໒. ວິຈຍຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໑໑. ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ວິຈໂຍ ຫາໂຣຕິອາທິ ວິຈຍຫາຣວິຠງ຺ໂຄ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ອປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນາ – ກິໍ ວິຈິນຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ວິຈິນຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ວິຈຍສທ຺ທສ຺ສ ກຕ຺ຕຸນິທ຺ເທສຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ກິນ຺ຕິ ປນຕ຺ຖສ຺ສ ຫາຣສ຺ສ ວິສໂຍ ປຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ຕໍ ຕສ຺ສ ວິສຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປທໍ ວິຈິນຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປທໍ ວິຈິນຕີຕິ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ນິຄມນາ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພໍ ປທໍ ວິຈິນຕິ. ອຍຎ຺ຈ ວິຈໂຍ ທຸວິໂຘ ສທ຺ທໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ. ເຕສຸ ‘‘ອິທໍ ນາມປທໍ, ອິທໍ ອາຂ຺ຍາຕປທໍ, ອິທໍ ອຸປສຄ຺ຄປທໍ, ອິທໍ ນິປາຕປທໍ, ອິທໍ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໍ, ອິທໍ ປຸຣິສລິງ຺ຄໍ, ອິທໍ ນປຸໍສກລິງ຺ຄໍ, ອິທໍ ອຕີຕກາລໍ, ອິທໍ ອນາຄຕກາລໍ, ອິທໍ ວຕ຺ຕມານກາລໍ, ອິທໍ ກຕ຺ຕຸສາຘນໍ, ອິທໍ ກຣຓສາຘນໍ, ອິທໍ ກມ຺ມສາຘນໍ, ອິທໍ ອຘິກຣຓສາຘນໍ, ອິທໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ, ອິທໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ຍາວ ອິທໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ, ອິທໍ ເອກວຈນໍ, ອິທໍ ອເນກວຈນ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທິວິຠາຄວຈນໍ, ອຍໍ ສທ຺ທໂຕ ປທວິຈໂຍ. ໂສ ປນາຍໍ ປທວິຈໂຍ ອວິປຣີຕສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິສລ຺ລກ຺ຂເຓເນວ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ວິຈໂຍ ເຕນ ເຕນ ປເທນ ວຕ຺ຕພ຺ພອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາ. ສເຈ ປນ ປທໍ ປຸຈ຺ຉາທິວເສນ ປວຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ປຸຈ຺ຉາທິຠາໂວ ວິເຈຕພ຺ໂພຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຎ຺ຫໍ ວິຈິນຕີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຍສ຺ມາ ຈ ສພ຺ໂພ ເທສນາຫາໂຣ ວິຈຍຫາຣສ຺ສ ວິສໂຍ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິຈໂຍຕິ ກຕ຺ວາ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອສ຺ສາທໍ ວິຈິນຕີ’’ຕິອາທິ. ຍສ຺ມາ ປນ ອນຸຄີຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອນຸຣູປາ ຄີຕິ ອນຸຄີຕີຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ອິຈ຺ຉິໂຕ, ຕສ຺ມາ ວິຈິຍມານສ຺ສ ສຸຕ຺ຕປທສ຺ສ ອນຸຣູປໂຕ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣປທານິປິ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ວາ ປທຸທ຺ຘາຣວເສນ ວາ ອາເນຕ຺ວາ ວິເຈຕພ຺ພານີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສພ຺ເພ ນວ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ວິຈິນຕີ’’ຕິ ອາຫ. ນວ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕຕິ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິເກ ນວ ສຸຕ຺ເຕ, ຍຖາສມ຺ຠວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຍໍ ວິຈຍຫາຣສ຺ສ ປທຕ຺ຖນິທ຺ເທໂສ.

ເອວໍ ນິທ຺ເທສວາເຣ ວິຈຍຫາໂຣ ສງ຺ເຂປໂຕ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ຕໍ ວິຠາເຄນ ນິທ຺ທິສິຕ຺ວາ ປຏິນິທ຺ເທສວເສນ ວິຠຊນ຺ໂຕ ຍສ຺ມາ ປທວິຈໂຍ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸປທໍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພຕາຍ ອຕິຠາຣິໂກ ນ ສຸກໂຣ ຈາຕິ ຕໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈເຍ ຕາວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ກິໍ ຠເວ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ກິໍ ຠເວຕິ ເຍນ ປກາເຣນ ໂສ ວິຈໂຍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ໂພ, ຕໍ ປກາຣຊາຕໍ ກິໍ ຠເວ, ກີທິສໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຍຖາ ກິໍ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ປຸນ ຍຖາຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ອາຍສ຺ມາຕິ ປິຍວຈນໍ ອຊິໂຕຕິ ພາວຣີພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຣິຈາຣກຠູຕານໍ ໂສຬສນ຺ນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ. ປາຣາຍເນຕິ ປາຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິພ຺ພານໍ, ຕສ຺ສ ອຘິຄມູປາຍເທສນຕ຺ຕາ ກິຎ຺ຈາປິ ສພ຺ພໍ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ‘‘ປາຣາຍນ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ, ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ ປນ ວຕ຺ຖຸຄາຖານຸຄີຕິຄາຖາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຊິຕສຸຕ຺ຕາທີນໍ (ສຸ. ນິ. ໑໐໓໘ ອາທໂຍ; ຈູຬນິ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉາ ໕໗ ອາທໂຍ, ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໑ ອາທໂຍ) ໂສຬສນ຺ນໍ ສຸຕ຺ຕານໍ ອິທໍ ນາມໍ ກຕນ຺ຕິ ເຕສຎ຺ເຎວ ປາຣາຍນສມຎ຺ຎາຕິ ອາຫ ‘‘ປາຣາຍເນ’’ຕິ. ເກຈິ ‘‘ປາຣາຍນິໂກ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ. ເຕ ກິຣ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊູປຄມນໂຕ ປຸພ຺ເພ ປາຣາຍນໍ ອຘີຍນ຺ຕາ ວິຈຣິໍສຸ. ຕສ຺ມາ ອຍມ຺ປິ ປາຣາຍນໍ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ປາຣາຍນິໂກຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ປຸຈ຺ຉານິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຕີຕາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ປຸຈ຺ຉນາກາຣໍ ປນ ພຸທ຺ຘິຍໍ ວິປຣິວຕ຺ຕມານໍ ກຕ຺ວາ ເອວມາຫ.

ປຸຈ຺ຉາ ຈ ນາເມສາ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຸຈ຺ຉາ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓີຍາ ວິຠຊ຺ຊພ຺ຍາກຣຓີຍາ ປຏິປຸຈ຺ຉາພ຺ຍາກຣຓີຍາ ຐປນີຍາ ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານາ ສຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານາຕິ ອເນກວິຘາ. ຕສ຺ມາ ‘‘ກິມຍໍ ປຸຈ຺ຉາ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາ’’ຕິອາທິນາ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ປຸຈ຺ຉາ ວິເຈຕພ຺ພາ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ ປຸຈ຺ຉາວິຠາໂຄ, ເອວໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຠາໂຄປິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈເຍ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ປຸຈ຺ຉາສຠາເຄນ ຫິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ. ອິຘ ປນ ວິມຕິຈ຺ເຉທນໍ ສຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉໍ ອຸທາຫຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວິຈຍນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເກນສ຺ສຸ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ເກນາຕິ ກຕ຺ຕຣິ ກຣຓວຈນໍ. ສູຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ສູຕິ ວາ ສໍສເຍ ນິປາໂຕ, ເຕນສ຺ສ ປຎ຺ຫສ຺ສ ວິມຕິຈ຺ເຉທນປຸຈ຺ຉາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ນິວຸໂຕຕິ ປຏິຈ຺ຉາທິໂຕ. ໂລໂກຕິ ສຕ຺ຕໂລໂກ. ອິຈ຺ຈາຍສ຺ມາ ອຊິໂຕຕິ ສງ຺ຄີຕິກາຣກວຈນໍ. ນປ຺ປກາສຕີຕິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ກິສ຺ສາຠິເລປນໍ ພ຺ຣູສີຕິ ກິໍ ອສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ອຠິເລປນໍ ວທສິ. ‘‘ກິໍ ສ຺ວາຠິເລປນ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ຕສ຺ສ ກິໍ ສຸ ອຠິເລປນນ຺ຕິ ປທວິຠາໂຄ.

ປທານີຕິ ປຊ຺ຊຕິ ເອເຕຫິ ອຕ຺ໂຖຕິ ປທານິ, ວາກ຺ຍານິ. ປຸຈ຺ຉິຕານີຕິ ປຸຈ຺ຉາຠາເວນ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອໂກ ປຎ຺ໂຫຕິ ຍທິປິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານິ ປຸຈ຺ຉນວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ, ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິໂຕ ປນ ອຕ຺ໂຖ ເອໂກ ເອວາຕິ ‘‘ເອໂກ ປຎ຺ໂຫ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ເອກວຕ຺ຖຸປຣິຄ຺ຄຫາ’’ຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ກິຎ຺ຈາປິ ນິວາຣຓອປ຺ປກາສນອຠິເລປນມຫາຠຍສງ຺ຂາຕາ ປຸຈ຺ຉາຍ ຄຫິຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເອເຕ ອຕ຺ຖາ, ເຕ ປເນກໍ ໂລກໍ ປຕິຄຸຓຠູຕາ, ໂລໂກ ປຘານຠາເວນ ຄຫິໂຕຕິ ຕພ຺ພເສນ ເອໂກວາຍໍ ປຎ຺ໂຫຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ໂລກາຘິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ໂກ ປນ ໂສ ໂລໂກຕິ? ອາຫ ‘‘ໂລໂກ ຕິວິໂຘ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ຣາຄາທິກິເລສພຫຸລຕາຍ ກາມາວຈຣສຕ຺ຕາ ກິເລສໂລໂກ. ຌານາຠິຎ຺ຎາປຣິພຸທ຺ຘິຍາ ຣູປາວຈຣສຕ຺ຕາ ຠວໂລໂກ. ອາເນຎ຺ຊສມາຘິພຫຸລຕາຍ ວິສທິນ຺ທ຺ຣິຍຕ຺ຕາ ອຣູປາວຈຣສຕ຺ຕາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໂລໂກ. ອຖ ວາ ກິລິສ຺ສນໍ ກິເລໂສ, ວິປາກທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ທຸກ຺ຂພຫຸລຕາຍ ອປາເຍສຸ ສຕ຺ຕາ ກິເລສໂລໂກ. ຕທຎ຺ເຎ ສຕ຺ຕາ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວຠາວໂຕ ຠວໂລໂກ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈເກຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ສຕ຺ຕາ, ໂສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໂລໂກຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຣິຍາປນ຺ນຘມ຺ມວເສນ ໂລກສມຎ຺ຎາຕິ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລາ ອິຘ ນ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ.

ອວິຊ຺ຊາຍ ນິວຸໂຕ ໂລໂກຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕນ ອນ຺ຘກາເຣນ ວິຍ ຣຖຆຏາທິຘມ຺ມສຠາວປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນລກ຺ຂຓາຍ ອວິຊ຺ຊາຍ ນິວຸໂຕ ປຏິຈ຺ຉາທິໂຕ ໂລໂກ. ວິວິຈ຺ຉາຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາເຫຕຸ. ‘‘ວິວິຈ຺ຉາ ມຈ຺ຉຣິຍ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຄເຫ ວຸຕ຺ຕໍ. ປມາທາຕິ ປມາທເຫຕຸ. ຊປ຺ປາຠິເລປນນ຺ຕິ ຊປ຺ປາ ຕຓ຺ຫາ ອສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ມກ຺ກຏາເລໂປ ວິຍ ມກ຺ກຏສ຺ສ ອຠິເລປນໍ ສິເລໂສຕິ ພ຺ຣູມິ. ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຊາຕິອາທິກໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຍໍ ປທຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ປາຬິຍາ ເອວ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານິ ປຸຈ຺ຉາຄາຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕານິ ‘‘ອິເມຫີ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຄາຖາຍໍ ວຸຕ຺ເຕຫິ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ປເທຫິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕານິ. ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຐມ’’ນ຺ຕິອາທິໍ. ເຕນ ຍຖາກ຺ກມໍ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ເວທິຕພ຺ພານີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອິທານິ ຕໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ປຸຈ຺ຉໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຎ຺ຈ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ຄາຖາຍ ຈ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ເກນສ຺ສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ນີວຣເຓຫີ’’ຕິ ປເທນ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອວິຊ຺ຊານີວຣຓາ ຫິ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິອາທິນາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣທສ຺ສເນນ ອິມສ຺ມິໍ ປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈເຍ ອນຸຄີຕິວິຈຍໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ປຣິຍາຍໂຕຕິ ກາຣຓໂຕ. ນີວຣຓສງ຺ຂາຕານໍ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທີນມ຺ປິ ກາຣຓຠາວໂຕ ປຏິຈ຺ຉາທນຠາວໂຕ ຈ ເອກໍເຍວ ນີວຣຓໍ ວທາມິ, ນ ປນ ອຎ຺ເຎສໍ ນີວຣຓສຠາວານໍ ອຠາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ຈ ອວິຊ຺ຊາຍ ສຕິ ນີວຣຓານໍ ຠາໂວ, ເອວໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ອສຕິ ນ ສນ຺ຕິ ນີວຣຓານີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສພ຺ພໂສ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເຕນາຕິ ‘‘ອວິຊ຺ຊາຍ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ ປເທນ. ປຐມສ຺ສ ປທສ຺ສາຕິ ‘‘ເກນສ຺ສຸ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ ປທສ຺ສ. ຍຸຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊິຕາ, ອນຸຣູປາຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ປຸຈ຺ຉານຸຣູປຕາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນສ຺ສ ທສ຺ສິຕາຕິ ປຸພ຺ພາປຣວິຈໂຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ນີວຣເຓຫິ ນິວຸໂຕ’’ຕິອາທິນາ ວິວິຈ຺ຉາປມາທານໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ປຈ຺ຈຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ນິວຸໂຕ ເອວ ຫິ ນປ຺ປກາສຕິ. ວິວິຈ຺ຉາຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ວິວິຈ຺ຉາ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ປທສິທ຺ຘິ – ຍຖາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂຍ ‘‘ນິຈ຺ຈໍ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເອກໍສຄ຺ຄາຫຠາເວນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ນ ເອວມຍໍ. ອຍໍ ປນ ອເນກໍສຄ຺ຄາຫຠາວໂຕ ‘‘ນິຈ຺ຈໍ ນຸ ໂຂ ອນິຈ຺ຈໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິອາທິນາ ວິວິຘໍ ວິຣຸທ຺ຘໍ ວາ ອິຈ຺ຉຕິ ເອສຕີຕິ ວິວິຈ຺ຉາຕິ. ‘‘ໂສ ວິຈິກິຈ຺ຉນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ອປ຺ປກາສນສ຺ສ ວິວິຈ຺ຉາປມາທານໍ ກາຣຓຠາວໍ ວິວຣຕິ. ສຸກ຺ເກ ຘມ຺ເມ ນ ອຸປ຺ປາທິຍຕີຕິ ນ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕຕິ. ນປ຺ປກາສນ຺ຕີຕິ ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອນຸປ຺ປາທິຍມານາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ປກາສໍ ໂລເກ ອຠິຎ຺ຎາຕໍ ນ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິລິມ຺ປຕີຕິ ມກ຺ກຏາເລໂປ ວິຍ ມກ຺ກຏໍ ທາຣຸສິລາທີສຸ ປຸຣິສໍ ຣູປາທິວິສເຍ ອລ຺ລີຍາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາສຕ຺ຕິພຫຸລສ຺ສາຕິ ອາສງ຺ຄພຫຸລສ຺ສ. ເອວໍ ອຠິຊປ຺ປາຕິ ກຣິຕ຺ວາຕິ ເອວໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານຏ຺ຐາຍິນີຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ. ໂລໂກ ອຠິລິຕ຺ໂຕ ສິເລເສນ ມກ຺ຂິໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຠາຍຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ຠຍໍ. ມຫນ຺ຕໍ ຠຍໍ ມຫພ຺ຠຍໍ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ທຸກ຺ຂມສ຺ສ ມຫພ຺ຠຍ’’ນ຺ຕິ. ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂເມວ ວິຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕິສ຺ໂສ ທຸກ຺ຂຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂອຘໂສຕິ ກທາຈິ ອຕ຺ຕູປກ຺ກມມູລາຍ ກທາຈິ ປຣູປກ຺ກມມູລາຍາຕິອາທິນາ ວິຠາເຄນ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາຍ ມຸຈ຺ຈນກາ ວິເສເສນ ຣູປາວຈຣາ. ຕຖາຕິ ໂອຘໂສ ກທາຈິ ກຣຫຈີຕິ ເອວໍ ອາກຑ຺ຒຕິ. ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂຕາຍ ມຸຈ຺ຈນກາ ອຸເປກ຺ຂາສມາປຕ຺ຕິພຫຸລາ ວິເສເສນ ອຣູປາວຈຣສຕ຺ຕາ. ອປ຺ປາພາຘາຕິ ປທໍ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາຍ ມຸຈ຺ຈນສ຺ສ ກາຣຓວຈນໍ. ທີຆາຍຸກາຕິ ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂຕາຍ. ອຣູປເທວາ ຫິ ໂລເກ ວິເສສໂຕ ທີຆາຍຸກາຕິ. ອິທຎ຺ຈ ມຸຈ຺ຈນມຈ຺ຈນ຺ຕິກໍ. ຍສ຺ມາ ຈ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາປິ ສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ ອນິຈ຺ຈຕາທິສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂສຠາວາ ເອວ, ຕສ຺ມາ ຍໂຕ ມຸຈ຺ຈນມຈ຺ຈນ຺ຕິກໍ, ຕໍ ອນວເສສປຣິຍາທານວເສນ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາຍ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ອຸປາທິຍຕີຕິ ອຸປາທິ, ວິປາກກ຺ຂນ຺ຘາ ກຏຕ຺ຕາ ຈ ຣູປໍ. ອຸປາທິສ຺ສ ເສສໍ ອຸປາທິເສສໍ, ຕໍ ນຕ຺ຖິ ເອຕິສ຺ສາຕິ ອນຸປາທິເສສາ, ນິພ຺ພານຘາຕຸ, ຕາຍ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ, ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕລກ຺ຂເຓ ຈາຍໍ ກຣຓນິທ຺ເທໂສ. ນິພ຺ພານຘາຕູຕິ ຈ ນິພ຺ພາຍນມຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ສກລໂລກພ຺ຍາປິນີ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິນີ ຈ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາ, ຕສ຺ມາ. ໂລກສ຺ສາຕິ ສມ຺ພນ຺ເຘ ສາມິວຈນໍ. ເຕນ ‘‘ທຸກ຺ຂມສ຺ສາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ໂລກສ຺ສ ນີວຣຓາທີນິ ອຊານນ຺ເຕນ, ສມຍນ຺ຕຣປຣິຈເຍນ ວາ ຕຕ຺ຖ ສໍສຍປກ຺ຂນ຺ເທນ ເອກໍເສເນວ ພ຺ຍາກາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານາ ປຸຈ຺ຉາ ກຕາ, ສາ ຈ ອຊານນສ຺ສ, ສໍສຍສ຺ສ ວາ ນີວຣຓາທິວິສຍຕາຍ ຈຕຸພ຺ພິຘາ. ປາຬິຍໍ ປນ ນີວຣຓາທີນໍ ໂລໂກ ອາຘາຣຠາເວນ ຄາຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເອໂກ ປຎ຺ໂຫຕິ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ປຸຈ຺ຉາວິຈໂຍ. ວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈໂຍປິ ອທິຏ຺ຐໂຊຕິນີ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ ວິມຕິຈ຺ເຉທິນີ ຈາຕິອາທິນາ ປຸຈ຺ຉາວິຈເຍ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ເອກາຘາຣໍ ປຸຈ຺ຉໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອເນກາຘາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສວນ຺ຕິ ສພ຺ພຘີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສວນ຺ຕີຕິ ສນ຺ທນ຺ຕິ. ສພ຺ພຘີຕິ ສພ຺ເພສຸ ຣູປາທີສຸ ອາຍຕເນສຸ. ໂສຕາຕິ ຕຓ຺ຫາທິໂສຕາ. ກິໍ ນິວາຣຓນ຺ຕິ ເຕສໍ ກິໍ ອາວຣຓໍ ກາ ຣກ຺ຂາ. ສໍວຣໍ ພ຺ຣູຫີຕິ ຕໍ ເນສໍ ນີວຣຓສງ຺ຂາຕໍ ສໍວຣໍ ກເຖຫິ. ເກນ ໂສຕາ ປິຘີຍເຣຕິ ເກນ ຘມ຺ເມນ ຕຓ຺ຫາທິໂສຕາ ປິຘິຍ຺ຍນ຺ຕິ ປຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ປທຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ປາຬິວເສເນວ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ເຕ ທ຺ເວ ປຎ຺ຫາຕິ ຍທິປິ ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ ປຸຈ຺ຉາວເສນ ປວຕ຺ຕາຍ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ວາກ຺ຍານິ. ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິຕສ຺ສ ປນ ອຕ຺ຖສ຺ສ ທຸວິຘຕ຺ຕາ ເຕ ທ຺ເວ ປຎ຺ຫາ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ‘‘ອິເມຫິ ພຫ຺ວາຘິວຈເນນ ປຸຈ຺ຉິຕາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ອິເມ ເອຕາຍ ຄາຖາຍ ຄຫິຕາ ອຕ຺ຖາ ຍສ຺ມາ ພຫູນິ ອຘິກິຈ຺ຈ ປວຕ຺ຕວຈເນນ ປຸຈ຺ຉິຕາ, ຕສ຺ມາ ເຕ ທ຺ເວ ປຎ຺ຫາຕິ. ເອກໂຕ ອຸປຣິ ພຫູຕິ ຫິ ສາສນໂວຫາໂຣ, ຕເມວ ປຸຈ຺ຉາຍ ທຸວິຘຕ຺ຖວິສຍຕໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍາຫິ ຎາຕິພ຺ຍສນາທິສງ຺ຂາຕາຫິ ປາຓວຘາທີຫິ ເອວ ວາ ທຸຄ຺ຄຕິເຫຕຸຠູຕາຫິ ອາປທາຫິ ສມໍ ສຫ, ສພ຺ພຖາ ວາ ອຍໍ ໂລໂກ ອາປນ຺ໂນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຏ. ຕໍນິມິຕ຺ເຕຫິ ທສຫິ ກິເລສວຕ຺ຖູຫິ ສໍກິລິຏ຺ໂຐ ຈ, ຕສ຺ສ ຕໍ ອາປນ຺ນາກາຣໍ ສໍກິລິຏ຺ຐາກາຣຎ຺ຈ ພຸທ຺ຘິຍໍ ກຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ເອວໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ເອວໍ ສໍກິລິຏ຺ຐສ຺ສາ’’ຕິ. ໂວທາຍຕິ ສຸຊ຺ຌຕິ ເອເຕນາຕິ ໂວທານໍ, ສມຖວິປສ຺ສນາ. ວຸຏ຺ຐາຕິ ເອເຕນ ນິມິຕ຺ຕໂຕ ປວຕ຺ຕໂຕ ຈາຕິ ວຸຏ຺ຐານໍ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ.

