໒. ວິຈຍຫາຣສມ຺ປາຕວຓ຺ຓນາ

໕໓. ເອວໍ ເທສນາຫາຣສມ຺ປາຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ວິຈຍຫາຣສມ຺ປາຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຍສ຺ມາ ເທສນາຫາຣປທຕ຺ຖວິຈໂຍ ວິຈຍຫາໂຣ, ຕສ຺ມາ ເທສນາຫາເຣ ວິປລ຺ລາສເຫຕຸຠາເວນ ນິທ຺ຘາຣິຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ກຸສລາທິວິຠາຄປວິຈຍມຸເຂນ ວິຈຍຫາຣສມ຺ປາຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາ ທຸວິຘາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ກຸສລາຕິ ກຸສລຘມ຺ມາຣມ຺ມຓາ. ກຸສລ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ພາຫິຕິກສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໒.໓໕໘ ອາທໂຍ) ວິຍ ອນວຊ຺ຊຕ຺ເຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາ ກຸສລປຣິຍາເຍນ ອຸທ຺ຘຏາ? ເຫຏ຺ຐາ ເທສນາຫາເຣ ວິປລ຺ລາສເຫຕຸຠາເວນ ຕຓ຺ຫໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ວເສນ ສໍກິເລສປກ຺ໂຂ ທສ຺ສິໂຕ. ວິຈິຕ຺ຕປຏິຠານຕາຍ ປນ ອິຘາປິ ຕຓ຺ຫາມຸເຂເນວ ໂວທານປກ຺ຂໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ກຸສລປຣິຍາເຍນ ຕຓ຺ຫາ ອຸທ຺ຘຏາ. ຕຕ຺ຖ ສໍສາຣໍ ຄເມຕີຕິ ສໍສາຣຄາມິນີ, ສໍສາຣນາຍິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປຈຍໍ ນິພ຺ພານໍ ຄເມຕີຕິ ອປຈຍຄາມິນີ. ກຖໍ ປນ ຕຓ຺ຫາ ອປຈຍຄາມິນີຕິ? ອາຫ ‘‘ປຫານຕຓ຺ຫາ’’ຕິ. ຕທງ຺ຄາທິປ຺ປຫານສ຺ສ ເຫຕຸຠູຕາ ຕຓ຺ຫາ. ກຖໍ ປນ ເອກນ຺ຕສາວຊ຺ຊາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ກຸສລຠາໂວຕິ? ເສວິຕພ຺ພຠາວໂຕ. ຍຖາ ຕຓ຺ຫາ, ເອວໍ ມາໂນປິ ທຸວິໂຘ ກຸສໂລປິ ອກຸສໂລປິ, ນ ຕຓ຺ຫາ ເອວາຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ນິທສ຺ສນຠາເວນ ມາໂນ ວຸຕ຺ໂຕ.

ຕຕ຺ຖ ມານສ຺ສ ຍຖາຘິປ຺ເປຕໍ ກຸສລາທິຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍໍ ມານໍ ນິສ຺ສາຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ມານມຫໍ, ເທວານມິນ຺ທ, ທຸວິເຘນ ວທາມິ ເສວິຕພ຺ພມ຺ປິ ອເສວິຕພ຺ພມ຺ປີ’’ຕິອາທິ. ຍໍ ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕໍ ໂທມນສ຺ສນ຺ຕິອາທິ ‘‘ກຸສລາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕຓ຺ຫາຍ ສຣູປທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕໍ ໂທມນສ຺ສໍ ນາມ –

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມານິ ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕານິ ໂທມນສ຺ສານິ? ຣູປານໍຕ຺ເວວ ອນິຈ຺ຈຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ວິປຣິຓາມວິຣາຄນິໂຣຘໍ ‘ປຸພ຺ເພ ເຈວ ຣູປາ ເອຕຣຫິ ຈ, ສພ຺ເພເຕ ຣູປາ ອນິຈ຺ຈາ ທຸກ຺ຂາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ’ຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕເຣສຸ ວິໂມກ຺ເຂສຸ ປິຫໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ ‘ກຸທາສ຺ສຸ ນາມາຫໍ ຕທາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສາມິ, ຍທຣິຍາ ເອຕຣຫິ ອາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣນ຺ຕີ’ຕິ. ອິຕິ ອນຸຕ຺ຕເຣສຸ ວິໂມກ຺ເຂສຸ ປິຫໍ ອຸປຏ຺ຐາປຍໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປິຫາ, ປິຫາປຈ຺ຈຍາ ໂທມນສ຺ສໍ. ຍໍ ເອວຣູປໍ ໂທມນສ຺ສໍ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕໍ ໂທມນສ຺ສ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໐໗) –

ເອວໍ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ອນຸຕ຺ຕຣວິໂມກ຺ຂສງ຺ຂາຕອຣິຍຜລຘມ຺ເມສຸ ປິຫໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕທຘິຄມາຍ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ວິປສ຺ສນໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ອິມມ຺ປິ ປກ຺ຂໍ ອິມມ຺ປິ ມາສໍ, ອິມມ຺ປິ ສໍວຈ຺ຉຣໍ, ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ອຣິຍຠູມິໍ ສມ຺ປາປຸຓິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ’’ນ຺ຕິ ອນຸໂສຈໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂທມນສ຺ສໍ ເນກ຺ຂມ຺ມວເສນ ວິປສ຺ສນາວເສນ ອນຸສ຺ສຕິວເສນ ປຐມຊ຺ຌານາທິວເສນ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ເຫຕຸຠາເວນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕໍ ໂທມນສ຺ສໍ ນາມ. ອຍໍ ຕຓ຺ຫາ ກຸສລາຕິ ອຍໍ ‘‘ປິຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫາ ກຸສລາ. ກຖໍ? ຣາຄວິຣາຄາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ຕທາຣມ຺ມຓາ ກຸສລາຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຣາຄວິຣາຄາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ນ ສຠາເວນ ກຸສລາ, ອນວຊ຺ຊຏ຺ເຐນ ກຸສລາ. ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍາ ຕທາຣມ຺ມຓາ ປນ ຕຓ຺ຫາ ກຸສລາຣມ຺ມຓຕາຍ ກຸສລາຕິ. ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິ ອນວຊ຺ຊຏ຺ເຐນ ກຸສລາ. ຕສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິຍາ. ຍາຍ ວເສນ ‘‘ຕສ຺ມາ ຣກ຺ຂິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ຄາຖາຍໍ ‘‘ສພ຺ພາ ທຸຄ຺ຄຕິໂຍ ຊເຫ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິຕິ ຈິຣຕຣໍ ວິປສ຺ສນາປຣິວາສໍ ປຣິວສິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂາປຏິປທາທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາຍ ອຘິຄຕາຍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວເສນ ວິຈຍຫາຣສມ຺ປາຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕສ຺ສາ ໂກ ປວິຈໂຍ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄມູລິກາ, ຕສ຺ມາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານປາທເກ ອຣິຍມຄ຺ຄຘມ຺ເມ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ເຕສໍ ອາຄມນປຏິປທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຕ຺ຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ຈຕຸຕ຺ເຖ ຌາເນ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປາຣມິຕາຍາຕິ ອຸກ຺ກໍສຄຕາຍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຠາວນາຍ. ເຍຫິ ອຏ຺ຐຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຈິຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕານິ ອງ຺ຄານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຣິສຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິຠາເວນ ປຣິສຸທ຺ຘໍ. ປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ເອວ ປຣິໂຍທາຕໍ, ປຠສ຺ສຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສຸຂາທີນໍ ປຈ຺ຈຍຆາເຕນ ວີຕຣາຄາທິອງ຺ຄຓຕ຺ຕາ ອນງ຺ຄຓໍ. ອນງ຺ຄຓຕ຺ຕາ ເອວ ວິຄຕູປກ຺ກິເລສໍ, ອງ຺ຄເຓນ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປກ຺ກິລິສ຺ສຕິ, ສຸຠາວິຕຕ຺ຕາ ມຸທຸຠູຕໍ ວສິຠາວປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວເສ ວຕ຺ຕມານຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ‘‘ມຸທູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ມຸທຸຕ຺ຕາ ເອວ ຈ ກມ຺ມນິຍໍ, ກມ຺ມກ຺ຂມໍ ກມ຺ມໂຍຄ຺ຄນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຸທຸຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ກມ຺ມນິຍໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຠາວິຕໍ ມຸທຸຎ຺ຈ ໂຫຕິ ກມ຺ມນິຍຎ຺ຈ, ຍຖຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໒). ເອເຕສຸ ປຣິສຸທ຺ຘຠາວາທີສຸ ຐິຕຕ຺ຕາ ຐິຕໍ. ຐິຕຕ຺ຕາເຍວ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕໍ, ອຈລໍ ນິຣິຎ຺ຊນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຸທຸກມ຺ມຎ຺ຎຠາເວນ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ຐິຕຕ຺ຕາ ຐິຕໍ. ສທ຺ຘາທີຫິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕໍ. ສທ຺ຘາປຣິຄ຺ຄຫິຕຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ອສ຺ສທ຺ຘິເຍນ ນ ອິຎ຺ຊຕິ, ວີຣິຍປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ໂກສຊ຺ເຊນ ນ ອິຎ຺ຊຕິ, ສຕິປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ປມາເທນ ນ ອິຎ຺ຊຕິ, ສມາຘິປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ນ ອິຎ຺ຊຕິ, ປຎ຺ຎາປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ນ ອິຎ຺ຊຕິ, ໂອຠາສຄຕໍ ກິເລສນ຺ຘກາເຣນ ນ ອິຎ຺ຊຕິ. ອິເມຫິ ຉຫິ ຘມ຺ເມຫິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນີຫາຣກ຺ຂມໍ ໂຫຕິ. ອຠິຎ຺ຎາສຈ຺ຉິກຣຓີຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຠິຎ຺ຎາສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາຘິນາ ສມາຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນີວຣຓທູຣີຠາເວນ ປຣິສຸທ຺ຘໍ. ວິຕກ຺ກາທິສມຕິກ຺ກເມນ ປຣິໂຍທາຕໍ. ຌານປຏິລາຠປຈ຺ຈນີການໍ ປາປການໍ ອິຈ຺ຉາວຈຣານໍ ອຠາເວນ ອນງ຺ຄຓໍ. ອິຈ຺ຉາວຈຣານນ຺ຕິ ອິຈ຺ຉາຍ ອວຈຣານໍ ອິຈ຺ຉາວເສນ ໂອຕິຓ຺ຓານໍ ປວຕ຺ຕານໍ ນານປ຺ປກາຣານໍ ໂກປອປຈ຺ຈຍານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິຊ຺ຌາທີນໍ ຈິຕ຺ຕຸປກ຺ກິເລສານໍ ວິຄເມນ ວິຄຕູປກ຺ກິເລສໍ. ອຸຠຍມ຺ປິ ເຈຕໍ ອນງ຺ຄຓສຸຕ຺ຕວຕ຺ຖສຸຕ຺ຕານໍ (ມ. ນິ. ໑.໕໗ ອາທໂຍ; ໗໐ ອາທໂຍ) ວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວສິປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ມຸທຸຠູຕໍ. ອິທ຺ຘິປາທຠາວູປຄເມນ ກມ຺ມນິຍໍ. ຠາວນາປາຣິປູຣິຍາ ປຓີຕຠາວູປຄເມນ ຐິຕໍ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ອາເນຎ຺ຊຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຐິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວມ຺ປິ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນີຫາຣກ຺ຂມໍ ໂຫຕິ. ອຠິຎ຺ຎາສຈ຺ຉິກຣຓີຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຠິຎ຺ຎາສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປາທກໍ ປທຏ຺ຐານຠູຕໍ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ໂສ ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐວິຘໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ ທ຺ເວ ຈ ວິເສເສ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂສຕິ ອຘິຄຕຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາໂນ ໂຍຄີ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ອຘິຏ຺ຐານຠູເຕ. ອຏ຺ຐວິຘໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຏ຺ຐວິຘໍ ຄຸຓໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ. ໂກ ປນ ໂສ ອຏ຺ຐວິໂຘ ຄຸໂຓຕິ? ອາຫ ‘‘ຉ ອຠິຎ຺ຎາ ທ຺ເວ ຈ ວິເສເສ’’ຕິ. ມໂນມຍິທ຺ຘິ ວິປສ຺ສນາຎາຓຎ຺ຈ. ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຈິຕ຺ຕໍ. ‘‘ຍໂຕ ປຣິສຸທ຺ຘໍ, ຕໂຕ ປຣິໂຍທາຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຸຣິມໍ ປຸຣິມໍ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ກາຣຓວຈນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕທຸຠຍນ຺ຕິ ເຍສໍ ຣາຄາທິອງ຺ຄຓານໍ ອຠິຊ຺ຌາທິອຸປກ຺ກິເລສານຎ຺ຈ ອຠາເວນ ‘‘ອນງ຺ຄຓໍ ວິຄຕູປກ຺ກິເລສ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕານິ ອງ຺ຄຓານິ ອຸປກ຺ກິເລສາ ຈາຕິ ຕໍ ອຸຠຍໍ. ຕທຸຠຍໍ ຕຓ຺ຫາສຠາວຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫາຍ ອນຸໂລມນໂຕ ຈ ຕຓ຺ຫາປກ຺ໂຂ. ຍາ ຈ ອິຎ຺ຊນາຕິ ຍາ ຈ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອສມາທາເນນ ຜນ຺ທນາ. ອຏ຺ຐິຕີຕິ ອນວຏ຺ຐານໍ. ອຍໍ ທິຏ຺ຐິປກ຺ໂຂຕິ ຍາ ອິຎ຺ຊນາ ອຏ຺ຐິຕິ ຈ, ອຍໍ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສເຫຕຸຕາຍ ທິຏ຺ຐິປກ຺ໂຂ.

‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານີ’’ຕິອາທິນາ ເວທນາໂຕປິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ວິຠາເວຕິ. ເອວໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຣິ ອຠິຎ຺ຎາຘິຄມາຍ ອຠິນີຫາຣກ຺ຂມໍ ໂຫຕິ. ສາ ຈ ອຠິນີຫາຣກ຺ຂມຕາ ຈຸທ຺ທສຫິ ອາກາເຣຫິ ຈິຓ຺ຓວສິຠາວສ຺ເສວ ໂຫຕິ. ໂສ ຈ ວສິຠາໂວ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນ, ນ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານມຕ຺ຕລາຠິໂນຕິ ອາຣຸປ຺ປສມາປຕ຺ຕິຍາ ມນສິກາຣວິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂສ ອຸປຣິມໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຕໂຕ ມນສິກໂຣຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຸປຣິມໍ ສມາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສມາປຕ຺ຕິໍ. ສນ຺ຕໂຕ ມນສິກໂຣຕີຕິ ອງ຺ຄສນ຺ຕຕາຍປິ ອາຣມ຺ມຓສນ຺ຕຕາຍປິ ‘‘ສນ຺ຕາ’’ຕິ ມນສິກໂຣຕິ. ຍໂຕ ຍໂຕ ຫິ ອາຣຸປ຺ປສມາປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຕໂຕ ມນສິກໂຣຕິ, ຕໂຕ ຕໂຕ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານໍ ອວູປສນ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ຕສ຺ສ ອຸປຣິມໍ…ເປ… ສຓ຺ຐຫຕີ’’ຕິ. ອຸກ຺ກຓ຺ຐາ ຈ ປຏິຆສຎ຺ຎາຕິ ປຏິຆສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕາສຸ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓສຎ຺ຎາສຸ ອນຠິຣຕິ ສຓ຺ຐຫຕິ. ‘‘ໂສ ສພ຺ພໂສ’’ຕິອາທິນາ ເອກເທເສນ ອາຣຸປ຺ປສມາປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຠິຎ຺ຎາຠິນີຫາໂຣ ຣູປສຎ຺ຎາຕິ ຣູປາວຈຣສຎ຺ຎາ ນາເມຕາ ຍາວເທວ ອຠິຎ຺ຎຕ຺ຖາຠິນີຫາຣມຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ອຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕິໂຍ ວິຍ ສນ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂວກາໂຣ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາຕິ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ນາເມຕາ ນານາຣມ຺ມເຓສຸ ໂວກາໂຣ, ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາກຸລປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຕິກ຺ກມຕີຕິ ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ອາທີນວທສ຺ສີ ຫຸຕ຺ວາ ຕາ ສມຕິກ຺ກມຕິ. ປຏິຆສຎ຺ຎາ ຈສ຺ສ ອພ຺ຠຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອສ຺ສ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສມາປຕ຺ຕິໍ ອຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ໂຍຄິໂນ ທສປິ ປຏິຆສຎ຺ຎາ ວິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອິມິນາ ປຐມາຣຸປ຺ປສມາປຕ຺ຕິມາຫ.

ເອວໍ ສມາຫິຕສ຺ສາຕິ ເອວໍ ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌາເນ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຍປິ ສມຕິກ຺ກເມນ ສມາຫິຕສ຺ສ. ສມາຫິຕສ຺ສາຕິ ອາຣຸປ຺ປສມາຘິນາ ສນ຺ຕວຸຕ຺ຕິນາ ສມາຫິຕສ຺ສ. ໂອຠາໂສຕິ ໂຍ ປຸເຣ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌາໂນຠາໂສ. ອນ຺ຕຣຘາຍຕີຕິ ໂສ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌາໂນຠາໂສ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌານສມາປຊ຺ຊນກາເລ ວິຄຈ຺ຉຕິ. ທສ຺ສນຎ຺ຈາຕິ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານຈກ຺ຂຸນາ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ. ໂສ ສມາຘີຕິ ໂສ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ຣູປາຣູປສມາຘິ. ຉຬງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຸປກາຣກປຣິກ຺ຂາຣສຠາວຠູເຕຫິ ຉຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ໂພຕິ ປຕິ ອເວກ຺ຂິຕພ຺ໂພ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາກາຣໍ ສຫ ວິສເຍນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນຠິຊ຺ຌາສຫຄຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພໂລເກຕິ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ປິຍຣູເປ ສາຕຣູເປ ສຕ຺ຕໂລເກ ສງ຺ຂາຣໂລເກ ຈ. ເຕນ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ປຫານມາຫ. ຕຖາ ‘‘ອພ຺ຍາປນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ພ຺ຍາປາທໂກສຊ຺ຊສາຣມ຺ຠສາເຐຍ຺ຍວິກ຺ເຂປສມ຺ໂມສານໍ ປຫານໍ. ປຸນ ຕານິ ຉ ອງ຺ຄານິ ສມຖວິປສ຺ສນາວເສນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຎ຺ຈ ອນຠິຊ຺ຌາສຫຄຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ.

໕໔. ເອຕ຺ຕາວຕາ ‘‘ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕຜລສ຺ສ ສມາຘິມຸເຂນ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສ ສມາຘີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂສ ສມາຘີຕິ ໂຍ ໂສ ສມ຺ມາສມາຘິ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສມາຘິສ຺ສ ຜລຠູໂຕ ສມາຘິ ປຎ຺ຈວິເຘນ ເວທິຕພ຺ໂພ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມາເນຫິ ປຎ຺ຈຫິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາເຓຫິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພາກາຣສງ຺ຂາເຕນ ປຎ຺ຈວິເຘນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ອຍໍ ສມາຘິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສຸໂຂ’’ຕິອາທີສຸ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາຘິ ອປ຺ປິຕປ຺ປິຕກ຺ຂເຓ ສຸຂຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສຸໂຂ. ປຸຣິໂມ ປຸຣິໂມ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ສມາຘິສຸຂສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ອາຍຕິໍ ສຸຂວິປາໂກ. ກິເລເສຫິ ອາຣກຕ຺ຕາ ອຣິໂຍ. ກາມາມິສວຏ຺ຏາມິສໂລກາມິສານໍ ອຠາວາ ນິຣາມິໂສ. ພຸທ຺ຘາທີຫິ ມຫາປຸຣິເສຫິ ເສວິຕຕ຺ຕາ ອກາປຸຣິສເສວິໂຕ. ອງ຺ຄສນ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພກິເລສທຣຖສນ຺ຕຕາຍ ຈ ສນ຺ໂຕ. ອຕິຕ຺ຕິກຣຏ຺ເຐນ ປຓີໂຕ. ກິເລສປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ, ກິເລສປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຠາເວນ ວາ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິລທ຺ໂຘ. ປສ຺ສທ຺ຘໍ ປສ຺ສທ຺ຘີຕິ ຫິ ອິທໍ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ. ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິກິເລເສນ ວາ ອຣຫຕາ ລທ຺ຘຕ຺ຕາປິ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິລທ຺ໂຘ. ເອໂກທິຠາເວນ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ, ເອໂກທິຠາວເມວ ວາ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ເອໂກທິຠາວາຘິຄໂຕ. ອປ຺ປຄຸຓສາສວສມາຘິ ວິຍ ສສງ຺ຂາເຣນ ສປ຺ປໂຍເຄນ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫ ກິເລເສ ວາເຣຕ຺ວາ ອນຘິຄຕຕ຺ຕາ ນສສງ຺ຂາຣນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາຣິຕຄໂຕຕິ.

ຍໂຕ ຍໂຕ ຠາຄໂຕ ຕຎ຺ຈ ສມາຘິໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ, ຕໂຕ ວາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ໂຕ ສໂຕວ ສມາປຊ຺ຊຕິ ສໂຕວ ວຸຏ຺ຐຫຕິ, ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລວເສນ ວາ ສໂຕ ສມາປຊ຺ຊຕິ ສໂຕ ວຸຏ຺ຐຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຍເທຕ຺ຖ ‘‘ອຍໍ ສມາຘິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສຸໂຂ ເຈວ ອາຍຕິຎ຺ຈ ສຸຂວິປາໂກ’’ຕິ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຕເມວ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈຍຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຍເມໂກ ອາກາໂຣ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ເອວເມເຕສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພາກາຣານໍ ວເສນ ສມາຘິ ປຎ຺ຈວິເຘນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປຸນ ‘‘ໂຍ ຈ ສມາຘີ’’ຕິອາທິນາ ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ສມຖວິປສ຺ສນາວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ສມາຘິສຸຂສ຺ສ ‘‘ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ‘‘ໂຍ ຈ ສມາຘິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສຸໂຂ, ໂຍ ຈ ສມາຘິ ອາຍຕິໍ ສຸຂວິປາໂກ, ອຍໍ ສມໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຣິຍນິຣາມິສາທິຠາໂວ ປນ ປຎ຺ຎານຸຠາເວນ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ໂຍ ຈ ສມາຘິ ອຣິໂຍ…ເປ… ອຍໍ ວິປສ຺ສນາ’’ຕິ.

ເອວໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາຘິໍ ວິຠາເຄນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທໍ ສມາຘິວິຠາເຄນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສ ສມາຘີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂສ ສມາຘີຕິ ໂຍ ໂສ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາຘິສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາຘິ, ໂສ ສມາຘິ. ປຎ຺ຈວິເຘນາຕິ ວກ຺ຂມາເນນ ປຎ຺ຈປ຺ປກາເຣນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ປີຕິຜຣຓຕາ’’ຕິອາທີສຸ ປີຕິໍ ຜຣມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ທ຺ວີສຸ ຌາເນສຸ ປຎ຺ຎາ ປີຕິຜຣຓຕາ ນາມ. ສຸຂໍ ຜຣມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຕີສຸ ຌາເນສຸ ປຎ຺ຎາ ສຸຂຜຣຓຕາ ນາມ. ປເຣສໍ ເຈໂຕ ຜຣມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເຈໂຕປຣິຍປຎ຺ຎາ ເຈໂຕຜຣຓຕາ ນາມ. ອາໂລກຜຣເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປຎ຺ຎາ ອາໂລກຜຣຓຕາ ນາມ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານິມິຕ຺ຕໍ ນາມ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ທ຺ວີສຸ ຌາເນສຸ ປຎ຺ຎາ ປີຕິຜຣຓຕາ, ຕີສຸ ຌາເນສຸ ປຎ຺ຎາ ສຸຂຜຣຓຕາ, ປຣຈິຕ຺ເຕ ຎາຓໍ ເຈໂຕຜຣຓຕາ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ອາໂລກຜຣຓຕາ, ຕມ຺ຫາ ຕມ຺ຫາ ສມາຘິມ຺ຫາ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໘໐໔).

ອິຘ ສມຖວິປສ຺ສນາວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂຍ ຈ ປີຕິຜຣໂຓ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຎ຺ຎາສີເສນ ເທສນາ ກຕາຕິ ປຎ຺ຎາວເສນ ສໍວຓ຺ຓນາ ກຕາ. ປຎ຺ຎາ ປີຕິຜຣຓຕາຕິອາທີສຸ ສມາຘິສຫຄຕາ ເອວາຕິ ຕຕ຺ຖ ສມາຘິວເສນ ສມໂຖ ອຸທ຺ຘໂຏ. ຕສ຺ມາ ປີຕິສຸຂເຈໂຕຜຣຓຕາ ວິເສສໂຕ ສມາຘິວິປ຺ຜາຣວເສນ ອິຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ຕາ ‘‘ສມໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອິຕຣານິ ຎາຓວິປ຺ຜາຣວເສນາຕິ ຕານິ ‘‘ວິປສ຺ສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ.

໕໕. ອິທານິ ຕໍ ສມາຘິໍ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທສ ກສິຓາຍຕນານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກສິຓຊ຺ຌານສງ຺ຂາຕານິ ກສິຓານິ ຈ ຕານິ ໂຍຄິໂນ ສຸຂວິເສສານໍ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ, ມນາຍຕນຘມ຺ມາຍຕນຠາວໂຕ ຈ ອາຍຕນານິ ຈາຕິ ກສິຓາຍຕນານິ. ປຖວີກສິຓນ຺ຕິ ກຕປຣິກມ຺ມໍ ປຖວີມຓ຺ຑລມ຺ປິ, ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຫປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕມ຺ປິ, ຕສ຺ມິໍ ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນຊ຺ຌານມ຺ປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕສຸ ຌານໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ. ອາກາສກສິຓນ຺ຕິ ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາເສ ປວຕ຺ຕປຐມາຣຸປ຺ປຊ຺ຌານໍ. ວິຎ຺ຎາຓກສິຓນ຺ຕິ ປຐມາຣຸປ຺ປວິຎ຺ຎາຓາຣມ຺ມຓໍ ທຸຕິຍາຣຸປ຺ປຊ຺ຌານໍ. ປຖວີກສິຓາທິເກ ສຸທ຺ຘສມຖຠາວນາວເສນ ປວຕ຺ຕິເຕ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອິມານິ ອຏ຺ຐ ກສິຓານິ ສມໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສກສິຓທ຺ວຍໍ ວິປສ຺ສນາຘິຏ຺ຐານຠາເວນ ປວຕ຺ຕໍ ‘‘ວິປສ຺ສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວນ຺ຕິ ອິມິນາ ນເຍນ. ສພ຺ໂພ ອຣິຍມຄ຺ໂຄຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທິຠາເວນ ອຠິນ຺ໂນປິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ສຕິປຏ຺ຐານາທິປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາເຠເທນ ອເນກເຠທຠິນ຺ໂນ ນິຣວເສໂສ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ເຍນ ເຍນ ອາກາເຣນາຕິ ອນຠິຊ຺ຌາທີສຸ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສຸຂຕາທີສຸ ຈ ອາກາເຣສຸ ເຍນ ເຍນ ອາກາເຣນ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນ ເຕນາຕິ ເຕສຸ ເຕສຸ ອາກາເຣສຸ ເຍ ເຍ ສມຖວເສນ, ເຍ ຈ ເຍ ຈ ວິປສ຺ສນາວເສນ ໂຍເຊຕຸໍ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ເຕນ ເຕນ ອາກາເຣນ ສມຖວິປສ຺ສນາຫິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ວິຈິນິຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ເຕຕິ ສມຖາຘິຏ຺ຐານວິປສ຺ສນາຘມ຺ມາ. ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ຕີຫິ ອນຸປສ຺ສນາຘມ຺ເມຫິ ສງ຺ຄຫິຕາ, ຄຓນໍ ຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕເມຫິ ຕີຫີຕິ? ອາຫ ‘‘ອນິຈ຺ຈຕາຍ ທຸກ຺ຂຕາຍ ອນຕ຺ຕຕາຍາ’’ຕິ. ອນິຈ຺ຈຕາຍ ສຫຈຣຓໂຕ ວິປສ຺ສນາ ‘‘ອນິຈ຺ຈຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ.

