໔. ປທຏ຺ຐານຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໒໒. ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ປທຏ຺ຐາໂນ ຫາໂຣຕິອາທິ ປທຏ຺ຐານຫາຣວິຠງ຺ໂຄ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ‘‘ອິທໍ ອິມສ຺ສ ປທຏ຺ຐານໍ, ອິທໍ ອິມສ຺ສ ປທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ປທຏ຺ຐານຠູຕຘມ຺ມວິຠາວນລກ຺ຂໂຓ ປທຏ຺ຐາໂນ ຫາໂຣ, ຕສ຺ມາ ປວຕ຺ຕິຍາ ມູລຠູຕໍ ອວິຊ຺ຊໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສຠາວຘມ຺ມານໍ ປທຏ຺ຐານໍ ອາສນ຺ນກາຣຓໍ ນິທ຺ຘາເຣນ຺ໂຕ ອວິຊ຺ຊາຍ ສຠາວໍ ນິທ຺ທິສຕິ ‘‘ສພ຺ພຘມ຺ມຍາຖາວອສມ຺ປຏິເວຘລກ຺ຂຓາ ອວິຊ຺ຊາ’’ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ສພ຺ເພສໍ ຘມ຺ມານໍ ອວິປຣີຕສຠາໂວ ນ ສມ຺ປຏິວິຊ຺ຌີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ສພ຺ພຘມ຺ມຍາຖາວອສມ຺ປຏິເວໂຘ. ໂສ ລກ຺ຂຓໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ສາ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕາ. ເອເຕນ ຘມ຺ມສຠາວປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນລກ຺ຂຓາ ອວິຊ຺ຊາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ສມ຺ມາ ປຏິເວໂຘ ສມ຺ປຏິເວໂຘ. ຕສ຺ສ ປຏິປກ຺ໂຂ ອສມ຺ປຏິເວໂຘ. ກຕ຺ຖ ປນ ໂສ ສມ຺ປຏິເວຘສ຺ສ ປຏິປກ຺ໂຂຕິ ອາຫ – ‘‘ສພ຺ພ…ເປ… ລກ຺ຂຓາ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ອສຸເຠ ສຸຠນ຺ຕິອາທິວິປລ຺ລາເສ ສຕິ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ໂມໂຫ ອຸປຣູປຣິ ຊາຍຕິເຍວ ນ ຫາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕສ຺ສາ ວິປລ຺ລາສາ ປທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປນ຺ຕິ ປິຍາຍິຕພ຺ພຊາຕິຍໍ ອິຏ຺ຐຊາຕິຍຎ຺ຈ ປທຏ຺ຐານໍ. ‘‘ຍໍ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ ເອຕ຺ເຖສາ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໔໐໐; ມ. ນິ. ໑.໑໓໓; ວິຠ. ໒໐໓) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອທິນ຺ນາທານນ຺ຕິ ອທິນ຺ນາທານເຈຕນາ. ສາ ຫິ ເອກວາຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ອນາທີນວທສ຺ສິຕາຍ ໂລຠສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ປທຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂທສສ຺ສ ປາຓາຕິປາໂຕ ປທຏ຺ຐານໍ, ໂມຫສ຺ສ ມິຈ຺ຉາປຏິປທາ ປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓາຕິ ນິມິຕ຺ຕານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓາ. ສຸຂສຎ຺ຎາຍ ຜສ຺ສສ຺ສ ອຸປຄມນລກ຺ຂຓຕາ ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍຕາວ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ຜຸຏ຺ໂຐ ສຎ຺ຊານາຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໙໓) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສ຺ສາໂທຕິ ຕຓ຺ຫາ. ສງ຺ຂຕລກ຺ຂຓານິ ອຸປ຺ປາທວຍຎ຺ຎຖຕ຺ຕານິ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ນິຈ຺ຈຄ຺ຄຫຓໍ ວິຎ຺ຎາຓາຘີນນ຺ຕິ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາຍ ວິຎ຺ຎາຓປທຏ຺ຐານຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕໍເຍວ ວິຎ຺ຎາຓໍ ສນ຺ຘາວຕິ ສໍສຣຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຓວິສຍເມວ ອຕ຺ຕໂນ ນິຈ຺ຈຄ຺ຄາຫໍ ປເວເທສິ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ຍທິ ອນິຈ຺ຈຕາ ທຸກ຺ຂຕາ ຈ ສຸທິຏ຺ຐາ, ອຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ສຸຂສຎ຺ຎາ ອນວກາສາຕິ ອາຫ – ‘‘ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທຸກ຺ຂສຎ຺ຎາອສມນຸປສ຺ສນລກ຺ຂຓາ ອຕ຺ຕສຎ຺ຎາ’’ຕິ. ‘‘ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕທນຕ຺ຕາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໕) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອຕ຺ຕາຠິນິເວໂສ ອຣູປຘມ຺ເມສູຕິ ອາຫ – ‘‘ຕສ຺ສາ ນາມກາໂຍ ປທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ສພ຺ພໍ ເນຍ຺ຍນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ຈຕຸສຈ຺ຈວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຎຍ຺ຍສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຈິຕ຺ຕວິກ຺ເຂປປຏິສໍຫຣຓໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈວິກ຺ຂມ຺ຠນໍ. ອສຸຠາຕິ ອສຸຠານຸປສ຺ສນາ, ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕຠູຕາ ອສຸຠາ ເອວ ວາ, ຕຓ຺ຫາປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ສມຖສ຺ສ ອສຸຠາ ປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠິຊ຺ຌາຍ ຕນຸກຣຓໂຕ ອທິນ຺ນາທານາເວຣມຓີ ອໂລຠສ຺ສ ປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຖາ ພ຺ຍາປາທສ຺ສ ຕນຸກຣຓໂຕ ປາຓາຕິປາຕາເວຣມຓີ ອໂທສສ຺ສ ປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ວຕ຺ຖຸອວິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ ວິສຍສຠາວປຏິເວໂຘ, ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິ ສີລສມາຘິສມ຺ປທານໍ ນິພ຺ພິທາຎາເຓນ ອນຠິຣຕິຎາຓເມວ ວາ ຕຖາ ປວຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພາປິ ເວທນາ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາທິຠາວໂຕ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ທຸກ຺ຂສຎ຺ຎາຍ ເວທນາ ປທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ຘມ຺ມສຎ຺ຎາຕິ ຘມ຺ມມຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາ.

ສຕ຺ຕານໍ ກາເຍ ອວີຕຣາຄຕາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕນານໍ ວເສນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຣູປີນິ ຣູປຣາຄສ຺ສ ປທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ກາໂຍ ຫິ ອິຘ ຣູປນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ວິເສສໂຕ ຌານນິສ຺ສຍຠູເຕ ມນາຍຕເນ ຈ ນິກນ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ຉຏ຺ຐາຍຕນໍ ຠວຣາຄສ຺ສ ປທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ເອທິສໍ ມາ ຣູປໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕຸ, ມາ ເອທິສີ ເວທນາຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ຣູປາທິອຠິນນ຺ທນາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠວານຸປສ຺ສິຕາ. ຎາຓທສ຺ສນສ຺ສາຕິ ກມ຺ມສ຺ສກຕຎ຺ຎາຓທສ຺ສນສ຺ສ. ໂຍນິໂສມນສິກາຣວໂຕ ຫິ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິ ກມ຺ມສ຺ສກຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ກາຣຓໍ ໂຫຕິ, ນ ອໂຍນິໂສ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ. ອິມສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຠາວນຕ຺ຖໍ ມຫານາຣທກສ຺ສປຊາຕກໍ (ຊາ. ໒.໒໒.໑໑໕໓ ອາທໂຍ), ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລ (ທີ. ນິ. ໑.໓໘ ອາທໂຍ) ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕວາໂທ ຈ ອຸທາຫຣິຕພ຺ໂພ. ‘‘ໂອກປ຺ປນລກ຺ຂຓາ’’ຕິອາທິນາ ສທ຺ຘາປສາທານໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕິ. ໂສ ປນ ສທ຺ຘາຍເຍວ ອວຕ຺ຖາວິເສໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ໂອກປ຺ປນໍ ສທ຺ທຫນວເສນ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ໂອຄາຫຓໍ ນິຈ຺ຉໂຍ. ອນາວິລຕາ ອສ຺ສທ຺ຘິຍາປຄເມນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອກາລຸສ຺ສິຍຕາ. ອຠິປຕ຺ຖິຍນາ ສທ຺ທຫນເມວ. ອເວຈ຺ຈປສາໂທ ປຎ຺ຎາສຫິໂຕ ອາຍຕນຄໂຕ ອຠິປ຺ປສາໂທ. ອປິລາປນໍ ອສມ຺ໂມໂສ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິຍ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ໂອຄາຫຓໍ ວາ, ເອຕ຺ຖ ຈ ສທ຺ຘາທີນໍ ປສາທສທ຺ຘາສມ຺ມປ຺ປຘານສຕິປຏ຺ຐານຌານງ຺ຄານິ ຍຖາກ຺ກມໍ ປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວທນ຺ເຕນ ອວຕ຺ຖາວິເສສວເສນ ປທຏ຺ຐານຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສຕິສມາຘີນໍ ວາ ກາຍາທໂຍ ສຕິປຏ຺ຐານາຕິ. ວິຕກ຺ກາທໂຍ ຈ ຌານານີຕິ ປທຏ຺ຐານຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ.

