ຠາວນາຕິ ທຸວິຘນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ທສ຺ສນຠູມິຍໍ ວາ ຠາວນາຠູມິຍໍ ວາ’’ຕິ. ຍທິ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ກຖໍ ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາ ຠາວນາມຍີຕິ? ຠາວນາມຍເມວ ຫິ ຕໍ ຎາຓໍ, ປຐມໍ ນິພ຺ພານທສ຺ສນໂຕ ປນ ‘‘ທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຜໂລ ປຐມມຄ຺ໂຄ ທສ຺ສນຠູມິ. ເສສາ ເສກ຺ຂາເສກ຺ຂຘມ຺ມາ ຠາວນາຠູມິ.

໘. ອິທານິ ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ປຎ຺ຎາ ປຣິຍາຍນ຺ຕເຣນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຣໂຕໂຆສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຣໂຕຕິ ນ ອຕ຺ຕໂຕ, ອຎ຺ຎໂຕ ສຕ຺ຖຸໂຕ ສາວກໂຕ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຆສາຕິ ເຕສໍ ເທສນາໂຆສໂຕ, ເທສນາປຈ຺ຈຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ປຣໂຕ ໂຆໂສ ເອຕິສ຺ສາຕິ ປຣໂຕໂຆສາ, ຍາ ປຎ຺ຎາ, ສາ ສຸຕມຍີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ປຈ຺ຈຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐິຕາຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕນິ ສມ຺ຠູຕາ. ໂຍນິໂສມນສິກາຣາຕິ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ສຠາວປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນາທິນາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອຸປາເຍນ ປວຕ຺ຕມນສິກາຣາ. ປຣໂຕ ຈ ໂຆເສນາຕິ ປຣໂຕໂຆເສນ ເຫຕຸຠູເຕນ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ອິທານິ ຍທຕ຺ຖໍ ອິມາ ປຎ຺ຎາ ອຸທ຺ຘຏາ, ຕເມວ ເວເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລວິຠາຄໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິມາ ທ຺ເວຕິ ຄຓນວເສນ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຕາ ສຸຕມຍີ ຈິນ຺ຕາມຍີ ຈາຕິ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕິ. ອຍໍ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູຕິ ອຍໍ ສຸຕມຍຈິນ຺ຕາມຍຎາເຓຫິ ອາສຍປໂຍຄປໂພຘສ຺ສ ນິປ຺ຜາທິຕຕ຺ຕາ ອຸທ຺ເທສມຕ຺ເຕເນວ ຊານນໂຕ ‘‘ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູຕິ ຈິນ຺ຕາມຍຎາເຓນ ອາສຍສ຺ສ ອປຣິກ຺ຂຕຕ຺ຕາ ອຸທ຺ເທສນິທ຺ເທເສຫິ ຊານນໂຕ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ. ອຍໍ ເນຍ຺ໂຍຕິ ສຸຕມຍຎາຓສ຺ສາປິ ອຠາວໂຕ ນິຣວເສສໍ ວິຕ຺ຖາຣເທສນາຍ ເນຕພ຺ພໂຕ ເນຍ຺ໂຍ.

໙. ເອວໍ ເທສນາປຏິປທາຎາຓວິຠາເຄຫິ ເທສນາຠາຊນໍ ເວເນຍ຺ຍຕ຺ຕຍໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ອິທານິ ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕິຕາຍ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນາຍ ເທສນາຫາຣໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ໂຍເຊຕຸໍ ‘‘ສາຍໍ ຘມ຺ມເທສນາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ.

ຕຕ຺ຖ ສາຍນ຺ຕິ ສາ ອຍໍ. ຍາ ປຸພ຺ເພ ‘‘ຘມ຺ມໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິນາ (ເນຕ຺ຕິ. ໕) ປຏິນິທ຺ເທສວາຣສ຺ສ ອາທິໂຕ ເທສນາຫາຣສ຺ສ ວິສຍຠາເວນ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ປາຬິ, ຕເມເວຕ຺ຖ ເທສນາຫາຣໍ ນິໂຍເຊຕຸໍ ‘‘ສາຍໍ ຘມ຺ມເທສນາ’’ຕິ ປຈ຺ຈາມສຕິ. ກິໍ ເທສຍຕີຕິ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາວເສນ ເທສນາຍ ປິຓ຺ຑຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ຄຓນາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສາມຎ຺ຎໂຕ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານີ’’ຕິ. ສຈ຺ຈວິນິມຸຕ຺ຕາ ຫິ ຠຄວໂຕ ເທສນາ ນຕ຺ຖີຕິ. ຕສ຺ສາ ຈ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ປິຓ຺ຑຕ຺ໂຖ. ປວຕ຺ຕິປວຕ຺ຕກນິວຕ຺ຕິຕທຸປາຍວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ເນຍ຺ຍສ຺ສ ອຠາວໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິ ອວິປຣີຕຠາເວນ ສຈ຺ຈານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕານິ ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ສມຸທຍໍ ນິໂຣຘໍ ມຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອເນກຸປທ຺ທວາຘິຏ຺ຐານຠາເວນ ກຸຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ພາລຊນປຣິກປ຺ປິຕຘຸວສຸຠສຸຂຕ຺ຕຠາວວິຣເຫນ ຕຸຈ຺ຉຕ຺ຕາ ຈ ທຸກ຺ຂໍ. ອວເສສປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓຕ຺ຕາ ສມຸທໂຍ. ສພ຺ພຄຕິສຸຎ຺ຎຕ຺ຕາ ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ສໍສາຣຈາຣກສງ຺ຂາໂຕ ທຸກ຺ຂໂຣໂຘ, ເອຕສ຺ມິໍ ວາ ອຘິຄເຕ ສໍສາຣຈາຣກສງ຺ຂາຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂໂຣຘສ຺ສ ອຠາໂວຕິປິ ນິໂຣໂຘ, ອນຸປ຺ປາທນິໂຣຘປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ວາ. ມາເຣນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ນິພ຺ພານຕ຺ຖິເກຫິ ມຄ຺ຄິຍຕີຕິ ວາ ມຄ຺ໂຄ. ຕຕ຺ຖ ສມຸທເຍນ ອສ຺ສາໂທ, ທຸກ຺ເຂນ ອາທີນໂວ, ມຄ຺ຄນິໂຣເຘຫິ ນິສ຺ສຣຓໍ. ເອວໍ ຍສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ສຣູປໂຕ ອາຄຕານິ, ຕຕ຺ຖ ຍຖາຣຸຕວເສນ. ຍຕ຺ຖ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ສຣູປໂຕ ນ ອາຄຕານິ, ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ເຕສໍ ວເສນ ອສ຺ສາທາທໂຍ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພາ. ຍຕ຺ຖ ຈ ອສ຺ສາທາທໂຍ ສຣູປໂຕ ອາຄຕາ, ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ນ ອາຄຕາ, ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ເຕສໍ ວເສນ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພານິ. ອິຘ ປນ ອສ຺ສາທາທໂຍ ອຸທາຫຣຓວເສນ ສຣູປໂຕ ທສ຺ສິຕາຕິ ເຕຫິ ສຈ຺ຈານິ ນິທ຺ຘາເຣຕຸໍ ‘‘ອາທີນໂວ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ສໍຂິຕ຺ເຕນ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ທຸກ຺ຂາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໘໗; ມ. ນິ. ໑.໑໒໐; ໓.໓໗໓; ວິຠ. ໒໐໒) ວຈນໂຕ ຕຓ຺ຫາວຊ຺ຊາ ເຕຠູມກຘມ຺ມາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ, ເຕ ຈ ອນິຈ຺ຈາທິສຠາວຕ຺ຕາ ອາທີນໂວ, ຜລຎ຺ຈ ເທສນາຍ ສາເຘຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ໂລກິຍໍ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຜລຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. ອສ຺ສາໂທຕິ ຕຓ຺ຫາວິປລ຺ລາສານມ຺ປິ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ເຕ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອສ຺ສາໂທ ສມຸທໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ເທສນາ ຈ ເທສນາຜລາຘິຄມສ຺ສ ອຸປາໂຍຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຸປາໂຍ ອາຓຕ຺ຕິ ຈ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິສ຺ສຣຓປເທ ຈາປິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ໂພ, ນ ຈາຍໍ ສຈ຺ຈວິຠາໂຄ ອາກຸໂລຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍຖາ ຫິ ສຈ຺ຈວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໒໐໘) ‘‘ຕຓ຺ຫາ ອວສິຏ຺ຐາ ກິເລສາ ອວສິຏ຺ຐາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສາສວານິ ກຸສລມູລານິ ສາສວາ ຈ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມຸທຍສຈ຺ຈຠາເວນ ວິຠຕ຺ຕາ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ນເຍ ຕໍຕໍອວສິຏ຺ຐາ ເຕຠູມກຘມ຺ມາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຠາເວນ ວິຠຕ຺ຕາ, ເອວມິຘາປິ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ. ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານີຕິ ນິຄມນໍ. ອິທໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກນ຺ຕິ ຍາຍໍ ຠຄວໂຕ ຈຕຸສຈ຺ຈວເສນ ສາມຸກ຺ກໍສິກາ ຘມ຺ມເທສນາ, ອິທໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ.

ອິທານິ ຕສ຺ສາ ຘມ຺ມເທສນາຍ ຘມ຺ມຈກ຺ກຠາວໍ ສຈ຺ຈວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວເສນ (ມ. ນິ. ໓.໓໗໑ ອາທໂຍ) ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາຫ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອິທໍ ຊາຕິອາທິວິຠາຄໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຄຫໍ ຕຓ຺ຫາວຊ຺ຊໍ ເຕຠູມກຘມ຺ມຊາຕໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຠາເວນ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂາທິຠາເວນ ຈ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເມຕິ ຠຄວາ ອຕ຺ຕານໍ ນິທ຺ທິສຕິ. ພາຣາຓສິຍນ຺ຕິ ພາຣາຓສີນາມກສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ ອວິທູເຣ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘອິສີນໍ ອາກາສໂຕ ໂອຕຣຓຏ຺ຐານຕາຍ ອິສິປຕນໍ. ມິຄານໍ ຕຕ຺ຖ ອຠຍສ຺ສ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ມິຄທາຍນ຺ຕິ ຈ ລທ຺ຘນາເມ ອສ຺ສເມ. ອຸຕ຺ຕຣຕິ ອຕິກ຺ກມຕິ, ອຠິຠວຕີຕິ ວາ ອຸຕ຺ຕຣໍ, ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ອນຸຕ຺ຕຣໍ. ອນຕິສຍໍ ອປ຺ປຏິຠາຄໍ ວາ. ກິຎ຺ຈາປິ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນາ ອເນກາສຸ ເທວມນຸສ຺ສປຣິສາສຸ ອເນກສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເຕສໍ ອຣິຍສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘສມ຺ປາທນວເສນ ປວຕ຺ຕິຕາ, ຕຖາປິ ສພ຺ພປຐມໍ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎປ຺ປມຸຂາຍ ອຏ຺ຐາຣສປຣິມາຓາຍ ພ຺ຣຫ຺ມໂກຏິຍາ ຈຕຸສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘວິຠາວນີຍາ ຘມ຺ມເທສນາ, ຕສ຺ສາ ສາຕິສຍາ ຘມ຺ມຈກ຺ກສມຎ຺ຎາຕິ ‘‘ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ຕິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ສຕິປຏ຺ຐານາທິຘມ຺ໂມ ເອວ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ຈກ຺ກນ຺ຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ, ຈກ຺ກນ຺ຕິ ວາ ອາຓາ. ຘມ຺ມໂຕ ອນເປຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຕໍ ຈກ຺ກຎ຺ຈາຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ. ຘມ຺ເມນ ຎາເຍນ ຈກ຺ກນ຺ຕິປິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ຘມ຺ມຎ຺ຈ ປວຕ຺ເຕຕິ ຈກ຺ກຎ຺ຈາຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ, ຈກ຺ກຎ຺ຈ ປວຕ຺ເຕຕິ ຘມ຺ມຎ຺ຈາຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ, ຘມ຺ເມນ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິອາທິ (ປຏິ. ມ. ໒.໔໑-໔໒). ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ຘມ຺ມິສ຺ສຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຠາວໂຕ ຘມ຺ມຈກ຺ກສ຺ສ ຈ ອນຸຕ຺ຕຣຠາວໂຕ ອປ຺ປຏິເສຘນີຍໍ. ເກນ ປນ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສມເຓນ ວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ສມເຓນາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປຄເຕນ. ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນາຕິ ຊາຕິພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ. ປຣມຕ຺ຖສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານຎ຺ຫິ ປຏິໂລມນຈິຕ຺ຕໍເຍວ ນຕ຺ຖິ. ເທເວນາຕິ ກາມາວຈຣເທເວນ. ເກນຈີຕິ ເຍນ ເກນຈິ ອວສິຏ຺ຐປາຣິສຊ຺ເຊນ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຏ຺ຐນ຺ນມ຺ປິ ປຣິສານໍ ອນວເສສປຣິຍາທານໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ໂລກສ຺ມິນ຺ຕິ ສຕ຺ຕໂລເກ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ຕິສ຺ສໍ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມເທສນາຍໍ. ອປຣິມາຓາ ປທາ, ອປຣິມາຓາ ອກ຺ຂຣາຕິ ອຸປ຺ປຏິປາຏິວຈນໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປທສງ຺ຄຫິຕານິ ອກ຺ຂຣານີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ປທາ ອກ຺ຂຣາ ພ຺ຍຎ຺ຊນາຕິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາໂສ ກໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ. ສງ຺ກາສນາຕິ ສງ຺ກາສິຕພ຺ພາກາໂຣ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ອຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ຈ ສມ຺ພນ຺ເຘ ສາມິວຈນໍ. ອິຕິປິທນ຺ຕິ ອິຕີຕິ ປກາຣຕ຺ໂຖ, ປິ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ, ອິມິນາປິ ອິມິນາປິ ປກາເຣນ ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ຊາຕິອາທິເຠເທນ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສ຺ສ ອເນກເຠທຕໍ ຕໍທີປການໍ ອກ຺ຂຣປທາທີນໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ອປຣິມາຓຕຎ຺ຈ ສມຕ຺ເຖຕິ.

ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍຕິ ອຍໍ ກາມຕຓ຺ຫາທິເຠທາ ຕຓ຺ຫາວຏ຺ຏສ຺ສ ມູລຠູຕາ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິເຫຕຸຠາວໂຕ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ. ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘຕິ ອຍໍ ສພ຺ພສງ຺ຂຕນິສ຺ສຏາ ອສງ຺ຂຕຘາຕຸ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣຘປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ. ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາຕິ ອຍໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທິອຏ຺ຐງ຺ຄສມູໂຫ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘສງ຺ຂາຕໍ ນິພ຺ພານໍ ຄຈ຺ຉຕິ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຕທຠິມຸຂີຠູຕຕ຺ຕາ ປຏິປທາ ຈ ໂຫຕິ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘປ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ. ອິຕິປິທນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ປນ ສມຸທຍສຈ຺ເຈ ອຏ຺ຐສຕຕຓ຺ຫາວິຈຣິເຕຫິ, ນິໂຣຘສຈ຺ເຈ ມທນິມ຺ມທນາທິປຣິຍາເຍຫິ, ມຄ຺ຄສຈ຺ເຈ ສຕ຺ຕຕ຺ຕິໍສໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມຫິ ອຕ຺ໂຖ ວິຠຊິຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ເອວໍ ‘‘ທ຺ວາທສ ປທານິ ສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຄາຖາຍ ສກລສ຺ສ ສາສນສ຺ສ ຉນ຺ນໍ ອຕ຺ຖປທານໍ ຉນ຺ນຎ຺ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນປທານໍ ວເສນ ຍາ ທ຺ວາທສປທຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕເມວ ‘‘ຘມ຺ມໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິນາ ເທສນາຫາຣສ຺ສ ວິສຍທສ຺ສນວເສນ ຉຉກ຺ກປຣິຍາຍໍ (ມ. ນິ. ໓.໔໒໐ ອາທໂຍ) ເອກເທເສນ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສຸຕ຺ເຕນ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໓; ປຏິ. ມ. ໒.໓໐) ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ສງ຺ຄຫິຕຠາວທສ຺ສນມຸເຂນ ສພ຺ພສ຺ສາປິ ຠຄວໂຕ ວຈນສ຺ສ ຈຕຸສຈ຺ຈເທສນາຠາວໍ ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ຈຕຸສຈ຺ຈຠາວໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາຣາຓສິຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສຈ຺ຈວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ໓.໓໗໑ ອາທໂຍ) ອຸທ຺ເທສໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ອປຣິມາຓາ ປທາ’’ຕິອາທິນາ ພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ຖປທານິ ວິຠຊນ຺ໂຕ ທ຺ວາທສປທຠາວໍ ທີເປຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິສຍິວິສຍຠາເວນ ສມ຺ພນ຺ຘຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ອກ຺ຂເຣຫິ ສງ຺ກາເສຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ປທາວຍວຄ຺ຄຫຓມຸເຂນ ປທຄ຺ຄຫຓໍ, ຄຫິເຕ ຈ ປເທ ປທຕ຺ຖາວໂພໂຘ ຄຫິຕປຸພ຺ພສງ຺ເກຕສ຺ສ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ປທາວຍວຄ຺ຄຫເຓນ ວິຍ ປທຄ຺ຄຫຓສ຺ສ, ປທຕ຺ຖາວຍວຄ຺ຄຫເຓນາປິ ປທຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ວິເສສາຘານໍ ຊາຍຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ອກ຺ຂເຣຫິ ສງ຺ກາເສຕີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ອກ຺ຂເຣຫິ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ທີປິຍມາໂນ ອຕ຺ໂຖ ປທປຣິໂຍສາເນ ວາກ຺ຍສ຺ສ ອປຣິໂຍສິຕຕ຺ຕາ ປເທເນວ ປກາສິໂຕ ທີປິໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປເທຫິ ປກາເສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວາກ຺ຍປຣິໂຍສາເນ ປນ ໂສ ອຕ຺ໂຖ ວິວຣິໂຕ ວິວໂຏ ກໂຕ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ວິວຣຕີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ປກາເຣຫິ ວາກ຺ຍເຠເທ ກເຕ ຕທຕ຺ໂຖ ວິຠຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອາກາເຣຫິ ວິຠຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ວາກ຺ຍາວຍວານໍ ປຈ຺ເຈກໍ ນິພ຺ພຈນວິຠາເຄ ກເຕ ໂສ ອຕ຺ໂຖ ປາກໂຏ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິຣຸຕ຺ຕີຫິ ອຸຕ຺ຕານີກໂຣຕີ’’ຕິ. ກຕນິພ຺ພຈເນຫິ ວາກ຺ຍາວຍເວຫິ ວິຕ຺ຖາຣວເສນ ນິຣວເສສໂຕ ເທສິເຕຫິ ເວເນຍ຺ຍານໍ ຈິຕ຺ຕປຣິໂຕສນໍ ພຸທ຺ຘິນິສານຎ຺ຈ ກຕໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ນິທ຺ເທເສຫິ ປຎ຺ຎເປຕີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອກ຺ຂເຣຫິ ເອວ ສງ຺ກາເສຕີຕິ ອວຘາຣຓໍ ອກຕ຺ວາ ອກ຺ຂເຣຫິ ສງ຺ກາເສຕິເຍວາຕິ ເອວໍ ອວຘາຣຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ອຕ຺ຖປທານໍ ນານາວາກ຺ຍວິສຍຕາປິ ສິທ຺ຘາ ໂຫຕິ. ເຕນ ເອການຸສນ຺ຘິເກ ສຸຕ຺ເຕ ຉເຬວ ອຕ຺ຖປທານິ, ນານານຸສນ຺ຘິເກ ປນ ອນຸສນ຺ຘິມ຺ຫິ ອນຸສນ຺ຘິມ຺ຫິ ຉ ຉ ອຕ຺ຖປທານິ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພານິ.

‘‘ອກ຺ຂເຣຫິ ຈ ປເທຫິ ຈ ອຸຄ຺ຆເຏຕີ’’ຕິອາທິນາ ພ຺ຍຎ຺ຊນປທານໍ ກິຈ຺ຈສາຘນໍ ທສ຺ເສຕິ. ເວເນຍ຺ຍຕ຺ຕຍວິນຍເມວ ຫິ ເຕສໍ ພ຺ຍາປາໂຣ. ອຏ຺ຐານຠາວໂຕ ປນ ສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘສ຺ສ ປທປຣໂມ ນ ອິຘ ວຸຕ຺ໂຕ. ເນຍ຺ຍຄ຺ຄຫເຓເນວ ວາ ຕສ຺ສາປິ ອິຘ ຄຫຓໍ ເສກ຺ຂຄ຺ຄຫເຓນ ວິຍ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອກ຺ຂເຣຫີຕິອາທີສຸ ກຣຓສາຘເນ ກຣຓວຈນໍ, ນ ເຫຕຸມ຺ຫິ. ອກ຺ຂຣາທີນິ ຫິ ອຸຄ຺ຆຏນາທິອຕ຺ຖານິ, ນ ອຸຄ຺ຆຏນາທິອກ຺ຂຣາທິອຕ຺ຖໍ. ຍທຕ຺ຖາ ຈ ກິຣິຍາ ໂສ ເຫຕຸ, ຍຖາ ‘‘ອນ຺ເນນວສຕີ’’ຕິ. ອຸຄ຺ຆເຏຕີຕິ ໂສຕາວຘານໍ ກຕ຺ວາ ສມາຫິຕຈິຕ຺ຕານໍ ເວເນຍ຺ຍານໍ ສງ຺ກາສນວເສນ ອກ຺ຂເຣຫິ ວິເສສໍ ອາທຫນ຺ໂຕ ຍຖາ ປທປຣິໂຍສາເນ ອາສຍປ຺ປຏິໂພໂຘ ໂຫຕິ, ຕຖາ ຍຖາຘິປ຺ເປຕໍ ອຕ຺ຖໍ ສງ຺ເຂເປນ ກເຖຕິ ອຸທ຺ທິສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິປຎ຺ຈຍຕີຕິ ຍຖາອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ອຕ຺ຖໍ ນິທ຺ທິສຕິ. ວິຕ຺ຖາເຣຕີຕິ ວິຕ຺ຖາຣໍ ກໂຣຕິ, ວິຕ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ອາຈິກ຺ຂຕິ ວາ, ປຏິນິທ຺ທິສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ເຈຕ຺ຖ ອຸຄ຺ຆເຏຕີຕິ ອຸທ຺ທິສນໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອຸທ຺ເທໂສ ຈ ເທສນາຍ ອາທິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຸຄ຺ຆຏນາ ອາທີ’’ຕິ. ຕຖາ ວິປຎ຺ຈນໍ ນິທ຺ທິສນໍ, ວິຕ຺ຖຣຓໍ ປຏິນິທ຺ທິສນໍ, ນິທ຺ເທສປຏິນິທ຺ເທສາ ຈ ເທສນາຍ ມຊ຺ຌປຣິໂຍສານາຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ວິປຎ຺ຈນາ ມຊ຺ເຌ, ວິຕ຺ຖາຣຓາ ປຣິໂຍສານ’’ນ຺ຕິ.

ເອວໍ ‘‘ອກ຺ຂເຣຫິ ສງ຺ກາເສຕີ’’ຕິອາທິນາ ຉນ຺ນໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນປທານໍ ພ຺ຍາປາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຕ຺ຖປທານໍ ພ຺ຍາປາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສຍໍ ຘມ຺ມວິນໂຍ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສີລາທິຘມ຺ໂມ ເອວ ປຣິຍຕ຺ຕິອຕ຺ຖຠູໂຕ ເວເນຍ຺ຍວິນຍນໂຕ ຘມ຺ມວິນໂຍ. ອຸຄ຺ຆຏີຍນ຺ໂຕຕິ ອຸທ຺ທິສິຍມາໂນ. ເຕນາຕິ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູວິນຍເນນ. ວິປຎ຺ຈີຍນ຺ໂຕຕິ ນິທ຺ທິສິຍມາໂນ. ວິຕ຺ຖາຣີຍນ຺ໂຕຕິ ປຏິນິທ຺ທິສິຍມາໂນ.

໑໐. ເອຕ຺ຕາວຕາ ‘‘ຘມ຺ມໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາຍ ປາຬິຍາ ຕິວິຘກລ຺ຍາຓຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຉ ປທານິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ. ‘‘ເຕນາຫ ຠຄວາ’’ຕິອາທິນາ ເທສນາຫາຣສ຺ສ ວິສຍຠາເວນ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ປາຬິໍ ນິຄມນວເສນ ທສ຺ເສຕິ. ໂລກຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິອາທິ ‘‘ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ປທານໍ ອຕ຺ຖວິວຣຓໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ ສພ຺ພວິເສສານນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມສງ຺ຂາຕານໍ ວິເສສານໍ ອຘິສີລສິກ຺ຂາທິວິເສສານໍ ວາ ອຸປຕິຏ຺ຐນຏ຺ຐານໍ. ‘‘ອິທໍ ເນສໍ ປທກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທີນໍ ວິຍ ເອຕສ຺ສ ສທ຺ທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕຖາຄຕປທໍ ອິຕິປີ’’ຕິອາທີສຸ ອິທໍ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫໍ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຕຖາຄຕຄນ຺ຘຫຕ຺ຖິໂນ ປຏິປຕ຺ຕິເທສນາຄມເນຫິ ກິເລສຄຫນໍ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຄຕມຄ຺ໂຄຕິປິ. ເຕນ ໂຄຈຣຠາວນາເສວນາຫິ ນິເສວິຕໍ ຠຊິຕນ຺ຕິປິ. ຕສ຺ສ ມຫາວຊິຣຎາຓສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓທນ຺ເຕຫິ ອາຣຎ຺ຊິຕໍ ເຕຠູມກຘມ຺ມານໍ ອາຣຎ຺ຊນຏ຺ຐານນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອໂຕ ເຈຕນ຺ຕິ ຍໂຕ ຕຖາຄຕປທາທິຠາເວນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອໂຕ ອເນເນວ ກາຣເຓນ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ສພ຺ພສຕ຺ຕຸຕ຺ຕມສ຺ສ ຠຄວໂຕ, ພ຺ຣຫ຺ມໍ ວາ ສພ຺ພເສຏ຺ຐໍ ຈຣິຍນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ ຍາວເທວ ມນຸສ຺ເສຫິ ສຸປ຺ປກາສິຕຕ຺ຕາ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣຫິ ຎາຍຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຕ຺ຖໍ ປາຬິໍ ນິຄມນວເສນ ທສ຺ເສຕິ.

ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານຕ຺ຖຕາຍ ຠຄວໂຕ ເທສນາຍ ຍາວເທວ ອຣິຍມຄ຺ຄສມ຺ປາປນຕ຺ໂຖ ເທສນາຫາໂຣຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເກສໍ ອຍໍ ຘມ຺ມເທສນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ໂຍຄີນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນາຍ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ຕາຕິ ໂຍຄິໂນ. ເຕ ຫິ ອິມໍ ເທສນາຫາຣໍ ປໂຍເຊນ຺ຕີຕິ. ອິທໍ ວຈນໍ ເທສນາຫາຣວິຠງ຺ຄສ຺ສ ຍຖານຸສນ຺ຘິນາ ສມ຺ມາ ຐປິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປກຣຓໍ ສງ຺ຄາຍນ຺ເຕຫິ ຐປິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຕນາຫ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກຈ຺ຈາຍໂນ’’ຕິ. ນິຍຸຕ຺ໂຕຕິ ປາຬິໂຕ ອສ຺ສາທາທິປທຕ຺ເຖ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ໂຍຊິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເທສນາຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ວິຈຍຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໑໑. ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ວິຈໂຍ ຫາໂຣຕິອາທິ ວິຈຍຫາຣວິຠງ຺ໂຄ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ອປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນາ – ກິໍ ວິຈິນຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ວິຈິນຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ວິຈຍສທ຺ທສ຺ສ ກຕ຺ຕຸນິທ຺ເທສຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ກິນ຺ຕິ ປນຕ຺ຖສ຺ສ ຫາຣສ຺ສ ວິສໂຍ ປຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ຕໍ ຕສ຺ສ ວິສຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປທໍ ວິຈິນຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປທໍ ວິຈິນຕີຕິ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ນິຄມນາ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພໍ ປທໍ ວິຈິນຕິ. ອຍຎ຺ຈ ວິຈໂຍ ທຸວິໂຘ ສທ຺ທໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ. ເຕສຸ ‘‘ອິທໍ ນາມປທໍ, ອິທໍ ອາຂ຺ຍາຕປທໍ, ອິທໍ ອຸປສຄ຺ຄປທໍ, ອິທໍ ນິປາຕປທໍ, ອິທໍ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໍ, ອິທໍ ປຸຣິສລິງ຺ຄໍ, ອິທໍ ນປຸໍສກລິງ຺ຄໍ, ອິທໍ ອຕີຕກາລໍ, ອິທໍ ອນາຄຕກາລໍ, ອິທໍ ວຕ຺ຕມານກາລໍ, ອິທໍ ກຕ຺ຕຸສາຘນໍ, ອິທໍ ກຣຓສາຘນໍ, ອິທໍ ກມ຺ມສາຘນໍ, ອິທໍ ອຘິກຣຓສາຘນໍ, ອິທໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ, ອິທໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ຍາວ ອິທໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ, ອິທໍ ເອກວຈນໍ, ອິທໍ ອເນກວຈນ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທິວິຠາຄວຈນໍ, ອຍໍ ສທ຺ທໂຕ ປທວິຈໂຍ. ໂສ ປນາຍໍ ປທວິຈໂຍ ອວິປຣີຕສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິສລ຺ລກ຺ຂເຓເນວ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ວິຈໂຍ ເຕນ ເຕນ ປເທນ ວຕ຺ຕພ຺ພອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາ. ສເຈ ປນ ປທໍ ປຸຈ຺ຉາທິວເສນ ປວຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ປຸຈ຺ຉາທິຠາໂວ ວິເຈຕພ຺ໂພຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຎ຺ຫໍ ວິຈິນຕີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຍສ຺ມາ ຈ ສພ຺ໂພ ເທສນາຫາໂຣ ວິຈຍຫາຣສ຺ສ ວິສໂຍ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິຈໂຍຕິ ກຕ຺ວາ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອສ຺ສາທໍ ວິຈິນຕີ’’ຕິອາທິ. ຍສ຺ມາ ປນ ອນຸຄີຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອນຸຣູປາ ຄີຕິ ອນຸຄີຕີຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ອິຈ຺ຉິໂຕ, ຕສ຺ມາ ວິຈິຍມານສ຺ສ ສຸຕ຺ຕປທສ຺ສ ອນຸຣູປໂຕ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣປທານິປິ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ວາ ປທຸທ຺ຘາຣວເສນ ວາ ອາເນຕ຺ວາ ວິເຈຕພ຺ພານີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສພ຺ເພ ນວ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ວິຈິນຕີ’’ຕິ ອາຫ. ນວ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕຕິ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິເກ ນວ ສຸຕ຺ເຕ, ຍຖາສມ຺ຠວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຍໍ ວິຈຍຫາຣສ຺ສ ປທຕ຺ຖນິທ຺ເທໂສ.

ເອວໍ ນິທ຺ເທສວາເຣ ວິຈຍຫາໂຣ ສງ຺ເຂປໂຕ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ຕໍ ວິຠາເຄນ ນິທ຺ທິສິຕ຺ວາ ປຏິນິທ຺ເທສວເສນ ວິຠຊນ຺ໂຕ ຍສ຺ມາ ປທວິຈໂຍ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸປທໍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພຕາຍ ອຕິຠາຣິໂກ ນ ສຸກໂຣ ຈາຕິ ຕໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈເຍ ຕາວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ກິໍ ຠເວ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ກິໍ ຠເວຕິ ເຍນ ປກາເຣນ ໂສ ວິຈໂຍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ໂພ, ຕໍ ປກາຣຊາຕໍ ກິໍ ຠເວ, ກີທິສໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຍຖາ ກິໍ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ປຸນ ຍຖາຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ອາຍສ຺ມາຕິ ປິຍວຈນໍ ອຊິໂຕຕິ ພາວຣີພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຣິຈາຣກຠູຕານໍ ໂສຬສນ຺ນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ. ປາຣາຍເນຕິ ປາຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິພ຺ພານໍ, ຕສ຺ສ ອຘິຄມູປາຍເທສນຕ຺ຕາ ກິຎ຺ຈາປິ ສພ຺ພໍ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ‘‘ປາຣາຍນ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ, ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ ປນ ວຕ຺ຖຸຄາຖານຸຄີຕິຄາຖາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຊິຕສຸຕ຺ຕາທີນໍ (ສຸ. ນິ. ໑໐໓໘ ອາທໂຍ; ຈູຬນິ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉາ ໕໗ ອາທໂຍ, ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໑ ອາທໂຍ) ໂສຬສນ຺ນໍ ສຸຕ຺ຕານໍ ອິທໍ ນາມໍ ກຕນ຺ຕິ ເຕສຎ຺ເຎວ ປາຣາຍນສມຎ຺ຎາຕິ ອາຫ ‘‘ປາຣາຍເນ’’ຕິ. ເກຈິ ‘‘ປາຣາຍນິໂກ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ. ເຕ ກິຣ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊູປຄມນໂຕ ປຸພ຺ເພ ປາຣາຍນໍ ອຘີຍນ຺ຕາ ວິຈຣິໍສຸ. ຕສ຺ມາ ອຍມ຺ປິ ປາຣາຍນໍ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ປາຣາຍນິໂກຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ປຸຈ຺ຉານິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຕີຕາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ປຸຈ຺ຉນາກາຣໍ ປນ ພຸທ຺ຘິຍໍ ວິປຣິວຕ຺ຕມານໍ ກຕ຺ວາ ເອວມາຫ.

ປຸຈ຺ຉາ ຈ ນາເມສາ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຸຈ຺ຉາ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓີຍາ ວິຠຊ຺ຊພ຺ຍາກຣຓີຍາ ປຏິປຸຈ຺ຉາພ຺ຍາກຣຓີຍາ ຐປນີຍາ ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານາ ສຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານາຕິ ອເນກວິຘາ. ຕສ຺ມາ ‘‘ກິມຍໍ ປຸຈ຺ຉາ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາ’’ຕິອາທິນາ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ປຸຈ຺ຉາ ວິເຈຕພ຺ພາ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ ປຸຈ຺ຉາວິຠາໂຄ, ເອວໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຠາໂຄປິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈເຍ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ປຸຈ຺ຉາສຠາເຄນ ຫິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ. ອິຘ ປນ ວິມຕິຈ຺ເຉທນໍ ສຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉໍ ອຸທາຫຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວິຈຍນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເກນສ຺ສຸ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ເກນາຕິ ກຕ຺ຕຣິ ກຣຓວຈນໍ. ສູຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ສູຕິ ວາ ສໍສເຍ ນິປາໂຕ, ເຕນສ຺ສ ປຎ຺ຫສ຺ສ ວິມຕິຈ຺ເຉທນປຸຈ຺ຉາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ນິວຸໂຕຕິ ປຏິຈ຺ຉາທິໂຕ. ໂລໂກຕິ ສຕ຺ຕໂລໂກ. ອິຈ຺ຈາຍສ຺ມາ ອຊິໂຕຕິ ສງ຺ຄີຕິກາຣກວຈນໍ. ນປ຺ປກາສຕີຕິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ກິສ຺ສາຠິເລປນໍ ພ຺ຣູສີຕິ ກິໍ ອສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ອຠິເລປນໍ ວທສິ. ‘‘ກິໍ ສ຺ວາຠິເລປນ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ຕສ຺ສ ກິໍ ສຸ ອຠິເລປນນ຺ຕິ ປທວິຠາໂຄ.

ປທານີຕິ ປຊ຺ຊຕິ ເອເຕຫິ ອຕ຺ໂຖຕິ ປທານິ, ວາກ຺ຍານິ. ປຸຈ຺ຉິຕານີຕິ ປຸຈ຺ຉາຠາເວນ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອໂກ ປຎ຺ໂຫຕິ ຍທິປິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານິ ປຸຈ຺ຉນວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ, ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິໂຕ ປນ ອຕ຺ໂຖ ເອໂກ ເອວາຕິ ‘‘ເອໂກ ປຎ຺ໂຫ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ເອກວຕ຺ຖຸປຣິຄ຺ຄຫາ’’ຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ກິຎ຺ຈາປິ ນິວາຣຓອປ຺ປກາສນອຠິເລປນມຫາຠຍສງ຺ຂາຕາ ປຸຈ຺ຉາຍ ຄຫິຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເອເຕ ອຕ຺ຖາ, ເຕ ປເນກໍ ໂລກໍ ປຕິຄຸຓຠູຕາ, ໂລໂກ ປຘານຠາເວນ ຄຫິໂຕຕິ ຕພ຺ພເສນ ເອໂກວາຍໍ ປຎ຺ໂຫຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ໂລກາຘິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ໂກ ປນ ໂສ ໂລໂກຕິ? ອາຫ ‘‘ໂລໂກ ຕິວິໂຘ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ຣາຄາທິກິເລສພຫຸລຕາຍ ກາມາວຈຣສຕ຺ຕາ ກິເລສໂລໂກ. ຌານາຠິຎ຺ຎາປຣິພຸທ຺ຘິຍາ ຣູປາວຈຣສຕ຺ຕາ ຠວໂລໂກ. ອາເນຎ຺ຊສມາຘິພຫຸລຕາຍ ວິສທິນ຺ທ຺ຣິຍຕ຺ຕາ ອຣູປາວຈຣສຕ຺ຕາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໂລໂກ. ອຖ ວາ ກິລິສ຺ສນໍ ກິເລໂສ, ວິປາກທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ທຸກ຺ຂພຫຸລຕາຍ ອປາເຍສຸ ສຕ຺ຕາ ກິເລສໂລໂກ. ຕທຎ຺ເຎ ສຕ຺ຕາ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວຠາວໂຕ ຠວໂລໂກ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈເກຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ສຕ຺ຕາ, ໂສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໂລໂກຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຣິຍາປນ຺ນຘມ຺ມວເສນ ໂລກສມຎ຺ຎາຕິ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລາ ອິຘ ນ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ.