ອສມາຫິຕສ຺ສາຕິ ນານາຣມ຺ມເຓສຸ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ສວນ຺ຕີຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອຠິຊ຺ຌາຕິອາທິ ອສມາຘານເຫຕຸທສ຺ສນໍ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ເອວໍ ອສມາຫິຕສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາຫ ຠຄວາ’’ຕິອາທິນາ ອິຘາປິ ອນຸຄີຕິວິຈຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ໂສຕານໍ ສວນໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອນຸໂຣຘວເສເນວາຕິ ອາຫ – ‘‘ສວຕິ ມນາປິເກສຸ ຣູເປສູ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຈກ຺ຂາທໂຍ ໂສຕານໍ ທ຺ວາຣຠາເວນ ປວຕ຺ຕມານາ ອຸປຈາຣວເສນ ສຍໍ ສວນ຺ຕາ ວິຍ ວຸຕ຺ຕາ. ອິຕີຕິ ເອວໍ. ສພ຺ພາຕິ ສພ຺ພສ຺ມາ. ສພ຺ພຖາຕິ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນ. ອິທໍ ໂວທານນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ປຣິຍຸຏ຺ຐານວິຆາຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຫານໍ ໂວທານໍ.

ວິສ຺ສຊ຺ຊນຄາຖາຍ ສຕິ ເຕສໍ ນິວາຣຓນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສຕິ ກຸສລາກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຄຕິໂຍ ສມນ຺ເວສມານາ ເຕສໍ ໂສຕານໍ ນິວາຣຓນ຺ຕິ. ໂສຕານໍ ສໍວຣໍ ພ຺ຣູມີຕິ ຕເມວ ສຕິໍ ໂສຕານໍ ສໍວຣໍ ພ຺ຣູມິ. ປຎ຺ຎາເຍເຕ ປິຘີຍເຣຕິ ຣູປາທີສຸ ອນິຈ຺ຈຕາທິປຏິເວຘສາຘິກາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ເອເຕ ໂສຕາ ສພ຺ພໂສ ປິຘິຍ຺ຍນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ອປ຺ປທານວເສນ ສມຸຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນາວິຎ຺ຉຕີຕິ ອຠິຊ຺ຌາທິປ຺ປວຕ຺ຕິທ຺ວາຣຠາເວນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ, ປຸຄ຺ຄລໍ ວາ ນາກຑ຺ຒຕິ. ອນຸສຍປ຺ປຫານໍ ອິຘ ປິຘານໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ປຎ຺ຎາຍ ອນຸສຍາ ປຫີຍນ຺ຕີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ອນຸສຍນິມິຕ຺ຕໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ອນຸສຍາຠາເວ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸສເຍສູ’’ຕິອາທິ. ອິທານິ ຕເມວຕ຺ຖໍ ອຸປມາຍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ຕໍ ຍຖາ ຂນ຺ຘວນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອຕ຺ຖາປິ ໂສຕານໍ ນິວາຣຓສງ຺ຂາຕໍ ສໍວຣໍ ປິຘານຎ຺ຈ ອຊານນ຺ເຕນ ຕຕ຺ຖ ວາ ສໍສຍິເຕນ ເອກໍສິກຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານາ ປຸຈ຺ຉາ ກຕາຕິ ອິຘ ປຸຈ຺ຉາວິຈໂຍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈໂຍ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ເຍນ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ເກນສ຺ສຸ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ ຄາຖາຍ (ສຸ. ນິ. ໑໐໓໘; ຈູຬນິ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉາ ໕໗, ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໑; ເນຕ຺ຕິ. ໔໕) ສຕິປິ ນິວາຣຓາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຠາເວ ເອໂກ ປຎ຺ໂຫຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ຕາວ ໂສຕານໍເຍວ ສໍວໂຣ ປິຘານຎ຺ຈ ປຸຈ຺ຉິຕນ຺ຕິ ໂສເຕ ເອກຕ຺ຖວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉາຍ ເອກາຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ເອໂກ ປຎ຺ໂຫຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ໂສຕານໍ ວາ ພຫຸຠາວໂຕ ພຫູຕິ ຍຕ຺ຕກາ ໂສຕາ, ຕຕ຺ຕກາ ປຎ຺ຫາຕິ. ເຍນ ປນ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ສວນ຺ຕິ ສພ຺ພຘິ ໂສຕາ’’ຕິ ຄາຖາຍໍ (ສຸ. ນິ. ໑໐໔໐; ຈູຬນິ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉາ ໕໙, ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໓; ເນຕ຺ຕິ. ໔໕) ໂສເຕ ອນາມສິຕ຺ວາ ສໍວຣປິຘານານໍ ວເສນ ‘‘ທ຺ເວ ປຎ຺ຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ປຐມຄາຖາຍໍ ສຕິປິ ນິວາຣຓາທີນໍ ໂລກາຘາຣຠາເວ ໂລກໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ນິວາຣຓາທີນໍ ວິຠາເຄນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ຫາຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍໍ ນໂຍ ທສ຺ສິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອິທານິ ຍສ຺ມາ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນ ເກວລໍ ປຸພ຺ເພ ອຕ຺ຕນາ ຣຈິຕນິຍາເມເນວ ປຸຈ຺ຉຕິ, ອຖ ໂຂ ເທສນາກາເລ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາປິ ປຸຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ອນຸສນ຺ຘິໍ ປຸຈ຺ຉາຍ ວິເຈຕພ຺ພາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍານິ ໂສຕານີ’’ຕິ ຄາຖາຍ ອນນ຺ຕຣໍ ‘‘ປຎ຺ຎາ ເຈວ ສຕິ ຈາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍາຍໍ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ, ຍາ ຈ ສຕິ ຍຎ຺ຈ ຕທວເສສໍ ນາມຣູປໍ, ເອຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ກຕ຺ຖ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ເອຕໍ ເມ ປຸຏ຺ໂຐ ປພ຺ຣູຫີຕິ.