ໂສ ສມຖວິປສ຺ສນໍ ຠາວຍມາໂນ ຕີຓິ ວິໂມກ຺ຂມຸຂານິ ຠາວຍຕີຕິ ໂສ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄມາຍ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ໂຍຄີ ກາເລນ ສມຖໍ ສມາປຊ຺ຊນວເສນ ກາເລນ ວິປສ຺ສນໍ ສມ຺ມສນວເສນ ວຑ຺ຒຍມາໂນ ອນິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ຂມຸຂາທິສງ຺ຂາຕາ ຕິສ຺ໂສ ອນຸປສ຺ສນາ ພ຺ຣູເຫຕິ. ຕໂຍ ຂນ຺ເຘ ຠາວຍຕີຕິ ຕິສ຺ໂສ ອນຸປສ຺ສນາ ອຸປຣູປຣິວິເສສໍ ປາເປນ຺ໂຕ ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ເອເຕ ຕໂຍ ຂນ຺ເຘ ວຑ຺ເຒຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕີຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ສງ຺ຄຫິໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕໂຍ ຂນ຺ເຘ ຠາວຍນ຺ໂຕ ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາວຍຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິທານິ ເຍສໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ຍຕ຺ຖ ສິກ຺ຂນ຺ຕານໍ ວິເສສໂຕ ນິຍ຺ຍານມຸຂານິ ເຍສຎ຺ຈ ກິເລສານໍ ປຏິປກ຺ຂຠູຕານິ ຕີຓິ ວິໂມກ຺ຂມຸຂານິ, ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣາຄຈຣິໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອນິມິຕ຺ເຕນ ວິໂມກ຺ຂມຸເຂນາຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ. ສາ ຫິ ນິຈ຺ຈນິມິຕ຺ຕາທິສມຸຄ຺ຆາຏເນນ ອນິມິຕ຺ໂຕ, ຣາຄາທີນໍ ສມຸຈ຺ເຉທວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິໂມກ຺ໂຂຕິ ລທ຺ຘນາມສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ມຸຂຠາວໂຕ ທ຺ວາຣຠາວໂຕ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ຂມຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາຍາຕິ ສມາຘິສ຺ມິໍ. ສຸຂເວທນີຍໍ ຜສ຺ສໍ ອນຸປຄຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ສຸຂເວທນາຍ ຫິຕໍ ສຸຂເວທນາກາຣຓໂຕ ຜສ຺ສໍ ຕຓ຺ຫາຍ ອນຸປຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ. ສຸຂໍ ເວທນໍ ປຣິຊານນ຺ໂຕຕິ ‘‘ອຍໍ ສຸຂາ ເວທນາ ວິປຣິຓາມາທິນາ ທຸກ຺ຂາ’’ຕິ ປຣິຊານນ຺ໂຕ, ສວິສຍໍ ຣາຄໍ ສມຕິກ຺ກນ຺ໂຕ. ‘‘ຣາຄມລໍ ປວາເຫນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ເຕຫິ ປຣິຍາເຍຫິ ຣາຄສ຺ເສວ ປຫານມາຫ. ‘‘ໂທສຈຣິໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິອາທີສຸປິ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປຎ຺ຎາຘິກສ຺ສ ສນ຺ຕຕິສມູຫກິຈ຺ຈາຣມ຺ມຓາທິຆນວິນິພ຺ໂຠເຄນ ສງ຺ຂາເຣສຸ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາ ປາກຏາ ໂຫຕີຕິ ວິເສສໂຕ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາ ປຎ຺ຎາປຘານາຕິ ອາຫ – ‘‘ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ຂມຸຂໍ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ. ຕຖາ ສງ຺ຂາຣານໍ ສຣສປຠງ຺ຄຸຕາຍ ອິຕ຺ຕຣຂຓຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຠິຊ຺ຊນໍ ສມ຺ມາ ສມາຫິຕສ຺ເສວ ປາກຏໍ ໂຫຕີຕິ ວິເສສໂຕ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ ສມາຘິປ຺ປຘານາຕິ ອາຫ – ‘‘ອນິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ຂມຸຂໍ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ. ຕຖາ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິໂນ ຂນ຺ຕິພຫຸລສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣຕິຎ຺ຈ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫຣໂຕ ສງ຺ຂາຣານໍ ທຸກ຺ຂຕາ ວິຠູຕາ ໂຫຕີຕິ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາ ສີລປ຺ປຘານາຕິ ອາຫ – ‘‘ອປ຺ປຓິຫິຕວິໂມກ຺ຂມຸຂໍ ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ. ອິຕິ ຕີຫິ ວິໂມກ຺ຂມຸເຂຫິ ຕິຓ຺ຓໍ ຂນ຺ຘານໍ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ໂສ ຕີຓິ ວິໂມກ຺ຂມຸຂານິ ຠາວຍນ຺ໂຕ ຕໂຍ ຂນ຺ເຘ ຠາວຍຕີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ຕີຫິ ຈ ຂນ຺ເຘຫິ ອຣິຍສ຺ສ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຕໂຍ ຂນ຺ເຘ ຠາວຍນ຺ໂຕ ‘‘ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາວຍຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ເຕຫິ ຕສ຺ສ ສງ຺ຄຫໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍາ ຈ ສມ຺ມາວາຈາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ປຸນ ຕິຓ຺ຓໍ ຂນ຺ຘານໍ ສມຖວິປສ຺ສນາຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສີລກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ຂນ຺ຕິປຘານຕ຺ຕາ, ສມາຘິສ຺ສ ພຫູປກາຣຕ຺ຕາ ຈ ສມຖປກ຺ຂຠຊນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຠວງ຺ຄານີຕິ ອຸປປຕ຺ຕິຠວສ຺ສ ອງ຺ຄານິ. ທ຺ເວ ປທານີຕິ ທ຺ເວ ປາທາ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ ປຎ຺ຈທສ ຈຣຓຘມ຺ມາ ສີລສມາຘິສງ຺ຄຫິຕາຕິ. ຠາວິຕກາໂຍຕິ ອາຠິສມາຈາຣິກສີລສ຺ສ ປາຣິປູຣິຍາ ຠາວິຕກາໂຍ. ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກສີລສ຺ສ ປາຣິປູຣິຍາ ຠາວິຕສີໂລ. ອຖ ວາ ຠາວິຕກາໂຍຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣນ ຠາວິຕປຎ຺ຈທ຺ວາຣກາໂຍ. ຠາວິຕສີໂລຕິ ອວສິຏ຺ຐສີລວເສນ ຠາວິຕສີໂລ. ສມ຺ມາ ກາຍຠາວນາຍ ສຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕປ຺ປຫານໍ ອນວຊ຺ຊຎ຺ຈ ອຸຏ຺ຐານໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕຖາ ອນຸຕ຺ຕເຣ ສີເລ ສິຊ຺ຌມາເນ ອນວເສສໂຕ ມິຈ຺ຉາວາຈາຍ ມິຈ຺ຉາຊີວສ຺ສ ຈ ປຫານໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຈິຕ຺ຕປຎ຺ຎາສຸ ຈ ຠາວິຕາສຸ ສມ຺ມາສຕິສມ຺ມາສມາຘິສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ ຕໍສຠາວຕ຺ຕາ ຕທຸຠຍກາຣຓຕ຺ຕາ ຈາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ກາເຍ ຠາວິຍມາເນ’’ຕິອາທິນາ.

ປຎ຺ຈວິຘໍ ອຘິຄມໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄມເມວ ອວຕ຺ຖາວິເສສວເສນ ປຎ຺ຈຘາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຫິ ຂິປ຺ປໍ ສກິໍ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓເນວ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕີຕິ ນ ຕສ຺ສ ໂລກິຍສມາປຕ຺ຕິຍາ ວິຍ ວສິຠາວນາກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຂິປ຺ປາຘິຄໂມ ຈ ໂຫຕິ. ປຊຫິຕພ຺ພານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິມຸຕ຺ຕິວເສນ ປຊຫນໂຕ ວິມຸຕ຺ຕາຘິຄໂມ ຈ. ໂລກິເຍຫິ ມຫນ຺ຕານໍ ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ອຘິຄມນຠາວໂຕ ມຫາຘິຄໂມ ຈ. ເຕສໍເຍວ ວິປຸລຜລານໍ ອຘິຄມນໂຕ ວິປຸລາຘິຄໂມ ຈ. ອຕ຺ຕນາ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອນວເສສໂຕ ອນວເສສາຘິຄໂມ ຈ ໂຫຕີຕິ. ເກ ປເນເຕ ອຘິຄມາ? ເກຈິ ສມຖານຸຠາເວນ, ເກຈິ ວິປສ຺ສນານຸຠາເວນາຕິ ອິມໍ ວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ສມເຖນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໕໖. ອິຕິ ມຫາເຖໂຣ ‘‘ຕສ຺ມາ ຣກ຺ຂິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ຄາຖາຍ ວເສນ ອຣຫຕ຺ຕຜລວິມຸຕ຺ຕິມຸເຂນ ວິຈຍຫາຣສມ຺ປາຕໍ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ເທສນາກຸສລຕາຍ ອເນເກຫິ ສຸຕ຺ຕປ຺ປເທເສຫິ ຕສ຺ສາ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາຍ ຠາວນາວິເສສານໍ ຠາວນານິສໍສານຎ຺ຈ ວິຠຊນວເສນ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ວິຈຍຫາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ທສນ຺ນໍ ຕຖາຄຕພລານມ຺ປິ ວເສນ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ໂຍ ເທສຍຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ໂອວາເທນ ສາວເກ ນ ວິສໍວາທຍຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸສິຏ຺ຐິຍາ ຘມ຺ມສ຺ສ ສວນໂຕ ‘‘ສາວກາ’’ຕິ ລທ຺ຘນາເມ ເວເນຍ຺ເຍ ນ ວິປ຺ປລມ຺ເຠຕິ ນ ວຎ຺ເຈຕິ, ວິສໍວາທນເຫຕູນໍ ປາປຘມ຺ມານໍ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ໂພຘິມູເລ ເອວ ສຸປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ. ຕິວິຘນ຺ຕິ ຕິປ຺ປກາຣໍ, ຕີຫິ ອາກາເຣຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ກໂຣຖາຕິ ອິມໍ ສຣຓຄມນໍ ສີລາທິຎ຺ຈ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຖ. ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ກໂຣຖາຕິ ອເນນປິ ວິຘິນາ ສຣຓານິ ໂສເຘນ຺ຕາ ສີລາທີນິ ປຣິປູເຣນ຺ຕາ ສມ຺ປາເທຖ. ອິທໍ ໂວ ກຸຣຸມານານນ຺ຕິ ອິທໍ ສຣຓຄມນໍ ສີລາທິຎ຺ຈ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນຸຕິຏ຺ຐນ຺ຕານໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສມ຺ປຣາຍນິພ຺ພານານໍ ວເສນ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ຈ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕານິ ສມ຺ປາເທຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ໂອວທນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ໂອວາເທນ ສາວເກ ນ ວິສໍວາທຍຕີ’’ຕິ, ຕໍ ຕຖາຄຕພເລຫິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສ ຕຖາ ໂອວທິໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕຖາຕິ ເຕນ ປກາເຣນ ‘‘ອິທໍ ກໂຣຖ, ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ກໂຣຖາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ. ໂອວທິໂຕຕິ ຘມ຺ມເທສນາຍ ສາສິໂຕ. ອນຸສິຏ຺ໂຐຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ຕຖາ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ຕຖາ ກໂຣນ຺ໂຕ. ຕໍ ຠູມິນ຺ຕິ ຍສ຺ສາ ຠູມິຍາ ອຘິຄມຕ຺ຖາຍ ໂອວທິໂຕ, ຕໍ ທສ຺ສນຠູມິຎ຺ຈ ຠາວນາຠູມິຎ຺ຈ. ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ເອຕໍ ກາຣຓໍ ນ ວິຊ຺ຊຕິ. ກາຣຓຎ຺ຫິ ຕິຏ຺ຐຕິ ເອຕ຺ຖ ຜລໍ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍາຕິ ‘‘ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທຸຕິຍວາເຣ ຠູມິນ຺ຕິ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘນ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວສງ຺ຂາຕໍ ຠູມິໍ.

ອິທານິ ຍສ຺ມາ ຠຄວໂຕ ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊານິປິ ອວິປຣີຕສຠາວຕາຍ ປຐມຜລຎາຓສ຺ສ ວິສຍວິເສໂສ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕານິປິ ຕສ຺ສ ວິສຍຠາເວນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເຕ ສໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເຕ ສໂຕຕິ ອຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ມຍາ ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາຕິ ປຏິຊານເນນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເຕ ສໂຕ. ອິເມ ຘມ຺ມາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ‘‘ອິເມ ນາມ ຕຍາ ຘມ຺ມາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ໂກຈິ ສຫຘມ຺ເມນ ສເຫຕຸນາ ສກາຣເຓນ ວຈເນນ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ (ທີ. ນິ. ໓.໑ ອາທໂຍ; ມ. ນິ. ໑.໑໔໖ ອາທໂຍ) ວິຍ ວິປ຺ປລປນ຺ຕາ ປນ ອປ຺ປມາຓໍ. ຕສ຺ມາ ສຫຘມ຺ເມນ ປຏິໂຈເທສ຺ສຕີຕິ ເອຕໍ ກາຣຓໍ ນ ວິຊ຺ຊຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສສປເທສຸປິ. ຍສ຺ສ ເຕ ອຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕຕິ ຣາຄາທີສຸ ຍສ຺ສ ຍສ຺ສ ປຫານຕ຺ຖາຍ ອສຸຠຠາວນາທິຘມ຺ໂມ ກຖິໂຕ. ຕກ຺ກຣສ຺ສາຕິ ຕຖາ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ. ວິເສສາຘິຄມນ຺ຕິ ອຠິຎ຺ຎາປຏິສມ຺ຠິທາທິວິເສສາຘິຄມໍ.

ອນ຺ຕຣາຍິກາຕິ ອນ຺ຕຣາຍກຣຓໍ ອນ຺ຕຣາໂຍ, ໂສ ສີລໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ອນ຺ຕຣາຍິກາ. ອນ຺ຕຣາເຍ ນິຍຸຕ຺ຕາ, ອນ຺ຕຣາຍໍ ວາ ຜລໍ ອຣຫນ຺ຕິ, ອນ຺ຕຣາຍປ຺ປໂຍຊນາຕິ ວາ ອນ຺ຕຣາຍິກາ. ເຕ ປນ ກມ຺ມກິເລສາທິເຠເທນ ປຎ຺ຈວິຘາ. ອນິຍ຺ຍານິກາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄວຊ຺ຊາ ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ.

ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ມຄ຺ຄທິຏ຺ຐິຍາ ສມ຺ປນ຺ໂນ ໂສຕາປນ຺ໂນ ອຣິຍສາວໂກ. ສຸຫຕນ຺ຕິ ອຕິວຘິຕໍ. ອິທມ຺ປິ ເອກເທສກຖນເມວ. ມຕກເປຕາທິທານມ຺ປິ ໂສ ນ ກໂຣຕິ ເອວ. ປຸຖຸຊ຺ຊໂນຕິ ປຸຖູນໍ ກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣາທີນໍ ຊນນາທີຫິ ກາຣເຓຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ປຸຖູນໍ ຊນນາທີຫິ, ກາຣເຓຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ;

ປຸຖຸຊ຺ຊນນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ, ປຸຖຸວາຍໍ ຊໂນ ອິຕີ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໗; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໕໑; ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໐໗; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑.໑໓໐);

‘‘ມາຕຣ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ຊນິກາ ມາຕາ. ຊນໂກ ຈ ປິຕາ. ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ຂີຓາສໂວ ອຣຫາຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ກິໍ ປນ ອຣິຍສາວໂກ ອຎ຺ເຎ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍາຕິ? ເອຕມ຺ປິ ອຏ຺ຐານໍ. ສເຈປິ ຠວນ຺ຕຣຄຕໍ ອຣິຍສາວກໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຣິຍສາວກຠາວໍ ອຊານນ຺ຕມ຺ປິ ໂກຈິ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ອິທໍ ກຸນ຺ຖກິປິລ຺ລິກໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕ຺ວາ ສກລຈກ຺ກວາຬຄພ຺ເຠ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊໍ ປຏິປຊ຺ຊາຫີ’’ຕິ, ເນວ ໂສ ນໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ. ອຖາປິ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ‘‘ສເຈ ອິມໍ ນ ຆາເຕສ຺ສສິ, ສີສໍ ເຕ ຉິນ຺ທິສ຺ສາມາ’’ຕິ, ສີສເມວສ຺ສ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍຸໍ, ເນວ ໂສ ຕໍ ຆາເຕຍ຺ຍ. ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາວສ຺ສ ປນ ມຫາສາວຊ຺ຊຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຣິຍຠາວສ຺ສ ຈ ພລທີປນຕ຺ຖໍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ສາວຊ຺ໂຊ ວຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາໂວ. ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ມາຕຸຆາກາທີນິປິ ອານນ຺ຕຣິຍານິ ກຣິສ຺ສຕິ, ມຫາພໂລວ ຈ ອຣິຍຠາໂວ, ໂຍ ເອຕານິ ກມ຺ມານິ ນ ກໂຣຕີຕິ.

ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍາຕິ ສມານສໍວາສກໍ ສມານສີມາຍໍ ຐິຕໍ ປຎ຺ຈຫິ ກາຣເຓຫິ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອາກາເຣຫິ ສງ຺ໂຆ ຠິຊ຺ຊຕິ ກມ຺ເມນ ອຸທ຺ເທເສນ ໂວຫຣນ຺ໂຕ ອນຸສ຺ສາວເນນ ສລາກຄ຺ຄາເຫນາ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໕໘).

ຕຕ຺ຖ ກມ຺ເມນາຕິ ອປໂລກນາທີສຸ ຈຕູສຸ ກມ຺ເມສຸ ອຎ຺ຎຕຣກມ຺ເມນ. ອຸທ຺ເທເສນາຕິ ປຎ຺ຈສຸ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທເສສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນ ອຸທ຺ເທເສນ. ໂວຫຣນ຺ໂຕຕິ ກຖຍນ຺ໂຕ, ຕາຫິ ຕາຫິ ອຸປປຕ຺ຕີຫິ ‘‘ອຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທີນິ ອຏ຺ຐາຣສເຠທກຣວຕ຺ຖູນິ ທີປຍນ຺ໂຕ. ອນຸສ຺ສາວເນນາຕິ ‘‘ນນຸ ຕຸມ຺ເຫ ຊານາຖ ມຍ຺ຫໍ ອຸຈ຺ຈກຸລາ ປພ຺ພຊິຕຠາວໍ ພຫຸສ຺ສຸຕຠາວຎ຺ຈ, ມາທິໂສ ນາມ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ ອຸພ຺ພິນຍໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ຄາເຫຍ຺ຍາຕິ ກິໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ກິມຫໍ ອປາຍໂຕ ນ ຠາຍາມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ກຓ຺ຓມູເລ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ອນຸສ຺ສາວເນນ. ສລາກຄ຺ຄາເຫນາຕິ ເອວໍ ອນຸສ຺ສາເວຕ຺ວາ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕ຺ວາ ອນິວຕ຺ຕິຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ ອິມໍ ສລາກ’’ນ຺ຕິ ສລາກຄ຺ຄາເຫນ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ກມ຺ມເມວ ອຸທ຺ເທໂສ ວາ ປມາຓໍ, ໂວຫາຣານຸສ຺ສາວນສລາກຄ຺ຄາຫາປນໍ ປນ ປຸພ຺ພຠາໂຄ. ອຏ຺ຐາຣສວຕ຺ຖຸທີປນວເສນ ຫິ ໂວຫຣນ຺ເຕນ ຕຕ຺ຖ ຣຸຈິຊນນຕ຺ຖໍ ອນຸສ຺ສາເວຕ຺ວາ ສລາກາຍ ຄາຫິຕາຍປິ ອຠິນ຺ໂນ ເອວ ໂຫຕິ ສງ຺ໂຆ. ຍທາ ປນ ເອວໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ອຕິເຣກາ ວາ ສລາກໍ ຄາເຫຕ຺ວາ ອາເວຓິກໍ ກມ຺ມໍ ວາ ອຸທ຺ເທສໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕທາ ສງ຺ໂຆ ຠິນ຺ໂນ ນາມ ໂຫຕິ. ເອວໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ ສງ຺ຆຣາຊິໍ ວາ ຊເນຍ຺ຍາຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ.

ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕຕິ ວຘກຈິຕ຺ເຕນ ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ. ໂລຫິຕໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍາຕິ ຊີວມານກສຣີເຣ ຂຸທ຺ທກມກ຺ຂິກາຍ ປິວນມຕ຺ຕມ຺ປິ ໂລຫິຕໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຫິ ມາຕຸຆາຕາທີນິ ປຎ຺ຈານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມານິ ທສ຺ສິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຍານິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ກໂຣຕິ, ນ ອຣິຍສາວໂກ. ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕຕິ ວິນາສຈິຕ຺ເຕນ ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ. ຖູປນ຺ຕິ ເຈຕິຍໍ. ຠິນ຺ເທຍ຺ຍາຕິ ນາເສຍ຺ຍ.

ອຎ຺ຎໍ ສຕ຺ຖາຣນ຺ຕິ ‘‘ອຍໍ ເມ ສຕ຺ຖາ ສຕ຺ຖຸ ກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ’’ຕິ ຠວນ຺ຕເຣປິ ອຎ຺ຎໍ ຕິຕ຺ຖກຣໍ. ອປທິເສຍ຺ຍາຕິ ‘‘ອຍໍ ເມ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ ເອວໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ອຎ຺ຎໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ປຣິເຍເສຍ຺ຍາຕິ ສາສນໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ອຎ຺ຎໍ ພາຫິຣກໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ‘‘ອຍໍ ທກ຺ຂິຓາຣໂຫ, ອິມສ຺ມິໍ ກຕາ ກາຣາ ມຫປ຺ຜລາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ຕສ຺ມິໍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຸຕູຫລມງ຺ຄເລນ ສຸທ຺ຘິໍ ປຈ຺ເຈຍ຺ຍາຕິ ‘‘ອິມິນາ ອິທໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກຸຕູຫລສງ຺ຂາເຕນ ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕມງ຺ຄເລນ ອຕ຺ຕໂນ ສຸທ຺ຘິໍ ໂວທານໍ ສທ຺ທເຫຍ຺ຍ.

໕໗. ອິຕ຺ຖີ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ສິຍາຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ຍສ຺ມາ ອິຕ຺ຖິຍາ ໂກໂສຫິຕວຕ຺ຖຄຸຍ຺ຫາທີນໍ ອຠາເວນ ລກ຺ຂຓານິ ນ ປຣິປູຣນ຺ຕິ, ອິຕ຺ຖິຣຕນາຠາເວນ ຈ ສຕ຺ຕຣຕນສມງ຺ຄິຕາ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ສພ຺ພມນຸສ຺ສານມ຺ປິ ຈ ນ ອຘິໂກ ອຕ຺ຕຠາໂວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອິຕ຺ຖີ…ເປ… ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ສກ຺ກຕ຺ຕາທີນິ ຕີຓິ ຐານານິ ອຸຕ຺ຕມານິ, ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄຎ຺ຈ ຫີນໍ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສາ ສກ຺ກຕ຺ຕາທີນິປິ ປຏິສິທ຺ຘານີຕິ. ນນຸ ຈ ຍຖາ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໍ, ເອວໍ ປຸຣິສລິງ຺ຄມ຺ປິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ປຸຣິໂສ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ສິຍາຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ? ໂນ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ອິຘ ປຸຣິສສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໂຕ. ອິຕ຺ຖິໂຍ ຫິ ອິຘ ຌານໍ ຠາເວຕ຺ວາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ. ປຸຣິໂສ ປນ ກຕ຺ຖຈິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ສມາເນປິ ຕຕ຺ຖ ອຸຠຍລິງ຺ຄາຠາເວ ປຸຣິສສຓ຺ຐານາວ ຕຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ, ນ ອິຕ຺ຖິສຓ຺ຐານາ, ຕສ຺ມາ ສຸວຸຕ຺ຕເມຕໍ. ອິຕ຺ຖີ ຕຖາຄໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐຕຸ ຕາວ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸເຓ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ໂລການໍ ຕາຣຓສມຕ຺ໂຖ ພຸທ຺ຘຠາໂວ, ປຓິຘານມຕ຺ຕມ຺ປິ ອິຕ຺ຖິຍາ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ.

‘‘ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ລິງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິ, ເຫຕຸ ສຕ຺ຖາຣທສ຺ສນໍ;

ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິ, ອຘິກາໂຣ ຈ ຉນ຺ທຕາ;

ອຏ຺ຐຘມ຺ມສໂມຘານາ, ອຠິນີຫາໂຣ ສມິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໒.໕໙) –

ອິມານິ ຫິ ປຓິຘານສມ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓານິ. ອິຕິ ປຓິຘານມຕ຺ຕມ຺ປິ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ອສມຕ຺ຖາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ກຸໂຕ ພຸທ຺ຘຠາໂວຕິ ‘‘ອິຕ຺ຖີ ຕຖາຄໂຕ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ສິຍາຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພາກາຣປຣິປູໂຣ ປຸຎ຺ຎຸສ຺ສໂຍ ສພ຺ພາກາຣປຣິປູຣເມວ ອຕ຺ຕຠາວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ປຸຣິໂສວ ອຣຫໍ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ.

ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາຕິ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸຍາ, ຍາ ຊາຕິເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສາ ຫິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຄພ຺ໂຠກ຺ກນ຺ຕິກາລາທີສຸ ກມ຺ປຕິ. ອາຓາເຂຕ຺ຕໍ ປນ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬໍ. ຍາ ເອກໂຕ ສໍວຏ຺ຏຕິ ຈ ວິວຏ຺ຏຕິ ຈ, ຍຕ຺ຖ ຈ ອາຏານາຏິຍປຣິຕ຺ຕາທີນໍ (ທີ. ນິ. ໓.໒໗໗ ອາທໂຍ) ອາຓາ ປວຕ຺ຕຕິ. ວິສຍເຂຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິມາຓໍ ນຕ຺ຖິ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ‘‘ຍາວຕກໍ ຎາຓໍ ຕາວຕກໍ ເນຍ຺ຍໍ, ຍາວຕກໍ ເນຍ຺ຍໍ ຕາວຕກໍ ຎາຓໍ, ເນຍ຺ຍປຣິຍນ຺ຕິກໍ ຎາຓໍ, ຎາຓປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ມຫານິ. ໖໙; ຈູຬນິ. ໂມຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘໕; ປຏິ. ມ. ໓.໕) ວຈນໂຕ ອວິສໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອິຕິ ອິເມສຸ ຕີສຸ ເຂຕ຺ເຕສຸ ຕິສ຺ໂສ ສງ຺ຄີຕິໂຍ ອາຣຸຬ຺ເຫ ເຕປິຏເກ ພຸທ຺ຘວຈເນ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ອິມໍ ຈກ຺ກວາຬໍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຈກ຺ກວາເຬ ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປນ ອຕ຺ຖິ.

ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມນ຺ຕິ ອປຸເຣ ອປຈ຺ຉາ ເອກໂຕ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປຸເຣ ວາ ປຈ຺ຉາ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຄພ຺ໂຠກ຺ກນ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພ ປຸເຣຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ທສສຫສ຺ສິຈກ຺ກວາຬກມ຺ປເນນ ເຂຕ຺ຕປຣິຄ຺ຄໂຫ ກໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ. ຘາຕຸປຣິນິພ຺ພານໂຕ ປຣໍ ປນ ປຈ຺ຉາ, ຕໂຕ ເຫຏ຺ຐາປິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ, ອຸທ຺ຘໍ ນ ວາຣິຕາ.

ກສ຺ມາ ປນ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ? ອນຈ຺ຉຣິຍຕ຺ຕາ. ອຈ຺ຉຣິຍມນຸສ຺ສາ ຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ. ຍຖາຫ – ‘‘ເອກປຸຄ຺ຄໂລ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຈ຺ຉຣິຍມນຸສ຺ໂສ’’ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໑.໑໗໑). ຍທິ ຈ ອເນເກ ພຸທ຺ຘາ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ອນຈ຺ຉຣິຍາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ເທສນາຍ ຈ ວິເສສາຠາວໂຕ. ຍຎ຺ຫິ ສຕິປຏ຺ຐານາທິເຠທໍ ຘມ຺ມໍ ເອໂກ ເທເສຕິ, ອຎ຺ເຎນປິ ໂສ ເອວ ເທເສຕພ຺ໂພ ສິຍາ, ວິວາທຠາວໂຕ ຈ. ພຫູສຸ ຫິ ພຸທ຺ເຘສຸ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ພຫູນໍ ອາຈຣິຍານໍ ອນ຺ເຕວາສິກາ ວິຍ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ໂຘ ປາສາທິໂກ’’ຕິອາທິນາ ເຕສໍ ສາວກາ ວິວເທຍ຺ຍຸໍ. ກິໍ ວາ ເອເຕນ ກາຣຓຄເວສເນນ, ຘມ຺ມຕາເວສາ ຍໍ ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ ທ຺ເວ ຕຖາຄຕາ ເອກໂຕ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ (ມິ. ປ. ໕.໑.໑).