ອສ຺ສາທມນສິກາໂຣ ສໍໂຍຊນີເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອສ຺ສາທານຸປສ຺ສິຕາ. ປຸນພ຺ຠວວິໂຣຫຓາຕິ ປຸນພ຺ຠວາຍ ວິໂຣຫຓາ, ປຸນພ຺ຠວນິພ຺ພຕ຺ຕນາຣຫຕາ ວິປາກຘມ຺ມຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອປປຈ຺ຈຍິກນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອຸປປຕ຺ຕິຠວຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນສຠາວໍ. ນາມກາຍຣູປກາຍສງ຺ຆາຕລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອຣູປຣູປກາຍານໍ ສມູຫິຍຠາວໍ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍວວຕ຺ຖານນ຺ຕິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ຉນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ວວຕ຺ຖິຕຠາໂວ. ໂອປປຈ຺ຈຍິກນ຺ຕິ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ. ອຸປຘີຕິ ອຕ຺ຕຠາໂວ. ອຕ຺ຕໂນ ປິຍສ຺ສ ມຣຓໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ພາລສ຺ສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ໂສໂກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ມຣຓໍ ໂສກສ຺ສ ປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ເຈຕໂສ ສນ຺ຕາໂປ. ໂອທຫນນ຺ຕິ ອວທຫນໍ. ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສຍສ຺ສ ສນ຺ຕປນເມວ ຠວສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຠວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິມານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຠວສ຺ສ ອງ຺ຄານິ ຠວສງ຺ຂາຕານິ ຈ ອງ຺ຄານິ ຠວງ຺ຄານິ. ເຕສຸ ກິເລສາ ຠວສ຺ສ ອງ຺ຄານິ. ກມ຺ມວິປາກວຏ຺ຏໍ ຠວສງ຺ຂາຕານິ ອງ຺ຄານິ. ສມຄ຺ຄານີຕິ ສພ຺ພານິ. ຂນ຺ຘາຍຕນາທີນໍ ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິສໍສຣຓໍ ສໍສາໂຣ. ຕສ຺ສ ປຸຣິມປຸຣິມຊາຕິນິປ຺ຜນ຺ນໍ ກິເລສາທິວຏ຺ຏໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ຠໂວ ສໍສາຣສ຺ສ ປທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ສມ຺ປາປກເຫຕຸຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ມຄ຺ໂຄ ນິໂຣຘສ຺ສ ປທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກມ຺ມຏ຺ຐາໂນຄາຫກສ຺ສ ໂອຕຣຓຏ຺ຐານຕາຍ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຕິຕ຺ຖໍ ນາມ, ຕສ຺ສ ສມ຺ມາປຍິຣຸປາສນາ ຕິຕ຺ຖຎ຺ຎຸຕາ. ຘມ຺ມູປສຎ຺ຫິຕໍ ປາໂມຊ຺ຊໍ ປີຕໍ ນາມ, ສປ຺ປາຍຘມ຺ມສ຺ສວເນນ ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ພ຺ຣູຫນາ ປີຕຎ຺ຎຸຕາ, ຠາວນາຍ ໂຖກມ຺ປິ ລຍາປຕ຺ຕິຍາ ອຸທ຺ຘໍປຕ຺ຕິຍາ ຈ ຊານນາ ປຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ. ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຈຫິ ປຘານິຍງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຊານນາ ອຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ, ເຕສຸ ປຸຣິມານໍ ປຸຣິມານໍ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ປທຏ຺ຐານຠາໂວ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ເອວ. ກຕປຸຎ຺ຎສ຺ເສວ ປຕິຣູປເທສວາໂສ ສມ຺ຠວຕິ, ນ ອິຕຣສ຺ສາຕິ ‘‘ປຸພ຺ເພກຕປຸຎ຺ຎຕາ ປຕິຣູປເທສວາສສ຺ສ ປທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນໍ ສຫ ອຘິຏ຺ຐາເນນ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາ. ນິພ຺ພິທາຕິ ພລວວິປສ຺ສນາ. ວິຣາໂຄຕິ ມຄ຺ໂຄ. ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ຜລໍ. ເອວນ຺ຕິ ຍທິທໍ ‘‘ຕສ຺ສາ ວິປລ຺ລາສາ ປທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ປທຏ຺ຐານໍ ທສ຺ສິຕໍ, ອິມິນາ ນເຍນ ອຖາປິ ໂຍ ໂກຈິ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ພລວປຈ຺ຈໂຍຕິ ໂຍ ໂກຈິ ອວເສສປຈ຺ຈໂຍ, ສພ຺ໂພ ໂສ ປທຏ຺ຐານໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ເອວໍ ຍາ ກາຈິ ອຸປນິສາ ໂຍຄໂຕ ຈ ປຈ຺ຈຍໂຕ ຈາ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຸປນິສາຕິ ກາຣຓໍ, ໂຍຄໂຕຕິ ຍຸຕ຺ຕິໂຕ, ປຈ຺ຈຍໂຕຕິ ປຈ຺ຈຍຠາວມຕ຺ຕໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ນ ວິຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ປທຏ຺ຐານຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ລກ຺ຂຓຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໒໓. ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ລກ຺ຂໂຓ ຫາໂຣຕິອາທິ ລກ຺ຂຓຫາຣວິຠງ຺ໂຄ. ຕຕ຺ຖ ກິໍ ລກ຺ຂຍຕີຕິ ລກ຺ຂຓຫາຣສ຺ສ ວິສຍໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ‘‘ເຍ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິນາ ລກ຺ຂຓຫາຣໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕໍ ອຸທາຫຣເຓຫິ ວິຠຊິຕຸໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ວຘກຏ຺ເຐນ ເອກລກ຺ຂຓານີ’’ຕິ ອິມິນາ ອນວຏ຺ຐິຕຠາວາທິນາປິ ເອກລກ຺ຂຓຕາ ວຸຕ຺ຕາ ເອວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເອວໍ ອາຍຕນວເສນ ເອກລກ຺ຂຓຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຂນ຺ຘາທິວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຕີເຕ, ຣາຘ, ຣູເປ ອນເປກ຺ໂຂ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຠຕໍ. ຍມໂກວາທສຸຕ຺ເຕ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໕) ວຘກຏ຺ເຐນ ເອກລກ຺ຂຓາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ຕສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ‘‘ວຘກໍ ຣູປໍ ວຘກໍ ຣູປນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕີ’’ຕິອາທິນາ ອາຄຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕີຕິ ເອວໍ, ອິມິສ຺ສໍ ຄາຖາຍໍ ກາຍຄຕາຍ ສຕິຍາ ວຸຕ຺ຕາຍ ສຕິ ເວທນາຄຕາ ສຕິ ຈິຕ຺ຕຄຕາ ສຕິ ຘມ຺ມຄຕາ ຈ ສຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຠວຕິ ສຕິປຏ຺ຐານຠາເວນ ເອກລກ຺ຂຓຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ທິຏ຺ຐນ຺ຕິອາທີນໍ ອຕ຺ຖໍ ປຣໂຕ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ.

ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ກາເຍຕິ ຣູປກາເຍ. ຣູປກາໂຍ ຫິ ອິຘ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານໍ ເກສາທີນຎ຺ຈ ສມູຫຏ຺ເຐນ ກາໂຍຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຍຖາ ຈ ສມູຫຏ຺ເຐນ, ເອວໍ ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ອາຍຏ຺ເຐນ. ກຸຈ຺ຉິຕານຎ຺ຫິ ປຣມເຊຄຸຈ຺ຉານໍ ໂສ ອາໂຍຕິປິ ກາໂຍ, ອາໂຍຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເທໂສ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ – ອາຍນ຺ຕິ ຕໂຕຕິ ອາໂຍ. ເກ ອາຍນ຺ຕິ? ກຸຈ຺ຉິຕາ ເກສາທໂຍ, ອິຕິ ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ອາໂຍຕິ ກາໂຍ.

ກາຍານຸປສ຺ສີຕິ ກາຍໍ ອນຸປສ຺ສນສີໂລ, ກາຍໍ ວາ ອນຸປສ຺ສມາໂນ. ‘‘ກາເຍ’’ຕິ ຈ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ກາຍານຸປສ຺ສີ’’ຕິ ທຸຕິຍໍ ກາຍຄ຺ຄຫຓໍ ອສມ຺ມິສ຺ສໂຕ ວວຕ຺ຖານຆນວິນິພ຺ໂຠຄາທິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເຕນ ນ ກາເຍ ເວທນານຸປສ຺ສີ ຈິຕ຺ຕຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວາ, ອຖ ໂຂ ກາຍານຸປສ຺ສີ ເອວາຕິ ກາຍສງ຺ຂາເຕ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ກາຍານຸປສ຺ສນາກາຣສ຺ເສວ ທສ຺ສເນນ ອສມ຺ມິສ຺ສໂຕ ວວຕ຺ຖານໍ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ນ ກາເຍ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄວິນິມຸຕ຺ຕເອກຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ, ນາປິ ເກສໂລມາທິວິນິມຸຕ຺ຕອິຕ຺ຖິປຸຣິສານຸປສ຺ສີ.

ໂຍປິ ເຈຕ຺ຖ ເກສໂລມາທິໂກ ຠູຕຸປາທາຍສມູຫສງ຺ຂາໂຕ ກາໂຍ, ຕຕ຺ຖປິ ນ ຠູຕຸປາທາຍວິນິມຸຕ຺ຕເອກຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ, ອຖ ໂຂ ຣຖສມ຺ຠາຣານຸປສ຺ສໂກ ວິຍ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄສມູຫານຸປສ຺ສີ, ນຄຣາວຍວານຸປສ຺ສໂກ ວິຍ ເກສໂລມາທິສມູຫານຸປສ຺ສີ, ກທລິກ຺ຂນ຺ຘປຕ຺ຕວຏ຺ຏິວິນິພ຺ຠຸຊ຺ຊໂກ ວິຍ ຣິຕ຺ຕມຸຏ຺ຐິວິນິເວຐໂກ ວິຍ ຈ ຠູຕຸປາທາຍສມູຫານຸປສ຺ສີ ເອວາຕິ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ສມູຫວເສເນວ ກາຍສງ຺ຂາຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂນ ທສ຺ສເນນ ຆນວິນິພ຺ໂຠໂຄ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ນ ເຫຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕສມູຫວິນິມຸຕ຺ໂຕ ກາໂຍ ວາ ອຎ຺ໂຎ ວາ ໂກຈິ ຘມ຺ໂມ ທິສ຺ສຕິ, ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມສມູຫມຕ຺ເຕ ເອວ ປນ ຕຖາ ຕຖາ ສຕ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ຍໍ ປສ຺ສຕິ ນ ຕໍ ທິຏ຺ຐໍ, ຍໍ ທິຏ຺ຐໍ ຕໍ ນ ປສ຺ສຕິ;

ອປສ຺ສໍ ພຊ຺ຌເຕ ມູຬ຺ໂຫ, ພຊ຺ຌມາໂນ ນ ມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໗໓; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໐໖; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໓໖; ມຫານິ. ອຏ຺ຐ. ໓);

ຆນວິນິພ຺ໂຠຄາທິທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອາທິສທ຺ເທນ ອຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍຎ຺ຫິ ເອຕສ຺ມິໍ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີເຍວ, ນ ອຎ຺ຎຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ.

ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ອນຸທກຠູຕາຍປິ ມຣີຈິຍາ ອຸທການຸປສ຺ສິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂານຕ຺ຕອສຸຠຠູເຕ ເອວ ອິມສ຺ມິໍ ກາເຍ ນິຈ຺ຈສຸຂອຕ຺ຕສຸຠຠາວານຸປສ຺ສີ, ອຖ ໂຂ ກາຍານຸປສ຺ສີ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂອນຕ຺ຕອສຸຠາກາຣສມູຫານຸປສ຺ສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຍ຺ວາຍໍ ມຫາສຕິປຏ຺ຐາເນ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໔ ອາທໂຍ) ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາທິຈຸຓ຺ຓິກຊາຕອຏ຺ຐິກປຣິໂຍສາໂນ ກາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂຍ ຈ ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຖວີກາຍໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສຕິ, ອາໂປກາຍໍ ເຕໂຊກາຍໍ ວາໂຍກາຍໍ ເກສກາຍໍ…ເປ… ອຏ຺ຐິມິຎ຺ຊກາຍ’’ນ຺ຕິ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ (ປຏິ. ມ. ໓.໓໔ ອາທໂຍ) ກາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ກາເຍ ອນຸປສ຺ສນໂຕ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອຖ ວາ ກາເຍ ອຫນ຺ຕິ ວາ ມມນ຺ຕິ ວາ ຄເຫຕພ຺ພສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອນນຸປສ຺ສນໂຕ, ຕສ຺ສ ປນ ເກສໂລມາທິກສ຺ສ ນານາຘມ຺ມສມູຫສ຺ສ ອນຸປສ຺ສນໂຕ ກາເຍ ເກສາທິຘມ຺ມສມູຫສງ຺ຂາເຕ ກາຍານຸປສ຺ສີຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອປິ ຈ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ກາເຍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສຕິ ໂນ ນິຈ຺ຈໂຕ’’ຕິອາທິນາ ອນຸກ຺ກເມນ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ (ປຏິ. ມ. ໓.໓໔ ອາທໂຍ) ອາຄຕນຍສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ເສວ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓາທິກສ຺ສ ອາກາຣສມູຫສງ຺ຂາຕສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ອນຸປສ຺ສນໂຕ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິຫຣາຫີຕິ ວຕ຺ຕາຫິ. ອາຕາປີຕິ ຕີສຸ ຠເວສຸ ກິເລເສ ອາຕາເປຕີຕິ ອາຕາໂປ, ໂສ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອາຕາປີ. ສມ຺ປຊາໂນຕິ ສມ຺ປຊຎ຺ຎສງ຺ຂາເຕນ ຎາເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສຕິມາຕິ ກາຍປຣິຄ຺ຄາຫິກາຍ ສຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອຍໍ ປນ ຍສ຺ມາ ສຕິຍາ ອາຣມ຺ມຓໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍ ອນຸປສ຺ສຕິ, ນ ຫິ ສຕິວິຣຫິຕາ ອນຸປສ຺ສນາ ອຕ຺ຖິ, ເຕເນວາຫ – ‘‘ສຕິຎ຺ຈ ຂ຺ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ພຕ຺ຖິກໍ ວທາມີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໓໔). ອນາຕາປິໂນ ຈ ອນ຺ໂຕ ສງ຺ໂກໂຈ ອນ຺ຕຣາຍກໂຣ ໂຫຕິ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ເຍສໍ ຘມ຺ມານໍ ອານຸຠາເວນ ຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອາຕາປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ວິເນຍ຺ຍາຕິ ຕທງ຺ຄວິນເຍນ ວາ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິນເຍນ ວາ ວິນຍິຕ຺ວາ. ໂລເກຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ກາເຍ. ກາໂຍ ຫິ ອິຘ ລຸຊ຺ຊນປລຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ໂລໂກຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອຠິຊ຺ຌາຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ, ໂທມນສ຺ສຄ຺ຄຫເຓນ ພ຺ຍາປາໂທ ຄຫິໂຕຕິ ນີວຣເຓສຸ ພລວຘມ຺ມທ຺ວຍປ຺ປຫານທສ຺ສເນນ ນີວຣຓປ຺ປຫານໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານສ຺ສ ປຫານງ຺ຄໍ ທສ຺ສິຕໍ. ‘‘ອາຕາປີ’’ຕິອາທິນາ ປນ ສມ຺ປໂຍຄງ຺ຄໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອາຕາປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສານໍ ສມໂຖ ອຸຊຸປຏິປກ຺ໂຂຕິ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສວິນໂຍ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ທີເປຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໕.