ອວິຊ຺ຊາຍ ນິວຸໂຕ ໂລໂກຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕນ ອນ຺ຘກາເຣນ ວິຍ ຣຖຆຏາທິຘມ຺ມສຠາວປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນລກ຺ຂຓາຍ ອວິຊ຺ຊາຍ ນິວຸໂຕ ປຏິຈ຺ຉາທິໂຕ ໂລໂກ. ວິວິຈ຺ຉາຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາເຫຕຸ. ‘‘ວິວິຈ຺ຉາ ມຈ຺ຉຣິຍ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຄເຫ ວຸຕ຺ຕໍ. ປມາທາຕິ ປມາທເຫຕຸ. ຊປ຺ປາຠິເລປນນ຺ຕິ ຊປ຺ປາ ຕຓ຺ຫາ ອສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ມກ຺ກຏາເລໂປ ວິຍ ມກ຺ກຏສ຺ສ ອຠິເລປນໍ ສິເລໂສຕິ ພ຺ຣູມິ. ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຊາຕິອາທິກໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຍໍ ປທຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ປາຬິຍາ ເອວ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານິ ປຸຈ຺ຉາຄາຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕານິ ‘‘ອິເມຫີ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຄາຖາຍໍ ວຸຕ຺ເຕຫິ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ປເທຫິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕານິ. ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຐມ’’ນ຺ຕິອາທິໍ. ເຕນ ຍຖາກ຺ກມໍ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ເວທິຕພ຺ພານີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອິທານິ ຕໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ປຸຈ຺ຉໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຎ຺ຈ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ຄາຖາຍ ຈ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ເກນສ຺ສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ນີວຣເຓຫີ’’ຕິ ປເທນ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອວິຊ຺ຊານີວຣຓາ ຫິ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິອາທິນາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣທສ຺ສເນນ ອິມສ຺ມິໍ ປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈເຍ ອນຸຄີຕິວິຈຍໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ປຣິຍາຍໂຕຕິ ກາຣຓໂຕ. ນີວຣຓສງ຺ຂາຕານໍ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທີນມ຺ປິ ກາຣຓຠາວໂຕ ປຏິຈ຺ຉາທນຠາວໂຕ ຈ ເອກໍເຍວ ນີວຣຓໍ ວທາມິ, ນ ປນ ອຎ຺ເຎສໍ ນີວຣຓສຠາວານໍ ອຠາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ຈ ອວິຊ຺ຊາຍ ສຕິ ນີວຣຓານໍ ຠາໂວ, ເອວໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ອສຕິ ນ ສນ຺ຕິ ນີວຣຓານີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສພ຺ພໂສ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເຕນາຕິ ‘‘ອວິຊ຺ຊາຍ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ ປເທນ. ປຐມສ຺ສ ປທສ຺ສາຕິ ‘‘ເກນສ຺ສຸ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ ປທສ຺ສ. ຍຸຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊິຕາ, ອນຸຣູປາຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ປຸຈ຺ຉານຸຣູປຕາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນສ຺ສ ທສ຺ສິຕາຕິ ປຸພ຺ພາປຣວິຈໂຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ນີວຣເຓຫິ ນິວຸໂຕ’’ຕິອາທິນາ ວິວິຈ຺ຉາປມາທານໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ປຈ຺ຈຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ນິວຸໂຕ ເອວ ຫິ ນປ຺ປກາສຕິ. ວິວິຈ຺ຉາຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ວິວິຈ຺ຉາ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ປທສິທ຺ຘິ – ຍຖາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂຍ ‘‘ນິຈ຺ຈໍ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເອກໍສຄ຺ຄາຫຠາເວນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ນ ເອວມຍໍ. ອຍໍ ປນ ອເນກໍສຄ຺ຄາຫຠາວໂຕ ‘‘ນິຈ຺ຈໍ ນຸ ໂຂ ອນິຈ຺ຈໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິອາທິນາ ວິວິຘໍ ວິຣຸທ຺ຘໍ ວາ ອິຈ຺ຉຕິ ເອສຕີຕິ ວິວິຈ຺ຉາຕິ. ‘‘ໂສ ວິຈິກິຈ຺ຉນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ອປ຺ປກາສນສ຺ສ ວິວິຈ຺ຉາປມາທານໍ ກາຣຓຠາວໍ ວິວຣຕິ. ສຸກ຺ເກ ຘມ຺ເມ ນ ອຸປ຺ປາທິຍຕີຕິ ນ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕຕິ. ນປ຺ປກາສນ຺ຕີຕິ ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອນຸປ຺ປາທິຍມານາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ປກາສໍ ໂລເກ ອຠິຎ຺ຎາຕໍ ນ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິລິມ຺ປຕີຕິ ມກ຺ກຏາເລໂປ ວິຍ ມກ຺ກຏໍ ທາຣຸສິລາທີສຸ ປຸຣິສໍ ຣູປາທິວິສເຍ ອລ຺ລີຍາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາສຕ຺ຕິພຫຸລສ຺ສາຕິ ອາສງ຺ຄພຫຸລສ຺ສ. ເອວໍ ອຠິຊປ຺ປາຕິ ກຣິຕ຺ວາຕິ ເອວໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານຏ຺ຐາຍິນີຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ. ໂລໂກ ອຠິລິຕ຺ໂຕ ສິເລເສນ ມກ຺ຂິໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຠາຍຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ຠຍໍ. ມຫນ຺ຕໍ ຠຍໍ ມຫພ຺ຠຍໍ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ທຸກ຺ຂມສ຺ສ ມຫພ຺ຠຍ’’ນ຺ຕິ. ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂເມວ ວິຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕິສ຺ໂສ ທຸກ຺ຂຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂອຘໂສຕິ ກທາຈິ ອຕ຺ຕູປກ຺ກມມູລາຍ ກທາຈິ ປຣູປກ຺ກມມູລາຍາຕິອາທິນາ ວິຠາເຄນ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາຍ ມຸຈ຺ຈນກາ ວິເສເສນ ຣູປາວຈຣາ. ຕຖາຕິ ໂອຘໂສ ກທາຈິ ກຣຫຈີຕິ ເອວໍ ອາກຑ຺ຒຕິ. ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂຕາຍ ມຸຈ຺ຈນກາ ອຸເປກ຺ຂາສມາປຕ຺ຕິພຫຸລາ ວິເສເສນ ອຣູປາວຈຣສຕ຺ຕາ. ອປ຺ປາພາຘາຕິ ປທໍ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາຍ ມຸຈ຺ຈນສ຺ສ ກາຣຓວຈນໍ. ທີຆາຍຸກາຕິ ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂຕາຍ. ອຣູປເທວາ ຫິ ໂລເກ ວິເສສໂຕ ທີຆາຍຸກາຕິ. ອິທຎ຺ຈ ມຸຈ຺ຈນມຈ຺ຈນ຺ຕິກໍ. ຍສ຺ມາ ຈ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາປິ ສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ ອນິຈ຺ຈຕາທິສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂສຠາວາ ເອວ, ຕສ຺ມາ ຍໂຕ ມຸຈ຺ຈນມຈ຺ຈນ຺ຕິກໍ, ຕໍ ອນວເສສປຣິຍາທານວເສນ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາຍ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ອຸປາທິຍຕີຕິ ອຸປາທິ, ວິປາກກ຺ຂນ຺ຘາ ກຏຕ຺ຕາ ຈ ຣູປໍ. ອຸປາທິສ຺ສ ເສສໍ ອຸປາທິເສສໍ, ຕໍ ນຕ຺ຖິ ເອຕິສ຺ສາຕິ ອນຸປາທິເສສາ, ນິພ຺ພານຘາຕຸ, ຕາຍ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ, ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕລກ຺ຂເຓ ຈາຍໍ ກຣຓນິທ຺ເທໂສ. ນິພ຺ພານຘາຕູຕິ ຈ ນິພ຺ພາຍນມຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ສກລໂລກພ຺ຍາປິນີ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິນີ ຈ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາ, ຕສ຺ມາ. ໂລກສ຺ສາຕິ ສມ຺ພນ຺ເຘ ສາມິວຈນໍ. ເຕນ ‘‘ທຸກ຺ຂມສ຺ສາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ໂລກສ຺ສ ນີວຣຓາທີນິ ອຊານນ຺ເຕນ, ສມຍນ຺ຕຣປຣິຈເຍນ ວາ ຕຕ຺ຖ ສໍສຍປກ຺ຂນ຺ເທນ ເອກໍເສເນວ ພ຺ຍາກາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານາ ປຸຈ຺ຉາ ກຕາ, ສາ ຈ ອຊານນສ຺ສ, ສໍສຍສ຺ສ ວາ ນີວຣຓາທິວິສຍຕາຍ ຈຕຸພ຺ພິຘາ. ປາຬິຍໍ ປນ ນີວຣຓາທີນໍ ໂລໂກ ອາຘາຣຠາເວນ ຄາຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເອໂກ ປຎ຺ໂຫຕິ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ປຸຈ຺ຉາວິຈໂຍ. ວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈໂຍປິ ອທິຏ຺ຐໂຊຕິນີ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ ວິມຕິຈ຺ເຉທິນີ ຈາຕິອາທິນາ ປຸຈ຺ຉາວິຈເຍ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ເອກາຘາຣໍ ປຸຈ຺ຉໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອເນກາຘາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສວນ຺ຕິ ສພ຺ພຘີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສວນ຺ຕີຕິ ສນ຺ທນ຺ຕິ. ສພ຺ພຘີຕິ ສພ຺ເພສຸ ຣູປາທີສຸ ອາຍຕເນສຸ. ໂສຕາຕິ ຕຓ຺ຫາທິໂສຕາ. ກິໍ ນິວາຣຓນ຺ຕິ ເຕສໍ ກິໍ ອາວຣຓໍ ກາ ຣກ຺ຂາ. ສໍວຣໍ ພ຺ຣູຫີຕິ ຕໍ ເນສໍ ນີວຣຓສງ຺ຂາຕໍ ສໍວຣໍ ກເຖຫິ. ເກນ ໂສຕາ ປິຘີຍເຣຕິ ເກນ ຘມ຺ເມນ ຕຓ຺ຫາທິໂສຕາ ປິຘິຍ຺ຍນ຺ຕິ ປຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ປທຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ປາຬິວເສເນວ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ເຕ ທ຺ເວ ປຎ຺ຫາຕິ ຍທິປິ ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ ປຸຈ຺ຉາວເສນ ປວຕ຺ຕາຍ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ວາກ຺ຍານິ. ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິຕສ຺ສ ປນ ອຕ຺ຖສ຺ສ ທຸວິຘຕ຺ຕາ ເຕ ທ຺ເວ ປຎ຺ຫາ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ‘‘ອິເມຫິ ພຫ຺ວາຘິວຈເນນ ປຸຈ຺ຉິຕາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ອິເມ ເອຕາຍ ຄາຖາຍ ຄຫິຕາ ອຕ຺ຖາ ຍສ຺ມາ ພຫູນິ ອຘິກິຈ຺ຈ ປວຕ຺ຕວຈເນນ ປຸຈ຺ຉິຕາ, ຕສ຺ມາ ເຕ ທ຺ເວ ປຎ຺ຫາຕິ. ເອກໂຕ ອຸປຣິ ພຫູຕິ ຫິ ສາສນໂວຫາໂຣ, ຕເມວ ປຸຈ຺ຉາຍ ທຸວິຘຕ຺ຖວິສຍຕໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍາຫິ ຎາຕິພ຺ຍສນາທິສງ຺ຂາຕາຫິ ປາຓວຘາທີຫິ ເອວ ວາ ທຸຄ຺ຄຕິເຫຕຸຠູຕາຫິ ອາປທາຫິ ສມໍ ສຫ, ສພ຺ພຖາ ວາ ອຍໍ ໂລໂກ ອາປນ຺ໂນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຏ. ຕໍນິມິຕ຺ເຕຫິ ທສຫິ ກິເລສວຕ຺ຖູຫິ ສໍກິລິຏ຺ໂຐ ຈ, ຕສ຺ສ ຕໍ ອາປນ຺ນາກາຣໍ ສໍກິລິຏ຺ຐາກາຣຎ຺ຈ ພຸທ຺ຘິຍໍ ກຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ເອວໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ເອວໍ ສໍກິລິຏ຺ຐສ຺ສາ’’ຕິ. ໂວທາຍຕິ ສຸຊ຺ຌຕິ ເອເຕນາຕິ ໂວທານໍ, ສມຖວິປສ຺ສນາ. ວຸຏ຺ຐາຕິ ເອເຕນ ນິມິຕ຺ຕໂຕ ປວຕ຺ຕໂຕ ຈາຕິ ວຸຏ຺ຐານໍ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ.

ອສມາຫິຕສ຺ສາຕິ ນານາຣມ຺ມເຓສຸ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ສວນ຺ຕີຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອຠິຊ຺ຌາຕິອາທິ ອສມາຘານເຫຕຸທສ຺ສນໍ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ເອວໍ ອສມາຫິຕສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາຫ ຠຄວາ’’ຕິອາທິນາ ອິຘາປິ ອນຸຄີຕິວິຈຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ໂສຕານໍ ສວນໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອນຸໂຣຘວເສເນວາຕິ ອາຫ – ‘‘ສວຕິ ມນາປິເກສຸ ຣູເປສູ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຈກ຺ຂາທໂຍ ໂສຕານໍ ທ຺ວາຣຠາເວນ ປວຕ຺ຕມານາ ອຸປຈາຣວເສນ ສຍໍ ສວນ຺ຕາ ວິຍ ວຸຕ຺ຕາ. ອິຕີຕິ ເອວໍ. ສພ຺ພາຕິ ສພ຺ພສ຺ມາ. ສພ຺ພຖາຕິ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນ. ອິທໍ ໂວທານນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ປຣິຍຸຏ຺ຐານວິຆາຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຫານໍ ໂວທານໍ.