ຍຖາ ນິມ຺ພພີຊໂກສາຕກິພີຊາທີນິ ມຘຸຣໍ ຜລໍ ນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ອສາຕໍ ອມຘຸຣເມວ ຜລໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ເອວໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນິ ມຘຸຣວິປາກໍ ນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ ອມຘຸຣເມວ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈ ອຸຈ຺ຉຸພີຊສາລິພີຊາທີນິ ມຘຸຣໍ ສາທຸຣສເມວ ຜລໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ ນ ອສາຕໍ ກຏຸກໍ. ເອວໍ ກາຍສຸຈຣິຕາທີນິ ມຘຸຣເມວ ວິປາກໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ ນ ອມຘຸຣໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ຍາທິສໍ ວປເຕ ພີຊໍ, ຕາທິສໍ ຫຣເຕ ຜລໍ;

ກລ຺ຍາຓກາຣີ ກລ຺ຍາຓໍ, ປາປກາຣີ ຈ ປາປກ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໕໖; ເນຕ຺ຕິ. ໑໒໒);

ຕສ຺ມາ ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕານ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຎ຺ຎຕໂຣ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາຕິ ໂຍ ໂກຈິ ປພ຺ພຊ຺ຊາມຕ຺ເຕນ ສມໂຓ ວາ ຊາຕິມຕ຺ເຕນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ. ປາປິຈ຺ໂຉ ສມ຺ຠາວນາຘິປ຺ປາເຍນ ວິມ຺ຫາປນໂຕ ກຸຫໂກ. ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕາຍ ປຍຸຕ຺ຕວາຈາຍ ວເສນ ລປໂກ. ປຈ຺ຈຍນິພ຺ພຕ຺ຕກນິມິຕ຺ຕາວຈຣໂຕ ເນມິຕ຺ຕໂກ. ກຸຫນລປນເນມິຕ຺ຕກຕ຺ຕໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ກຕ຺ວາຕິ ກຸຫນາທິຠາວເມວ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ສນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ສນ຺ຕມານໂສ ວິຍ ຈຣນ຺ໂຕ. ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓຕິ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທິເກ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ. ອປ຺ປຫາຍ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ, ເຈຕໂສ ອຸປກ຺ກິເລເສຕິ ນີວຣເຓ. ນີວຣຓາ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປກ຺ກິເລເສນ຺ຕິ ກິລິຏ຺ຐໍ ກໂຣນ຺ຕິ ວິພາເຘນ຺ຕິ ອຸປຕາເປນ຺ຕິ ຈ. ຕສ຺ມາ ‘‘ເຈຕໂສ ອຸປກ຺ກິເລສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣເຓຕິ ນີວຣເຓ. ນີວຣຓາ ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອນຸປ຺ປນ຺ນາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ເທນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣຓາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອນຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕີຕິ ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ນ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ. ອຠາວຍິຕ຺ວາຕິ ອວຑ຺ຒຍິຕ຺ວາ. ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕປທຏ຺ຐານໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ.

ປຈ຺ຉິມວາເຣ ອຎ຺ຎຕໂຣ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂພຘິສຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພໂທສາປຄໂຕຕິ ສພ຺ເພຫິ ປາຣມິຕາປຏິປກ຺ຂຠູເຕຫິ ໂທເສຫິ ອປຄໂຕ. ເອເຕນ ປຣິປູຣິຕປາຣມິຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ສຕິປຏ຺ຐານານິ ວິປສ຺ສນາ, ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ມຄ຺ໂຄ, ອນຸຕ຺ຕຣາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິ ອຣຫຕ຺ຕໍ. ສຕິປຏ຺ຐານານິ ວາ ວິປສ຺ສນາ, ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ມິສ຺ສກາ, ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິ ອຣຫຕ຺ຕເມວ. ເສສໍ ອນນ຺ຕຣວາເຣ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂໂຕ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍໍ ເອຕ຺ຖ ຎາຓນ຺ຕິ ຍໍ ເອຕສ຺ມິໍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ຐາເນ ຈ ຐານໍ, ອຏ຺ຐາເນ ຈ ອຏ຺ຐານນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ. ເຫຕຸໂສຕິ ຕສ຺ສ ຐານສ຺ສ ອຏ຺ຐານສ຺ສ ຈ ເຫຕຸໂຕ. ຐານໂສຕິ ຕງ຺ຂເຓ ເອວ ອາວຊ຺ຊນສມນນ຺ຕຣໍ. ອໂນຘິໂສຕິ ໂອຘິອຠາເວນ, ກິຎ຺ຈິ ອນວເສເສຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິຕິ ຐານາຏ຺ຐານຄຕາຕິອາທີສຸ ເອວໍ ຐານາຏ຺ຐານຠາວໍ ຄຕາ. ສພ຺ເພຕິ ຂຍວຍວິຣຊ຺ຊນນິຣຸຊ຺ຌນສຠາວາ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມາ, ເຕ ເອວ ຈ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອຸປາທານຠູຕາ ເກຈິ ສຄ຺ຄູປຄາ ເຍ ຘມ຺ມຈາຣິໂນ, ເກຈິ ອປາຍູປຄາ ເຍ ອຘມ຺ມຈາຣິໂນ, ເກຈິ ນິພ຺ພານູປຄາ ເຍ ກມ຺ມກ຺ຂຍກຣໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ນາ.

໕໘. ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ມຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ. ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ‘‘ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາຕິ ອຣິຍາ ຈ ອນຣິຍາ ຈາ’’ຕິອາທິນາ ສຍເມວ ນິທ຺ທິສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຊີວິຕປຣິຍນ຺ໂຕ ມຣຓປຣິຍນ຺ໂຕຕິ ຊີວິຕສ຺ສ ປຣິຍນ຺ໂຕ ນາມ ມຣຓສງ຺ຂາໂຕ ອນ຺ໂຕ. ຍຖາກມ຺ມໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍເທຕໍ ສຕ຺ຕານໍ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄມນໍ, ອຍໍ ກມ຺ມສ຺ສກຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກມ຺ມານໍ ຜລທສ຺ສາວິຕາ ຈ ອວິປ຺ປວາໂສ ຈາຕິ ‘‘ປຸຎ຺ຎປາປຜລູປຄາ’’ຕິ ອິມິນາ ວຈເນນ ກມ຺ມານໍ ຜລສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂກາຣິຕາ, ກຕູປຈິຕານໍ ກມ຺ມານໍ ອຕ຺ຕໂນ ຜລສ຺ສ ອປ຺ປທານາຠາໂວ ຈ ທສ຺ສິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກມ຺ມເມວ ກມ຺ມນ຺ຕໍ, ປາປໍ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ປາປກມ຺ມນ຺ຕາ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປຸຎ຺ຎສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປຸຎ຺ໂຎ ສງ຺ຂາໂຣ ເອເຕສນ຺ຕິ ອປຸຎ຺ຎສງ຺ຂາຣາ. ປາປກມ຺ມນ຺ຕາຕິ ວາ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ, ປາປກມ຺ມນ຺ຕເຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ປຸຎ຺ຎສງ຺ຂາຣາຕິອາທີສຸປິ. ປຸນ ‘‘ນິຣຍໍ ປາປກມ຺ມນ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ອນ຺ຕທ຺ວເຍນ ສທ຺ຘິໍ ມຊ຺ຌິມປຏິປທໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຖາ ‘‘ອຍໍ ສໍກິເລໂສ’’ຕິອາທິນາ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏວເສນ ອາທີນວສ຺ສາທນິສ຺ສຣຓວເສນ ເຫຕຸຜລວເສນ ຈ ຄາຖາຍໍ ຕໂຍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ປາ ທສ຺ສິຕາ. ປຸນ ‘‘ນິຣຍໍ ປາປກມ຺ມນ຺ຕາຕິ ອຍໍ ສໍກິເລໂສ’’ຕິອາທິນາ ໂວທານວເສນ ຄາຖາຍ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ.

໕໙. ເຕນ ເຕນາຕິ ເຕນ ເຕນ ອຊ຺ໂຌສິຕວຕ຺ຖຸນາ ຣູປຠວອຣູປຠວາທິນາ. ຉຕ຺ຕິໍສາຕິ ກາມຕຓ຺ຫາ ຕາວ ຣູປາທິວິສຍເຠເທນ ຉ, ຕຖາ ຠວຕຓ຺ຫາ ວິຠວຕຓ຺ຫາ ຈາຕິ ອຏ຺ຐາຣສ. ຕາ ເອວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິເກສຸ ຣູປາທີສຸ ອຏ຺ຐາຣສ, ພາຫິເຣສຸ ຣູປາທີສຸ ອຏ຺ຐາຣສາຕິ ເອວໍ ຉຕ຺ຕິໍສ. ເຍນ ເຍນາຕິ ‘‘ສຸຠໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິອາທິນາ.

ໂວທານໍ ຕິວິຘໍ ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍວເສນາຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຓ຺ຫາສໍກິເລໂສ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸນ ‘‘ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ມຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ ປຏິປທາວິຠາເຄນ ຄາຖານມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄາມິນີຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ນິພ຺ພາເນ ຄາມິນີ, ນິພ຺ພານສ຺ສ ຄມນສີລາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຸນ ຕຕ຺ຖຕຕ຺ຖຄາມິນີສພ຺ພຕ຺ຖຄາມິນີນໍ ປຏິປທານໍ ວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໂຍ ຣາສີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍນ຺ຕິ ຍໍ ນິຣຍາທິ. ຕໍ ຕໍ ຐານໍ ຍຖາຣຫໍ ຄເມຕີຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖຄາມິນີ. ປຏິປທາສງ຺ຂາເຕ ອປຸຎ຺ຎກມ຺ເມ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມ ຈ ກມ຺ມກ຺ຂຍກຣຓກມ຺ເມ ຈ ວິຠາຄໂສ ຠຄວໂຕ ປວຕ຺ຕນຎາຓໍ. ອິທໍ ສພ຺ພຕ຺ຖຄາມິນີ ປຏິປທາຎາຓໍ ນາມ ຕຖາຄຕພລໍ. ອິມິນາ ຫິ ຎາເຓນ ຠຄວາ ສພ຺ພມ຺ປິ ປຏິປທໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ.

ກຖໍ? ສກລຄາມວາສິເກສຸປິ ເອກໍ ສູກຣໍ ວາ ມິຄໍ ວາ ມາເຣນ຺ເຕສຸ ສພ຺ເພສໍ ເຈຕນາ ປຣສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາຣມ຺ມຓາວ ໂຫຕິ, ຕໍ ປນ ກມ຺ມໍ ເຕສໍ ອາຍູຫນກ຺ຂເຓເຍວ ນານາ ໂຫຕິ. ເຕສຸ ຫິ ເອໂກ ອາທເຣນ ກໂຣຕິ, ເອໂກ ‘‘ຕ຺ວມ຺ປິ ກໂຣຫີ’’ຕິ ປເຣຫິ ນິປ຺ປີຬິໂຕ ກໂຣຕິ, ເອໂກ ສມານຈ຺ຉນ຺ໂທ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ອປ຺ປຏິພາຫມາໂນ ວິຈຣຕິ. ເຕສຸ ເອໂກ ເຕເນວ ກມ຺ເມນ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ເອໂກ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ, ເອໂກ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ, ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ອາຍູຫນກ຺ຂເຓ ເອວ ‘‘ອິມິນາ ນີຫາເຣນ ອາຍູຫິຕຕ຺ຕາ ເອສ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ເອສ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ, ເອສ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ’’ຕິ ຊານາຕິ. ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນກມ຺ປິ ‘‘ເອສ ອຏ຺ຐສຸ ມຫານິຣເຍສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ເອສ ໂສຬສສຸ ອຸສ຺ສເທສູ’’ຕິ ຊານາຕິ. ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນກມ຺ປິ ‘‘ເອສ ອປາທໂກ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອສ ທ຺ວິປາທໂກ, ເອສ ຈຕຸປ຺ປາທໂກ, ເອສ ພຫຸປ຺ປາທໂກ’’ຕິ ຊານາຕິ. ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນກມ຺ປິ ‘‘ເອສ ນິຊ຺ຌາມຕຓ຺ຫິໂກ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອສ ຂຸປ຺ປິປາສິໂກ, ເອສ ປຣທຕ຺ຕູປຊີວີ’’ຕິ ຊານາຕິ.

‘‘ເຕສຸ ຈ ກມ຺ເມສຸ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອາກຑ຺ຒິສ຺ສຕິ, ອິທໍ ນາກຑ຺ຒິສ຺ສຕິ ທຸພ຺ພລໍ ທິນ຺ນາຍ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ອຸປຘິເວປກ຺ກມຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຊານາຕິ. ຕຖາ ສກລຄາມວາສິເກສຸ ເອກໂຕ ທານໍ ທທມາເນສຸ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ເຈຕນາ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມາຣມ຺ມຓາວ ໂຫຕິ, ຕໍ ປນ ກມ຺ມໍ ເຕສໍ ອາຍູຫນກ຺ຂເຓ ເອວ ນານໍ ໂຫຕິ. ເຕສຸ ຫິ ເກຈິ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເກຈິ ມນຸສ຺ສໂລເກ, ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ອາຍູຫນກ຺ຂເຓ ເອວ ‘‘ອິມິນາ ນີຫາເຣນ ອາຍູຫິຕຕ຺ຕາ ເອສ ມນຸສ຺ສໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ເອສ ເທວໂລເກ’’ຕິ ຊານາຕິ. ຕຕ຺ຖປິ ‘‘ເອສ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ເອສ ຠຸມ຺ມເທເວສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ເອສ ເຊຏ຺ຐກເທວຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ, ເອສ ຕສ຺ສ ທຸຕິຍໍ ຕຕິຍໍ ວາ ຐານນ຺ຕຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຣິຈາຣໂກ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຊານາຕິ.

