໖. ຈຕຸພ຺ຍູຫຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໒໕. ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ຈຕຸພ຺ຍູໂຫ ຫາໂຣຕິ ຈຕຸພ຺ຍູຫຫາຣວິຠງ຺ໂຄ. ຕຕ຺ຖ ພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ເນຣຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຈ ນິທານຎ຺ຈ ປຸພ຺ພາປຣສນ຺ຘິ ຈ ຄເວສິຕພ຺ໂພຕິ ສງ຺ເຂເປນ ຕາວ ຈຕຸພ຺ຍູຫໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ພ຺ຍຎ຺ຊເນນາ’’ຕິ ອິມິນາ ຫາຣານໍ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຍຎ຺ຊນວິຈຍຠາວໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນມຸເຂເນວ ເອເຕ ຈຕຸພ຺ຍູຫຫາຣປທຕ຺ຖາ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເນຣຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິຣຸຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຣຸຕ຺ຕເມວ ເນຣຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ຍາ ນິຣຸຕ຺ຕິປທສໍຫິຕາ’’ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍາ ນິຣຸຕ຺ຕິ, ອິທໍ ເນຣຸຕ຺ຕໍ. ກາ ປນ ສາ ນິຣຸຕ຺ຕິ? ປທສໍຫິຕາຕິ ປເທສຸ ສໍຫິຕາ ຍຸຕ຺ຕາ, ລິງ຺ຄວຈນກາລສາຘນປຸຣິສາທິວິເສສໂຍເຄນ ໂຍ ໂຍ ອຕ຺ໂຖ ຍຖາ ຍຖາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ຕຖາ ຕຖາ ປວຕ຺ຕສຠາວນິຣຸຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍໍ ຘມ຺ມານໍ ນາມໂສ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍນ຺ຕິ ເຫຕຸອຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ຍາຍ ກາຣຓຠູຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ເຎຍ຺ຍຘມ຺ມານໍ. ນາມໂສຕິ ປຖວີ ຜສ຺ໂສ ຂນ຺ຘາ ຘາຕຸ ຕິສ຺ໂສ ຜຸສ຺ໂສຕິ ເອວມາທິນາມວິເສເສນ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ອຍໍ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິ ນາມ. ປຖວີຕິ ຫິ ເອວມາທິກໍ ສທ຺ທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ສງ຺ເກຕທ຺ວາເຣນ ຕທຕ຺ຖປຏິປຕ຺ຕິ ຕໍຕໍອນິຍຕນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິຄ຺ຄຫຓວເສເນວ ໂຫຕີຕິ. ອຖ ວາ ປທສໍຫິຕາຕິ ປເທນ ສໍຫິຕາ. ປທໂຕ ຫິ ປທຕ຺ຖາວໂພໂຘ. ໂສ ປນສ຺ສ ອຕ຺ເຖ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕຠູຕາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຄຫິຕາຍ ເອວ ໂຫຕີຕິ ສາ ປນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນິຣຸຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕປເທນ ສໍຫິຕາ ປທຕ຺ຖໍ ໂພເຘຕີຕິ ປທສໍຫິຕາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ຍທາ ຫິ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ຘມ຺ມານໍ ນາມໂສ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ສທ຺ທາຠິເຘຍ຺ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ. ນາມໍ ຊານາຕີຕິ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ ອຍໍ ນາມາຕິ ນາມໍ ຊານາຕິ. ຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ສຠາວຘມ຺ມສ຺ສ. ຕຖາ ຕຖາ ນໍ ອຠິນິໂຣເປຕີຕິ ໂຍ ໂຍ ອຕ຺ໂຖ ຘມ຺ໂມ ຈ ຍຖາ ຍຖາ ຈ ໂວຫຣິຕພ຺ໂພ, ຕຖາ ຕຖາ ນໍ ນາມໍ ໂວຫາຣໍ ອຠິນິໂຣເປຕິ ເທເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖກຸສໂລ ຍາວ ອເນກາຘິວຈນກຸສໂລຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖກຸສໂລຕິ ປາຬິອຕ຺ເຖ ກຸສໂລ. ຘມ຺ມກຸສໂລຕິ ປາຬິຍໍ ກຸສໂລ. ພ຺ຍຎ຺ຊນກຸສໂລຕິ ອກ຺ຂເຣສຸ ຈ ວາກ຺ເຍສຸ ຈ ກຸສໂລ. ນິຣຸຕ຺ຕິກຸສໂລຕິ ນິພ຺ພຈເນ ກຸສໂລ. ປຸພ຺ພາປຣກຸສໂລຕິ ເທສນາຍ ປຸພ຺ພາປຣກຸສໂລ. ເທສນາກຸສໂລຕິ ຘມ຺ມສ຺ສ ເທສນາຍ ກຸສໂລ. ອຕີຕາຘິວຈນກຸສໂລຕິ ອຕີຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິກຸສໂລ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ເອວໍ ສພ຺ພານິ ກາຕພ຺ພານິ, ຊນປທນິຣຸຕ຺ຕານີຕິ ຍຕ຺ຕການິ ສຕ຺ຕໂວຫາຣປທານິ, ຕານິ ສພ຺ພານິ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ສຸຕ຺ເຕ ນິພ຺ພຈນວເສນ ກາຕພ຺ພານິ ວຕ຺ຕພ຺ພານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພາ ຈ ຊນປທນິຣຸຕ຺ຕິໂຍຕິ ສພ຺ພາ ຈ ໂລກສມຎ຺ຎາໂຍ ຍຖາຣຫໍ ກາຕພ຺ພາ. ‘‘ສມຎ຺ຎໍ ນາຕິຘາເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈມຸເຂເນວ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈາຘິຄໂມ ໂຫຕີຕິ.

໒໖. ອຘິປ຺ປາຍກຓ຺ເຑ ອນຸຕ຺ຕານໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

໒໗. ນິທານກຓ຺ເຑ ອິມິນາ ວຕ຺ຖຸນາຕິ ອິມິນາ ປຸຕ຺ຕຄວາທິກິຕ຺ຕນສງ຺ຂາເຕນ ກາຣເຓນ. ກາຣຓຎ຺ເຫຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸ ນິທານນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ນິທານນິທ຺ຘາຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ກາມນ຺ຘາຕິ ກິເລສກາເມນ ອນ຺ຘາ. ຊາລສຎ຺ຉນ຺ນາຕິ ຕຓ຺ຫາຊາລປລິຄຸຓ຺ຐິຕາ. ຕຓ຺ຫາຉທນຉາທິຕາຕິ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາເຕນ ອນ຺ຘກາເຣນ ປິຫິຕາ. ພນ຺ຘນາພທ຺ຘາຕິ ກາມຄຸຓສງ຺ຂາເຕນ ພນ຺ຘເນນ ພທ຺ຘາ. ‘‘ປມຕ຺ຕພນ຺ຘນາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ປມາເທນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸພ຺ພາປເຣນາຕິ ປຸພ຺ເພນ ວາ ອປເຣນ ວາ ເທສນນ຺ຕເຣນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ໂຍຄໍ ອຸເປຕິ, ສເມຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິເມຫິ ປເທຫິ ປຣິຍຸຏ຺ຐາເນຫີຕິ ອິເມຫິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ຄາຖາປເທຫິ ຕຓ຺ຫາປຣິຍຸຏ຺ຐານທີປເກຫິ. ສາເຍວ ຕຓ຺ຫາຕິ ຍາ ປຸຣິມຄາຖາຍ ວຸຕ຺ຕາ, ສາເຍວ ຕຓ຺ຫາ. ‘‘ຍຎ຺ຈາຫາ’’ຕິອາທິນາ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຄາຖານໍ ອຕ຺ຖສໍສນ຺ທເນນ ປຸພ຺ພາປຣໍ ວິຠາເວຕິ. ປໂຍເຄນາຕິ ສມຸທາຈາເຣນ. ຕສ຺ມາຕິ ຍຕ຺ຖ ສຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕໍ ສນ຺ຕານໍ ນິສ຺ສຣິຕຸໍ ອເທນ຺ຕີ ນານາຣມ຺ມເຓຫິ ປໂລຠຍມານາ ກິເລເສຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕສ຺ມາ ກິເລສວເສນ ຈ ປຣິຍຸຏ຺ຐານວເສນ ຈ ຕຓ຺ຫາພນ຺ຘນໍ ວຸຕ຺ຕາ.