໓໖໗). ເອກລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ຈຕຸນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານນ຺ຕິ ຍຖາ ວີຣິຍປຎ຺ຎາສມາຘິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານໍ ອິຊ຺ຌຕິ, ເອວໍ ເວທນາຈິຕ຺ຕຘມ຺ມານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານານິປິ ເຕຫິ ອິຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ຈຕຸສຕິປຏ຺ຐານສາຘເນ ອິເມສໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສຠາວເຠທາຠາວໂຕ ສມານລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ອິຕຣານິ ສຕິປຏ຺ຐານານິປິ ວຸຕ຺ຕານິ ເອວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໔. ອິທານິ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ຄຫິເຕສຸ ສພ຺ເພສໍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມານໍ ຄຫິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂພຘງ຺ຄມາຕິ ໂພຘໍ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ໂພຘງ຺ຄມາ. ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂພຘສ຺ສ ປກ຺ເຂ ຠວາຕິ ໂພຘິປກ຺ຂິຍາ. ເນຍ຺ຍານິກລກ຺ຂເຓນາຕິ ເອຕ຺ຖ ນິມິຕ຺ຕໂຕ ປວຕ຺ຕໂຕ ຈ ວຸຏ຺ຐານໍ ນິຍ຺ຍານໍ, ນິຍ຺ຍາເນ ນິຍຸຕ຺ຕາຕິ ເນຍ຺ຍານິກາ, ຍຖາ ໂທວາຣິໂກຕິ. ນິຍ຺ຍານສງ຺ຂາຕໍ ວາ ຜລໍ ອຣຫນ຺ຕີຕິ ເນຍ຺ຍານິກາ. ນິຍ຺ຍານໍ ປໂຍຊນໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ວາ ເນຍ຺ຍານິກາ. ‘‘ນິຍ຺ຍານິກາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຕຕ຺ຖ ນິຍ຺ຍານໍ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ນິຍ຺ຍານິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ນິຍ຺ຍານິຍາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຕສ຺ສ ນິຍ຺ຍນ຺ຕີຕິ ນິຍ຺ຍານິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ນິຍ຺ຍານິກລກ຺ຂເຓນາຕິ ນິຍ຺ຍານິກສຠາເວນ.

ເອວໍ ອກຸສລາປິ ຘມ຺ມາຕິ ຍຖາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ເອກລກ຺ຂຓຠາເວນ ນິທ຺ຘາຣິຕາ, ເອວໍ ອກຸສລາປິ ຘມ຺ມາ ເອກລກ຺ຂຓຏ຺ເຐນ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພາ. ກຖໍ? ປຫາເນກຏ຺ຐຕາວເສນາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຫານໍ ອພ຺ຠຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອິທານິ ຕໍ ປຫານໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກາຍານຸປສ຺ສນາທີສຸ ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ຠາວິຍມາເນສຸ ອສຸເຠ ສຸຠນ຺ຕິອາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວິປລ຺ລາສາ ປຫີຍນ຺ຕິ, ກພຬີກາຣາຫາຣາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາຣາ ຈສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສໍ ປຣິຊານນສ຺ສ ປຣິພນ຺ຘິໂນ ກາມຣາຄາທໂຍ ພ຺ຍນ຺ຕີກຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ກສ຺ມາ? ເຕຫິ ປຫາຕພ຺ພຠາເວນ ເອກລກ຺ຂຓຕ຺ຕາຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ເອວໍ ອກຸສລາປິ ຘມ຺ມາ ເອກລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ປຫານໍ ອພ຺ຠຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອິທານິ ອຎ຺ເຎນປິ ປຣິຍາເຍນ ລກ຺ຂຓຫາຣສ຺ສ ອຸທາຫຣຓານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຕ຺ຖ ວາ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ສໍ ເທສນາຍໍ. ວາ-ສທ຺ໂທ ວິກປ຺ປຕ຺ໂຖ. ປນາຕິ ປທປູຣໂຓ. ຣູປິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ຣຸປ຺ປນສຠາວໍ ອຏ຺ຐວິຘໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ສໍ ເທສນາຍໍ. ຣູປຘາຕູຕິ ຣຸປ຺ປນສຠາວາ ທສ ຘາຕຸໂຍ. ຣູປາຍຕນນ຺ຕິ ຣຸປ຺ປນສຠາວໍ ທສາຍຕນໍ, ຣູປີນິ ທສາຍຕນານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂເຓນ ເອກລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ອິມານິ ເທສິຕານີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເທສິຕໍ ຕຕ຺ຖ ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສຸຂເວທນາຠາເວນ ເອກລກ຺ຂຓຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ ຈ ອຣິຍສຈ຺ຈນ຺ຕິ ອິທໍ ອກຸສລສ຺ສ ໂສມນສ຺ສສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ສາສວກຸສລສ຺ສາປິ ວເສນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ເອວ. ສພ຺ໂພ ຈ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ເທສິໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອວິຊ຺ຊານຸສຍິຕຕ຺ຕາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ອວິຊ຺ຊານຸສໂຍ ອນຸເສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໕). ຕຖາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ຫິ ເວທນາຍ ອວິຊ຺ຊາ ອນຸເສຕີ’’ຕິ. ເອເຕນ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາເວທນາຄ຺ຄຫເຓນ ອວິຊ຺ຊາ ຄຫິຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສຕິ ຈ ອວິຊ຺ຊາຄ຺ຄຫເຓ ສພ຺ໂພ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ເທສິໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ໂທ ພ຺ຍຕິເຣກຕ຺ໂຖ, ເຕນ ໂສ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ອນຸໂລມປຏິໂລມວເສນ ທຸວິໂຘຕິ ອິມໍ ວກ຺ຂມານວິເສສໍ ໂຊເຕຕິ. ເຕສຸ ອນຸໂລມໂຕ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ຍຖາທສ຺ສິໂຕ ສຣາຄສໂທສສໂມຫສໍກິເລສປກ຺ເຂນ ຫາຕພ຺ໂພຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ປຏິໂລມໂຕ ປນ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ໂຍ ‘‘ອວິຊ຺ຊາຍຕ຺ເວວ ອເສສວິຣາຄນິໂຣຘາ’’ຕິອາທິນາ ປາຬິຍໍ (ມ. ນິ. ໓.໑໒໖; ມຫາວ. ໑) ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ວີຕຣາຄວີຕໂທສວີຕໂມຫອຣິຍຘມ຺ເມຫິ ຫາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິທານິ ເອກລກ຺ຂຓຕາວິຠາວເນນ ລກ຺ຂຓຫາຣໂຍຊນາຍ ນຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອວໍ ເຍ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກິຈ຺ຈໂຕຕິ ປຖວີອາທີນໍ ຜສ຺ສາທີນຎ຺ຈ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ສນ຺ຘາຣຓສງ຺ຆຏ຺ຏນາທິກິຈ຺ຈໂຕ, ເຕສໍ ເຕສໍ ວາ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມານໍ ຕໍຕໍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວສງ຺ຂາຕກິຈ຺ຈໂຕ. ລກ຺ຂຓໂຕຕິ ກກ຺ຂຬຜຸສນາທິສຠາວໂຕ. ສາມຎ຺ຎໂຕຕິ ຣຸປ຺ປນນມນາທິໂຕ ອນິຈ຺ຈຕາທິໂຕ ຂນ຺ຘາຍຕນາທິໂຕ ຈ. ຈຸຕູປປາຕໂຕຕິ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ຠງ຺ຄໂຕ ອຸປ຺ປາທໂຕ ຈ, ສມານນິໂຣຘໂຕ ສມານຸປ຺ປາທໂຕ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສຫຈຣຓໍ ສມານເຫຕຸຕາ ສມານຜລຕາ ສມານຠູມິຕາ ສມານວິສຍຕາ ສມານາຣມ຺ມຓຕາຕິ ເອວມາທໂຍປິ ຈ-ສທ຺ເທນ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ລກ຺ຂຓຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.