ວິສ຺ສຊ຺ຊນຄາຖາຍໍ ປນສ຺ສ ຍສ຺ມາ ປຎ຺ຎາສຕິໂຍ ນາເມເນວ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕາ ວິສຸໍ ນ ວຸຕ຺ຕາ. ອຍຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍໍ ມໍ ຕ຺ວໍ, ອຊິຕ, ເອຕໍ ປຎ຺ຫໍ ອປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກຕ຺ເຖຕໍ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ອນນ຺ຕຣຄາຖາຍໍ (ສຸ. ນິ. ໑໐໔໒; ຈູຬນິ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉາ ໖໑, ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໕; ເນຕ຺ຕິ. ໑໑, ໔໕), ຍຕ຺ຖ ຕໍ ອເສສໍ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕໍ ເຕ ວທາມິ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຫິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິໂຣເຘນ ສເຫວ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ເອຕ຺ເຖຕໍ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕິ, ເອຕ຺ເຖວ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິໂຣເຘນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ເອຕໍ ວິຎ຺ຎາຓນິໂຣຘໍ ຕສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ນາຕິວຕ຺ຕຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ. ອຍໍ ປຎ຺ເຫ ອນຸສນ຺ຘິໍ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ອນນ຺ຕຣຄາຖາຍໍ ໂສຕານໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານານຸສຍປ຺ປຫານກິຈ຺ເຈນ ສທ຺ຘິໍ ສຕິ ປຎ຺ຎາ ຈ ວຸຕ຺ຕາ, ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຕປ຺ປຫາເນ ປຎ຺ຎາສຕີສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີສຸ ຕາສໍ ສນ຺ນິສ຺ສເຍນ ນາມຣູເປນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕຖາ ຈ ສຕິ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ. ກຕ຺ຖ ນຸ ໂຂ ອິມາສໍ ສນິສ຺ສຍານໍ ປຎ຺ຎາສຕີນໍ ອເສສນິໂຣໂຘຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອຍໍ ປຸຈ຺ຉາ ກຕາຕິ ອາຫ – ‘‘ອຍໍ ປຎ຺ເຫ…ເປ… ຘາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອນຸສນ຺ຘີຍຕິ ເທສນາ ເອຕາຍາຕິ ອນຸສນ຺ຘິ.

ຍາຍ ປຏິປທາຍ ອນຸປາທິເສສໍ ນິພ຺ພານຘາຕຸໍ ອຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕໍ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນາສງ຺ຂາຕໍ ປຏິປທໍ ສຫ ວິສເຍນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕີຓິ ຈ ສຈ຺ຈານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂຕານີຕິ ສເມຈ຺ຈ ສມ຺ຠູຍ ປຈ຺ຈເຍຫິ ກຕານີຕິ ສງ຺ຂຕານິ. ນິໂຣຘຘມ຺ມານີຕິ ນິຣຸຊ຺ຌນສຠາວານິ. ທຸກ຺ຂໍ ສມຸທໂຍ ມຄ຺ໂຄຕິ ເຕສໍ ສຣູປທສ຺ສນໍ. ນິໂຣໂຘ ປນ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນິໂຣໂຘ ອສງ຺ຂໂຕ’’ຕິ. ໂສ ຫິ ເກນຈິ ປຈ຺ຈເຍນ ນ ສງ຺ຂໂຕຕິ ອສງ຺ຂໂຕ. ສຫ ວິສເຍນ ປຫາຕພ຺ພປຫາຍກສຠາເວສຸ ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ ປຫາຍກວິຠາຄມຸເຂນ ປຫາຕພ຺ພວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ສມຸທໂຍ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊາວເສສາຕິ ທສ຺ສນມຄ຺ເຄນ ປຫີນາວເສສາ ອວິຊ຺ຊາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍຎ຺ຈ ເສສ-ສທ຺ໂທ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ພ຺ຍາປາໂທ ມາໂນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ຫິ ອວິຊ຺ຊາ, ເອວໍ ເອເຕປິ ຘມ຺ມາ ອປາຍຄມນີຍສຠາວາ ປຐມມຄ຺ເຄນ ປຫີຍນ຺ຕິ ເອວາຕິ. ‘‘ອວິຊ຺ຊານິຣວເສສາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ເອຕ຺ຖາປິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທິປເທສຸປິ ນິຣວເສສ-ສທ຺ໂທ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ສາວເສສຎ຺ຫິ ປຸຣິມມຄ຺ຄທ຺ວເຍນ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທໂຍ ປຫີຍນ຺ຕິ, ອິຕເຣຫິ ປນ ນິຣວເສສນ຺ຕິ. ເຕຘາຕຸເກ ອິມານິ ທສ ສໍໂຍຊນານີຕິ ເອຕ຺ຖ ເຕຘາຕຸເກຕິ ສໍໂຍຊນານໍ ວິສຍທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຕານິ ສໍໂຍຊນວເສນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

໑໒. ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິຏ຺ຐາຍາຕິ ຕໍ ປຫາຍກໍ ປຕ຺ວາ. ຍໍ ປນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍນ຺ຕິ ເຫຕຸອຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ອິທໍ ຂເຍ ຎາຓນ຺ຕິ ເຍນ ຎາເຓນ ເຫຕຸຠູເຕນ ‘‘ຂີຓາ ເມ ຊາຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕິຍາ ຂີຓຠາວໍ ຊານາຕິ, ອິທໍ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕຠູຕໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລຎາຓໍ ຂເຍ ຎາຓໍ ນາມ. ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ປຊານາຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ຍນ຺ຕິ ອາເນຕພ຺ພໍ ‘‘ຍໍ ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ປຊານາຕີ’’ຕິ. ອິທໍ ອນຸປ຺ປາເທ ຎາຓນ຺ຕິ ອິຘາປິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຣຫຕ຺ຕຜລຎາຓວເສນ ອຕ຺ໂຖ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກ຺ກຓ຺ຑ ໑໓໕-໑໔໒) ປນ ‘‘ຂເຍ ຎາຓໍ ກິເລສກ຺ຂຍກເຣ ອຣິຍມຄ຺ເຄ ຎາຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸປ຺ປາເທ ຎາຓໍ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ອນຸປ຺ປາທຠູເຕ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວຊ຺ຌກິເລສານໍ ອນຸປ຺ປາທປຣິໂຍສາເນ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອຣິຍຜເລ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ອຸຠຍມ຺ປິ ອຣຫຕ຺ຕຜລຎາຓວເສເນວ ວິຠຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ອິມານິ ທ຺ເວ ຎາຓານິ ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ອາຣມ຺ມຓສງ຺ເກເຕນ ທ຺ເວ ນາມານິ ລພ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ.

ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ເຫຏ຺ຐິເມສຸ ຕີສຸ ຜເລສຸ, ອຸປຣິເມສຸ ຈ ຕີສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານມ຺ປິ ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວິຍ ປຐມຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຄ຺ຄຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣເຘນ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ຍຎ຺ຈ ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເອເຕນ ປຫາຕພ຺ພຘມ຺ມາ ວິຍ ທສ຺ສນຠາວນາຫິ ອຄ຺ຄຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕທວເສສຜລຘມ຺ມາປິ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣເຘນ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ໂກ ປນ ວາໂທ ເຕຠູມກຘມ຺ມານນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ, ເອກາ ປຎ຺ຎາ ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍຕ຺ຕາ. ຍທິ ເອກາ, ກຖໍ ທ຺ວິຘາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອປິ ຈາ’’ຕິອາທິ. ອາຣມ຺ມຓສງ຺ເກເຕນາຕິ ຂເຍ ອນຸປ຺ປາເທຕິ ອິມາຍ ອາຣມ຺ມຓສມຎ຺ຎາຍ. ສາ ປຊານນຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຎາຕິ ຍາ ປຸພ຺ເພ ໂສຕານໍ ປິຘານກິຈ຺ຈາ ວຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ, ສາ ປຊານນສຠາເວນ ປຎ຺ຎາ. ອິຕຣາ ປນ ຍຖາທິຏ຺ຐໍ ຍຖາຄຫິຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອປິລາປນຏ຺ເຐນ ໂອຄາຫນຏ຺ເຐນ ສຕີຕິ.

໑໓. ເອວໍ ‘‘ປຎ຺ຎາ ເຈວ ສຕິ ຈາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອິທານິ ‘‘ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ເຍ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ, ອິທໍ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ນາມຣູປຎ຺ຈ ວິຠາເຄນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສຸຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ປາກຏນາມຣູປເມວ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ເຍ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ຫິ ສຫຈຣຓາທິນາ ຕທຎ຺ເຎ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຣູປຘມ຺ມາ ຈ ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ນາມຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍເມວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ‘‘ນາມຣູປໍ ວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປນ ຣູປໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ນຍິທໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈຸຣຊນສ຺ສ ປນ ອວິຠາເຄນ ຄຫຓີຍສຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຄາຖາຍ ອນຸປາທິເສສາ ນິພ຺ພານຘາຕຸ ປຸຈ຺ຉິຕາຕິ ຕໍ ຈຕຸຣິທ຺ຘິປາທມຸເຂນ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ປຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິທ຺ຘິປາທຠາວນາມູລຠູຕານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສຕິປຎ຺ຎາຫິ ນິທ຺ຘາເຣຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ສຕິ ຈ ປຎ຺ຎາ ຈ ຈຕ຺ຕາຣິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານີ’’ຕິ ອາຫ. ກຸສລາກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຄຕິໂຍ ສມນ຺ເວສມານາ ສຕິ ສິຊ຺ຌນ຺ຕີ ເອກນ຺ເຕນ ສມາຘິໍ ນິປ຺ຜາເທຕິ. ສຕິຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຫານໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ສຕິ ທ຺ເວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈາ’’ຕິ. ຕຖາ ອນຸສຍສມຸຄ຺ຆາຕວິຘາຍິນີ ປຎ຺ຎາ ສິຊ຺ຌມານາ ນ ວິນາ ຈຕຸພ຺ພິຘສມ຺ມປ຺ປຘານວີຣິຍໍ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປຎ຺ຎາ ທ຺ເວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈາ’’ຕິ.