ປປຎ຺ເຈນ຺ຕິ ສໍສາເຣ ຈິຣໍ ຐເປນ຺ຕີຕິ ປປຎ຺ຈາ. ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເອຕາຫີຕິ ຐິຕີ. ພນ຺ຘນຏ຺ເຐນ ສນ຺ທານໍ ວິຍາຕິ ສນ຺ທານໍ. ນິພ຺ພານນຄຣປ຺ປເວສສ຺ສ ປຏິເສຘນໂຕ ປລິຆໍ ວິຍາຕິ ປລິຆໍ. ອນວເສສຕຓ຺ຫາປຫາເນນ ນິຕ຺ຕຓ຺ໂຫ. ອຕ຺ຕຫິຕປຣຫິຕານໍ ອິຘໂລກປຣໂລການຎ຺ຈ ມຸນນໂຕ ມຸນີຕິ ເອວໍ ຄາຖາຍ ປທຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປປຎ຺ຈາທິອຕ຺ຖາ ປນ ປາຬິຍໍ ວິຠຕ຺ຕາ ເອວາຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ເສເຕ ປປຎ຺ຈາທໂຍ ອພ຺ຠຕ຺ຖໍ ຄຕາ, ຕສ຺ສ ຕຓ຺ຫາຍ ເລໂສປິ ນ ຠວຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ໂຍ ເອຕໍ ສພ຺ພໍ ສມຕິກ຺ກນ຺ໂຕ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິຕ຺ຕຓ຺ໂຫ’’ຕິ.

໒໘. ປຣິຍຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ‘‘ຕຓ຺ຫາຍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ. ສງ຺ຂາຣາຕິ ‘‘ຕທຠິສງ຺ຂຕາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິມານເຫຕຸກາ ສງ຺ຂາຣາ. ເຕ ປນ ຍສ຺ມາ ສຕ຺ຕສຸ ຊວນເຈຕນາສຸ ປຐມເຈຕນາ ສຕິ ປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ຜລໍ ເທຕິ. ປຈ຺ຉິມເຈຕນາ ອນນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕຠາເວ. ອຸຠິນ຺ນໍ ເວມຊ຺ຌເຈຕນາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຜລໍ ເທຕິ, ຕສ຺ມາ ວິປຈ຺ຈໂນກາສວເສນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍາ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕໍຕໍເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫາປິ ເຈຕນາ ວິຍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍາທິວເສນ ຕິຘາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອວໍ ຕຓ຺ຫາ ຕິວິຘໍ ຜລໍ ເທຕີ’’ຕິ. ປຸພ຺ພາປເຣນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ຍໍ ປຸພ຺ພໍ ປຸຣິມໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍຕາທິວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອິມິນາ ອປເຣນ ກມ຺ມສ຺ສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍຕາທິວຈເນນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ຄງ຺ໂຄທກໍ ວິຍ ຍມຸໂນທເກນ ສໍສນ຺ທຕິ ສເມຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສງ຺ຂາຣາ ທສ຺ສນພເລນາຕິ ຈຕູສຸ ທິຏ຺ຐິຄຕສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ວິຈິກິຈ຺ຉາສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ຈາຕິ ປຎ຺ຈສຸ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ ສງ຺ຂາຣາ ປຐມມຄ຺ຄປຎ຺ຎາພເລນ. ຉຕ຺ຕິໍສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ຠາວນາພເລນາຕິ ປຐມມຄ຺ເຄນ ປຫີນາວເສສວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ສພ຺ເພສໍ ວເສນ.

ອນຸພນ຺ໂຘຕິ ຕຓ຺ຫາທີນໍ ອນຸປ຺ປພນ຺ເຘນ ປວຕ຺ຕິ. ໂຍ ຈາປິ ປປຎ຺ໂຈຕິອາທິນາ ‘‘ປປຎ຺ເຈຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ ຣາຘສຸຕ຺ຕຎ຺ຈສໍສນ຺ທຕິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ອິທໍ ເອກຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ຍທິປິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ, ເທສນາຍ ປນ ວິເສໂສ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວນ຺ຕິ ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ. ສຸຕ຺ເຕນາຕິ ສໍວຓ຺ຓິຍມາເນນ ສຸຕ຺ເຕນ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣໍ. ສໍສນ຺ທຍິຕ຺ວາຕິ ວິມິສ຺ສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໂຕ ອຠິນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ. ປຸພ຺ພາປເຣນ ສທ຺ຘິໍ ໂຍຊຍິຕ຺ວາຕິ ປຸພ຺ເພນ ວາ ອປເຣນ ວາ ສຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຕ຺ຖໂຕ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ. ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກໂຣຕິ ເຕນ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ວິຕ຺ຖາຣິໂຕ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣທສ຺ສເນນ.

ນ ເກວລໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣສໍສນ຺ທນເມວ ປຸພ຺ພາປຣສນ຺ຘິ, ອຖ ໂຂ ອຎ຺ໂຎປິ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສ ຈາຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖສນ຺ຘີຕິ ກິຣິຍາກາຣກາທິວເສນ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂສ ປນ ຍສ຺ມາ ສງ຺ກາສນາທີນໍ ຉນ຺ນໍ ອຕ຺ຖປທານໍເຍວ ໂຫຕິ, ສພ຺ພສ຺ສາປິ ປທຕ຺ຖສ຺ສ ຕທວໂຣຘໂຕ.

ສມ຺ພນ຺ໂຘ ຈ ນາມ ນ ໂກຈິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອຕ຺ຖສນ຺ຘິ ຉປ຺ປທານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ພ຺ຍຎ຺ຊນສນ຺ຘີຕິ ປທສ຺ສ ປທນ຺ຕເຣນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍສ຺ມາ ປນ ສພ຺ພມ຺ປິ ນາມາທິປທໍ ຉຫິ ພ຺ຍຎ຺ຊນປເທຫິ ອສງ຺ຄຫິຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ພ຺ຍຎ຺ຊນສນ຺ຘິ ຉປ຺ປທານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເທສນາສນ຺ຘີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕເທສນນ຺ຕເຣນ ເທສນາຍ ສໍສນ຺ທນໍ. ນ ຈ ປຖວິໍ ນິສ຺ສາຍາຕິ ປຖວິໍ ວິສຍສງ຺ຂາຕໍ ນິສ຺ສຍໍ ກຕ຺ວາ, ປຖວິໍ ອາລມ຺ພິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຌາຍີຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິຌາເນນ ຌາຍີ. ໂສ ຫິ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣນິສ຺ສຏໍ ນິພ຺ພານໍ ອາລມ຺ພິຕ຺ວາ ສມາປຊ຺ຊນວເສນ ຌາຍຕິ, ນ ປຖວິໍ ນິສ຺ສາຍ ຌາຍຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຈຕູຫິ ມຫາຠູເຕຫິ ຣູປປ຺ປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິຕາຍ ສພ຺ໂພ ກາມຠໂວ ຣູປຠໂວ ຈ ຄຫິຕາ. ອຣູປຠໂວ ປນ ສຣູເປເນວ ຄຫິໂຕຕິ ສພ຺ພໍ ໂລກໍ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ປຸນ ອຎ຺ເຎນປິ ປຣິຍາເຍນ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ຈ ອິມໍ ໂລກ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ສພ຺ໂພ ຫິ ໂລໂກ ອິຘໂລໂກ ປຣໂລໂກ ຈາຕິ ທ຺ເວວ ໂກຏ຺ຐາສາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ‘‘ອິຘໂລໂກ’’ຕິ ວິເສສໂຕ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມຠູໂຕ ສຕ຺ຕສນ຺ຕາໂນ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ປຣໂລໂກ’’ຕິ ຠວນ຺ຕຣສງ຺ເຂປຄໂຕ ສຕ຺ຕສນ຺ຕາໂນ ຕທຸຠຍວິນິມຸຕ຺ໂຕ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ໂຘ ຣູປສນ຺ຕາໂນ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຍມິທໍ ອຸຠຍມນ຺ຕເຣນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເຍ ປນ ‘‘ອຸຠຍມນ຺ຕເຣນາ’’ຕິ ວຈນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາຠວໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ອນ຺ຕຣາຠໂວ ຫິ ອຠິຘມ຺ເມ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ. ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຣູປາຍຕນໍ. ສຸຕນ຺ຕິ ສທ຺ທາຍຕນໍ. ມຸຕນ຺ຕິ ປຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ ຄນ຺ຘາຍຕນໍ ຣສາຍຕນໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນຎ຺ຈ. ວິຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ອວສິຏ຺ຐໍ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓປຣິຍາປນ຺ນຣູປໍ. ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ວາ ອປຣິເຍສິຕ຺ວາ ວາ ປຕ຺ຕໍ. ປຣິເຍສິຕນ຺ຕິ ປຕ຺ຕໍ ວາ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ວາ ປຣິເຍສິຕໍ. ວິຕກ຺ກິຕໍ ວິຈາຣິຕນ຺ຕິ ວິຕກ຺ກນວເສນ ອນຸມຊ຺ຊນວເສນ ຈ ອາລມ຺ພິຕໍ. ມນສານຸຈິນ຺ຕິຕນ຺ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ອນຸ ອນຸ ຈິນ຺ຕິຕໍ. ອຍໍ ສເທວເກ…ເປ… ອນິສ຺ສິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ນ ຎາຍຕິ ຌາຍນ຺ໂຕຕິ ອຍໍ ຂີຓາສໂວ ຜລສມາປຕ຺ຕິຌາເນນ ຌາຍນ຺ໂຕ ປຸພ຺ເພວ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິນິສ຺ສຍານໍ ສຸຏ຺ຐຸ ປຫີນຕ຺ຕາ ສເທວເກ ໂລເກ…ເປ… ມນຸສ຺ສາຍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິປິ ອນິສ຺ສິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ຌາຍຕິ ນາມ. ຕໂຕ ເອວ ໂລເກ ເກນຈິປິ ນ ຎາຍຕິ ‘‘ອຍໍ ອິທໍ ນາມ ນິສ຺ສາຍ ຌາຍຕີ’’ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ນໂມ ເຕ ປຸຣິສາຊຎ຺ຎ, ນໂມ ເຕ ປຸຣິສຸຕ຺ຕມ;