ວິສ຺ສຊ຺ຊນຄາຖາຍ ສຕິ ເຕສໍ ນິວາຣຓນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສຕິ ກຸສລາກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຄຕິໂຍ ສມນ຺ເວສມານາ ເຕສໍ ໂສຕານໍ ນິວາຣຓນ຺ຕິ. ໂສຕານໍ ສໍວຣໍ ພ຺ຣູມີຕິ ຕເມວ ສຕິໍ ໂສຕານໍ ສໍວຣໍ ພ຺ຣູມິ. ປຎ຺ຎາເຍເຕ ປິຘີຍເຣຕິ ຣູປາທີສຸ ອນິຈ຺ຈຕາທິປຏິເວຘສາຘິກາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ເອເຕ ໂສຕາ ສພ຺ພໂສ ປິຘິຍ຺ຍນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ອປ຺ປທານວເສນ ສມຸຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນາວິຎ຺ຉຕີຕິ ອຠິຊ຺ຌາທິປ຺ປວຕ຺ຕິທ຺ວາຣຠາເວນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ, ປຸຄ຺ຄລໍ ວາ ນາກຑ຺ຒຕິ. ອນຸສຍປ຺ປຫານໍ ອິຘ ປິຘານໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ປຎ຺ຎາຍ ອນຸສຍາ ປຫີຍນ຺ຕີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ອນຸສຍນິມິຕ຺ຕໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ອນຸສຍາຠາເວ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸສເຍສູ’’ຕິອາທິ. ອິທານິ ຕເມວຕ຺ຖໍ ອຸປມາຍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ຕໍ ຍຖາ ຂນ຺ຘວນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອຕ຺ຖາປິ ໂສຕານໍ ນິວາຣຓສງ຺ຂາຕໍ ສໍວຣໍ ປິຘານຎ຺ຈ ອຊານນ຺ເຕນ ຕຕ຺ຖ ວາ ສໍສຍິເຕນ ເອກໍສິກຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານາ ປຸຈ຺ຉາ ກຕາຕິ ອິຘ ປຸຈ຺ຉາວິຈໂຍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈໂຍ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ເຍນ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ເກນສ຺ສຸ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ ຄາຖາຍ (ສຸ. ນິ. ໑໐໓໘; ຈູຬນິ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉາ ໕໗, ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໑; ເນຕ຺ຕິ. ໔໕) ສຕິປິ ນິວາຣຓາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຠາເວ ເອໂກ ປຎ຺ໂຫຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ຕາວ ໂສຕານໍເຍວ ສໍວໂຣ ປິຘານຎ຺ຈ ປຸຈ຺ຉິຕນ຺ຕິ ໂສເຕ ເອກຕ຺ຖວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉາຍ ເອກາຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ເອໂກ ປຎ຺ໂຫຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ໂສຕານໍ ວາ ພຫຸຠາວໂຕ ພຫູຕິ ຍຕ຺ຕກາ ໂສຕາ, ຕຕ຺ຕກາ ປຎ຺ຫາຕິ. ເຍນ ປນ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ສວນ຺ຕິ ສພ຺ພຘິ ໂສຕາ’’ຕິ ຄາຖາຍໍ (ສຸ. ນິ. ໑໐໔໐; ຈູຬນິ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉາ ໕໙, ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໓; ເນຕ຺ຕິ. ໔໕) ໂສເຕ ອນາມສິຕ຺ວາ ສໍວຣປິຘານານໍ ວເສນ ‘‘ທ຺ເວ ປຎ຺ຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ປຐມຄາຖາຍໍ ສຕິປິ ນິວາຣຓາທີນໍ ໂລກາຘາຣຠາເວ ໂລກໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ນິວາຣຓາທີນໍ ວິຠາເຄນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ຫາຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍໍ ນໂຍ ທສ຺ສິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອິທານິ ຍສ຺ມາ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນ ເກວລໍ ປຸພ຺ເພ ອຕ຺ຕນາ ຣຈິຕນິຍາເມເນວ ປຸຈ຺ຉຕິ, ອຖ ໂຂ ເທສນາກາເລ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາປິ ປຸຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ອນຸສນ຺ຘິໍ ປຸຈ຺ຉາຍ ວິເຈຕພ຺ພາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍານິ ໂສຕານີ’’ຕິ ຄາຖາຍ ອນນ຺ຕຣໍ ‘‘ປຎ຺ຎາ ເຈວ ສຕິ ຈາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍາຍໍ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ, ຍາ ຈ ສຕິ ຍຎ຺ຈ ຕທວເສສໍ ນາມຣູປໍ, ເອຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ກຕ຺ຖ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ເອຕໍ ເມ ປຸຏ຺ໂຐ ປພ຺ຣູຫີຕິ.

ວິສ຺ສຊ຺ຊນຄາຖາຍໍ ປນສ຺ສ ຍສ຺ມາ ປຎ຺ຎາສຕິໂຍ ນາເມເນວ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕາ ວິສຸໍ ນ ວຸຕ຺ຕາ. ອຍຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍໍ ມໍ ຕ຺ວໍ, ອຊິຕ, ເອຕໍ ປຎ຺ຫໍ ອປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກຕ຺ເຖຕໍ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ອນນ຺ຕຣຄາຖາຍໍ (ສຸ. ນິ. ໑໐໔໒; ຈູຬນິ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉາ ໖໑, ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໕; ເນຕ຺ຕິ. ໑໑, ໔໕), ຍຕ຺ຖ ຕໍ ອເສສໍ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕໍ ເຕ ວທາມິ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຫິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິໂຣເຘນ ສເຫວ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ເອຕ຺ເຖຕໍ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕິ, ເອຕ຺ເຖວ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິໂຣເຘນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ເອຕໍ ວິຎ຺ຎາຓນິໂຣຘໍ ຕສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ນາຕິວຕ຺ຕຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ. ອຍໍ ປຎ຺ເຫ ອນຸສນ຺ຘິໍ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ອນນ຺ຕຣຄາຖາຍໍ ໂສຕານໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານານຸສຍປ຺ປຫານກິຈ຺ເຈນ ສທ຺ຘິໍ ສຕິ ປຎ຺ຎາ ຈ ວຸຕ຺ຕາ, ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຕປ຺ປຫາເນ ປຎ຺ຎາສຕີສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີສຸ ຕາສໍ ສນ຺ນິສ຺ສເຍນ ນາມຣູເປນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕຖາ ຈ ສຕິ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ. ກຕ຺ຖ ນຸ ໂຂ ອິມາສໍ ສນິສ຺ສຍານໍ ປຎ຺ຎາສຕີນໍ ອເສສນິໂຣໂຘຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອຍໍ ປຸຈ຺ຉາ ກຕາຕິ ອາຫ – ‘‘ອຍໍ ປຎ຺ເຫ…ເປ… ຘາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອນຸສນ຺ຘີຍຕິ ເທສນາ ເອຕາຍາຕິ ອນຸສນ຺ຘິ.

ຍາຍ ປຏິປທາຍ ອນຸປາທິເສສໍ ນິພ຺ພານຘາຕຸໍ ອຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕໍ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນາສງ຺ຂາຕໍ ປຏິປທໍ ສຫ ວິສເຍນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕີຓິ ຈ ສຈ຺ຈານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂຕານີຕິ ສເມຈ຺ຈ ສມ຺ຠູຍ ປຈ຺ຈເຍຫິ ກຕານີຕິ ສງ຺ຂຕານິ. ນິໂຣຘຘມ຺ມານີຕິ ນິຣຸຊ຺ຌນສຠາວານິ. ທຸກ຺ຂໍ ສມຸທໂຍ ມຄ຺ໂຄຕິ ເຕສໍ ສຣູປທສ຺ສນໍ. ນິໂຣໂຘ ປນ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນິໂຣໂຘ ອສງ຺ຂໂຕ’’ຕິ. ໂສ ຫິ ເກນຈິ ປຈ຺ຈເຍນ ນ ສງ຺ຂໂຕຕິ ອສງ຺ຂໂຕ. ສຫ ວິສເຍນ ປຫາຕພ຺ພປຫາຍກສຠາເວສຸ ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ ປຫາຍກວິຠາຄມຸເຂນ ປຫາຕພ຺ພວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ສມຸທໂຍ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊາວເສສາຕິ ທສ຺ສນມຄ຺ເຄນ ປຫີນາວເສສາ ອວິຊ຺ຊາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍຎ຺ຈ ເສສ-ສທ຺ໂທ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ພ຺ຍາປາໂທ ມາໂນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ຫິ ອວິຊ຺ຊາ, ເອວໍ ເອເຕປິ ຘມ຺ມາ ອປາຍຄມນີຍສຠາວາ ປຐມມຄ຺ເຄນ ປຫີຍນ຺ຕິ ເອວາຕິ. ‘‘ອວິຊ຺ຊານິຣວເສສາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ເອຕ຺ຖາປິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທິປເທສຸປິ ນິຣວເສສ-ສທ຺ໂທ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ສາວເສສຎ຺ຫິ ປຸຣິມມຄ຺ຄທ຺ວເຍນ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທໂຍ ປຫີຍນ຺ຕິ, ອິຕເຣຫິ ປນ ນິຣວເສສນ຺ຕິ. ເຕຘາຕຸເກ ອິມານິ ທສ ສໍໂຍຊນານີຕິ ເອຕ຺ຖ ເຕຘາຕຸເກຕິ ສໍໂຍຊນານໍ ວິສຍທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຕານິ ສໍໂຍຊນວເສນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

໑໒. ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິຏ຺ຐາຍາຕິ ຕໍ ປຫາຍກໍ ປຕ຺ວາ. ຍໍ ປນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍນ຺ຕິ ເຫຕຸອຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ອິທໍ ຂເຍ ຎາຓນ຺ຕິ ເຍນ ຎາເຓນ ເຫຕຸຠູເຕນ ‘‘ຂີຓາ ເມ ຊາຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕິຍາ ຂີຓຠາວໍ ຊານາຕິ, ອິທໍ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕຠູຕໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລຎາຓໍ ຂເຍ ຎາຓໍ ນາມ. ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ປຊານາຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ຍນ຺ຕິ ອາເນຕພ຺ພໍ ‘‘ຍໍ ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ປຊານາຕີ’’ຕິ. ອິທໍ ອນຸປ຺ປາເທ ຎາຓນ຺ຕິ ອິຘາປິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຣຫຕ຺ຕຜລຎາຓວເສນ ອຕ຺ໂຖ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກ຺ກຓ຺ຑ ໑໓໕-໑໔໒) ປນ ‘‘ຂເຍ ຎາຓໍ ກິເລສກ຺ຂຍກເຣ ອຣິຍມຄ຺ເຄ ຎາຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸປ຺ປາເທ ຎາຓໍ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ອນຸປ຺ປາທຠູເຕ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວຊ຺ຌກິເລສານໍ ອນຸປ຺ປາທປຣິໂຍສາເນ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອຣິຍຜເລ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ອຸຠຍມ຺ປິ ອຣຫຕ຺ຕຜລຎາຓວເສເນວ ວິຠຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ອິມານິ ທ຺ເວ ຎາຓານິ ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ອາຣມ຺ມຓສງ຺ເກເຕນ ທ຺ເວ ນາມານິ ລພ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ.

ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ເຫຏ຺ຐິເມສຸ ຕີສຸ ຜເລສຸ, ອຸປຣິເມສຸ ຈ ຕີສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານມ຺ປິ ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວິຍ ປຐມຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຄ຺ຄຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣເຘນ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ຍຎ຺ຈ ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເອເຕນ ປຫາຕພ຺ພຘມ຺ມາ ວິຍ ທສ຺ສນຠາວນາຫິ ອຄ຺ຄຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕທວເສສຜລຘມ຺ມາປິ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣເຘນ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ໂກ ປນ ວາໂທ ເຕຠູມກຘມ຺ມານນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ, ເອກາ ປຎ຺ຎາ ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍຕ຺ຕາ. ຍທິ ເອກາ, ກຖໍ ທ຺ວິຘາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອປິ ຈາ’’ຕິອາທິ. ອາຣມ຺ມຓສງ຺ເກເຕນາຕິ ຂເຍ ອນຸປ຺ປາເທຕິ ອິມາຍ ອາຣມ຺ມຓສມຎ຺ຎາຍ. ສາ ປຊານນຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຎາຕິ ຍາ ປຸພ຺ເພ ໂສຕານໍ ປິຘານກິຈ຺ຈາ ວຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ, ສາ ປຊານນສຠາເວນ ປຎ຺ຎາ. ອິຕຣາ ປນ ຍຖາທິຏ຺ຐໍ ຍຖາຄຫິຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອປິລາປນຏ຺ເຐນ ໂອຄາຫນຏ຺ເຐນ ສຕີຕິ.

໑໓. ເອວໍ ‘‘ປຎ຺ຎາ ເຈວ ສຕິ ຈາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອິທານິ ‘‘ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ເຍ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ, ອິທໍ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ນາມຣູປຎ຺ຈ ວິຠາເຄນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສຸຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ປາກຏນາມຣູປເມວ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ເຍ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ຫິ ສຫຈຣຓາທິນາ ຕທຎ຺ເຎ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຣູປຘມ຺ມາ ຈ ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ນາມຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍເມວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ‘‘ນາມຣູປໍ ວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປນ ຣູປໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ນຍິທໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈຸຣຊນສ຺ສ ປນ ອວິຠາເຄນ ຄຫຓີຍສຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຄາຖາຍ ອນຸປາທິເສສາ ນິພ຺ພານຘາຕຸ ປຸຈ຺ຉິຕາຕິ ຕໍ ຈຕຸຣິທ຺ຘິປາທມຸເຂນ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ປຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິທ຺ຘິປາທຠາວນາມູລຠູຕານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສຕິປຎ຺ຎາຫິ ນິທ຺ຘາເຣຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ສຕິ ຈ ປຎ຺ຎາ ຈ ຈຕ຺ຕາຣິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານີ’’ຕິ ອາຫ. ກຸສລາກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຄຕິໂຍ ສມນ຺ເວສມານາ ສຕິ ສິຊ຺ຌນ຺ຕີ ເອກນ຺ເຕນ ສມາຘິໍ ນິປ຺ຜາເທຕິ. ສຕິຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຫານໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ສຕິ ທ຺ເວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈາ’’ຕິ. ຕຖາ ອນຸສຍສມຸຄ຺ຆາຕວິຘາຍິນີ ປຎ຺ຎາ ສິຊ຺ຌມານາ ນ ວິນາ ຈຕຸພ຺ພິຘສມ຺ມປ຺ປຘານວີຣິຍໍ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປຎ຺ຎາ ທ຺ເວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈາ’’ຕິ.

ຍາ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສູຕິ ອິເມສຸ ສຕິອາທີສຸ ຈຕູສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຕາຍ ອຘິຏ຺ຐານຠູເຕສຸ ຕໍສຫຊາຕາ ເອວ ຍາ ສທ຺ທຫນາ. ‘‘ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫີ’’ຕິປິ ປາຬິ, ຕສ຺ສາ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຕິ ວຈນເສໂສ, ອາຣມ຺ມເຓ ອຠິປ຺ປສາທລກ຺ຂຓາ ສທ຺ຘາ ກຕ຺ຕຸກາມຕາສຠາວສ຺ສ ຉນ຺ທສ຺ສ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ຍາ ສທ຺ຘາຘິປເຕຍ຺ຍາ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ, ອຍໍ ຉນ຺ທສມາຘີ’’ຕິ. ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕຕິ ວິປສ຺ສນາສມາຘິນາ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ. ອິທໍ ປຫານນ຺ຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານສາຘໂກ ສມາຘິ ປຫານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ປຊຫຕິ ເອເຕນາຕິ ກຕ຺ວາ. ‘‘ປຘານ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ອຄ຺ໂຄຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ສມາຘິ ເອໂກທີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ’’ຕິອາທິນາ ກາຍວຈີຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣສີເສນ ຕໍສມຸຏ຺ຐາປກາ ວີຣິຍສງ຺ຂາຣາວ ຄຫິຕາ. ເຕ ຫິ ຍາວ ຠາວນານິປ຺ຜຕ຺ຕິ ຕາວ ເອກຣເສນ ສຣຓໂຕ ສງ຺ກປ຺ເປຕພ຺ພໂຕ ຈ ສຣສງ຺ກປ຺ປາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ເອວໍ ເມ ຠາວນາ ໂຫຕູ’’ຕິ ຍຖາ ອິຈ຺ຉິຕາ, ຕຖາ ປວຕ຺ຕິຍາ ເຫຕຸຠາວໂຕ. ຕທຸຠຍນ຺ຕິ ຉນ຺ທສມາຘິສງ຺ຂາຕຎ຺ຈ ປຘານສງ຺ຂາຣສງ຺ຂາຕຎ຺ຈ ວີຣິຍນ຺ຕິ ຕໍ ອຸຠຍໍ. ອຸຠຍເມວ ຫິ ອຸປຈາຣວເສນ ອຎ຺ຎໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຉນ຺ທສມາຘິປ຺ປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕໍ ອິທ຺ຘິປາທ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠິນ຺ນມ຺ປິ ຫິ ອຸປຈາຣວເສນ ຠິນ຺ນໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ໂວຫຣນ຺ຕິ, ຍຖາ ‘‘ສິລາປຸຕ຺ຕກສ຺ສ ສຣີຣ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ອິທ຺ຘິ, ສມິຊ຺ຌຕິ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ ວາ ຕາຍ ສຕ຺ຕາ ອິທ຺ຘາ ວຸທ຺ຘາ ອຸກ຺ກໍສຄຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິທ຺ຘິ, ປຊ຺ຊຕິ ເອເຕນາຕິ ປາໂທ, ປຐເມນ ອຕ຺ເຖນ ອິທ຺ຘິ ເອວ ປາໂທ ອິທ຺ຘິປາໂທ, ອິທ຺ຘິໂກຏ຺ຐາໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຕິເຍນ ອຕ຺ເຖນ ອິທ຺ຘິຍາ ປາໂທ ປຕິຏ຺ຐາ ອຘິຄມູປາໂຍຕິ ອິທ຺ຘິປາໂທ. ເຕນ ຫິ ອຸປຣູປຣິວິເສສສງ຺ຂາຕໍ ອິທ຺ຘິໍ ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ວິເວກນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ຕທງ຺ຄວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ສມຸຈ຺ເຉທວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕຎ຺ຈ ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຫິ ອຍໍ ອິທ຺ຘິປາທຠາວນານຸຍຸຕ຺ໂຕ ໂຍຄີ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ກິຈ຺ຈໂຕ ຕທງ຺ຄວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕໍ. ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ກິຈ຺ຈໂຕ ສມຸຈ຺ເຉທວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວຕີຕິ. ເອສ ນໂຍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕນ຺ຕິອາທີສຸ.

ວິເວກຕ຺ຕາ ເອວ ຫິ ວິຣາຄາທໂຍ, ເກວລຎ຺ເຈຕ຺ຖ ໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ທຸວິໂຘ ປຣິຈ຺ຈາຄໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ຈ ປກ຺ຂນ຺ທນໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ຈາຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຣິຈ຺ຈາຄໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ຕທງ຺ຄວເສນ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ກິເລສປ຺ປຫານໍ. ປກ຺ຂນ຺ທນໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ຕນ຺ນິນ຺ນຠາເວນ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ນິພ຺ພານປກ຺ຂນ຺ທນໍ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສເກ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນານເຍ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຕຖາ ຫິ ອຍໍ ປຐມິທ຺ຘິປາໂທ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ປກາເຣນ ກິເລເສ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ. ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມິນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນ ວຈເນນ ໂວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ຖໍ ປຣິຓມນ຺ຕໍ ປຣິຓຕຎ຺ຈ ປຣິປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ປຣິປກ຺ກຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍຎ຺ຫິ ອິທ຺ຘິປາທຠາວນານຸຍຸຕ຺ໂຕ ໂຍຄີ ຍຖາ ປຐໂມ ອິທ຺ຘິປາໂທ ກິເລສປຣິຈ຺ຈາຄໂວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ຖໍ ນິພ຺ພານປກ຺ຂນ຺ທນໂວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ຖຎ຺ຈ ປຣິປຈ຺ຈຕິ, ຍຖາ ຈ ປຣິປກ຺ໂກ ໂຫຕິ, ຕຖາ ນໍ ຠາເວຕີຕິ. ເສສິທ຺ຘິປາເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຍຖາ ຉນ຺ທໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິໂຕ ສມາຘິ ຉນ຺ທສມາຘິ. ເອວໍ ວີຣິຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວີມໍສໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິໂຕ ສມາຘິ ວີມໍສາສມາຘີຕິ.

໑໔. ນ ເກວລໍ ຈຕຸຕ຺ຖອິທ຺ຘິປາໂທ ເອວ ສມາຘິຎາຓມູລໂກ, ອຖ ໂຂ ສພ຺ໂພປີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສພ຺ໂພ ສມາຘິ ຎາຓມູລໂກ ຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ໂສ ເອວ ວີມໍສາສມາຘີຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ? ວີມໍສໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ພຠາຄປຎ຺ຎາຍ ຎາຓມູລໂກ. ອຘິຄມປຎ຺ຎາຍ ຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປຎ຺ຎາຍ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິ. ອຖ ວາ ປຸພ຺ພຠາຄປຎ຺ຎາຍ ຎາຓມູລໂກ. ອຸປຈາຣປຎ຺ຎາຍ ຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ. ອປ຺ປນາປຎ຺ຎາຍ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິ. ອຸປຈາຣປຎ຺ຎາຍ ວາ ຎາຓມູລໂກ. ອປ຺ປນາປຎ຺ຎາຍ ຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ. ອຠິຎ຺ຎາປຎ຺ຎາຍ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຍຖາ ປຸເຣຕິ ຍຖາ ສມາຘິສ຺ສ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິຠາເວນ ປຸເຣ ປຸພ຺ເພ ອຕີຕາສຸ ຊາຕີສຸ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍສຸປິ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ເຏສຸ ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສຎ຺ຈ ຂນ຺ຘໍ ຂນ຺ຘູປນິພທ຺ຘຎ຺ຈ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາ ປຈ຺ຉາ ສມາຘິສ຺ສ ອນາຄຕໍສຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິຠາເວນ ອນາຄຕາສຸ ຊາຕີສຸ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍສຸປິ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ເຏສຸ ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສຎ຺ຈ ຂນ຺ຘໍ ຂນ຺ຘູປນິພທ຺ຘຎ຺ຈ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຍຖາ ປຈ຺ຉາຕິ ຍຖາ ສມາຘິສ຺ສ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິຠາເວນ ອນາຄເຕສຸ ສຕ຺ຕສຸ ທິວເສສຸ ປຣສຕ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາ ປຸເຣ ອຕີເຕສຸ ສຕ຺ຕສຸ ທິວເສສຸ ປຣສຕ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ທິວາຕິ ຍຖາ ທິວສຠາເຄ ສູຣິຍາໂລເກນ ອນ຺ຘກາຣສ຺ສ ວິຘມິຕຕ຺ຕາ ຈກ຺ຂຸມນ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາປາຖຄຕໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ຣູປໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ. ຕຖາ ຣຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຕຖາ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕປິ ອນ຺ຘກາເຣ ວຕ຺ຕມາເນ ສມາຘິສ຺ສ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິຕາຍ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌໍ ຣູປາຍຕນໍ ນຕ຺ຖິ.

ຍຖາ ຣຕ຺ຕິໍ ຕຖາ ທິວາຕິ ຍຖາ ຈ ຣຕ຺ຕິຍໍ ຕຖາ ທິວາປິ ອຕິສຸຂຸມໍ ເກນຈິ ຕິໂຣຫິຕໍ ຍຎ຺ຈ ອຕິທູເຣ, ຕໍ ສພ຺ພຣູປໍ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍຖາ ຈ ຣູປາຍຕເນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ສມາຘິສ຺ສ ທິພ຺ພໂສຕຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິຕາຍ ສທ຺ທາຍຕເນ ຈ ເນຕພ຺ພໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອິຕິ ວິວເຏນ ເຈຕສາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອປຣິໂຍນທ຺ເຘນາຕິ ອຠິຎ຺ຎາຎາຓສ຺ສ ປາຣິພນ຺ຘກກິເລເສຫິ ອນຊ຺ໂຌຕ຺ຖເຏນ, ອປຣິໂຍນທ຺ຘຕ຺ຕາ ເອວ ສປ຺ປຠາສໍ ຈິຕ຺ຕໍ. ເອເຕເນວ ສມາຘິສ຺ສ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິຕາປິ ວຸຕ຺ຕາ ເອວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານີຕິ ອິທ຺ຘິປາທສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານິ ເສກ຺ຂສ຺ສ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອຘິປ຺ເປຕານີຕິ ອາຫ ‘‘ກຸສລານີ’’ຕິ. ຈິຕ຺ຕສຫຠູນີຕິອາທິ ເຕສໍ ວິຎ຺ຎາຓນິໂຣເຘນ ນິໂຣຘທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຖາ ‘‘ນາມຣູປຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ. ເຕເນຕໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ນ ເກວລໍ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ເອວ, ອຖ ໂຂ ນາມຣູປຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓເຫຕຸກໍ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິໂຣຘາ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ.

ຕສ຺ສາຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ. ເຫຕູຕິ ຕຓ຺ຫາອວິຊ຺ຊາທິໂກ. ອນາຫາຣນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖວິວຣຓໍ. ອນຠິນນ຺ທິຕນ຺ຕິ ອຠິນນ຺ທນຠູຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ປຫີນຕ຺ຕາ ເອວ ອປຕ຺ຖິຕໍ. ຕໂຕ ເອວ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຍຖາ ຈ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ເອວໍ ນາມຣູປມ຺ປິ ວິຎ຺ຎາຓສງ຺ຂາຕສ຺ສ ເຫຕຸໂນ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ຈ ອຠາວາ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍານໍ ສງ຺ຂາຣາທີນໍ ອຠາວາ ອເຫຕຸ ອປ຺ປຈ຺ຈຍໍ. ເສສໍ ປາກຏເມວ. ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈໂຍປິ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ອນຸສນ຺ຘິປຸຈ຺ຉມ຺ປິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ສຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານາ ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານາ ຈ ປຸຈ຺ຉາ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ທສ຺ສິຕາຕິ ອິທານິ ຕາ ສຫ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຍ ຈ ສງ຺ຂາຕຘມ຺ມາເສ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ປທຕ຺ໂຖ – ສງ຺ຂາຕຘມ຺ມາຕິ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ປຣິວີມໍສິຕຘມ຺ມາ, ອຣຫຕໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເສກ຺ຂາຕິ ສີລາທີນິ ສິກ຺ຂມານາ ອວເສສາ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລາ. ປຸຖູຕິ ພຫູ ສຕ຺ຕຊນາ. ເຕສໍ ເມ ນິປໂກ ອິຣິຍໍ, ປຸຏ຺ໂຐ ປພ຺ຣູຫີຕິ ເຕສໍ ເສຂາເສຂານໍ ນິປໂກ ປຓ຺ຑິໂຕ ຕ຺ວໍ ຠຄວາ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຸຏ຺ໂຐ ເມ ພ຺ຣູຫີຕິ. ເສສໍ ປາຬິວເສເນວ ວິຎ຺ຎາຍຕິ.