ຍາ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສູຕິ ອິເມສຸ ສຕິອາທີສຸ ຈຕູສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຕາຍ ອຘິຏ຺ຐານຠູເຕສຸ ຕໍສຫຊາຕາ ເອວ ຍາ ສທ຺ທຫນາ. ‘‘ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫີ’’ຕິປິ ປາຬິ, ຕສ຺ສາ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຕິ ວຈນເສໂສ, ອາຣມ຺ມເຓ ອຠິປ຺ປສາທລກ຺ຂຓາ ສທ຺ຘາ ກຕ຺ຕຸກາມຕາສຠາວສ຺ສ ຉນ຺ທສ຺ສ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ຍາ ສທ຺ຘາຘິປເຕຍ຺ຍາ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ, ອຍໍ ຉນ຺ທສມາຘີ’’ຕິ. ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕຕິ ວິປສ຺ສນາສມາຘິນາ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ. ອິທໍ ປຫານນ຺ຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານສາຘໂກ ສມາຘິ ປຫານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ປຊຫຕິ ເອເຕນາຕິ ກຕ຺ວາ. ‘‘ປຘານ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ອຄ຺ໂຄຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ສມາຘິ ເອໂກທີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ’’ຕິອາທິນາ ກາຍວຈີຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣສີເສນ ຕໍສມຸຏ຺ຐາປກາ ວີຣິຍສງ຺ຂາຣາວ ຄຫິຕາ. ເຕ ຫິ ຍາວ ຠາວນານິປ຺ຜຕ຺ຕິ ຕາວ ເອກຣເສນ ສຣຓໂຕ ສງ຺ກປ຺ເປຕພ຺ພໂຕ ຈ ສຣສງ຺ກປ຺ປາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ເອວໍ ເມ ຠາວນາ ໂຫຕູ’’ຕິ ຍຖາ ອິຈ຺ຉິຕາ, ຕຖາ ປວຕ຺ຕິຍາ ເຫຕຸຠາວໂຕ. ຕທຸຠຍນ຺ຕິ ຉນ຺ທສມາຘິສງ຺ຂາຕຎ຺ຈ ປຘານສງ຺ຂາຣສງ຺ຂາຕຎ຺ຈ ວີຣິຍນ຺ຕິ ຕໍ ອຸຠຍໍ. ອຸຠຍເມວ ຫິ ອຸປຈາຣວເສນ ອຎ຺ຎໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຉນ຺ທສມາຘິປ຺ປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕໍ ອິທ຺ຘິປາທ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠິນ຺ນມ຺ປິ ຫິ ອຸປຈາຣວເສນ ຠິນ຺ນໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ໂວຫຣນ຺ຕິ, ຍຖາ ‘‘ສິລາປຸຕ຺ຕກສ຺ສ ສຣີຣ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ອິທ຺ຘິ, ສມິຊ຺ຌຕິ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ ວາ ຕາຍ ສຕ຺ຕາ ອິທ຺ຘາ ວຸທ຺ຘາ ອຸກ຺ກໍສຄຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິທ຺ຘິ, ປຊ຺ຊຕິ ເອເຕນາຕິ ປາໂທ, ປຐເມນ ອຕ຺ເຖນ ອິທ຺ຘິ ເອວ ປາໂທ ອິທ຺ຘິປາໂທ, ອິທ຺ຘິໂກຏ຺ຐາໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຕິເຍນ ອຕ຺ເຖນ ອິທ຺ຘິຍາ ປາໂທ ປຕິຏ຺ຐາ ອຘິຄມູປາໂຍຕິ ອິທ຺ຘິປາໂທ. ເຕນ ຫິ ອຸປຣູປຣິວິເສສສງ຺ຂາຕໍ ອິທ຺ຘິໍ ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ວິເວກນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ຕທງ຺ຄວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ສມຸຈ຺ເຉທວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕຎ຺ຈ ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຫິ ອຍໍ ອິທ຺ຘິປາທຠາວນານຸຍຸຕ຺ໂຕ ໂຍຄີ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ກິຈ຺ຈໂຕ ຕທງ຺ຄວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕໍ. ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ກິຈ຺ຈໂຕ ສມຸຈ຺ເຉທວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວຕີຕິ. ເອສ ນໂຍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕນ຺ຕິອາທີສຸ.

ວິເວກຕ຺ຕາ ເອວ ຫິ ວິຣາຄາທໂຍ, ເກວລຎ຺ເຈຕ຺ຖ ໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ທຸວິໂຘ ປຣິຈ຺ຈາຄໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ຈ ປກ຺ຂນ຺ທນໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ຈາຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຣິຈ຺ຈາຄໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ຕທງ຺ຄວເສນ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ກິເລສປ຺ປຫານໍ. ປກ຺ຂນ຺ທນໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ຕນ຺ນິນ຺ນຠາເວນ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ນິພ຺ພານປກ຺ຂນ຺ທນໍ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສເກ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນານເຍ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຕຖາ ຫິ ອຍໍ ປຐມິທ຺ຘິປາໂທ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ປກາເຣນ ກິເລເສ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ. ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມິນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນ ວຈເນນ ໂວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ຖໍ ປຣິຓມນ຺ຕໍ ປຣິຓຕຎ຺ຈ ປຣິປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ປຣິປກ຺ກຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍຎ຺ຫິ ອິທ຺ຘິປາທຠາວນານຸຍຸຕ຺ໂຕ ໂຍຄີ ຍຖາ ປຐໂມ ອິທ຺ຘິປາໂທ ກິເລສປຣິຈ຺ຈາຄໂວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ຖໍ ນິພ຺ພານປກ຺ຂນ຺ທນໂວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ຖຎ຺ຈ ປຣິປຈ຺ຈຕິ, ຍຖາ ຈ ປຣິປກ຺ໂກ ໂຫຕິ, ຕຖາ ນໍ ຠາເວຕີຕິ. ເສສິທ຺ຘິປາເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຍຖາ ຉນ຺ທໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິໂຕ ສມາຘິ ຉນ຺ທສມາຘິ. ເອວໍ ວີຣິຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວີມໍສໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິໂຕ ສມາຘິ ວີມໍສາສມາຘີຕິ.

໑໔. ນ ເກວລໍ ຈຕຸຕ຺ຖອິທ຺ຘິປາໂທ ເອວ ສມາຘິຎາຓມູລໂກ, ອຖ ໂຂ ສພ຺ໂພປີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສພ຺ໂພ ສມາຘິ ຎາຓມູລໂກ ຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ໂສ ເອວ ວີມໍສາສມາຘີຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ? ວີມໍສໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ພຠາຄປຎ຺ຎາຍ ຎາຓມູລໂກ. ອຘິຄມປຎ຺ຎາຍ ຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປຎ຺ຎາຍ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິ. ອຖ ວາ ປຸພ຺ພຠາຄປຎ຺ຎາຍ ຎາຓມູລໂກ. ອຸປຈາຣປຎ຺ຎາຍ ຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ. ອປ຺ປນາປຎ຺ຎາຍ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິ. ອຸປຈາຣປຎ຺ຎາຍ ວາ ຎາຓມູລໂກ. ອປ຺ປນາປຎ຺ຎາຍ ຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ. ອຠິຎ຺ຎາປຎ຺ຎາຍ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຍຖາ ປຸເຣຕິ ຍຖາ ສມາຘິສ຺ສ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິຠາເວນ ປຸເຣ ປຸພ຺ເພ ອຕີຕາສຸ ຊາຕີສຸ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍສຸປິ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ເຏສຸ ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສຎ຺ຈ ຂນ຺ຘໍ ຂນ຺ຘູປນິພທ຺ຘຎ຺ຈ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາ ປຈ຺ຉາ ສມາຘິສ຺ສ ອນາຄຕໍສຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິຠາເວນ ອນາຄຕາສຸ ຊາຕີສຸ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍສຸປິ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ເຏສຸ ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສຎ຺ຈ ຂນ຺ຘໍ ຂນ຺ຘູປນິພທ຺ຘຎ຺ຈ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຍຖາ ປຈ຺ຉາຕິ ຍຖາ ສມາຘິສ຺ສ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິຠາເວນ ອນາຄເຕສຸ ສຕ຺ຕສຸ ທິວເສສຸ ປຣສຕ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາ ປຸເຣ ອຕີເຕສຸ ສຕ຺ຕສຸ ທິວເສສຸ ປຣສຕ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ທິວາຕິ ຍຖາ ທິວສຠາເຄ ສູຣິຍາໂລເກນ ອນ຺ຘກາຣສ຺ສ ວິຘມິຕຕ຺ຕາ ຈກ຺ຂຸມນ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາປາຖຄຕໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ຣູປໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ. ຕຖາ ຣຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຕຖາ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕປິ ອນ຺ຘກາເຣ ວຕ຺ຕມາເນ ສມາຘິສ຺ສ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິຕາຍ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌໍ ຣູປາຍຕນໍ ນຕ຺ຖິ.