ຍສ຺ສ ເຕ ນາຠິຊານາມ, ກິໍ ຕ຺ວໍ ນິສ຺ສາຍ ຌາຍສີ’’ຕິ. (ເນຕ຺ຕິ. ໑໐໔);

ອິທານິ ຂີຓາສວຈິຕ຺ຕສ຺ສ ກຕ຺ຖຈິປິ ອນິສ຺ສິຕຠາວໍ ໂຄຘິກສຸຕ຺ເຕນ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໕໙) ວກ຺ກລິສຸຕ຺ເຕນ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໗) ຈ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ມາໂຣ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຎ຺ຎາຓໍ ສມນ຺ເວສນ຺ໂຕຕິ ປຣິນິພ຺ພານໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ. ‘‘ປປຎ຺ຈາຕີໂຕ’’ຕິອາທິນາ ອທສ຺ສນສ຺ສ ກາຣຓມາຫ. ອນິສ຺ສິຕຈິຕ຺ຕາ ນ ຎາຍນ຺ຕິ ຌາຍມານາຕິ ນ ເກວລໍ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ຂີຓາສວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕຄຕິໍ ມາຣາທໂຍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ອປິ ຈ ໂຂ ສອຸປາທິເສສາຍປິ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ຕສ຺ສ ຕໍ ນ ຊານນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ເທສນາສນ຺ຘີຕິ ໂຄຘິກສຸຕ຺ຕວກ຺ກລິສຸຕ຺ຕານໍ ວິຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎອຕ຺ຖສໍສນ຺ທນາ ເທສນາສນ຺ຘິ ນາມ.

ນິທ຺ເທສສນ຺ຘີຕິ ນິທ຺ເທສສ຺ສ ສນ຺ຘິ ນິທ຺ເທສສນ຺ຘິ, ນິທ຺ເທເສນ ວາ ສນ຺ຘິ ນິທ຺ເທສສນ຺ຘິ. ປຸຣິເມນ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິທ຺ເທເສນ ຕສ຺ເສວ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ນິທ຺ເທສສ຺ສ, ປຈ຺ຉິເມນ ວາ ປຸຣິມສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຍສ຺ມາ ຠຄວາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປຐມໍ ວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ວິວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນິສ຺ສິຕຈິຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນິສ຺ສິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ນິສ຺ສິຕຈິຕ຺ຕາ, ປຸຄ຺ຄລາ, ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພາ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ເທສນາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານາຍ ປນ ນິສ຺ສິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອຕ຺ຖາຕິ ນິສ຺ສິຕຈິຕ຺ຕາ, ນິສ຺ສິຕຈິຕ຺ຕວນ຺ໂຕ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິນິສ຺ສຍວເສນ ປວຕ຺ຕາ ສຸຕ຺ຕປເທສາ. ເສສເມຕ຺ຖ ສພ຺ພໍ ປາກຏເມວ.

ຈຕຸພ຺ຍູຫຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ອາວຏ຺ຏຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໒໙. ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອາວຏ຺ໂຏ ຫາໂຣຕິ ອາວຏ຺ຏຫາຣວິຠງ຺ໂຄ. ຕຕ຺ຖ ອາຣມ຺ຠຖາຕິ ອາຣມ຺ຠຘາຕຸສງ຺ຂາຕໍ ວີຣິຍໍ ກໂຣຖ. ນິກ຺ກມຖາຕິ ໂກສຊ຺ຊປກ຺ຂໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາ ນິກ຺ກມຘາຕຸສງ຺ຂາຕໍ ຕທຸຕ຺ຕຣິວີຣິຍໍ ກໂຣຖ. ຍຸຎ຺ຊຖ ພຸທ຺ຘສາສເນຕິ ຍສ຺ມາ ສີລສໍວໂຣ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎນ຺ຕິ ອິເມສຸ ຘມ຺ເມສຸ ປຕິຏ຺ຐິຕານໍ ຊາຄຣິຍານຸໂຍຄວເສນ ອາຣມ຺ຠນິກ຺ກມຘາຕຸໂຍ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຖາຠູຕສມຖວິປສ຺ສນາສງ຺ຂາເຕ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ໂຫຖ. ຘຸນາຖ ມຈ຺ຈຸໂນ ເສນໍ, ນຬາຄາຣໍວ ກຸຎ຺ຊໂຣຕິ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕາ ຈ ເຕຘາຕຸອິສ຺ສຣສ຺ສ ມຈ຺ຈຸຣາຊສ຺ສ ວສໍ ສຕ຺ເຕ ເນຕີຕິ ຕສ຺ສ ເສນາສງ຺ຂາຕໍ ອພລໍ ທຸພ຺ພລໍ ຍຖາ ນາມ ພລູປປນ຺ໂນ ກຸຎ຺ຊໂຣ ນເຬຫິ ກຕໍ ອຄາຣໍ ຂເຓເນວ ວິທ຺ຘໍເສຕິ, ເອວເມວ ກິເລສຄຓໍ ຘຸນາຖ ວິຘມຖ ວິທ຺ຘໍເສຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໑໘໕).

ອິທານິ ຍທຕ຺ຖໍ ອຍໍ ຄາຖາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ຕໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອາຣມ຺ຠຖ ນິກ຺ກມຖາຕິ ວີຣິຍສ຺ສ ປທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອາຣມ຺ຠຖ ນິກ຺ກມຖາຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ວີຣິຍສ຺ສ ປທຏ຺ຐານໍ ວີຣິຍປໂຍຄສ຺ສ ກາຣຓໍ ວີຣິຍາຣມ຺ເຠ ນິໂຍຊນໂຕ, ‘‘ໂຍຄາ ເວ ຊາຍຕີ ຠູຣີ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໒໘໒) ວຈນໂຕ ໂຍໂຄ ຠາວນາ. ຕຕ຺ຖ ວິປສ຺ສນາຠາວນາຍ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ສມາຘິຠາວນາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຍຸຎ຺ຊຖ ພຸທ຺ຘສາສເນຕິ ສມາຘິສ຺ສ ປທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ມຈ຺ຈຸໂນ ເສນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຍ ກິເລສເສນາຍ ສມ຺ມາ ຘຸນນໍ ຎາເຓເນວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ຘຸນາຖ…ເປ… ປທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ປຸນ ຍຖາວຸຕ຺ຕວີຣິຍສມາຘິປຎ຺ຎາສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ອາຘິປຈ຺ຈກິຈ຺ຈຕາຍ ປປຎ຺ຈປ຺ປຫານສມຕ຺ຖາ ວຏ຺ຏມູລໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິວຏ຺ຏໍ ປາເປນ຺ຕິ ຈາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອາຣມ຺ຠຖ ນິກ຺ກມຖາຕິ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ປທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມານິ ປທຏ຺ຐານານິ ເທສນາຕິ ‘‘ຍານິມານິ ວີຣິຍສ຺ສ ປທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວີຣິຍາທີນໍ ປທຏ຺ຐານານິ ວຸຕ຺ຕານິ, ສາ ອາຣມ຺ຠຖ ນິກ຺ກມຖາຕິ ອາທິເທສນາ, ນ ວີຣິຍາຣມ຺ຠວຕ຺ຖຸອາທີນີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ເຈວ ສໍວຓ຺ຓິຕໍ.