໑໕. ກິສ຺ສາຕິ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ, ເກນ ກາຣເຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສຂາເສຂວິປສ຺ສນາ ປຸພ຺ພງ຺ຄມປ຺ປຫານໂຍເຄນາຕິ ເສເຂ ອເສເຂ ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄມປ຺ປຫາເນ ຈ ປຸຈ຺ຉນໂຍເຄນ, ປຸຈ຺ຉາວິຘິນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິສ຺ສຊ຺ຊນຄາຖາຍໍ ກາເມສຸ ນາຠິຄິຊ຺ເຌຍ຺ຍາຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ກິເລສກາເມນ ນ ອຠິຄິຊ຺ເຌຍ຺ຍ. ມນສານາວິໂລ ສິຍາຕິ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກາທໂຍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທໂຍ ຈ ມນໂສ ອາວິລຠາວກເຣ ຘມ຺ເມ ປຊຫນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ເຕນ ອນາວິໂລ ຠເວຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ອເສກ຺ໂຂ ອນິຈ຺ຈຕາທິວເສນ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ປຣິຕຸລິຕຕ຺ຕາ ກຸສໂລ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິອາທີຫິ ຈ ສໂຕ ສພ຺ພກິເລສານໍ ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕມຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ສພ຺ພອິຣິຍາປເຖສຸ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກຸສໂລ…ເປ… ປຣິພ຺ພເຊ’’ຕິ ອາຫາຕິ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ.

ຕຕ຺ຖ ຍໍ ປຸຈ຺ຉາຄາຖາຍໍ ‘‘ນິປໂກ’’ຕິ ປທໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຠຄວໂຕ ຈ ເນປກ຺ກໍ ອຸກ຺ກໍສປາຣມິປ຺ປຕ຺ຕໍ ອນາວຣຓຎາຓທສ຺ສເນນ ທີເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ອນາວຣຓຎາຓໍ ຕາວ ກມ຺ມທ຺ວາຣເຠເທຫິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ເສຂາເສຂປຏິປທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຠຄວໂຕ ສພ຺ພໍ ກາຍກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓທສ຺ສເນນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເສຂາເສຂປຏິປຕ຺ຕິເທສນາໂກສລ຺ລເມວ ວິຠາເວຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂກ ຈາຕິ ກ຺ວ ຈ, ກສ຺ມິໍ ວິສເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ວິສຍໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຍໍ ອນິຈ຺ເຈ ທຸກ຺ເຂ ອນຕ຺ຕນິ ຈາ’’ຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຎາຓທສ຺ສນໍ ນາມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ‘‘ສພ຺ພໍ ສງ຺ຂຕໍ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ປນ ຕສ຺ມິໍ ວິສເຍ ເຍນ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ, ໂສ ປຏິຆາໂຕຕິ, ເອເຕນ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍປ຺ປຏິເວຘສ຺ສ ທຸຣຠິສມ຺ຠວຕໍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍວິຠາວເນນ ຫິ ຠຄວໂຕ ຈຕຸສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິຎ຺ຈ ປຓ຺ຑິຕາ ປຏິຊານນ຺ຕິ.

ອຎ຺ຎາຓໍ ອທສ຺ສນນ຺ຕິ ຕໍ ປຏິຆາຕໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕິ. ຉຬາຣມ຺ມຓສຠາວປ຺ປຏິຈ຺ຉາທໂກ ຫິ ສມ຺ໂມໂຫ ຎາຓທສ຺ສນສ຺ສ ປຏິຆາໂຕຕິ. ຍສ຺ມິໍ ວິສເຍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫໍ, ຕຕ຺ເຖວ ຕສ຺ສ ປຏິຆາເຕນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ຍໍ ອນິຈ຺ເຈ ທຸກ຺ເຂ ອນຕ຺ຕນິ ຈາ’’ຕິ. ຍຖາ ອິຘ ປຸຣິໂສຕິອາທິ ອຸປມາທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຣິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ປຸຣິໂສ ວິຍ ສພ຺ໂພ ໂລໂກ, ຕາຣກຣູປານິ ວິຍ ຉ ອາຣມ຺ມຓານິ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຕາຣກຣູປານໍ ທສ຺ສນໍ ວິຍ ໂລກສ຺ສ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີຫິ ຍຖາຣຫໍ ຉຬາຣມ຺ມຓຊານນໍ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຕາຣກຣູປານິ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສາປິ ‘‘ເອຕ຺ຕການິ ສຕານິ, ເອຕ຺ຕການິ ສຫສ຺ສານີ’’ຕິອາທິນາ ຄຓນສງ຺ເກເຕນ ອຊານນໍ ວິຍ ໂລກສ຺ສ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓໍ ກຖຎ຺ຈິ ຊານນ຺ຕສ຺ສາປິ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍານວໂພໂຘຕິ. ເສສໍ ປາກຏເມວ.

ອິທານິ ເຍຫິ ປເທຫິ ຠຄວຕາ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຊິຕສ຺ສ ເສຂາເສຂປຏິປທາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ປທານໍ ອຕ຺ຖໍ ວິຠຊິຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ເສເຂນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ. ເສເຂນາຕິ ສິກ຺ຂາ ເອຕສ຺ສ ສີລນ຺ຕິ ເສໂຂ, ເຕນ ເສເຂນ. ທ຺ວີສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ທຸວິເຘສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຣິຍຸຏ຺ຐານີເຍສູຕິ ໂທເສນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິເຕນ ຍຕ຺ຖ ປຣິວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ, ເຕສຸ ອາຆາຕວຕ຺ຖູສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປຏິຆຏ຺ຐານີເຍສູ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ໂສເຍວຕ຺ໂຖ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ເຄຘປຏິເສຘໂຈທນາຍໍ ເຄຘນິມິຕ຺ໂຕ ໂທໂສ ເຄເຘ ສຕິ ໂຫຕີຕິ ຕໂຕປິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພຕາ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ປນ ຠຄວຕາ ‘‘ກາເມສຸ ນາຠິຄິຊ຺ເຌຍ຺ຍາ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໑໐໔໕; ຈູຬນິ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉາ ໖໔, ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘; ເນຕ຺ຕິ. ໑໕-໑໗) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຍາ ອິຈ຺ຉາ’’ຕິອາທິນາ ເຄຘວເສນ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ. ອຖ ວາ ໂທສໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພຕາ ຄາຖາຍ ທຸຕິຍປາເທນ ວຸຕ຺ຕາເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ທຸຕິຍປາເທນ ຫິ ເສສກິເລສໂວທານຘມ຺ມາ ທສ຺ສິຕາ. ຕຖາ ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນານຸປ຺ປນ຺ນເຠທໂຕ ສມ຺ມາວາຍາມສ຺ສ ວິສຍຠາເວນ ສພ຺ເພ ສໍກິເລສໂວທານຘມ຺ເມ ຈຕຸຘາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ສມ຺ມປ຺ປຘານມຸເຂນ ເສຂປຏິປທໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເສໂຂ ອຠິຄິຊ຺ຌນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອນາວິລສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ອາວິລານໍ ກາມສງ຺ກປ຺ປາທີນໍ ອຠາເວນ ອນາວິລສງ຺ກປ຺ໂປ. ຕໂຕ ເອວ ຈ ອນຠິຄິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ວາຍມຕິ, ວີຣິຍໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ກຖໍ ວາຍມຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ໂສ ອນຸປ຺ປນ຺ນານ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ໂສຕິ ອຸຕ຺ຕຣິວິເສສຕ຺ຖາຍ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ເສກ຺ໂຂ. ອນຸປ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ອນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ. ປາປການນ຺ຕິ ລາມການໍ. ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕານໍ ຘມ຺ມານໍ. ອນຸປ຺ປາທາຍາຕິ ນ ອຸປ຺ປາທນຕ຺ຖາຍ. ຉນ຺ທໍ ຊເນຕີຕິ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາສງ຺ຂາຕໍ ກຸສລຈ຺ຉນ຺ທໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ວາຍມຕີຕິ ປໂຍຄປຣກ຺ກມໍ ກໂຣຕິ. ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕີຕິ ກາຍິກເຈຕສິກວີຣິຍໍ ກໂຣຕິ. ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ເຕເນວ ສຫຊາຕວີຣິເຍນ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸກ຺ຂິປຕິ. ປທຫຕີຕິ ປຘານວີຣິຍໍ ກໂຣຕິ. ວາຍມຕີຕິອາທີນິ ປນ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານິ ອາເສວນາຠາວນາພຫຸລີກມ຺ມສາຕຈ຺ຈກິຣິຍາຫິ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ. ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປາປການນ຺ຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ອວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປນ຺ນານໍ ປາປຘມ຺ມານໍ. ປຫານາຍາຕິ ປຊຫນຕ຺ຖາຍ. ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ກຸສລານນ຺ຕິ ອນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕານໍ ຘມ຺ມານໍ. ອຸປ຺ປາທາຍາຕິ ອຸປ຺ປາທນຕ຺ຖາຍ. ອຸປ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ. ຐິຕິຍາຕິ ຐິຕຕ຺ຖໍ. ອສມ຺ໂມສາຍາຕິ ອນສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠາວາຍ. ເວປຸລ຺ລາຍາຕິ ວິປຸລຠາວາຍ. ຠາວນາຍາຕິ ວຑ຺ຒິຍາ. ປາຣິປູຣິຍາຕິ ປຣິປູຣຓຕ຺ຖາຍາຕິ ອຍໍ ຕາວ ປທຕ຺ໂຖ.

໑໖. ‘‘ກຕເມ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ’’ຕິອາທິ ອກຸສລຘມ຺ມາ ກຸສລຘມ຺ມາ ຈ ຍາທິສາ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ຍາທິສາ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ເຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ອິເມ ອນຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ອິເມ ກາມວິຕກ຺ກາທໂຍ ອສມຸທາຈາຣວເສນ ວາ ອນນຸຠູຕາຣມ຺ມຓວເສນ ວາ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ນາມ. ອຎ຺ຎຖາ ຫິ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ນາມ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນຕ຺ຖິ. ວິຕກ຺ກຕ຺ຕຍຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອກຸສລມູລານີຕິ ອນຸສຍາ ເອວ ສພ຺ເພສໍ ອກຸສລານໍ ມູລຠາວໂຕ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ໂລຠາທໂຍ ເອວ. ອິເມ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ອນຸສຍາ ຠູມິລທ຺ຘຸປ຺ປນ຺ນາ ອສມຸຄ຺ຆາຏິຕຸປ຺ປນ຺ນາຕິອາທິອຸປ຺ປນ຺ນປຣິຍາຍສພ຺ຠາວໂຕ ນາມວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ນາມ, ນ ວຕ຺ຕມານຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິເມ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິ ອິເມ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ສທ຺ຘາທໂຍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນາມ, ໂກ ປນ ວາໂທ ປຸຖຸຊ຺ຊນານນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກຸສລສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ພາຫິຕິກສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໒.໓໕໘ ອາທໂຍ) ວິຍ ອນວຊ຺ຊປຣິຍາໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອິເມ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິ ອິເມ ປຐມມຄ຺ເຄ ສທ຺ຘາທໂຍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນາມ.

ສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາຍ ສຸນິຄ຺ຄຫິໂຕ ກາມວິຕກ຺ໂກຕິ ອາຫ – ‘‘ເຍນ ກາມວິຕກ຺ກໍ ວາເຣຕິ, ອິທໍ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ອນວຊ຺ຊສຸຂປທຏ຺ຐາເນນ ອວິກ຺ເຂເປນ ເຈໂຕທຸກ຺ຂສນ຺ນິສ຺ສໂຍ ວິກ຺ເຂປປຈ຺ຈໂຍ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ ສຸນິຄ຺ຄຫິໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເຍນ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ ວາເຣຕິ, ອິທໍ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ປຣາປຣາຘໍ ສຸເຂນ ສຫຕີຕິ ວີຣິເຍນ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ ສຸນິຄ຺ຄຫິໂຕຕິ ອາຫ – ‘‘ເຍນ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ ວາເຣຕິ, ອິທໍ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ສມາຘິອາທີນມ຺ປິ ຍຖາສກໍປຏິປກ຺ຂປ຺ປຫານໍ ປຎ຺ຎວນ຺ຕສ຺ເສວ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ເຍນ ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ເນ’’ຕິອາທິ.

ເອເຕສໍ ຍຖານິທ຺ຘາຣິຕານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສວິສເຍ ເຊຏ຺ຐກຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ກຕ຺ຖ ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ອິເມສຎ຺ຈ ສທ຺ຘາທີນໍ ເສຂານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ເພປິ ເສຂາ ຘມ຺ມາ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວໍ ເສໂຂ’’ຕິອາທິນາ ເສຂປຏິປທໍ ນິຄເມຕິ.

໑໗. ເອວໍ ເສຂປຏິປທໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ອິທານິ ອເສຂປຏິປທໍ ວິຠຊິຕຸໍ ‘‘ກຸສໂລ ສພ຺ພຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຘມ຺ມານນ຺ຕິ ອິມິນາ ປເທນ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຕາວ ວິຠຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອເສກ຺ຂສ຺ສ ໂກສລ຺ລໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂລໂກ ນາມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ກິເລສໂລເກນ ຠວໂລໂກ ສມຸທາຄຈ຺ຉຕີຕິ ກາມາວຈຣຘມ຺ມໍ ນິສ຺ສາຍ ຣູປາຣູປາວຈຣຘມ຺ເມ ສມຸທາຄເມຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສຕິ ໂສ ມຫຄ຺ຄຕຘມ຺ເມສຸ, ປຣິຕ຺ຕມຫຄ຺ຄຕຘມ຺ເມສຸ ວາ ຐິໂຕ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ສີລສມາຘໂຍ ນິພ຺ເພຘຠາຄິເຍ ກຕ຺ວາ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີຍານິ ສທ຺ຘາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຠາວິຍມາເນສູຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ວຑ຺ຒິຍມາເນສຸ ຣູປາຣູປປຣິຄ຺ຄຫາທິວເສນ ເນຍ຺ຍສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎາ ຠວຕິ.