ຍຖາ ຣຕ຺ຕິໍ ຕຖາ ທິວາຕິ ຍຖາ ຈ ຣຕ຺ຕິຍໍ ຕຖາ ທິວາປິ ອຕິສຸຂຸມໍ ເກນຈິ ຕິໂຣຫິຕໍ ຍຎ຺ຈ ອຕິທູເຣ, ຕໍ ສພ຺ພຣູປໍ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍຖາ ຈ ຣູປາຍຕເນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ສມາຘິສ຺ສ ທິພ຺ພໂສຕຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິຕາຍ ສທ຺ທາຍຕເນ ຈ ເນຕພ຺ພໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອິຕິ ວິວເຏນ ເຈຕສາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອປຣິໂຍນທ຺ເຘນາຕິ ອຠິຎ຺ຎາຎາຓສ຺ສ ປາຣິພນ຺ຘກກິເລເສຫິ ອນຊ຺ໂຌຕ຺ຖເຏນ, ອປຣິໂຍນທ຺ຘຕ຺ຕາ ເອວ ສປ຺ປຠາສໍ ຈິຕ຺ຕໍ. ເອເຕເນວ ສມາຘິສ຺ສ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິຕາປິ ວຸຕ຺ຕາ ເອວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານີຕິ ອິທ຺ຘິປາທສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານິ ເສກ຺ຂສ຺ສ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອຘິປ຺ເປຕານີຕິ ອາຫ ‘‘ກຸສລານີ’’ຕິ. ຈິຕ຺ຕສຫຠູນີຕິອາທິ ເຕສໍ ວິຎ຺ຎາຓນິໂຣເຘນ ນິໂຣຘທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຖາ ‘‘ນາມຣູປຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ. ເຕເນຕໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ນ ເກວລໍ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ເອວ, ອຖ ໂຂ ນາມຣູປຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓເຫຕຸກໍ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິໂຣຘາ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ.

ຕສ຺ສາຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ. ເຫຕູຕິ ຕຓ຺ຫາອວິຊ຺ຊາທິໂກ. ອນາຫາຣນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖວິວຣຓໍ. ອນຠິນນ຺ທິຕນ຺ຕິ ອຠິນນ຺ທນຠູຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ປຫີນຕ຺ຕາ ເອວ ອປຕ຺ຖິຕໍ. ຕໂຕ ເອວ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຍຖາ ຈ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ເອວໍ ນາມຣູປມ຺ປິ ວິຎ຺ຎາຓສງ຺ຂາຕສ຺ສ ເຫຕຸໂນ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ຈ ອຠາວາ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍານໍ ສງ຺ຂາຣາທີນໍ ອຠາວາ ອເຫຕຸ ອປ຺ປຈ຺ຈຍໍ. ເສສໍ ປາກຏເມວ. ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈໂຍປິ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ອນຸສນ຺ຘິປຸຈ຺ຉມ຺ປິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ສຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານາ ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານາ ຈ ປຸຈ຺ຉາ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ທສ຺ສິຕາຕິ ອິທານິ ຕາ ສຫ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຍ ຈ ສງ຺ຂາຕຘມ຺ມາເສ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ປທຕ຺ໂຖ – ສງ຺ຂາຕຘມ຺ມາຕິ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ປຣິວີມໍສິຕຘມ຺ມາ, ອຣຫຕໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເສກ຺ຂາຕິ ສີລາທີນິ ສິກ຺ຂມານາ ອວເສສາ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລາ. ປຸຖູຕິ ພຫູ ສຕ຺ຕຊນາ. ເຕສໍ ເມ ນິປໂກ ອິຣິຍໍ, ປຸຏ຺ໂຐ ປພ຺ຣູຫີຕິ ເຕສໍ ເສຂາເສຂານໍ ນິປໂກ ປຓ຺ຑິໂຕ ຕ຺ວໍ ຠຄວາ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຸຏ຺ໂຐ ເມ ພ຺ຣູຫີຕິ. ເສສໍ ປາຬິວເສເນວ ວິຎ຺ຎາຍຕິ.

໑໕. ກິສ຺ສາຕິ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ, ເກນ ກາຣເຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສຂາເສຂວິປສ຺ສນາ ປຸພ຺ພງ຺ຄມປ຺ປຫານໂຍເຄນາຕິ ເສເຂ ອເສເຂ ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄມປ຺ປຫາເນ ຈ ປຸຈ຺ຉນໂຍເຄນ, ປຸຈ຺ຉາວິຘິນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິສ຺ສຊ຺ຊນຄາຖາຍໍ ກາເມສຸ ນາຠິຄິຊ຺ເຌຍ຺ຍາຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ກິເລສກາເມນ ນ ອຠິຄິຊ຺ເຌຍ຺ຍ. ມນສານາວິໂລ ສິຍາຕິ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກາທໂຍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທໂຍ ຈ ມນໂສ ອາວິລຠາວກເຣ ຘມ຺ເມ ປຊຫນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ເຕນ ອນາວິໂລ ຠເວຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ອເສກ຺ໂຂ ອນິຈ຺ຈຕາທິວເສນ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ປຣິຕຸລິຕຕ຺ຕາ ກຸສໂລ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິອາທີຫິ ຈ ສໂຕ ສພ຺ພກິເລສານໍ ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕມຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ສພ຺ພອິຣິຍາປເຖສຸ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກຸສໂລ…ເປ… ປຣິພ຺ພເຊ’’ຕິ ອາຫາຕິ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ.

ຕຕ຺ຖ ຍໍ ປຸຈ຺ຉາຄາຖາຍໍ ‘‘ນິປໂກ’’ຕິ ປທໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຠຄວໂຕ ຈ ເນປກ຺ກໍ ອຸກ຺ກໍສປາຣມິປ຺ປຕ຺ຕໍ ອນາວຣຓຎາຓທສ຺ສເນນ ທີເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ອນາວຣຓຎາຓໍ ຕາວ ກມ຺ມທ຺ວາຣເຠເທຫິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ເສຂາເສຂປຏິປທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຠຄວໂຕ ສພ຺ພໍ ກາຍກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓທສ຺ສເນນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເສຂາເສຂປຏິປຕ຺ຕິເທສນາໂກສລ຺ລເມວ ວິຠາເວຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂກ ຈາຕິ ກ຺ວ ຈ, ກສ຺ມິໍ ວິສເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ວິສຍໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຍໍ ອນິຈ຺ເຈ ທຸກ຺ເຂ ອນຕ຺ຕນິ ຈາ’’ຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຎາຓທສ຺ສນໍ ນາມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ‘‘ສພ຺ພໍ ສງ຺ຂຕໍ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ປນ ຕສ຺ມິໍ ວິສເຍ ເຍນ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ, ໂສ ປຏິຆາໂຕຕິ, ເອເຕນ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍປ຺ປຏິເວຘສ຺ສ ທຸຣຠິສມ຺ຠວຕໍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍວິຠາວເນນ ຫິ ຠຄວໂຕ ຈຕຸສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິຎ຺ຈ ປຓ຺ຑິຕາ ປຏິຊານນ຺ຕິ.

ອຎ຺ຎາຓໍ ອທສ຺ສນນ຺ຕິ ຕໍ ປຏິຆາຕໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕິ. ຉຬາຣມ຺ມຓສຠາວປ຺ປຏິຈ຺ຉາທໂກ ຫິ ສມ຺ໂມໂຫ ຎາຓທສ຺ສນສ຺ສ ປຏິຆາໂຕຕິ. ຍສ຺ມິໍ ວິສເຍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫໍ, ຕຕ຺ເຖວ ຕສ຺ສ ປຏິຆາເຕນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ຍໍ ອນິຈ຺ເຈ ທຸກ຺ເຂ ອນຕ຺ຕນິ ຈາ’’ຕິ. ຍຖາ ອິຘ ປຸຣິໂສຕິອາທິ ອຸປມາທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຣິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ປຸຣິໂສ ວິຍ ສພ຺ໂພ ໂລໂກ, ຕາຣກຣູປານິ ວິຍ ຉ ອາຣມ຺ມຓານິ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຕາຣກຣູປານໍ ທສ຺ສນໍ ວິຍ ໂລກສ຺ສ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີຫິ ຍຖາຣຫໍ ຉຬາຣມ຺ມຓຊານນໍ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຕາຣກຣູປານິ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສາປິ ‘‘ເອຕ຺ຕການິ ສຕານິ, ເອຕ຺ຕການິ ສຫສ຺ສານີ’’ຕິອາທິນາ ຄຓນສງ຺ເກເຕນ ອຊານນໍ ວິຍ ໂລກສ຺ສ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓໍ ກຖຎ຺ຈິ ຊານນ຺ຕສ຺ສາປິ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍານວໂພໂຘຕິ. ເສສໍ ປາກຏເມວ.