ເອວໍ ຍຖານິກ຺ຂິຕ຺ຕາຍ ເທສນາຍ ປທຏ຺ຐານວເສນ ອຕ຺ຖໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ອິທານິ ຕໍ ສຠາຄວິສຠາຄຘມ຺ມວເສນ ອາວຏ຺ເຏຕຸກາໂມ ຕສ຺ສ ຠູມິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຍຸຎ຺ຊນ຺ຕານໍ ວາ ສຕ຺ຕານໍ ໂຍເຄ ຍຸຎ຺ຊນ຺ຕານໍ ວາ ອາຣມ຺ໂຠ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂຍເຄ ຠາວນາຍໍ ຕໍ ອຍຸຎ຺ຊນ຺ຕານໍ ວາ ສຕ຺ຕານໍ ອປຣິປກ຺ກຎາຓານໍ ວາສນາຠາເຄນ ອາຍຕິໍ ວິຊານນຕ຺ຖໍ ອຍໍ ເທສນາຣມ຺ໂຠ ຍຸຎ຺ຊນ຺ຕານໍ ວາ ປຣິປກ຺ກຎາຓານນ຺ຕິ.

ໂສ ປມາໂທ ທຸວິໂຘຕິ ເຍນ ປມາເທນ ຠາວນໍ ນານຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ໂສ ປມາໂທ ອຕ຺ຕໂນ ກາຣຓເຠເທນ ທຸວິໂຘ. ອຎ຺ຎາເຓນາຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ສລກ຺ຂຓສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓປຏິຈ຺ຉາທເກນ ສມ຺ໂມເຫນ. ນິວຸໂຕຕິ ຉາທິໂຕ. ເຎຍ຺ຍຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເຎຍ຺ຍຎ຺ຈ ຕໍ ‘‘ອິຕິ ຣູປໍ, ອິຕິ ຣູປສ຺ສ ສມຸທໂຍ’’ຕິອາທິນາ ຎາຓສ຺ສ ປວຕ຺ຕນຏ຺ຐານຎ຺ຈາຕິ ເຎຍ຺ຍຏ຺ຐານໍ. ອເນກເຠທຕ຺ຕາ ປາປຘມ຺ມານໍ ຕພ຺ພເສນ ອເນກເຠໂທປິ ປມາໂທ ມູລຠູຕາຍ ອວິຊ຺ຊາຍ ວເສນ ເອໂກ ເອວາຕິ ອາຫ – ‘‘ເອກວິໂຘ ອວິຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ. ລາຠວິນິຈ຺ຉຍປຣິຄ຺ຄຫມຈ຺ຉຣິຍານິ ປຣິເຍສນາອາຣກ຺ຂາປຣິໂຠເຄສຸ ອນ຺ໂຕຄຘານິ. ຉນ຺ທຣາຄຊ຺ໂຌສານາ ຕຓ຺ຫາ ເອວາຕິ ຕຓ຺ຫາມູລເກປິ ຘມ຺ເມ ເອຕ຺ເຖວ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ຕິວິໂຘ ຕຓ຺ຫາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຣູປີສຸ ຠເວສູຕິ ຣູປຘມ຺ເມສຸ. ອຊ຺ໂຌສານນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາຠິນິເວໂສ. ເອເຕນ ‘‘ຕຓ຺ຫາຍ ຣູປກາໂຍ ປທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣຕິ. ອນາທິມຕິ ຫິ ສໍສາເຣ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຣູປາຠິຣາມາ, ອຍຎ຺ຈຕ຺ໂຖ ຈິຕ຺ຕປຣິຍາທານສຸຕ຺ເຕນ (ອ. ນິ. ໑.໑-໑໐) ທີເປຕພ຺ໂພ. ອຣູປີສຸ ສມ຺ໂມໂຫຕິ ຜສ຺ສາທີນໍ ອຕິສຸຂຸມສຠາວຕ຺ຕາ ສນ຺ຕຕິສມູຫກິຈ຺ຈາຣມ຺ມຓຆນວິນິພ຺ໂຠຄສ຺ສ ທຸກ຺ກຣຕ຺ຕາ ຈ ອຣູປຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ໂມໂຫ, ສຕ຺ຕານໍ ປຕິຏ຺ຐິໂຕຕິ ວຈນເສໂສ. ເອວໍ ນິທ຺ຘາຣິເຕ ຣູປກາຍນາມກາຍສງ຺ຂາເຕ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘປຎ຺ຈເກ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ຕຓ຺ຫຎ຺ຈ ອວິຊ຺ຊຎ຺ຈ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ຈຕຸປາທານານໍ ວເສນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ເຕສໍ ຂນ຺ຘານໍ ອຸປາທານານຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂສມຸທຍຠາເວນ ສຫປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍປຫາຕພ຺ພຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຣູປກາໂຍ’’ຕິອາທິນາ.

໓໐. ເອວໍ ປມາທມຸເຂນ ປຸຣິມສຈ຺ຈທ຺ວຍໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ປມາທມຸເຂເນວ ອປຣມ຺ປິ ສຈ຺ຈທ຺ວຍໍ ນິທ຺ຘາເຣຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ໂຍ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ປມາທສ຺ສ. ສມ຺ປຏິເວເຘນາຕິ ສມ຺ມາ ປຣິຊານເນນ ອສ຺ສາທາທີນໍ ຊານເນນ. ຣກ຺ຂຓາ ປຏິສໍຫຣຓາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຣກ຺ຂຓສງ຺ຂາຕາ ປມາທສ຺ສ ປຏິສໍຫຣຓາ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ເຂນ ສງ຺ໂກຈນາ ອປ຺ປມາທານຸໂຍເຄນ ຍາ ເຂປນາ. ອຍໍ ສມໂຖຕິ ກິຈ຺ເຈນ ສມາຘິໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຍໍ ໂວທານປກ຺ຂວິສຠາຄຘມ຺ມວເສນ ອາວຏ຺ຏນາ. ‘‘ຍທາ ຊານາຕິ ກາມານໍ…ເປ… ອານິສໍສ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມຖາຘິຄມສ຺ສ ອຸປາຍໍ ທສ຺ເສຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກາມານນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸກາມານຎ຺ຈ ກິເລສກາມານຎ຺ຈ. ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອສ຺ສາທໂຕຕິ ກາເມ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ສຸຂໂສມນສ຺ສສງ຺ຂາຕໍ ອສ຺ສາທໍ ອສ຺ສາທຕາຍ ອສ຺ສາທມຕ຺ຕໂຕ. ອາທີນວນ຺ຕິ ‘‘ອປ຺ປສ຺ສາທາ ກາມາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໓໖) ວຸຕ຺ຕໍ ອາທີນວໍ ໂທສໍ. ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ປຐມຊ຺ຌານໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ກາມານເມຕໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ຍທິທໍ ເນກ຺ຂມ຺ມ’’ນ຺ຕິ (ອິຕິວຸ. ໗໒). ໂອກາຣນ຺ຕິ ລາມກຠາວໍ. ສໍກິເລສນ຺ຕິ ສໍກິລິສ຺ສນໍ. ກາມເຫຕຸ ຫິ ສຕ຺ຕາ ສໍກິລິສ຺ສນ຺ຕິ. ໂວທານນ຺ຕິ ວິສຸຊ຺ຌນໍ. ເນກ຺ຂມ຺ເມ ຈ ອານິສໍສນ຺ຕິ ນີວຣຓປ຺ປຫານາທິຄຸຓວິເສສໂຍຄໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ສມເຖ ສຕິ. ຍາ ວີມໍສາຕິ ຍາ ປຎ຺ຎາ. ‘‘ສມາຫິໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໗໑) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຕຓ຺ຫາສຫິຕາວ ອວິຊ຺ຊາ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຈ຺ຈໂຍ, ເອວໍ ອວິຊ຺ຊາສຫິຕາວ ຕຓ຺ຫາ ອຸປາທານານໍ ປຈ຺ຈໂຍ. ຕາສຸ ນິຣຸທ຺ຘາສຸ ອຸປາທານາທີນໍ ອຠາໂວ ເອວາຕິ ຕຓ຺ຫາອວິຊ຺ຊາປຫາເນນ ສກລວຏ຺ຏທຸກ຺ຂນິໂຣຘໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ຘມ຺ເມສຸ ປຫີເນສູ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ວິສຠາຄສຠາຄຘມ຺ມາວຏ຺ຏນວເສນ ນິທ຺ຘາຣິຕານີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເອວໍ ໂວທານປກ຺ຂໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິສຠາຄຘມ຺ມວເສນ ສຠາຄຘມ຺ມວເສນ ຈ ອາວຏ຺ຏນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສໍກິເລສປກ຺ຂໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິສຠາຄຘມ຺ມວເສນ ສຠາຄຘມ຺ມວເສນ ຈ ອາວຏ຺ຏນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາປິ ມູເລ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ນາມ ປຕິຏ຺ຐາເຫຕຸຠາເວນ ມູລນ຺ຕິ ລທ຺ຘໂວຫາເຣ ຠູມິຄເຕ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ອວຍເວ ຜຣສຸເຉທາທິອນ຺ຕຣາຍາຠາເວນ ອນຸປທ຺ທເວ ຕໂຕ ເອວ ທຬ຺ເຫ ຖິເຣ ສຕິ ຂນ຺ເຘ ຉິນ຺ເນປິ ອສ຺ສຕ຺ຖາທິຣຸກ຺ໂຂ ຣຸຫຕິ, ເອວເມວ ຕຓ຺ຫານຸສຍສງ຺ຂາເຕ ອຕ຺ຕຠາວຣຸກ຺ຂສ຺ສ ມູເລ ມຄ຺ຄຎາຓຜຣສຸນາ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ເນ ຕຍິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອປຣາປຣຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ. ກາມຕຓ຺ຫາທິນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ຠວຕຓ຺ຫາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ເອຕສ຺ສ ຠວຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ຠເວສຸ ອາທີນວປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນາທິວເສນ ອສ຺ສາທຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ສໍໂຍຊນີເຍສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມສຸ ອສ຺ສາທານຸປສ຺ສິໂນ ຕຓ຺ຫາ ປວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໕໗). ເຕເນວາຫ – ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ຫິ ຠວຕຓ຺ຫາ’’ຕິ. ອິຘ ສມໂຖ ວິປສ຺ສນາ ຈ ມຄ຺ຄສມາຘິ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ຈ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ – ‘‘ເຍນ ຕຓ຺ຫານຸສຍໍ ສມູຫນຕີ’’ຕິອາທິ. ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານີຕິ ວິສຠາຄສຠາຄຘມ຺ມາວຏ຺ຏນວເສນ ນິທ຺ຘາຣິຕານີຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ອິທານິ ນ ເກວລໍ ນິທ຺ຘາຣິເຕເຫວ ວິສຠາຄສຠາຄຘມ຺ເມຫິ ອາວຏ຺ຏນໍ, ອຖ ໂຂ ປາຬິອາຄເຕຫິປິ ເຕຫິ ອາວຏ຺ຏນໍ ອາວຏ຺ຏຫາໂຣຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ສພ຺ພປາປສ຺ສ ອກຣຓ’’ນ຺ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພປາປສ຺ສາຕິ ສພ຺ພາກຸສລສ຺ສ. ອກຣຓນ຺ຕິ ອນຸປ຺ປາທນໍ. ກຸສລສ຺ສາຕິ ຈຕຸຠູມກກຸສລສ຺ສ. ອຸປສມ຺ປທາຕິ ປຏິລາໂຠ. ສຈິຕ຺ຕປຣິໂຍທາປນນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕໂວທານໍ, ຕໍ ປນ ອຣຫຕ຺ເຕນ ໂຫຕິ. ອິຕິ ສີລສໍວເຣນ ສພ຺ພປາປໍ ປຫາຍ ສມຖວິປສ຺ສນາຫິ ກຸສລໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕຜເລນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂຍທເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕໍ ພຸທ຺ຘານ ສາສນໍ ໂອວາໂທ ອນຸສິຏ຺ຐີຕິ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ອຕ຺ໂຖ ປາຬິໂຕ ເອວ ວິຎ຺ຎາຍຕິ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ສພ຺ພປາປໍ ນາມາ’’ຕິອາທີສຸ ໂທສສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ໂທໂສ ສມຸຏ຺ຐານເມວ ເອຕສ຺ສາຕິ ໂທສສມຸຏ຺ຐານໍ, ນ ໂທໂສ ເອວ ສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ. ໂລຠສມຸຏ຺ຐານາຍປິ ປິສຸຓວາຈາຍ ສມ຺ຠວໂຕ. ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ປທໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ໂທສສມຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ. ໂລຠສມຸຏ຺ຐານໍ ໂມຫສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈຈິຕ຺ເຕນ ປວຕ຺ຕຍຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ຕສ຺ສ ໂມຫສມຸຏ຺ຐານຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

ເອວໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕອກຸສລກມ຺ມປຖກມ຺ມວິຠາເຄນ ‘‘ສພ຺ພປາປ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕປາປໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ອິທານິສ຺ສ ອກຸສລມູລວເສນ ອຄຕິຄມນວິຠາຄມ຺ປິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອກຸສລມູລ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອກຸສລມູລໍ ປໂຍຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕນ຺ຕິ ໂລຠາທິອກຸສລານິ ກາຍວຈີປໂຍຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານິ, ກາຍວຈີປໂຍຄໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉນ຺ທາຕິ ຉນ຺ທເຫຕຸ. ຍໍ ຉນ຺ທາ ອຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອິທໍ ໂລຠສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຉນ຺ທາ ອຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຍເທຕໍ ອຄຕິຄມນໍ, ອິທໍ ໂລຠສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ‘‘ສພ຺ພປາປສ຺ສ ອກຣຓ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປາປໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕສ຺ສ ອກຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂລໂຠ…ເປ… ປຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ຕີຫິ ກຸສລມູເລຫິ ຕິຓ຺ຓໍ ອກຸສລມູລານໍ ປຫານວເສນ ສພ຺ພປາປສ຺ສ ອກຣຓໍ ອນຸປ຺ປາທນມາຫ. ຕຖາ ໂລໂຠ ອຸເປກ຺ຂາຍາຕິອາທິນາ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣຫິ. ຕຕ຺ຖ ອຣຕິໍ ວູປສເມນ຺ຕີ ມຸທິຕາ ຕສ຺ສາ ມູລຠູຕໍ ໂມຫໍ ປຊຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ໂມໂຫ ມຸທິຕາຍ ປຫານໍ ອພ຺ຠຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

໓໑. ອິທານິ ອຎ຺ເຎນປິ ປຣິຍາເຍນ ປາປໍ ຕສ຺ສ ອກຣຓຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເສສປທານຎ຺ຈ ອຕ຺ຖວິຠາວນມຸເຂນ ສຠາຄວິສຠາຄຘມ຺ມາວຏ຺ຏນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສພ຺ພປາປໍ ນາມ ອຏ຺ຐ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອກິຣິຍາ ອກຣຓໍ ອນຊ຺ຌາຈາໂຣຕິ ຕີຫິປິ ປເທຫິ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕານໍ ອນຸປ຺ປາທນເມວ ວທຕິ. ຕຖາ ກິຣິຍາ ກຣຓໍ ອຊ຺ຌາຈາໂຣຕິ ຕີຫິປິ ປເທຫິ ອຸປ຺ປາທນເມວ ວທຕິ. ອຊ຺ຌາຈາໂຣຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອາຈຣຓໍ. ອຕີຕສ຺ສາຕິ ຈິຣກາລປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນ ປຸຣາຓສ຺ສ. ມຄ຺ຄສ຺ສາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ປຸຣາຓມຄ຺ຄໍ ປຸຣາຓໍ ອຎ຺ຊສນ຺ຕິ ໂຂ ອຣິຍສ຺ເສຕໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໖໕ ອຕ຺ຖໂຕ ສມານໍ). ອຕີເຕນ ວາ ວິປສ຺ສິນາ ຠຄວຕາ ຍຖາຘິຄຕໍ ເທສິຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຕີຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປສ຺ສິໂນ ຫິ ອຍໍ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສຄາຖາຕິ.