‘‘ເຕສຸ ຈ ກມ຺ເມສຸ ອິທໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອາກຑ຺ຒິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ອິທໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ ທຸພ຺ພລໍ ທິນ຺ນາຍ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ອຸປຘິເວປກ຺ກມຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຊານາຕິ. ຕຖາ ‘‘ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ເຕສຸ ຈ ເອສ ອິມິນາ ນີຫາເຣນ ວິປສ຺ສນາຍ ອາຣທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຣຫາ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອສ ອນາຄາມີ, ເອສ ສກທາຄາມີ, ເອສ ໂສຕາປນ຺ໂນ, ເອກພີຊີ ໂກລໍໂກໂລ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣໂມ, ເອສ ມຄ຺ຄໍ ປຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓິກວິປສ຺ສນາຍເມວ ຐສ຺ສຕິ, ເອສ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫ, ເອສ ນາມຣູປປຣິຄ຺ຄເຫ, ອຣູປປຣິຄ຺ຄເຫ ຈ ຐສ຺ສຕິ, ເອສ ມຫາຠູຕມຕ຺ຕເມວ ວວຕ຺ຖເປສ຺ສຕິ, ເອສ ກິຎ຺ຈິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຊານາຕິ. ‘‘ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸປິ ເອສ ປຣິກມ຺ມມຕ຺ເຕ ເອວ ຐສ຺ສຕິ, ເອສ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ນ ອປ຺ປນໍ. ເອສ ອປ຺ປນມ຺ປິ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສຕິ, ເອສ ຌານໍ ອຘິຄມິສ຺ສຕິ, ນ ອຸປຣິວິເສສໍ. ເອສ ອຸປຣິວິເສສມ຺ປິ ອຘິຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຊານາຕິ.

ອເນກຘາຕູຕິ ອເນກາ ຈກ຺ຂາທໂຍ ປຖວາທໂຍ ຈ ຘາຕຸໂຍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອເນກຘາຕຸ, ພຫຸຘາຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂລໂກຕິ ຂນ຺ຘາຍຕນາທິໂລໂກ. ຈກ຺ຂຸຘາຕູຕິອາທິ ຍາຫິ ຘາຕູຫິ ‘‘ອເນກຘາຕູ’’ຕິ ໂລໂກ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕາສໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ສຠາວຏ຺ເຐນ ນິສ຺ສຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ຈ ຘາຕຸ. ຈກ຺ຂຸ ເອວ ຘາຕຸ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ກາມຘາຕູຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ເວ ກາມາ ກິເລສກາໂມ ຈ ວຕ຺ຖຸກາໂມ ຈ. ກິເລສກາມປກ຺ເຂ ກາມປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຘາຕຸ ກາມຘາຕຸ, ກາມວິຕກ຺ກສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ວຕ຺ຖຸກາມປກ຺ເຂ ປນ ກາມາວຈຣຘມ຺ມາ ກາໂມ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ, ກາໂມ ຈ ໂສ ຘາຕຸ ຈາຕິ ກາມຘາຕຸ. ພ຺ຍາປາທປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຘາຕຸ ພ຺ຍາປາທຘາຕຸ, ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ພ຺ຍາປາໂທວ ຘາຕຸ ພ຺ຍາປາທຘາຕຸ, ທສອາຆາຕວຕ຺ຖຸວິສຍສ຺ສ ປຏິຆສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ວິຫິໍສາປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຘາຕຸ ວິຫິໍສາຘາຕຸ, ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ. ວິຫິໍສາ ເອວ ວາ ຘາຕຸ ວິຫິໍສາຘາຕຸ, ປຣສຕ຺ຕວິເຫສນສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ເນກ຺ຂມ຺ມອພ຺ຍາປາທອວິຫິໍສາຘາຕຸໂຍ ເນກ຺ຂມ຺ມວິຕກ຺ກາທໂຍ ສພ຺ພກຸສລຘມ຺ມາ ເມຕ຺ຕາກຣຸຓາ ຈາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຣູປຘາຕູຕິ ຣູປຠໂວ, ສພ຺ເພ ວາ ຣູປຘມ຺ມາ. ອຣູປຘາຕູຕິ ອຣູປຠໂວ, ອຣູປຘມ຺ມາ ວາ. ນິໂຣຘຘາຕູຕິ ນິໂຣຘຕຓ຺ຫາ. ສງ຺ຂາຣຘາຕູຕິ ສພ຺ເພ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມາ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ.

ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ນານປ຺ປກາຣາ ຘາຕຸໂຍ ເອຕສ຺ມິນ຺ຕິ ນານາຘາຕຸ, ໂລໂກ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ອຎ຺ຎາ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸ ຍາວ ອຎ຺ຎາ ນິພ຺ພານຘາຕູ’’ຕິ, ຍຖາ ຈ ອິທໍ ຎາຓໍ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸອາທິເຠເທນ ອຸປາທິນ຺ນກສງ຺ຂາຣໂລກສ຺ສ ວເສນ ອເນກຘາຕຸນານາຘາຕຸໂລກໍ ປຊານາຕິ, ເອວໍ ອນຸປາທິນ຺ນກສງ຺ຂາຣໂລກສ຺ສປິ ວເສນ ຕໍ ປຊານາຕິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຫິ ທ຺ເວ ຈ ອຄ຺ຄສາວກາ ອຸປາທິນ຺ນກສງ຺ຂາຣໂລກສ຺ເສວ ນານຕ຺ຕໍ ຊານນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ເອກເທເສເນວ, ນ ນິປ຺ປເທສໂຕ. ອນຸປາທິນ຺ນກສງ຺ຂາຣໂລກສ຺ສ ປນ ນານຕ຺ຕໍ ນ ຊານນ຺ຕິ. ຠຄວາ ປນ ‘‘ອິມາຍ ນາມ ຘາຕຸຍາ ອຸສ຺ສນ຺ນາຍ ອິມສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຂນ຺ໂຘ ເສໂຕ ໂຫຕິ, ອິມສ຺ສ ກາໂຬ, ອິມສ຺ສ ມຏ຺ໂຐ, ອິມສ຺ສ ຜຣຸໂສ, ອິມສ຺ສ ພຫໂລ, ອິມສ຺ສ ຕນຸຕ຺ຕໂຈ. ອິມາຍ ນາມ ຘາຕຸຍາ ອຸສ຺ສນ຺ນາຍ ອິມສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານາທິວເສນ ເອວຣູປໍ ນາມ ໂຫຕິ, ອິມາຍ ນາມ ຘາຕຸຍາ ອຸສ຺ສນ຺ນຕ຺ຕາ ອິມສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ປຸປ຺ຜໍ ນີລໍ ໂຫຕິ ປີຕກໍ ໂລຫິຕກໍ ໂອທາຕໍ ສຸຄນ຺ຘໍ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ, ອິມາຍ ນາມ ຘາຕຸຍາ ອຸສ຺ສນ຺ນາຍ ຜລໍ ຂຸທ຺ທກໍ ມຫນ຺ຕໍ ທີຆໍ ວຏ຺ຏໍ ສຸສຓ຺ຐານໍ ທຸສ຺ສຓ຺ຐານໍ ມຏ຺ຐໍ ຜຣຸສໍ ສຸຄນ຺ຘໍ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ຕິຕ຺ຕໍ ມຘຸຣໍ ກຏຸກໍ ອມ຺ພິລໍ ກສາວໍ ໂຫຕິ, ອິມາຍ ນາມ ຘາຕຸຍາ ອຸສ຺ສນ຺ນາຍ ອິມສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ກຓ຺ຏໂກ ຕິຂິໂຓ ໂຫຕິ, ອຕິຂິໂຓ ອຸຊຸໂກ ກຸຏິໂລ ກຓ຺ໂຫ ນີໂລ ໂອທາໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອນຸປາທິນ຺ນສງ຺ຂາຣໂລກສ຺ສາປິ ວເສນ ອເນກຘາຕຸນານາຘາຕຸຠາວໍ ຊານາຕິ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘານໍ ເອວ ຫິ ເອຕໍ ພລໍ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ.

໖໐. ຍໍ ຍເທວ ຘາຕຸນ຺ຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຫີນາທິສຠາວໍ. ຍສ຺ມາ ອຘິມຸຕ຺ຕິ ນາມ ອຊ຺ຌາສຍຘາຕຸ, ຕສ຺ມາ ອຘິມຸຈ຺ຈນໍ ອຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ຫີນາທິສຠາເວນ ປວຕ຺ຕນໍ. ຕໍ ປນ ຕສ຺ສ ຕໍ ຕໍ ອຘິຏ຺ຐຫນໍ ອຠິນິວິສນຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ອຘິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕໍ ຕເທວ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ອຠິນິວິສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຘິມຸຈ຺ຈນສ຺ສ ວິສຍໍ ວິຠາເຄນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເກຈິ ຣູປາຘິມຸຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ນານາຘິມຸຕ຺ຕິກຕາຎາຓນ຺ຕິ ຫີນາທິວເສນ ນານາຘິມຸຕ຺ຕິກຕາຍ ຎາຓໍ.

ເຕ ຍຖາຘິມຸຕ຺ຕາ ຈ ຠວນ຺ຕີຕິ ເຕ ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິກາ ປຓີຕາຘິມຸຕ຺ຕິກາ ສຕ຺ຕາ ຍຖາ ຍຖາ ອຘິມຸຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕໍ ຕໍ ກມ຺ມສມາທານໍ ສມາທິຍນ຺ຕີຕິ ອຘິມຸຕ຺ຕິອນຸຣູປໍ ຕໍ ຕໍ ອຕ຺ຕນາ ສມາທິຍິຕພ຺ພໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕານິ ກມ຺ມສມາທານານິ ສມຸຏ຺ຐານວເສນ ວິຠຊນ຺ໂຕ ‘‘ເຕ ຉພ຺ພິຘໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ໂລຠວເສນ ກມ຺ມໍ ສມາທິຍນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ຕໍ ວິຠຊ຺ຊມານນ຺ຕິ ຕໍ ສມຸຏ຺ຐານວເສນ ຉພ຺ພິຘໍ ປຸນ ປວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕິວເສນ ວິຠຊ຺ຊມານໍ ທຸວິຘໍ.

ຍໍ ໂລຠວເສນ ໂທສວເສນ ໂມຫວເສນ ຈ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕີຕິ ທສອກຸສລກມ຺ມປຖກມ຺ມໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຕຎ຺ຫິ ສໍກິລິຏ຺ຐຕາຍ ກາຬກນ຺ຕິ ກຓ຺ຫໍ. ອປາເຍສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕາປນໂຕ ກາຬກວິປາກນ຺ຕິ ກຓ຺ຫວິປາກໍ. ຍໍ ສທ຺ຘາວເສນ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕີຕິ ທສກຸສລກມ຺ມປຖກມ຺ມໍ. ຕຎ຺ຫິ ອສໍກິລິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ປຓ຺ຑຣນ຺ຕິ ສຸກ຺ກໍ. ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕາປນໂຕ ປຓ຺ຑຣວິປາກຕ຺ຕາ ສຸກ຺ກວິປາກໍ. ຍໍ ໂລຠວເສນ ໂທສວເສນ ໂມຫວເສນ ສທ຺ຘາວເສນ ຈ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ອິທໍ ກຓ຺ຫສຸກ຺ກນ຺ຕິ ໂວມິສ຺ສກກມ຺ມໍ. ກຓ຺ຫສຸກ຺ກວິປາກນ຺ຕິ ສຸຂທຸກ຺ຂວິປາກໍ. ມິສ຺ສກກມ຺ມຎ຺ຫິ ກຕ຺ວາ ອກຸສລວເລນ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ມງ຺ຄລຫຕ຺ຖິຠາວໍ ອຸປປນ຺ໂນ ກຸສເລນ ປວຕ຺ເຕ ສຸຂໍ ອນຸຠວຕິ, ກຸສເລນ ຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕປິ ອກຸສເລນ ທຸກ຺ຂໍ ເວທຍຕິ. ຍໍ ວີຣິຍວເສນ ປຎ຺ຎາວເສນ ຈ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ອິທໍ ກມ຺ມໍ ອກຓ຺ຫໍ ອສຸກ຺ກໍ ອກຓ຺ຫອສຸກ຺ກວິປາກນ຺ຕິ ກມ຺ມກ຺ຂຍກຣາ ຈຕຸມຄ຺ຄເຈຕນາ. ຕຎ຺ຫິ ຍທິ ກຓ຺ຫໍ ຠເວຍ຺ຍ, ກຓ຺ຫວິປາກໍ ທເທຍ຺ຍ. ຍທິ ສຸກ຺ກໍ ຠເວຍ຺ຍ, ສຸກ຺ກອຸປປຕ຺ຕິປຣິຍາປນ຺ນໍ ວິປາກໍ ທເທຍ຺ຍ. ອຸຠຍວິປາກສ຺ສ ປນ ອປ຺ປທານໂຕ ອກຓ຺ຫອສຸກ຺ກວິປາກນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ.

ກມ຺ມສມາທາເນ ປຐມໍ ອເຈລກປຏິປທາ ກາເມສຸ ປາຕພ຺ຍຕາ, ທຸຕິຍໍ ຕິພ຺ພກິເລສສ຺ສ ອສ຺ສຸມຸຂສ຺ສາປິ ຣຸທໂຕ ປຣິສຸທ຺ຘພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍຈຣຓໍ, ຕຕິຍໍ ກາເມສຸ ອປາຕພ຺ຍຕາ ອເຈລກປຏິປທາ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ປຈ຺ຈເຍ ອລຠມານສ຺ສາປິ ຌານວິປສ຺ສນາສຸຂສມງ຺ຄິໂນ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍຈຣຓໍ. ຍໍ ເອວໍ ຊາຕິຍໍ ກມ຺ມສມາທານນ຺ຕິ ຍໍ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ເອວໍປກາຣໍ ກມ຺ມໍ. ອິມິນາ ປຸຄ຺ຄເລນາຕິອາທິ ຕສ຺ມິໍ ກມ຺ມວິປາເກ ຠຄວໂຕ ຎາຓສ຺ສ ປວຕ຺ຕນາກາຣທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸປຈິຕນ຺ຕິ ຍຖາ ກຕໍ ກມ຺ມໍ ຜລທານສມຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ກຕໍ ອຸປຈິຕໍ. ອວິປກ຺ກນ຺ຕິ ນ ວິປກ຺ກວິປາກໍ. ວິປາກາຍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ວິປາກທານາຍ ກໂຕກາສໍ. ນ ຈ ຠພ຺ໂພ ອຠິນິພ຺ພິຘາ ຄນ຺ຕຸນ຺ຕິ ກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣານໍ ອຠິນິພ຺ພິຊ຺ຌນໂຕ ອຠິນິພ຺ພິຘາສງ຺ຂາຕໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ ນ ຈ ຠພ຺ໂພ. ຕໍ ຠຄວາ ນ ໂອວທຕີຕິ ຕໍ ວິປາກາວຣເຓນ ນິວຸຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ຠຄວາ ສຈ຺ຈປຏິເວຘໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ນ ໂອວທຕິ, ວາສນຕ຺ຖໍ ປນ ຕາທິສານມ຺ປິ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ເອວ, ອຊາຕສຕ຺ຕຸອາທີນໍ ວິຍ.