ອິທານິ ເຍຫິ ປເທຫິ ຠຄວຕາ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຊິຕສ຺ສ ເສຂາເສຂປຏິປທາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ປທານໍ ອຕ຺ຖໍ ວິຠຊິຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ເສເຂນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ. ເສເຂນາຕິ ສິກ຺ຂາ ເອຕສ຺ສ ສີລນ຺ຕິ ເສໂຂ, ເຕນ ເສເຂນ. ທ຺ວີສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ທຸວິເຘສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຣິຍຸຏ຺ຐານີເຍສູຕິ ໂທເສນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິເຕນ ຍຕ຺ຖ ປຣິວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ, ເຕສຸ ອາຆາຕວຕ຺ຖູສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປຏິຆຏ຺ຐານີເຍສູ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ໂສເຍວຕ຺ໂຖ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ເຄຘປຏິເສຘໂຈທນາຍໍ ເຄຘນິມິຕ຺ໂຕ ໂທໂສ ເຄເຘ ສຕິ ໂຫຕີຕິ ຕໂຕປິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພຕາ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ປນ ຠຄວຕາ ‘‘ກາເມສຸ ນາຠິຄິຊ຺ເຌຍ຺ຍາ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໑໐໔໕; ຈູຬນິ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉາ ໖໔, ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘; ເນຕ຺ຕິ. ໑໕-໑໗) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຍາ ອິຈ຺ຉາ’’ຕິອາທິນາ ເຄຘວເສນ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ. ອຖ ວາ ໂທສໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພຕາ ຄາຖາຍ ທຸຕິຍປາເທນ ວຸຕ຺ຕາເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ທຸຕິຍປາເທນ ຫິ ເສສກິເລສໂວທານຘມ຺ມາ ທສ຺ສິຕາ. ຕຖາ ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນານຸປ຺ປນ຺ນເຠທໂຕ ສມ຺ມາວາຍາມສ຺ສ ວິສຍຠາເວນ ສພ຺ເພ ສໍກິເລສໂວທານຘມ຺ເມ ຈຕຸຘາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ສມ຺ມປ຺ປຘານມຸເຂນ ເສຂປຏິປທໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເສໂຂ ອຠິຄິຊ຺ຌນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອນາວິລສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ອາວິລານໍ ກາມສງ຺ກປ຺ປາທີນໍ ອຠາເວນ ອນາວິລສງ຺ກປ຺ໂປ. ຕໂຕ ເອວ ຈ ອນຠິຄິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ວາຍມຕິ, ວີຣິຍໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ກຖໍ ວາຍມຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ໂສ ອນຸປ຺ປນ຺ນານ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ໂສຕິ ອຸຕ຺ຕຣິວິເສສຕ຺ຖາຍ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ເສກ຺ໂຂ. ອນຸປ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ອນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ. ປາປການນ຺ຕິ ລາມການໍ. ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕານໍ ຘມ຺ມານໍ. ອນຸປ຺ປາທາຍາຕິ ນ ອຸປ຺ປາທນຕ຺ຖາຍ. ຉນ຺ທໍ ຊເນຕີຕິ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາສງ຺ຂາຕໍ ກຸສລຈ຺ຉນ຺ທໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ວາຍມຕີຕິ ປໂຍຄປຣກ຺ກມໍ ກໂຣຕິ. ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕີຕິ ກາຍິກເຈຕສິກວີຣິຍໍ ກໂຣຕິ. ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ເຕເນວ ສຫຊາຕວີຣິເຍນ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸກ຺ຂິປຕິ. ປທຫຕີຕິ ປຘານວີຣິຍໍ ກໂຣຕິ. ວາຍມຕີຕິອາທີນິ ປນ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານິ ອາເສວນາຠາວນາພຫຸລີກມ຺ມສາຕຈ຺ຈກິຣິຍາຫິ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ. ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປາປການນ຺ຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ອວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປນ຺ນານໍ ປາປຘມ຺ມານໍ. ປຫານາຍາຕິ ປຊຫນຕ຺ຖາຍ. ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ກຸສລານນ຺ຕິ ອນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕານໍ ຘມ຺ມານໍ. ອຸປ຺ປາທາຍາຕິ ອຸປ຺ປາທນຕ຺ຖາຍ. ອຸປ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ. ຐິຕິຍາຕິ ຐິຕຕ຺ຖໍ. ອສມ຺ໂມສາຍາຕິ ອນສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠາວາຍ. ເວປຸລ຺ລາຍາຕິ ວິປຸລຠາວາຍ. ຠາວນາຍາຕິ ວຑ຺ຒິຍາ. ປາຣິປູຣິຍາຕິ ປຣິປູຣຓຕ຺ຖາຍາຕິ ອຍໍ ຕາວ ປທຕ຺ໂຖ.

໑໖. ‘‘ກຕເມ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ’’ຕິອາທິ ອກຸສລຘມ຺ມາ ກຸສລຘມ຺ມາ ຈ ຍາທິສາ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ຍາທິສາ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ເຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ອິເມ ອນຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ອິເມ ກາມວິຕກ຺ກາທໂຍ ອສມຸທາຈາຣວເສນ ວາ ອນນຸຠູຕາຣມ຺ມຓວເສນ ວາ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ນາມ. ອຎ຺ຎຖາ ຫິ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ນາມ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນຕ຺ຖິ. ວິຕກ຺ກຕ຺ຕຍຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອກຸສລມູລານີຕິ ອນຸສຍາ ເອວ ສພ຺ເພສໍ ອກຸສລານໍ ມູລຠາວໂຕ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ໂລຠາທໂຍ ເອວ. ອິເມ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ອນຸສຍາ ຠູມິລທ຺ຘຸປ຺ປນ຺ນາ ອສມຸຄ຺ຆາຏິຕຸປ຺ປນ຺ນາຕິອາທິອຸປ຺ປນ຺ນປຣິຍາຍສພ຺ຠາວໂຕ ນາມວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ນາມ, ນ ວຕ຺ຕມານຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິເມ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິ ອິເມ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ສທ຺ຘາທໂຍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນາມ, ໂກ ປນ ວາໂທ ປຸຖຸຊ຺ຊນານນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກຸສລສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ພາຫິຕິກສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໒.໓໕໘ ອາທໂຍ) ວິຍ ອນວຊ຺ຊປຣິຍາໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອິເມ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິ ອິເມ ປຐມມຄ຺ເຄ ສທ຺ຘາທໂຍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນາມ.

ສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາຍ ສຸນິຄ຺ຄຫິໂຕ ກາມວິຕກ຺ໂກຕິ ອາຫ – ‘‘ເຍນ ກາມວິຕກ຺ກໍ ວາເຣຕິ, ອິທໍ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ອນວຊ຺ຊສຸຂປທຏ຺ຐາເນນ ອວິກ຺ເຂເປນ ເຈໂຕທຸກ຺ຂສນ຺ນິສ຺ສໂຍ ວິກ຺ເຂປປຈ຺ຈໂຍ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ ສຸນິຄ຺ຄຫິໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເຍນ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ ວາເຣຕິ, ອິທໍ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ປຣາປຣາຘໍ ສຸເຂນ ສຫຕີຕິ ວີຣິເຍນ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ ສຸນິຄ຺ຄຫິໂຕຕິ ອາຫ – ‘‘ເຍນ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ ວາເຣຕິ, ອິທໍ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ສມາຘິອາທີນມ຺ປິ ຍຖາສກໍປຏິປກ຺ຂປ຺ປຫານໍ ປຎ຺ຎວນ຺ຕສ຺ເສວ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ເຍນ ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ເນ’’ຕິອາທິ.

ເອເຕສໍ ຍຖານິທ຺ຘາຣິຕານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສວິສເຍ ເຊຏ຺ຐກຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ກຕ຺ຖ ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ອິເມສຎ຺ຈ ສທ຺ຘາທີນໍ ເສຂານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ເພປິ ເສຂາ ຘມ຺ມາ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວໍ ເສໂຂ’’ຕິອາທິນາ ເສຂປຏິປທໍ ນິຄເມຕິ.

໑໗. ເອວໍ ເສຂປຏິປທໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ອິທານິ ອເສຂປຏິປທໍ ວິຠຊິຕຸໍ ‘‘ກຸສໂລ ສພ຺ພຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຘມ຺ມານນ຺ຕິ ອິມິນາ ປເທນ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຕາວ ວິຠຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອເສກ຺ຂສ຺ສ ໂກສລ຺ລໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂລໂກ ນາມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ກິເລສໂລເກນ ຠວໂລໂກ ສມຸທາຄຈ຺ຉຕີຕິ ກາມາວຈຣຘມ຺ມໍ ນິສ຺ສາຍ ຣູປາຣູປາວຈຣຘມ຺ເມ ສມຸທາຄເມຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສຕິ ໂສ ມຫຄ຺ຄຕຘມ຺ເມສຸ, ປຣິຕ຺ຕມຫຄ຺ຄຕຘມ຺ເມສຸ ວາ ຐິໂຕ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ສີລສມາຘໂຍ ນິພ຺ເພຘຠາຄິເຍ ກຕ຺ວາ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີຍານິ ສທ຺ຘາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຠາວິຍມາເນສູຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ວຑ຺ຒິຍມາເນສຸ ຣູປາຣູປປຣິຄ຺ຄຫາທິວເສນ ເນຍ຺ຍສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎາ ຠວຕິ.

ທສ຺ສນປຣິຎ຺ຎາຕິ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ. ຠາວນາປຣິຎ຺ຎາຕິ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ ຈ. ‘‘ສາ ທຸວິເຘນາ’’ຕິອາທິນາ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ‘‘ຍທາ ຫິ ເສໂຂ’’ຕິອາທິນາ ວິວຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ນິພ຺ພິທາສຫຄເຕຫິ ສຎ຺ຎາມນສິກາເຣຫີ’’ຕິ ອິມິນາ ພລວວິປສ຺ສນໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍທາ ຫິ ເສໂຂຕິ ເຈຕ຺ຖ ສິກ຺ຂນສີລຕາຍ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊໂນປິ ເສຂປເທນ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ໂກສລ຺ລໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ທສ຺ສນໂກສລ຺ລຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຍທາ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ປຸພ຺ພຠາຄສິກ຺ຂໍ ສິກ຺ຂນ຺ໂຕ ນິພ຺ພິທາສຫຄເຕຫິ ສຎ຺ຎາມນສິກາເຣຫິ ເຎຍ຺ຍໍ ປຣິຊານາຕິ, ຕທາ ຕສ຺ສ ເຕ ວິປສ຺ສນາຘມ຺ມາ ທສ຺ສນໂກສລ຺ລໍ ປຐມມຄ຺ຄຎາຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ສມ຺ປາປຸຓນ຺ຕິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຆເຏນ຺ຕິ. ຍທາ ປນ ໂສຕາປນ຺ນາທິເສໂຂ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເນຍ຺ຍໍ ປຣິຊານາຕິ, ຕທາ ຕສ຺ສ ເຕ ວິປສ຺ສນາຘມ຺ມາ ຠາວນາໂກສລ຺ລໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ.

ຕໍ ຎາຓນ຺ຕິ ຍາ ປຸພ຺ເພ ເນຍ຺ຍສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕໍ ເນຍ຺ຍປຣິຊານນຎາຓໍ. ປຎ຺ຈວິເຘນ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວິສຍເຠເທນ ຕສ຺ສ ເຠທໍ ທສ຺ເສຕິ. ຘມ຺ມານໍ ສລກ຺ຂເຓ ຎາຓນ຺ຕິ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ກກ຺ຂຬຜຸສນາທິສລກ຺ຂເຓ ຎາຓໍ. ຕໍ ປນ ຍສ຺ມາ ສພ຺ພໍ ເນຍ຺ຍໍ ເຫຕຸເຫຕຸຜລເຠທໂຕ ທຸວິຘເມວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ ຈ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ ຈາ’’ຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ.