ຍໍ ປຏິເວເຘນາຕິ ຍສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມເຍນ. ຍໍ ປຣິໂຍທາປິຕໍ, ອຍໍ ນິໂຣໂຘຕິ ຍທິປິ ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕຸ ເກນຈິ ສໍກິເລເສນ ນ ສໍກິລິສ຺ສຕິ, ອຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວເສນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ຫິ ຍາວ ສໍກິເລສາ ນ ວິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕາວ ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕຸ ອປຣິໂຍທປິຕາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາ ນິພ຺ພານາຘິຄເມນ ເຍ ຂນ຺ຘາ ວູປສເມຕພ຺ພາ, ເຕສໍ ເສສຠາເວນ ອເສສຠາເວນ ຈ ‘‘ສອຸປາທິເສສາ’’ຕິ ຈ, ‘‘ອນຸປາທິເສສາ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອິມານິ ປາຬິອາຄຕຘມ຺ມານໍ ສຠາຄວິສຠາຄຘມ຺ມາວຏ຺ຏນວເສນ ນິທ຺ຘາຣິຕານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ປຸນປິ ປາຬິອາຄຕຘມ຺ມານໍ ສຠາຄວິສຠາຄຘມ຺ມາວຏ຺ຏເນນ ອາວຏ຺ຏຫາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຘມ຺ໂມ ຫເວ ຣກ຺ຂຕີ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສາ ປທຕ຺ໂຖ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ. ຘມ຺ໂມຕິ ປຸຎ຺ຎຘມ຺ໂມ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ. ຕໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຘມ຺ໂມ ນາມ ທຸວິໂຘ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ມຄ຺ໂຄ ຈາ’’ຕິ ອາຫ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີເສນ ເຈຕ຺ຖ ສພ຺ພມ຺ປິ ສີລໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສພ຺ພາ ອຸປປຕ຺ຕິໂຍ ທຸຄ຺ຄຕິ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາທິໂຍເຄນ ທຸກ຺ຂາ ຄຕິໂຍຕິ ກຕ຺ວາ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ທຸວິເຘ ຘມ຺ເມ ປຐໂມ ຘມ຺ໂມ ຍຖາ ສຸຈິຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ, ຍໂຕ ຈ ໂສ ຣກ຺ຂຕິ, ຍຕ຺ຖ ຈ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຍາ ສໍວຣສີເລ ອຂຓ຺ຑກາຣິຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອປາຍໂຕ ຣກ຺ຂເຓ ເອກນ຺ຕິກຠາວໍ ວິຠາເວຕຸໍ ຄາມຓິສໍຍຸຕ຺ເຕ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໕໘) ອສິພນ຺ຘກປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ ອາຠຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ເອວນ຺ຕິ ປກາເຣນ. ຈ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑເນ, ອິມິນາປິ ປກາເຣນ ອຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອສິພນ຺ຘກປຸຕ຺ໂຕຕິ ອສິພນ຺ຘກສ຺ສ ນາມ ປຸຕ຺ໂຕ. ຄາເມ ເຊຏ຺ຐກຕາຍ ຄາມຓີ. ປຈ຺ຉາຠູມກາຕິ ປຈ຺ຉາຠູມິວາສິໂນ. ກາມຓ຺ຑລຸກາຕິ ສກມຓ຺ຑລຸໂນ. ເສວາລມາລິກາຕິ ປາໂຕວ ອຸທກໂຕ ເສວາລຎ຺ເຈວ ອຸປ຺ປລາທີນິ ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທກສຸທ຺ຘິຠາວຊານນຕ຺ຖໍ ມາລໍ ກຕ຺ວາ ປິຬນ຺ຘນກາ. ອຸທໂກໂຣຫກາຕິ ສາຍໍ ປາຕໍ ອຸທກໍ ໂອໂຣຫຓກາ. ອຸຍ຺ຍາເປນ຺ຕີຕິ ອຸປຣິຍາເປນ຺ຕິ. ສຎ຺ຎາເປນ຺ຕີຕິ ສມ຺ມາ ຍາເປນ຺ຕິ. ສຄ຺ຄໍ ນາມ ໂອກ຺ກາເມນ຺ຕີຕິ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕາວ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ໂຠ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ, ຄຈ຺ຉ, ໂຠ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລກ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕາ ສຄ຺ຄໍ ປເວເສນ຺ຕິ.

ອນຸປຣິສກ຺ເກຍ຺ຍາຕິ ອນຸປຣິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊາຕິ ອຸຏ຺ຐຫ. ອຸປ຺ລວາຕິ ຊລສ຺ສ ອຸປຣິປ຺ລວ. ຖລມຸປ຺ລວາຕິ ຖລໍ ອຠິຣຸຫ. ຕຕ຺ຣ ຍາສ຺ສາຕິ ຕຕ຺ຣ ຍໍ ອສ຺ສ, ຍໍ ຠເວຍ຺ຍ. ສກ຺ຂຣກຐລນ຺ຕິ ສກ຺ຂຣາ ວາ ກຐລາ ວາ. ສາ ອໂຘຄາມີ ອສ຺ສາຕິ ສາ ອໂຘ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ເຫຏ຺ຐາຄາມີ ຠເວຍ຺ຍ. ອໂຘ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ມຄ຺ຄສ຺ສາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ. ຕິກ຺ຂຕາຕິ ຕິຂິຓຕາ. ສາ ຈ ໂຂ ນ ສຕ຺ຖກສ຺ສ ວິຍ ນິສິຕກຣຓຕາ, ອຖ ໂຂ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປຏຸຠາໂວຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຘິມຕ຺ຕຕາ’’ຕິ ອາຫ. ນນຸ ຈ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ອຕ຺ຕນາ ປຫາຕພ຺ພກິເລເສ ອນວເສສໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕີຕິ ອຕິຂິໂຓ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ຕຖາປິ ໂນ ຈ ໂຂ ‘‘ຍຖາ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕານໍ ກິເລສປ຺ປຫານໍ ປຕິ ອຕ຺ຖິ ກາຈິ ວິເສສມຕ຺ຕາຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ ນ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ, ສພ຺ພຸປປຕ຺ຕິສມຕິກ຺ກມນສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ປນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ໂອຘິໂສ ກິເລສາ ປຫີຍນ຺ຕິ, ຕຎ຺ຈ ເນສໍ ຕຖາປຫານໍ ມຄ຺ຄຘມ຺ເມສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອປາຏວປາຏວຕຣປາຏວຕມຠາເວນ ໂຫຕີຕິ ໂຍ ວຊິຣູປມຘມ຺ເມສຸ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຘມ຺ມານໍ ປຏຸຕມຠາໂວ. ອຍໍ ອິຘ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຕິກ຺ຂຕາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ສຸຈິຓ຺ໂຓ ສພ຺ພາຫິ ອຸປປຕ຺ຕີຫິ ຣກ຺ຂຕີ’’ຕິ. ‘‘ຕສ຺ມາ ຣກ຺ຂິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເຣນ (ອຸທາ. ໓໒) ສຸຄຕິສຎ຺ຎິຕານມ຺ປິ ອຸປປຕ຺ຕີນໍ ທຸຄ຺ຄຕິຠາວໍ ສາເຘຕິ.

໓໒. ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ວິສຠາຄຘມ຺ມານໍ ຕຓ຺ຫາວິຊ຺ຊາທີນໍ ສຠາຄຘມ຺ມານຎ຺ຈ ສມຖວິປສ຺ສນາທີນໍ ນິທ຺ຘາຣຓວເສນ ອາວຏ຺ຏຫາຣໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ທຸຄ຺ຄຕີນໍ ເຫຕຸ ຕຓ຺ຫາ ຈ ອວິຊ຺ຊາ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ອິທໍ ອຣິຍໍ ສມຖວິປສ຺ສນາສງ຺ຂາຕໍ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍໍ ຣກ຺ຂຕີຕິ ສພ຺ພາຫິ ທຸຄ຺ຄຕີຫິ ຣກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຠູໂຕ ນິໂຣໂຘ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ວິຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ກຕ຺ຕຸຠາເວນ ອຸປຈຣິຕຕ຺ຕາ. ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ວິສຠາຄສຠາຄຘມ຺ມາວຏ຺ຏນວເສນ ນິທ຺ຘາຣິຕານີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອາວຏ຺ຏຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ວິຠຕ຺ຕິຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໓໓. ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ວິຠຕ຺ຕິຫາໂຣຕິ ວິຠຕ຺ຕິຫາຣວິຠງ຺ໂຄ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມວິຠຕ຺ຕິຠູມິວິຠຕ຺ຕິປທຏ຺ຐານວິຠຕ຺ຕີຕິ ຕິວິຘາ ວິຠຕ຺ຕິ. ຕາສຸ ຍສ຺ມາ ຘມ຺ເມສຸ ວິຠາຄໂຕ ນິທ຺ທິຏ຺ເຐສຸ ຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠມາໂນ ຠູມິວິຠາໂຄ ປທຏ຺ຐານວິຠາໂຄ ຈ ນິທ຺ທິສິຍມາໂນ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມວິຠຕ຺ຕິໍ ຕາວ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ໂສຬສວິເຘ ປຏ຺ຐາເນ ເຍສໍ ສຸຕ຺ຕານໍ ວເສນ ວິເສສໂຕ ວິຠຊິຕພ຺ພາ, ຕານິ ສຸຕ຺ຕານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທ຺ເວ ສຸຕ຺ຕານິ ວາສນາຠາຄິຍຎ຺ຈ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ວາສນາ ປຸຎ຺ຎຠາວນາ, ຕສ຺ສາ ຠາໂຄ ໂກຏ຺ຐາໂສ ວາສນາຠາໂຄ, ຕສ຺ສ ຫິຕນ຺ຕິ ວາສນາຠາຄິຍໍ, ສຸຕ຺ຕໍ. ນິພ຺ພິຊ຺ຌນໍ ໂລຠກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ປທາລນໍ ນິພ຺ເພໂຘ, ຕສ຺ສ ຠາໂຄຕິ ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ. ຍສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ຕີຓິ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນິ ເທສິຕານິ, ຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ວາສນາຠາຄິຍໍ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ເສກ຺ຂາເສກ຺ຂາ ເທສິຕາ, ຕໍ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍໍ. ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ປາຬິຍໍເຍວ ອາຄມິສ຺ສຕິ.