ອຸປຈິຕນ຺ຕິ ກາຕຸໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ນ ຈ ຕາວ ປາຣິປູຣິໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ. ເຕນ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍາມສ຺ສ ອສມຕ຺ຖຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຸຣາ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ປາຣິປູຣິໍ ຜລນິປ຺ຜາທນສມຕ຺ຖຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ ປຸຣາ ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍຕຕາຍ ສຊ຺ຊຸກໍ ຜລຘມ຺ມສ຺ສ ອຠາຊນຠາວໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຍຕິ ປຸຣາ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ປຸຣາ ເວເນຍ຺ຍຕ຺ຕໍ ສມຕິກ຺ກມຕີ’’ຕິ. ‘‘ປຸຣາ ອນິຍຕໍ ສມຕິກ຺ກມຕີ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ໂສ ເອວຕ຺ໂຖ. ອສມຕ຺ເຕຕິ ກມ຺ເມ ອສມ຺ປຸຓ຺ເຓ, ເຕ ອສມ຺ປຸຓ຺ເຓ ວາ.

໖໑. ເອວໍ ກິເລສນ຺ຕຣາຍມິສ຺ສກໍ ກມ຺ມນ຺ຕຣາຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອມິສ຺ສກໍ ກມ຺ມນ຺ຕຣາຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິມສ຺ສ ຈ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ພລນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ກມ຺ມານໍ. ມຸທຸມຊ຺ຌາຘິມຕ຺ຕຕາຕິ ມຸທຸມຊ຺ຌຕິພ຺ພຠາໂວ. ກມ຺ມານຎ຺ຫິ ມຸທຸອາທິຠາເວນ ຕໍວິປາການໍ ມຸທຸມຊ຺ຌຕິກ຺ຂຠາໂວ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍນ຺ຕິອາທີສຸ ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ເວທິຕພ຺ພໍ ຜລໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ. ອຸປປຊ຺ເຊ ອນນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕຠາເວ ເວທິຕພ຺ພໍ ຜລໍ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍໍ. ອປຣສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ອິໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ກສ຺ມິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕຠາເວ ເວທິຕພ຺ພໍ ຜລໍ ອປຣາປຣິຍເວທນີຍໍ. ເອກຊວນວາຣສ຺ມິຎ຺ຫິ ສຕ຺ຕສຸ ເຈຕນາສຸ ປຐມເຈຕນາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ນາມ. ປຣິໂຍສານເຈຕນາ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍໍ ນາມ. ມຊ຺ເຌ ປຎ຺ຈ ເຈຕນາ ອປຣາປຣິຍເວທນີຍໍ ນາມ. ວິປາກເວມຕ຺ຕຕາຎາຓນ຺ຕິ ວິປາກເວມຕ຺ຕຕາຍ ວິປາກວິເສເສ ຎາຓໍ. ອິມສ຺ສ ປນ ກມ຺ມວິປາກສ຺ສ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິ ຄຕິວິປຕ຺ຕິ, ອຸປຘິສມ຺ປຕ຺ຕິ ອຸປຘິວິປຕ຺ຕິ, ກາລສມ຺ປຕ຺ຕິ ກາລວິປຕ຺ຕິ, ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິ ປໂຍຄວິປຕ຺ຕິໂຍ ກາຣຓໍ. ໂສ ຈ ເນສໍ ກາຣຓຠາໂວ ‘‘ອຕ຺ເຖກຈ຺ຈານິ ປາປການິ ກມ຺ມສມາທານານິ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫານິ ນ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິອາທິປາຬິວເສນ (ວິຠ. ໘໑໐) ເວທິຕພ຺ໂພ.

໖໒. ອນນ຺ຕຣພລນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕກມ຺ມສມາທານປເທເນວ ຌານາທີນິ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຖາ ສມາທິນ຺ນານໍ ກມ຺ມານ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສກ຺ຂປຸຖຸຊ຺ຊນສນ຺ຕາເນສຸ ປວຕ຺ຕານິ ຌານາທີນິ ກມ຺ມໍ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຖາ ສມາທິນ຺ນານນ຺ຕິ ‘‘ສຸກ຺ກໍ ສຸກ຺ກວິປາກໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສຸຂໍ, ອາຍຕິໍ ສຸຂວິປາກ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທິປ຺ປກາເຣຫິ ສມາທິນ຺ເນສຸ ກມ຺ເມສຸ. ສໍກິເລໂສຕິ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມວເສນ ກິລິຏ຺ຐຠາໂວ. ໂວທານໍ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ເມຫິ ວິສຸຊ຺ຌນໍ. ວຸຏ຺ຐານໍ ປຄຸຓໂວທານໍ ຠວງ຺ຄວຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ. ເອວໍ ສໍກິລິສ຺ສຕີຕິອາທີສຸ ອຍເມວຕ຺ໂຖ – ອິມິນາ ອາກາເຣນ ຌານາທິ ສໍກິລິສ຺ສຕິ ໂວທາຍຕິ ວຸຏ຺ຐຫຕີຕິ ຊານນຎາຓໍ ຠຄວໂຕ ອນາວຣຓຎາຓໍ, ນ ຕສ຺ສ ອາວຣຓໍ ອຕ຺ຖີຕິ.

ກຕິ ຌານານີຕິອາທິ ຌານາທໂຍ ວິຠາເຄນ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ຈຕ຺ຕາຣິ ຌານານີຕິ ຈຕຸກ຺ກນຍວເສນ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານິ ສນ຺ຘາຍາຫ. ເອກາທສາຕິ ‘‘ຣູປີ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໒.໑໒໙, ໑໗໔; ໓.໓໓໙, ໓໕໘; ມ. ນິ. ໒.໒໔໘; ໓.໓໑໒) ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ຕິຓ຺ຓຎ຺ຈ ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ຂາທີນໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐາຕິ ເຕສຸ ຐເປຕ຺ວາ ໂລກຸຕ຺ຕເຣ ວິໂມກ຺ເຂ ອຏ຺ຐ. ສຕ຺ຕາຕິ ເຕສຸ ເອວ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕ. ຕໂຍຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ຂາທໂຍ ຕໂຍ. ທ຺ເວຕິ ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ ອນິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ຂສ຺ສາສມ຺ຠວໂຕ ອວເສສາ ທ຺ເວ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ອປ຺ປິຕປ຺ປິຕກ຺ຂເຓ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມຫິ ວິມຸຈ຺ຈນໂຕ, ອາຣມ຺ມເຓ ອຘິມຸຈ຺ຈນໂຕ ຈ ວິໂມກ຺ຂາ. ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ ປນ ສພ຺ພໂສ ສຎ຺ຎາເວທຍິເຕຫິ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອປຄມວິໂມກ຺ໂຂ ນາມ. ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ຈ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວຊ຺ຌກິເລເສຫິ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິໂມກ຺ໂຂຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສມາຘີສຸ ຈຕຸກ຺ກນຍປຎ຺ຈກນເຍສຸ ປຐມຊ຺ຌານສມາຘິ ສວິຕກ຺ໂກ ສວິຈາໂຣ ສມາຘິ ນາມ. ປຎ຺ຈກນເຍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານສມາຘິ ອວິຕກ຺ໂກ ວິຈາຣມຕ຺ໂຕ ສມາຘິ ນາມ. ຈຕຸກ຺ກນເຍ ປຎ຺ຈກນເຍປິ ເສສຌາເນສຸ ສມາຘິ ອວິຕກ຺ໂກ ອວິຈາໂຣ ສມາຘິ ນາມ.

ສມາປຕ຺ຕີສຸ ປຏິປາຏິຍາ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ສມາປຕ຺ຕີນໍ ‘‘ສມາຘີ’’ຕິປິ ນາມໍ ‘‘ສມາປຕ຺ຕີ’’ຕິປິ. ກສ຺ມາ? ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາສພ຺ຠາວໂຕ. ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ ຕທຠາວໂຕ ນ ‘‘ສມາຘີ’’ຕິ ນາມໍ. ສຎ຺ຎາສມາປຕ຺ຕິອາທິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ.

ຫານຠາຄິໂຍ ສມາຘີຕິ ອປ຺ປຄຸເຓຫິ ປຐມຊ຺ຌານາທີຫິ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ສຎ຺ຎາມນສິກາຣານໍ ກາມາທິອນຸປກ຺ຂນ຺ທນໍ ປຐມຊ຺ຌານາທິສມາຘິສ຺ສ ຫານຠາຄິຍຕາ. ‘‘ປຐມຊ຺ຌານສ຺ສ ກາມຣາຄພ຺ຍາປາທາ ສໍກິເລໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທິວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ກຸກ຺ກຸຏໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຊຎ຺ຎາຊິຄຸຈ຺ຉນມຸເຂນ ຕປ຺ປຣມຕາ. ກຸກ຺ກຸຏຌາຍີຕິ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐາເນນ ຌານານິ ວຸຕ຺ຕານິ, ທ຺ເວ ປຐມທຸຕິຍຊ຺ຌານານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂຍ ປຐມໍ ທຸຕິຍໍ ວາ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອລເມຕ຺ຕາວຕາ’’ຕິ ສງ຺ໂກຈໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອຸຕ຺ຕຣິ ນ ວາຍມຕິ, ຕສ຺ສ ຕານິ ຌານານິ ຈຕ຺ຕາຣິປິ ‘‘ກຸກ຺ກຸຏຌານານີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ຈ ກຸກ຺ກຸຏຌາຍີ. ເຕສຸ ປຸຣິມານິ ທ຺ເວ ອາສນ຺ນພລວປຈ຺ຈຕ຺ຖິກຕ຺ຕາ ວິເສສຠາຄິຍຕາຠາວໂຕ ຈ ສໍກິເລສຠາເວນ ວຸຕ຺ຕານິ. ອິຕຣານິ ປນ ວິເສສຠາຄິຍຕາຠາເວປິ ມນ຺ທປຈ຺ຈຕ຺ຖິກຕ຺ຕາ ໂວທານຠາເວນ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ວິເສສຠາຄິໂຍ ສມາຘີຕິ ປຄຸເຓຫິ ປຐມຊ຺ຌານາທີຫິ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ສຎ຺ຎາມນສິກາຣານໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທິປກ຺ຂນ຺ທນໍ, ປຄຸຓໂວທານໍ ຠວງ຺ຄວຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ‘‘ວຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຫຏ຺ຐິມໍ ເຫຏ຺ຐິມຎ຺ຫິ ປຄຸຓຊ຺ຌານໍ ອຸປຣິມສ຺ສ ອຸປຣິມສ຺ສ ປທຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ໂວທານມ຺ປິ ‘‘ວຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠວງ຺ຄວເສນ ສພ຺ພຌາເນຫິ ວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕີຕິ ຠວງ຺ຄຎ຺ຈ ໂວທານໍ ວຸຏ຺ຐານໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ວຸຏ຺ຐານວສິຠາເວນ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລໍ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສມາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານໂກສລ຺ລໍ ອິຘ ‘‘ວຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໖໓. ຕສ຺ເສວ ສມາຘິສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣພລນິທ຺ເທເສ ຌານາທິປຣິຍາເຍຫິ ວຸຕ຺ຕສມາຘິສ຺ສ. ປຣິວາຣາຕິ ປຣິກ຺ຂາຣາ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍານີຕິ ສທ຺ຘາສຕິປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ພລານີຕິ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ເປຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕານິເຍວ. ວີຣິຍສ຺ສ ວິສຸໍ ຄຫຓໍ ພລານໍ ພຫູປກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ວີຣິຍຸປຕ຺ຖມ຺ເຠນ ຫິ ສທ຺ຘາທໂຍ ປຏິປກ຺ເຂນ ອກມ຺ປນີຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ວີຣິຍວເສນ ພລານິ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ. ເຕສນ຺ຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ. ມຸທຸມຊ຺ຌາຘິມຕ຺ຕຕາຕິ ອວິສທໍ ມຸທຸ. ນາຕິວິສທໍ ມຊ຺ຌໍ. ອຕິວິສທໍ ອຘິມຕ຺ຕໍ ພລວໍ ‘‘ຕິກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ເວເນຍ຺ຍານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານຸຣູປໍ ຠຄວໂຕ ເທສນາປວຕ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສໍຂິຕ຺ຕວິຕ຺ຖາເຣນາຕິ ສໍຂິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ. ອຖ ວາ ສໍຂິຕ຺ເຕນາຕິ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐມຕ຺ເຕນ. ສໍຂິຕ຺ຕວິຕ຺ຖາເຣນາຕິ ອຸທ຺ເທເສນ ນິທ຺ເທເສນ ຈ. ວິຕ຺ຖາເຣນາຕິ ອຸທ຺ເທສນິທ຺ເທສປຏິນິທ຺ເທເສຫິ. ມຸທຸກນ຺ຕິ ລຫຸກໍ ອປາຍຠຍວຏ຺ຏຠຍາທີຫິ ສນ຺ຕຊ຺ຊນວເສນ ຠາຣິຍໍ ອກຕ຺ວາ. ມຸທຸຕິກ຺ຂນ຺ຕິ ນາຕິຕິກ຺ຂໍ. ສໍເວຄວຕ຺ຖູຫິ ສໍເວຄຊນນາທິວເສນ ຠາຣິຍໍ ກຕ຺ວາ. ສມຖໍ ອຸປທິສຕີຕິ ສມຖໍ ອຘິກໍ ກຕ຺ວາ ອຸປທິສຕິ, ນ ຕຖາ ວິປສ຺ສນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ຫິ ເກວເລນ ສມເຖນ ສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວໂຘ ສມ຺ຠວຕິ. ສມຖວິປສ຺ສນນ຺ຕິ ສມຘຸຣໍ ສມຖວິປສ຺ສນໍ. ວິປສ຺ສນນ຺ຕິ ສາຕິສຍໍ ວິປສ຺ສນໍ ອຸປທິສຕິ. ຍສ຺ມາ ເຈຕ຺ຖ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍາທໂຍ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸອາທໂຍວ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓໍ ອຸປທິສຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາຍາຕິ ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂໍ.