ປຣິຎ຺ຎາຕິ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຍສ຺ມາ ປນສ຺ສ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມ ສລກ຺ຂຓໂຕ ປຈ຺ຈຍໂຕ ຈ ອຠິຊານິຕ຺ວາ ກຸສລາທິວິຠາເຄຫິ ເຕ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ຊານນາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເອວໍ ອຠິຊານິຕ຺ວາ ຍາ ປຣິຊານນາ, ອິທໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອວໍຄຫິຕາຕິ ເອວໍ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ກລາປສມ຺ມສນາທິວເສນ ຄຫິຕາ ສມ຺ມສິຕາ. ອິທໍ ຜລໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓາທິກໍ ຜລໍ ປຏິປາຏິຍາ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ, ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ກຕ຺ຕຸຠາເວນ ອຸປຈຣຓໂຕ ຍຖາ ອຣິຍຠາວກຣານິ ສຈ຺ຈານິ ອຣິຍສຈ຺ຈານີຕິ. ເຕສນ຺ຕິ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓາທີນໍ. ເອວໍຄຫິຕານນ຺ຕິ ເອວໍປວຕ຺ຕິຕານໍ. ອຍໍ ອຕ຺ໂຖຕິ ອຍໍ ສຈ຺ຈານໍ ອນຸໂພຘປຏິເວໂຘ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ຫິ ປຣິຎ຺ຎາປຎ຺ຎາ ສມ຺ມສິຕພ຺ພຘມ຺ເມ ສມ຺ມສນຘມ຺ເມ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມສນາກາຣໍ ປຣິຊານາຕິ, ເອວໍ ສມ຺ມສນຜລມ຺ປິ ປຣິຊານາຕີຕິ ກຕ຺ວາ ອຍໍ ນໂຍ ທສ຺ສິໂຕ.

ເຍ ອກຸສລາຕິ ສມຸທຍສຈ຺ຈມາຫ. ສພ຺ເພ ຫິ ອກຸສລາ ສມຸທຍປກ຺ຂິຍາຕິ. ເຍ ກຸສລາຕິ ມຄ຺ຄຘມ຺ມາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທໂຍ. ຍທິປິ ຜລຘມ຺ມາປິ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ, ຈຕຸສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘສ຺ສ ປນ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ, ຍໍ ອສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖກຸສໂລຕິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ກຸສໂລ. ຘມ຺ມກຸສໂລຕິ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ເມສຸ ກຸສໂລ. ປາຬິອຕ຺ຖປາຬິຘມ຺ມາ ວາ ອຕ຺ຖຘມ຺ມາ. ກລ຺ຍາຓຕາກຸສໂລຕິ ຍຸຕ຺ຕຕາກຸສໂລ, ຈຕຸນຍໂກວິໂທຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເທສນາຍຸຕ຺ຕິກຸສໂລ ວາ. ຜລຕາກຸສໂລຕິ ຂີຓາສວຜລກຸສໂລ. ‘‘ອາຍກຸສໂລ’’ຕິອາທີສຸ ອາໂຍຕິ ວຑ຺ຒິ. ສາ ອນຕ຺ຖຫານິໂຕ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ຈ ທຸວິຘາ. ອປາຍາຕິ ອວຑ຺ຒິ. ສາປິ ອຕ຺ຖຫານິໂຕ ອນຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ຈ ທຸວິຘາ. ອຸປາໂຍຕິ ສຕ຺ຕານໍ ອຈ຺ຈາຍິເກ ກິຈ຺ເຈ ວາ ຠເຍ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຕສ຺ສ ຕິກິຈ຺ຉນສມຕ຺ຖໍ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓໍ, ຕຕ຺ຖ ກຸສໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂີຓາສໂວ ຫິ ສພ຺ພໂສ ອວິຊ຺ຊາຍ ປຫີນຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ໂຕ ເອເຕສຸ ອາຍາທີສຸ ກຸສໂລຕິ. ເອວໍ ອເສຂສ຺ສ ໂກສລ຺ລໍ ເອກເທເສນ ວິຠາເວຕ຺ວາ ປຸນ ອນວເສສໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມຫຕາ ໂກສລ຺ເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ ອາຫ.

ປຣິນິຏ຺ຐິຕສິກ຺ຂສ຺ສ ອເສຂສ຺ສ ສໂຕກາຣິຕາຍ ອຎ຺ຎໍ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ອິທານິ ຍຖານິທ຺ທິຏ຺ຐໍ ເສຂາເສຂປຏິປທໍ ນິຄເມນ຺ໂຕ ‘‘ອິມາ ທ຺ເວ ຈຣິຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂພຊ຺ຌນ຺ຕິ ພຸຊ຺ຌິຕພ຺ພໍ. ຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘນ຺ຕິ ຕໍ ໂພຊ຺ຌໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ, ຈຕຸສຈ຺ຈຠາວໂຕ. ເອວໍ ຊານາຕີຕິ ເອວໍ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍາທິວເສນ ໂຍ ຊານາຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ອເສໂຂ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ໂຕ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ‘‘ສໂຕ ອຠິກ຺ກມຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ອິຘາປິ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈຍາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ມຫາເຖໂຣ ວິຈຍຫາຣໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ ອຊິຕສຸຕ຺ຕວເສນ (ສຸ. ນິ. ໑໐໓ ອາທໂຍ; ຈູຬນິ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉາ ໕໗ ອາທໂຍ, ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໑ ອາທໂຍ) ປຸຈ຺ຉາວິຈຍໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈຍຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເຣສຸປິ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈຍານໍ ນຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອວນ຺ຕິ ອິມິນາ ນເຍນ. ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉາ ກາຕພ຺ພາ, ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພາ ວາ, ວິເວເຈຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈາຕິອາທິ ອນຸຄີຕິວິຈຍນິທສ຺ສນໍ. ອນຸຄີຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ສມາເນຕພ຺ພາຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣເທສນາສງ຺ຂາຕາ ອນຸຄີຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ສໍວຓ຺ຓິຍມາເນນ ສຸຕ຺ເຕນ ສມານາ ສທິສີ ກາຕພ຺ພາ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ສຸຕ຺ເຕ ສມ຺ມາ ອາເນຕພ຺ພາ. ອຕ຺ຖາປຄຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ອເປຕໍ, ອສມ຺ພນ຺ຘຕ຺ຖໍ ວາ ທສທາຬິມາທິວຈນໍ ວິຍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສມ຺ຜປ຺ປລາປໍ ຠວຕີ’’ຕິ. ເອເຕນ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສມາເນຕພ຺ພຕາຍ ກາຣຓມາຫ. ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອສມ຺ມາວຸຕ຺ຕສ຺ສ. ທຸນ຺ນໂຍຕິ ທຸກ຺ເຂນ ເນຕພ຺ໂພ, ເນຕຸໍ ວາ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ. ພ຺ຍຎ຺ຊນຸເປຕນ຺ຕິ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິສມຸເປຕໍ.

ເອວໍ ອນຸຄີຕິວິຈຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ນິທ຺ເທສວາເຣ ‘‘ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂຍ ປວິຈໂຍ’’ຕິ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຠຊິຕຸໍ ‘‘ສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ປວິຈິນິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິຈິນນາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຈ຺ຈວຈນ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອາຫຈ຺ຈວຈນນ຺ຕິ ຠຄວໂຕ ຐານກຣຓານິ ອາຫຈ຺ຈ ອຠິຫນ຺ຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕວຈນໍ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ສາມໍ ເທສິຕສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸສນ຺ຘິວຈນນ຺ຕິ ສາວກຠາສິຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ອນຸສນ຺ເຘຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນໂຕ ‘‘ອນຸສນ຺ຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ນີຕຕ຺ຖນ຺ຕິ ຍຖາຣຸຕວເສນ ຎາຕພ຺ພຕ຺ຖໍ. ເນຍ຺ຍຕ຺ຖນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຖໍ. ສໍກິເລສຠາຄິຍນ຺ຕິອາທີນໍ ປທານໍ ອຕ຺ໂຖ ປຏ຺ຐານວາຣວຓ຺ຓນາຍໍ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຠຄວໂຕ ເທສນາ ໂສຬສວິເຘ ສາສນປຏ຺ຐາເນ ເອກໍ ຠາຄໍ ອຠຊນ຺ຕີ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ໂສປິ ນໂຍ ວິເຈຕພ຺ພຠາເວນ ອິຘ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ.

ກຸຫິໍ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ກສ຺ມິໍ ປເທເສ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສາເນສຸ. ສພ຺ພານິ ສຈ຺ຈານິ ປສ຺ສິຕພ຺ພານີຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ‘‘ກຸຫິໍ ກສ຺ມິໍ ປເທເສ ກສ຺ມິໍ ວາ ປເທ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ວິເຈຕຸໍ, ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ ກຸຫິໍ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ວິເຈຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພານິ ສຈ຺ຈານິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິເຈຕພ຺ພານີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສາເນຕິ ເອວໍ ສຸຕ຺ຕໍ ປວິເຈຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາທິໂຕ ມຊ຺ຌໂຕ ປຣິໂຍສານໂຕ ຈ ເອວໍ ອິມິນາ ປຸຈ຺ຉາວິຈຍາທິນເຍນ ສຸຕ຺ຕໍ ປວິຈິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນປຸພ຺ພາປຣານຸຄີຕິວິຈຍາ ປາຬິຍໍ ສຣູເປເນວ ທສ຺ສິຕາ. ອສ຺ສາທາທິວິຈໂຍ ປນ ສຈ຺ຈນິທ຺ຘາຣຓມຸເຂນ ນຍໂຕ ທສ຺ສິໂຕ, ໂສ ນິທ຺ເທສວາເຣ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕພ຺ພິຈເຍເນວ ຈ ປທວິຈໂຍ ສິທ຺ໂຘຕິ.

ວິຈຍຫາຣວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.