ປຸຎ຺ຎຠາຄິຍາຕິ ປຸຎ຺ຎຠາເຄ ຠວາ. ຕຖາ ຜລຠາຄິຍາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຜລນ຺ຕິ ປນ ສາມຎ຺ຎຜລໍ. ສໍວຣສີລນ຺ຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ, ສຕິສໍວໂຣ, ຎາຓສໍວໂຣ, ຂນ຺ຕິສໍວໂຣ, ວີຣິຍສໍວໂຣຕິ ປຎ຺ຈ ສໍວຣາ ສໍວຣສີລໍ. ປຫານສີລນ຺ຕິ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານໍ, ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານໍ, ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານໍ, ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປ຺ປຫານໍ, ນິສ຺ສຣຓປ຺ປຫານນ຺ຕິ ປຎ຺ຈປ຺ປຫານານິ. ເຕສຸ ນິສ຺ສຣຓປ຺ປຫານວຊ຺ຊານໍ ປຫານານໍ ວເສນ ປຫານສີລໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂສຕິ ໂຍ ວາສນາຠາຄິຍສຸຕ຺ຕສມ຺ປຏິຄ຺ຄາຫໂກ, ໂສ. ເຕນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນາຕິ ເຕນ ສໍວຣສີລສງ຺ຂາເຕນ ເສຏ຺ຐຈຣິເຍນ ກາຣຓຠູເຕນ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຠວຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ນ ປຏິກ຺ເຂໂປ, ເກຈິ ປນ ‘‘ເຕເນວ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນາ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ເຕສໍ ມເຕນ ສິຍາ ຕສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂໂປ.

ປຫານສີເລ ຐິໂຕຕິ ສມຸຈ຺ເຉທປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປ຺ປຫານານໍ ວເສນ ປຫານສີເລ ຐິໂຕ. ເຕນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນາຕິ ເຕນ ປຫານສີເລນ ວິເສສຠູເຕນ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ. ເຍ ປນ ‘‘ເຕເນວ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນາ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອຍໍ ປາໂຐ ‘‘ວາສນາຠາຄິຍໍ ນາມ ສຸຕ຺ຕໍ ທານກຖາ, ສີລກຖາ, ສຄ຺ຄກຖາ, ປຸຎ຺ຎວິປາກກຖາ’’ຕິ. ເຍ ປນ ‘‘ເຕນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນາ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອຍໍ ປາໂຐ – ‘‘ວາສນາຠາຄິຍໍ ນາມ ສຸຕ຺ຕໍ ທານກຖາ, ສີລກຖາ, ສຄ຺ຄກຖາ ກາມານໍ ອາທີນໂວ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍໂສ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ປາໂຐ ຍຸຕ຺ຕຕໂຣຕິ? ປຈ຺ຉິໂມ ປາໂຐຕິ ນິຏ຺ຐໍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ມາ ‘‘ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍໍ ນາມ ສຸຕ຺ຕໍ ຍາ ຈຕຸສຈ຺ຈປ຺ປກາສນາ’’ຕິ ວກ຺ຂຕິ, ນ ຫິ ມຫາເຖໂຣ ສາວເສສໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສີຕິ.

‘‘ນຕ຺ຖິ ປຊານນາ’’ຕິອາທິນາ ອຸຠິນ຺ນໍ ສຸຕ຺ຕານໍ ສາຕິສຍໍ ອສງ຺ກຣກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຊານນາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ປທຏ຺ຐານຠູຕາ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາ. ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຸຕ຺ຕານີຕິ ອິເມສໍ ສຸຕ຺ຕານໍ ວາສນາຠາຄິຍນິພ຺ເພຘຠາຄິຍານໍ ວກ຺ຂມານານຎ຺ຈ ສໍກິເລສຠາຄິຍອເສກ຺ຂຠາຄິຍານໍ ວເສນ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຸຕ຺ຕານິ. ເທສນາຍາຕິ ເທສນານເຍນ. ສພ຺ພໂຕ ວິຈເຍນ ຫາເຣນ ວິຈິນິຕ຺ວາຕິ ສພ຺ພໂຕຠາເຄນ ເອກາທສສຸ ຐາເນສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວິຈເຍນ ຫາເຣນ ວິຈິນິຕ຺ວາ. ‘‘ຍຸຕ຺ຕິຫາເຣນ ໂຍເຊຕພ຺ພານີ’’ຕິ ເອເຕນ ວິຈຍຫາຣຍຸຕ຺ຕິຫາຣາ ວິຠຕ຺ຕິຫາຣສ຺ສ ປຣິກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຍາວຕິກາ ຎາຓສ຺ສ ຠູມີ’’ຕິ ອິມິນາ ວິຠຕ຺ຕິຫາຣສ຺ສ ມຫາວິສຍຕໍ ທສ຺ເສຕິ.