ທສ຺ສນປຣິຎ຺ຎາຕິ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ. ຠາວນາປຣິຎ຺ຎາຕິ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ ຈ. ‘‘ສາ ທຸວິເຘນາ’’ຕິອາທິນາ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ‘‘ຍທາ ຫິ ເສໂຂ’’ຕິອາທິນາ ວິວຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ນິພ຺ພິທາສຫຄເຕຫິ ສຎ຺ຎາມນສິກາເຣຫີ’’ຕິ ອິມິນາ ພລວວິປສ຺ສນໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍທາ ຫິ ເສໂຂຕິ ເຈຕ຺ຖ ສິກ຺ຂນສີລຕາຍ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊໂນປິ ເສຂປເທນ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ໂກສລ຺ລໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ທສ຺ສນໂກສລ຺ລຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຍທາ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ປຸພ຺ພຠາຄສິກ຺ຂໍ ສິກ຺ຂນ຺ໂຕ ນິພ຺ພິທາສຫຄເຕຫິ ສຎ຺ຎາມນສິກາເຣຫິ ເຎຍ຺ຍໍ ປຣິຊານາຕິ, ຕທາ ຕສ຺ສ ເຕ ວິປສ຺ສນາຘມ຺ມາ ທສ຺ສນໂກສລ຺ລໍ ປຐມມຄ຺ຄຎາຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ສມ຺ປາປຸຓນ຺ຕິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຆເຏນ຺ຕິ. ຍທາ ປນ ໂສຕາປນ຺ນາທິເສໂຂ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເນຍ຺ຍໍ ປຣິຊານາຕິ, ຕທາ ຕສ຺ສ ເຕ ວິປສ຺ສນາຘມ຺ມາ ຠາວນາໂກສລ຺ລໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ.

ຕໍ ຎາຓນ຺ຕິ ຍາ ປຸພ຺ເພ ເນຍ຺ຍສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕໍ ເນຍ຺ຍປຣິຊານນຎາຓໍ. ປຎ຺ຈວິເຘນ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວິສຍເຠເທນ ຕສ຺ສ ເຠທໍ ທສ຺ເສຕິ. ຘມ຺ມານໍ ສລກ຺ຂເຓ ຎາຓນ຺ຕິ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ກກ຺ຂຬຜຸສນາທິສລກ຺ຂເຓ ຎາຓໍ. ຕໍ ປນ ຍສ຺ມາ ສພ຺ພໍ ເນຍ຺ຍໍ ເຫຕຸເຫຕຸຜລເຠທໂຕ ທຸວິຘເມວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ ຈ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ ຈາ’’ຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ.

ປຣິຎ຺ຎາຕິ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຍສ຺ມາ ປນສ຺ສ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມ ສລກ຺ຂຓໂຕ ປຈ຺ຈຍໂຕ ຈ ອຠິຊານິຕ຺ວາ ກຸສລາທິວິຠາເຄຫິ ເຕ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ຊານນາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເອວໍ ອຠິຊານິຕ຺ວາ ຍາ ປຣິຊານນາ, ອິທໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອວໍຄຫິຕາຕິ ເອວໍ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ກລາປສມ຺ມສນາທິວເສນ ຄຫິຕາ ສມ຺ມສິຕາ. ອິທໍ ຜລໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓາທິກໍ ຜລໍ ປຏິປາຏິຍາ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ, ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ກຕ຺ຕຸຠາເວນ ອຸປຈຣຓໂຕ ຍຖາ ອຣິຍຠາວກຣານິ ສຈ຺ຈານິ ອຣິຍສຈ຺ຈານີຕິ. ເຕສນ຺ຕິ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓາທີນໍ. ເອວໍຄຫິຕານນ຺ຕິ ເອວໍປວຕ຺ຕິຕານໍ. ອຍໍ ອຕ຺ໂຖຕິ ອຍໍ ສຈ຺ຈານໍ ອນຸໂພຘປຏິເວໂຘ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ຫິ ປຣິຎ຺ຎາປຎ຺ຎາ ສມ຺ມສິຕພ຺ພຘມ຺ເມ ສມ຺ມສນຘມ຺ເມ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມສນາກາຣໍ ປຣິຊານາຕິ, ເອວໍ ສມ຺ມສນຜລມ຺ປິ ປຣິຊານາຕີຕິ ກຕ຺ວາ ອຍໍ ນໂຍ ທສ຺ສິໂຕ.

ເຍ ອກຸສລາຕິ ສມຸທຍສຈ຺ຈມາຫ. ສພ຺ເພ ຫິ ອກຸສລາ ສມຸທຍປກ຺ຂິຍາຕິ. ເຍ ກຸສລາຕິ ມຄ຺ຄຘມ຺ມາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທໂຍ. ຍທິປິ ຜລຘມ຺ມາປິ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ, ຈຕຸສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘສ຺ສ ປນ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ, ຍໍ ອສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖກຸສໂລຕິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ກຸສໂລ. ຘມ຺ມກຸສໂລຕິ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ເມສຸ ກຸສໂລ. ປາຬິອຕ຺ຖປາຬິຘມ຺ມາ ວາ ອຕ຺ຖຘມ຺ມາ. ກລ຺ຍາຓຕາກຸສໂລຕິ ຍຸຕ຺ຕຕາກຸສໂລ, ຈຕຸນຍໂກວິໂທຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເທສນາຍຸຕ຺ຕິກຸສໂລ ວາ. ຜລຕາກຸສໂລຕິ ຂີຓາສວຜລກຸສໂລ. ‘‘ອາຍກຸສໂລ’’ຕິອາທີສຸ ອາໂຍຕິ ວຑ຺ຒິ. ສາ ອນຕ຺ຖຫານິໂຕ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ຈ ທຸວິຘາ. ອປາຍາຕິ ອວຑ຺ຒິ. ສາປິ ອຕ຺ຖຫານິໂຕ ອນຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ຈ ທຸວິຘາ. ອຸປາໂຍຕິ ສຕ຺ຕານໍ ອຈ຺ຈາຍິເກ ກິຈ຺ເຈ ວາ ຠເຍ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຕສ຺ສ ຕິກິຈ຺ຉນສມຕ຺ຖໍ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓໍ, ຕຕ຺ຖ ກຸສໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂີຓາສໂວ ຫິ ສພ຺ພໂສ ອວິຊ຺ຊາຍ ປຫີນຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ໂຕ ເອເຕສຸ ອາຍາທີສຸ ກຸສໂລຕິ. ເອວໍ ອເສຂສ຺ສ ໂກສລ຺ລໍ ເອກເທເສນ ວິຠາເວຕ຺ວາ ປຸນ ອນວເສສໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມຫຕາ ໂກສລ຺ເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ ອາຫ.

ປຣິນິຏ຺ຐິຕສິກ຺ຂສ຺ສ ອເສຂສ຺ສ ສໂຕກາຣິຕາຍ ອຎ຺ຎໍ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ອິທານິ ຍຖານິທ຺ທິຏ຺ຐໍ ເສຂາເສຂປຏິປທໍ ນິຄເມນ຺ໂຕ ‘‘ອິມາ ທ຺ເວ ຈຣິຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂພຊ຺ຌນ຺ຕິ ພຸຊ຺ຌິຕພ຺ພໍ. ຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘນ຺ຕິ ຕໍ ໂພຊ຺ຌໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ, ຈຕຸສຈ຺ຈຠາວໂຕ. ເອວໍ ຊານາຕີຕິ ເອວໍ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍາທິວເສນ ໂຍ ຊານາຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ອເສໂຂ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ໂຕ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ‘‘ສໂຕ ອຠິກ຺ກມຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ອິຘາປິ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈຍາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ມຫາເຖໂຣ ວິຈຍຫາຣໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ ອຊິຕສຸຕ຺ຕວເສນ (ສຸ. ນິ. ໑໐໓ ອາທໂຍ; ຈູຬນິ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉາ ໕໗ ອາທໂຍ, ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໑ ອາທໂຍ) ປຸຈ຺ຉາວິຈຍໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈຍຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເຣສຸປິ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈຍານໍ ນຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອວນ຺ຕິ ອິມິນາ ນເຍນ. ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉາ ກາຕພ຺ພາ, ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພາ ວາ, ວິເວເຈຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈາຕິອາທິ ອນຸຄີຕິວິຈຍນິທສ຺ສນໍ. ອນຸຄີຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ສມາເນຕພ຺ພາຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣເທສນາສງ຺ຂາຕາ ອນຸຄີຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ສໍວຓ຺ຓິຍມາເນນ ສຸຕ຺ເຕນ ສມານາ ສທິສີ ກາຕພ຺ພາ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ສຸຕ຺ເຕ ສມ຺ມາ ອາເນຕພ຺ພາ. ອຕ຺ຖາປຄຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ອເປຕໍ, ອສມ຺ພນ຺ຘຕ຺ຖໍ ວາ ທສທາຬິມາທິວຈນໍ ວິຍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສມ຺ຜປ຺ປລາປໍ ຠວຕີ’’ຕິ. ເອເຕນ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສມາເນຕພ຺ພຕາຍ ກາຣຓມາຫ. ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອສມ຺ມາວຸຕ຺ຕສ຺ສ. ທຸນ຺ນໂຍຕິ ທຸກ຺ເຂນ ເນຕພ຺ໂພ, ເນຕຸໍ ວາ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ. ພ຺ຍຎ຺ຊນຸເປຕນ຺ຕິ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິສມຸເປຕໍ.

ເອວໍ ອນຸຄີຕິວິຈຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ນິທ຺ເທສວາເຣ ‘‘ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂຍ ປວິຈໂຍ’’ຕິ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຠຊິຕຸໍ ‘‘ສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ປວິຈິນິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິຈິນນາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຈ຺ຈວຈນ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອາຫຈ຺ຈວຈນນ຺ຕິ ຠຄວໂຕ ຐານກຣຓານິ ອາຫຈ຺ຈ ອຠິຫນ຺ຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕວຈນໍ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ສາມໍ ເທສິຕສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸສນ຺ຘິວຈນນ຺ຕິ ສາວກຠາສິຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ອນຸສນ຺ເຘຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນໂຕ ‘‘ອນຸສນ຺ຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ນີຕຕ຺ຖນ຺ຕິ ຍຖາຣຸຕວເສນ ຎາຕພ຺ພຕ຺ຖໍ. ເນຍ຺ຍຕ຺ຖນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຖໍ. ສໍກິເລສຠາຄິຍນ຺ຕິອາທີນໍ ປທານໍ ອຕ຺ໂຖ ປຏ຺ຐານວາຣວຓ຺ຓນາຍໍ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຠຄວໂຕ ເທສນາ ໂສຬສວິເຘ ສາສນປຏ຺ຐາເນ ເອກໍ ຠາຄໍ ອຠຊນ຺ຕີ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ໂສປິ ນໂຍ ວິເຈຕພ຺ພຠາເວນ ອິຘ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ.

ກຸຫິໍ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ກສ຺ມິໍ ປເທເສ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສາເນສຸ. ສພ຺ພານິ ສຈ຺ຈານິ ປສ຺ສິຕພ຺ພານີຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ‘‘ກຸຫິໍ ກສ຺ມິໍ ປເທເສ ກສ຺ມິໍ ວາ ປເທ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ວິເຈຕຸໍ, ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ ກຸຫິໍ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ວິເຈຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພານິ ສຈ຺ຈານິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິເຈຕພ຺ພານີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສາເນຕິ ເອວໍ ສຸຕ຺ຕໍ ປວິເຈຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາທິໂຕ ມຊ຺ຌໂຕ ປຣິໂຍສານໂຕ ຈ ເອວໍ ອິມິນາ ປຸຈ຺ຉາວິຈຍາທິນເຍນ ສຸຕ຺ຕໍ ປວິຈິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນປຸພ຺ພາປຣານຸຄີຕິວິຈຍາ ປາຬິຍໍ ສຣູເປເນວ ທສ຺ສິຕາ. ອສ຺ສາທາທິວິຈໂຍ ປນ ສຈ຺ຈນິທ຺ຘາຣຓມຸເຂນ ນຍໂຕ ທສ຺ສິໂຕ, ໂສ ນິທ຺ເທສວາເຣ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕພ຺ພິຈເຍເນວ ຈ ປທວິຈໂຍ ສິທ຺ໂຘຕິ.

ວິຈຍຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຍຸຕ຺ຕິຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໑໘. ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ຍຸຕ຺ຕິຫາໂຣຕິອາທິ ຍຸຕ຺ຕິຫາຣວິຠງ຺ໂຄ. ຕຕ຺ຖ ກິໍ ໂຍຊຍຕີຕິ ຍຸຕ຺ຕິຫາຣສ຺ສ ວິສຍໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ໂກ ປເນຕສ຺ສ ວິສໂຍ? ອຕຖາກາເຣນ ຄຍ຺ຫມານາ ສຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ ວິສໂຍ, ເຕ ຫິ ເຕນ ສາຕິສຍໍ ຍາຖາວໂຕ ຍຸຕ຺ຕິນິທ຺ຘາຣເຓນ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ອິຕເຣສຸປິ ອຍໍ ຫາໂຣ ອິຈ຺ຉິໂຕ ເອວ. ຕໍ ປນ ຠູຕກຖນມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ປນາຍໍ ຍຸຕ຺ຕິຄເວສນາ ນາມ ນ ມຫາປເທເສນ ວິນາ, ຕສ຺ມາ ຍຸຕ຺ຕິຫາຣໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓໍ ຕາວ ອຸປທິສິຕຸໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາປເທສາ’’ຕິອາທິມາຫ.