໓໔. ເອວໍ ວາສນາຠາຄິຍນິພ຺ເພຘຠາຄິຍຠາເວຫິ ຘມ຺ເມ ເອກເທເສນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕສໍ ກິເລສຠາຄິຍອເສກ຺ຂຠາຄິຍຠາເວຫິ ສາຘາຣຓາສາຘາຣຓຠາເວຫິ ວິຠຊິຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕເມ ຘມ຺ມາ ສາຘາຣຓາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ກຕເມ ຘມ຺ມາຕິ ກຕເມ ສຠາວຘມ຺ມາ. ສາຘາຣຓາຕິ ອວິສິຏ຺ຐາ, ສມານາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ເວ ຘມ຺ມາຕິ ທຸເວ ປກຕິໂຍ. ປກຕິອຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍໍ ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ‘‘ຊາຕິຘມ຺ມານໍ ສຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ປຏິ. ມ. ໑.໓໓) ວິຍ. ນາມສາຘາຣຓາຕິ ນາເມນ ສາຘາຣຓາ, ກຸສລາກຸສລາຕິ ສມານນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຕ຺ຖຸສາຘາຣຓາຕິ ວຕ຺ຖຸນາ ນິສ຺ສເຍນ ສາຘາຣຓາ, ເອກສນ຺ຕຕິປຕິຕຕາຍ ສມານວຕ຺ຖຸກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິເສສໂຕ ສໍກິເລສປກ຺ເຂ ປຫາເນກຏ຺ຐາ ນາມສາຘາຣຓາ, ສຫເຊກຏ຺ຐາ ວຕ຺ຖຸສາຘາຣຓາ. ອຎ຺ຎມ຺ປິ ເອວໍ ຊາຕິຍນ຺ຕິ ກິຈ຺ຈປຈ຺ຈຍປຏິປກ຺ຂາທີຫິ ສມານໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍຕານໍ ອນິຍຕານນ຺ຕິ ອິທໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ອຸປລກ຺ຂຓໍ. ຕສ຺ມາ ສສ຺ສຕວາທາ ອຸຈ຺ເຉທວາທາຕິ ອາທິໂກ ສພ຺ໂພ ປຸຖຸຊ຺ຊນເຠໂທ ອາຫຣິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ທສນປ຺ປຫາຕພ຺ພາ ກິເລສາ ສາຘາຣຓາ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍຕານໍ ອນິຍຕານໍ ເອວ ຈ ສມ຺ຠວໂຕ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍຕານໍ ອສມ຺ຠວໂຕ ຈ. ອິມິນາ ນເຍນ ເສສປເທສຸປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຣິຍສາວໂກຕິ ເສກ຺ຂໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ສພ຺ພາ ສາ ອວີຕຣາເຄຫິ ສາຘາຣຓາຕິ ໂລກິຍສມາປຕ຺ຕິ ຣູປາວຈຣາ ອຣູປາວຈຣາ ທິພ຺ພວິຫາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາໂຣ ປຐມຊ຺ຌານສມາປຕ຺ຕີຕິ ເອວມາທີຫິ ປຣິຍາເຍຫິ ສາຘາຣຓາ. ກຸສລສມາປຕ຺ຕິ ປນ ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ ສິຍາ ອສາຘາຣຓາ, ອິມໍ ປນ ໂທສໍ ປສ຺ສນ຺ຕາ ເກຈິ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ…ເປ… ສພ຺ພາ ສາ ອວີຕຣາເຄຫິ ສາຘາຣຓາ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ. ກຖໍ ເຕ ໂອຘິໂສ ຄຫິຕາ, ອຖ ໂອຘິໂສ ຄເຫຕພ຺ພາ, ກຖໍ ສາຘາຣຓາຕິ? ອນຸໂຍຄໍ ມນສິກຕ຺ວາ ຕໍ ວິໂສເຘນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ສາຘາຣຓາ ຫິ ຘມ຺ມາ ເອວໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍຕານໍ ອນິຍຕານຎ຺ຈ ສາຘາຣຓາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ສາຘາຣຓາ ຘມ຺ມາ ນ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ສາຘາຣຓຕາຍ ສາຘາຣຓາ, ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຣໍ ປຣໍ ສກໍ ສກໍ ວິສຍໍ ນາຕິວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ປຏິນິຍຕຎ຺ຫິ ເຕສໍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ, ອິຕຣຖາ ຕຖາ ໂວຫາໂຣ ເອວ ນ ສິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍສ຺ມາ ຈ ເອເຕ ເອວ ຘມ຺ມາ ເອວໍ ນິຍຕາ ວິສຍາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ໂຍປິ ອິເມຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ນ ໂສ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ອຸປາຕິວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ອາຫ. ນ ຫິ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍຕານໍ ອນິຍຕານຎ຺ຈ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາ ກິເລສາ ນ ສນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎສໍ ວາ ສນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ເສເສປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ອສາຘາຣໂຓ ນາມ ຘມ຺ໂມ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຕນິຍໂຕ ອຣິເຍສຸ ເສກ຺ຂາເສກ຺ຂຘມ຺ມວເສນ ອນຣິເຍສຸ ສພ຺ພາຠພ຺ພປຫາຕພ຺ພວເສນ ຄເວສິຕພ຺ໂພ, ອິຕຣສ຺ສ ຕຖາ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພຠາວາຠາວໂຕ. ໂສ ຈ ໂຂ ສາຘາຣຓາວິຘຸຣຕາຍ ຕໍ ຕໍ ອຸປາທາຍ ຕຖາວຸຕ຺ຕເທສນານຸສາເຣນາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ອສາຘາຣຓາ ຍາວ ເທສນໍ ອຸປາທາຍ ຄເວສິຕພ຺ພາ ເສກ຺ຂາເສກ຺ຂາ ຠພ຺ພາຠພ຺ພາ’’ຕິ ອິມິນາ. ອຏ຺ຐມກສ຺ສາຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ. ຘມ຺ມຕາຕິ ຘມ຺ມສຠາໂວ ປຐມສ຺ສ ມຄ຺ຄຏ຺ຐຕາ ທຸຕິຍສ຺ສ ຜລຏ຺ຐຕາ. ປຐມສ຺ສ ວາ ປຫີຍມານກິເລສຕາ. ທຸຕິຍສ຺ສ ປຫີນກິເລສຕາ. ປຸນ ອຏ຺ຐມກສ຺ສາຕິ ອນາຄາມິມຄ຺ຄຏ຺ຐສ຺ສ. ນາມນ຺ຕິ ເສກ຺ຂາຕິ ນາມໍ. ຘມ຺ມຕາຕິ ຕໍຕໍມຄ຺ຄຏ຺ຐຕາ ເຫຏ຺ຐິມຜລຏ຺ຐຕາ ຈ. ປຏິປນ຺ນການນ຺ຕິ ມຄ຺ຄສມງ຺ຄີນໍ. ນາມນ຺ຕິ ປຏິປນ຺ນກາຕິ ນາມໍ. ເອວໍ ‘‘ອຏ຺ຐມກສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ອຣິຍປຸຄ຺ຄເລສຸ ອສາຘາຣຓຘມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິຕເຣສຸ ນຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ເອວໍ ວິເສສານຸປສ຺ສິນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂລກິຍຘມ຺ເມສຸ ເອວ ຫິ ຫີນາທິຠາໂວ. ຕຕ຺ຖ ວິເສສານຸປສ຺ສິນາຕິ ອສາຘາຣຓຘມ຺ມານຸປສ຺ສິນາ. ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍຕານໍ ອນິຍຕາ ຘມ຺ມາ ສາຘາຣຓາ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍຕາ ຘມ຺ມາ ອສາຘາຣຓາ. ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍເຕສຸປິ ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິການໍ ອນິຍຕາ ຘມ຺ມາ ສາຘາຣຓາ. ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ອສາຘາຣຓາຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ວິເສສານຸປສ຺ສິນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອວໍ ນານານເຍຫິ ຘມ຺ມວິຠຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຠູມິວິຠຕ຺ຕິໍ ປທຏ຺ຐານວິຠຕ຺ຕິຎ຺ຈ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທສ຺ສນຠູມີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທສ຺ສນຠູມີຕິ ປຐມມຄ຺ໂຄ. ຍສ຺ມາ ປນ ປຐມມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຣິຍສາວໂກ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມນ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ປຣໍ ໂອກ຺ກນ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘‘ທສ຺ສນຠູມິ ນິຍາມາວກ຺ກນ຺ຕິຍາ ປທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ເຫຏ຺ຐິໂມ ເຫຏ຺ຐິໂມ ມຄ຺ໂຄ ອຸປຣິອຸປຣິມຄ຺ຄາຘິຄມສ຺ສ ກາຣຓໍ ໂຫຕິ, ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິອາທີນິ ອປ຺ປຫາຍ ກາມຣາຄພ຺ຍາປາທາທິປ຺ປຫານສ຺ສ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ. ຕຖາປິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ອຕ຺ຕໂນ ຜລສ຺ສ ວິເສສກາຣຓໍ ອາສນ຺ນກາຣຓຎ຺ຈາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຠາວນາຠູມິ ອຸຕ຺ຕຣິການໍ ຜລານໍ ປຕ຺ຕິຍາ ປທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຂາ ປຏິປທາ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາ ຎາຓຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຕຖາວິຘປຈ຺ຈຍສມາໂຍເຄ ຈ ໂຫຕີຕິ ສາ ວິປສ຺ສນາຍ ປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອິຕຣາ ປນ ຕິສ຺ໂສປິ ປຏິປທາ ສມຖໍ ອາວຫນ຺ຕິ ເອວ. ຕາສຸ ສພ຺ພມຸທຸຕາຍ ທສ຺ສິຕາຍ ເສສາປິ ທສ຺ສິຕາ ເອວາຕິ ອາຫ – ‘‘ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາ ສມຖສ຺ສ ປທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ.

ທານມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູຕິ ທານເມວ ທານມຍໍ, ປຸຊ຺ຊຜລນິພ຺ພຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ປຸຎ຺ຎໍ, ຕເທວ ກຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ກິຣິຍາ, ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາທີນໍ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ວຕ຺ຖຸ ຈາຕິ ທານມຍປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ. ປຣໂຕໂຆສສ຺ສາຕິ ຘມ຺ມສ຺ສວນສ຺ສ. ສາຘາຣຓນ຺ຕິ ນ ພີຊໍ ວິຍ ອງ຺ກຸຣສ຺ສ, ທສ຺ສນຠູມິອາທໂຍ ວິຍ ວາ ນິຍາມາວກ຺ກນ຺ຕິອາທີນໍ ອາເວຓິກໍ, ອຖ ໂຂ ສາຘາຣຓໍ, ຕທຎ຺ຎກາຣເຓຫິປິ ປຣໂຕໂຆສສ຺ສ ປວຕ຺ຕນໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ທາຍກສ຺ສ ທານານຸໂມທນໍ ອາຈິຓ຺ຓນ຺ຕິ ທານໍ ປຣໂຕໂຆສສ຺ສ ກາຣຓນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ທາຍໂກ ປນ ທກ຺ຂິຓາວິສຸທ຺ຘິໍ ອາກງ຺ຂນ຺ໂຕ ທານສີລາທິຄຸຓວິເສສານໍ ສວເນ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ທານໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນສ຺ສ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ວິປ຺ປຏິສາຣາຠາເວນ ສມາຫິໂຕ ຘມ຺ມຈິນ຺ຕາສມຕ຺ໂຖ ໂຫຕີຕິ ສີລໍ ຈິນ຺ຕາມຍຎາຓສ຺ສ ກາຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສີລມຍ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຠາວນາມຍນ຺ຕິ ສມຖສງ຺ຂາຕໍ ຠາວນາມຍໍ. ຠາວນາມຍິຍາຕິ ອຸປຣິຌານສງ຺ຂາຕາຍ ວິປສ຺ສນາສງ຺ຂາຕາຍ ຈ ຠາວນາມຍິຍາ. ປຸຣິມໍ ປຸຣິມຎ຺ຫິ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ປທຏ຺ຐານໍ. ອິທານິ ຍສ຺ມາ ທານໍ ສີລໍ ໂລກິຍຠາວນາ ຈ ນ ເກວລໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຣໂຕໂຆສາທີນໍເຍວ, ອຖ ໂຂ ຍຖາກ຺ກມໍ ປຣິຍຕ຺ຕິພາຫຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານານຸໂຍຄມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐີນມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕມ຺ປິ ນຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸນ ‘‘ທານມຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເທສນໍ ວຑ຺ເຒສິ. ຕຖາ ປຕິຣູປເທສວາສາທໂຍ ກາຍວິເວກຈິຕ຺ຕວິເວກາທີນໍ ກາຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ອິມໍ ນຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຕິຣູປເທສວາໂສ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກຸສລວີມໍສາຍາຕິ ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາຍ. ອກຸສລປຣິຈ຺ຈາໂຄຕິ ອິມິນາ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສາຕິ ມຄ຺ຄສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ວິຠຕ຺ຕິຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.