ຍໍ ເອຕ຺ຖ ຎາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ມຸທຸມຊ຺ຌາຘິມຕ຺ຕຕາຍ ຍໍ ຎາຓໍ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຣສຕ຺ຕານໍ ປຣປຸຄ຺ຄລານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕເວມຕ຺ຕຕາຎາຓນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ປວຕ຺ຕນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຍໍ ອິມໍ ຠູມິ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຍໍ ອິມໍ ຠູມິໍ ຠາວນຎ຺ຈ ຄໂຕຕິ ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ເອວມິມໍ ສໍກິເລສວາສນໍ ໂວທານໍ ຠວງ຺ຄຎ຺ຈ ຄໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ ຄມິສ຺ສຕິ ຈ, ກາລວຈນິຈ຺ຉາຍ ອຠາວໂຕ, ຍຖາ ທຸທ຺ຘນ຺ຕິ. ອິມາຍ ເວລາຍ ອິມສ຺ມິໍ ສມເຍ ອິມາຍ ມຸທຸມຊ຺ຌຕິກ຺ຂເຠທາຍ ອນຸສາສນິຍາ. ເອວໍຘາຕຸໂກຕິ ຫີນາທິວເສນ ເອວໍອຊ຺ຌາສໂຍ ເອວໍອຘິມຸຕ຺ຕິໂກ. ອຍຎ຺ຈສ຺ສ ອາສໂຍຕິ ອິມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຍໍ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທປ຺ປກາໂຣ, ຍຖາຠູຕຎາຓານຸໂລມຂນ຺ຕິປ຺ປກາໂຣ ວາ ອາສໂຍ. ອິທຎ຺ຫິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອາສຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາ ວສນ຺ຕີຕິ ອາສໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິມໍ ປນ ຠຄວາ ສຕ຺ຕານໍ ອາສຍໍ ຊານນ຺ໂຕ ເຕສໍ ທິຏ຺ຐິຄຕານໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓກມ຺ມສ຺ສກຕຎ຺ຎາຓານຎ຺ຈ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກ຺ຂເຓປິ ຊານາຕິ ເອວ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ – ‘‘ກາມໍ ເສວນ຺ຕຎ຺ເຎວ ຊານາຕິ ‘ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ກາມຄຣຸໂກ ກາມາສໂຍ ກາມາຘິມຸຕ຺ໂຕ’ຕິ. ກາມໍ ເສວນ຺ຕຎ຺ເຎວ ຊານາຕິ ‘ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ເນກ຺ຂມ຺ມຄຣຸໂກ ເນກ຺ຂມ຺ມາສໂຍ ເນກ຺ຂມ຺ມາຘິມຸຕ຺ໂຕ’ຕິ. ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ເສວນ຺ຕຎ຺ເຎວ ຊານາຕິ… ພ຺ຍາປາທໍ… ອພ຺ຍາປາທໍ… ຖິນມິທ຺ຘໍ… ອາໂລກສຎ຺ຎໍ ເສວນ຺ຕຎ຺ເຎວ ຊານາຕິ ‘ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ຖິນມິທ຺ຘຄຣຸໂກ ຖິນມິທ຺ຘາສໂຍ ຖິນມິທ຺ຘາຘິມຸຕ຺ໂຕ’’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໓).

ອຍໍ ອນຸສໂຍຕິ ອຍໍ ອິມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ກາມຣາຄາທິໂກ ອປ຺ປຫີໂນເຍວ ອນຸສຍິຕກິເລໂສ. ອປ຺ປຫີໂນເຍວ ຫິ ຖາມຄໂຕ ກິເລໂສ ອນຸສໂຍ. ປຣສຕ຺ຕານນ຺ຕິ ປຘານສຕ຺ຕານໍ. ປຣປຸຄ຺ຄລານນ຺ຕິ ຕໂຕ ປເຣສໍ ສຕ຺ຕານໍ, ຫີນສຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກຕ຺ຖເມວ ວາ ເອຕໍ ປທທ຺ວຍໍ ເວເນຍ຺ຍວເສນ ທ຺ວິຘາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕເວມຕ຺ຕຕາຎາຓນ຺ຕິ ປຣຠາໂວ ຈ ອປຣຠາໂວ ຈ ປໂຣປຣິຍຕ຺ຕໍ ອ-ກາຣສ຺ສ ໂອກາຣໍ ກຕ຺ວາ, ຕສ຺ສ ເວມຕ຺ຕຕາ ປໂຣປຣິຍຕ຺ຕເວມຕ຺ຕຕາ. ສທ຺ຘາທີນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປໂຣປຣິຍຕ຺ຕເວມຕ຺ຕຕາຍ ຎາຓໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕເວມຕ຺ຕຕາຎາຓນ຺ຕິ ປທວິຠາໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ຍນ຺ຕິ ຍໍ ອເນກວິຫິຕສ຺ສ ປຸພ຺ເພນິວາສສ຺ສ ອນຸສ຺ສຣຓວເສນ ຠຄວໂຕ ຎາຓໍ, ອິທໍ ອຏ຺ຐມໍ ຕຖາຄຕພລນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອເນກວິຫິຕນ຺ຕິ ອເນກວິຘໍ, ອເນເກຫິ ວາ ປກາເຣຫິ ປວຕ຺ຕິຕໍ. ປຸພ຺ເພນິວາສນ຺ຕິ ອນຸສ຺ສຣິຕຸໍ ອິຈ຺ຉິຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສຎ຺ຈ ສມນນ຺ຕຣາຕີຕໍ ຠວໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິວຸຕ຺ຖສນ຺ຕານໍ. ອນຸສ຺ສຣຕີຕິ ‘‘ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ’’ຕິ ເອວໍ ຊາຕິປຏິປາຏິຍາ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ສຣຕິ, ອນຸເທວ ວາ ສຣຕິ, ຈິຕ຺ເຕ ອຠິນິນ຺ນາມິຕມຕ຺ເຕ ເອວ ສຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຄວໂຕ ຫິ ປຣິກມ຺ມກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ອາວຊ຺ຊນມຕ຺ເຕເນວ ສຣຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທນ຺ຕິ ອາຣທ຺ຘປ຺ປກາຣນິທສ຺ສນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ເອກມ຺ປິ ຊາຕິນ຺ຕິ ເອກມ຺ປິ ປຏິສນ຺ຘິມູລໍ ຈຸຕິປຣິໂຍສານໍ ເອກຠວປຣິຍາປນ຺ນໍ ຂນ຺ຘສນ຺ຕານໍ. ເອສ ນໂຍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍຕິອາທີສຸປິ.

ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ເປຕິອາທີສຸ ປນ ປຣິຫາຍມາໂນ ກປ຺ໂປ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ໂປ, ວຑ຺ຒມາໂນ ວິວຏ຺ຏກປ຺ໂປຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ສໍວຏ຺ເຏນ ສໍວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍີ ຄຫິໂຕ ຕໍມູລຕ຺ຕາ, ວິວຏ຺ເຏນ ຈ ວິວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍີ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ຍານິ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກປ຺ປສ຺ສ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ສໍວຏ຺ໂຏ ສໍວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍີ ວິວຏ຺ໂຏ ວິວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໑໕໖) ວຸຕ຺ຕານິ, ຕານິ ສພ຺ພານິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ອມຸຕ຺ຣາສິນ຺ຕິອາທິ ສຣຓາກາຣທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ອມຸຕ຺ຣາສິນ຺ຕິ ອມຸມ຺ຫິ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ເປ, ອມຸມ຺ຫິ ຠເວ ວາ ໂຍນິຍໍ ວາ ຄຕິຍໍ ວາ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິຍໍ ວາ ສຕ຺ຕາວາເສ ວາ ສຕ຺ຕນິກາເຍ ວາ. ເອວໍນາໂມຕິ ຕິສ຺ໂສ ວາ ຜຸສ຺ໂສ ວາ. ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕຕິ ຠຄ຺ຄໂວ ວາ ໂຄຕໂມ ວາ. ເອວໍວຓ຺ໂຓຕິ ໂອທາໂຕ ວາ ສາໂມ ວາ. ເອວມາຫາໂຣຕິ ສາລິມໍໂສທນາຫາໂຣ ວາ ປວຕ຺ຕຜລໂຠຊໂນ ວາ. ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປຏິສໍເວທີຕິ ອເນກປ຺ປກາເຣນ ກາຍິກເຈຕສິການໍ ສາມິສນິຣາມິສປ຺ປເຠທານໍ ວາ ສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ປຏິສໍເວທີ. ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕຕິ ເອວໍ ວສ຺ສສຕປຣມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ ວາ ຈຕຸຣາສີຕິກປ຺ປສຫສ຺ສປຣມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ ວາ. ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອມຸຕ຺ຣ ອຸທປາທິນ຺ຕິ ໂສ ຕໂຕ ຠວໂຕ, ສຕ຺ຕນິກາຍໂຕ ວາ ຈຸໂຕ ປຸນ ອມຸກສ຺ມິໍ ນາມ ສຕ຺ຕນິກາເຍ ອຸທປາທິໍ. ອຖ ວາ ຕຕ຺ຣາປິ ຠເວ ວາ ສຕ຺ຕນິກາເຍ ວາ ອໂຫສິໍ. ເອວໍນາໂມຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ.

໖໔. ທິພ຺ເພນາຕິອາທີສຸ ທິພ຺ພສທິສຕ຺ຕາ ທິພ຺ພໍ. ເທວຕານຎ຺ຫິ ສຸຈຣິຕກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕມ຺ປິ ປິຕ຺ຕເສມ຺ຫຣຸຫິຣາທີຫິ ອປລິພຸທ຺ຘໍ ອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທູເຣປິ ອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓສມຕ຺ຖໍ ທິພ຺ພໍ ປສາທຈກ຺ຂຸ ໂຫຕິ. ອິທມ຺ປິ ວີຣິຍຠາວນາພລນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ຎາຓຈກ຺ຂຸ ຕາທິສເມວາຕິ ທິພ຺ພສທິສຕ຺ຕາ ທິພ຺ພໍ, ທິພ຺ພວິຫາຣວເສນ ວາ ປຏິລທ຺ຘຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ທິພ຺ພວິຫາຣສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາປິ ທິພ຺ພໍ, ອາໂລກປຣິຄ຺ຄເຫນ ມຫາຊຸຕິກຕ຺ຕາປິ ທິພ຺ພໍ, ຕິໂຣກຸຏ຺ຏາທິຄຕຣູປທສ຺ສເນນ ມຫາຄຕິກຕ຺ຕາປິ ທິພ຺ພໍ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ສທ຺ທສຕ຺ຖານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ຈກ຺ຂຸ. ຈກ຺ຂຸກິຈ຺ຈກຣເຓນ ຈກ຺ຂຸມິວາຕິປິ ຈກ຺ຂຸ. ຈຸຕູປປາຕທສ຺ສເນນ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິເຫຕຸຕ຺ຕາ ວິສຸທ຺ຘໍ. ໂຍ ຫິ ຈຸຕິມຕ຺ຕເມວ ປສ຺ສຕິ, ນ ອຸປປາຕໍ, ໂສ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂຍ ອຸປປາຕມຕ຺ຕເມວ ປສ຺ສຕິ ນ ຈຸຕິໍ, ໂສ ນວສຕ຺ຕປາຕຸຠາວທິຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂຍ ປນ ຕທຸຠຍໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ຍສ຺ມາ ທຸວິຘມ຺ປິ ຕໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຕິວຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ມາສ຺ສ ຕໍ ທສ຺ສນໍ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິເຫຕຸ ໂຫຕິ. ຕທຸຠຍຎ຺ຈ ຠຄວາ ປສ຺ສຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຈຸຕູປປາຕທສ຺ສເນນ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິເຫຕຸຕ຺ຕາ ວິສຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ.

ເອກາທສອຸປກ຺ກິເລສວິຣຫໂຕ ວາ ວິສຸທ຺ຘໍ. ຍຖາຫ –

‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ ອນຸຣຸທ຺ຘາ ‘ວິຈິກິຈ຺ຉາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ວິຈິກິຈ຺ຉໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ປຊຫິໍ. ‘ອມນສິກາໂຣ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ… ຖິນມິທ຺ຘໍ… ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ… ອຸປ຺ປິລໍ… ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ… ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍໍ… ອຕິລີນວີຣິຍໍ… ອຠິຊປ຺ປາ… ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາ… ອຕິນິຊ຺ຌາຍິຕຕ຺ຕໍ ຣູປານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ອຕິນິຊ຺ຌາຍິຕຕ຺ຕໍ ຣູປານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ປຊຫິ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໔໒) ເອວມາທິ.

ຕເທວໍ ເອກາທສອຸປກ຺ກິເລສວິຣຫໂຕ ວາ ວິສຸທ຺ຘໍ. ມນຸສ຺ສູປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຣູປທສ຺ສເນນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສກໍ, ມໍສຈກ຺ຂຸໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາ ວາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສກໍ. ເຕນ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ.

ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕີຕິ ມນຸສ຺ໂສ ມນຸສ຺ສໍ ມໍສຈກ຺ຂຸນາ ວິຍ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ໂອໂລເກຕິ. ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຸຕິກ຺ຂເຓ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ວາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາປິ ທຏ຺ຐຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ເຍ ປນ ອາສນ຺ນຈຸຕິກາ ອິທານິ ຈວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຍ ຈ ຄຫິຕປຏິສນ຺ຘິກາ ສມ຺ປຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ເຕ ‘‘ຈວມານາ ອຸປປຊ຺ຊມານາ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເຕ ເອວຣູເປ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ. ຫີເນຕິ ໂມຫນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຫີນຊາຕິກຸລໂຠຄາທິວເສນ ຫີຬິເຕ ປຣິຠູເຕ. ປຓີເຕຕິ ອໂມຫນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕພ຺ພິປຣີເຕ. ສຸວຓ຺ເຓຕິ ອໂທສນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຏ຺ຐກນ຺ຕມນາປວຓ຺ຓຍຸຕ຺ເຕ. ທຸພ຺ພຓ຺ເຓຕິ ໂທສນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນິຏ຺ຐາກນ຺ຕາມນາປວຓ຺ຓຍຸຕ຺ເຕ ອຠິຣູເປ ວິຣູເປ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຄເຕຕິ ສຸຄຕິຄເຕ, ອໂລຠນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາ ອຑ຺ເຒ ມຫທ຺ຘເນ. ທຸຄ຺ຄເຕຕິ ທຸຄ຺ຄຕິຄເຕ, ໂລຠນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາ ທລິທ຺ເທ ອປ຺ປນ຺ນປານໂຠຊເນ. ຍຖາກມ຺ມູປເຄຕິ ຍໍ ຍໍ ກມ຺ມໍ ອຸປຈິຕໍ, ເຕນ ເຕນ ອຸປຄເຕ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິເມຫິ ‘‘ຈວມາເນ’’ຕິອາທີຫິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກິຈ຺ຈໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ປນ ປເທນ ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາຓກິຈ຺ຈໍ. ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາຓອນາຄຕໍສຎາຓານິ ຈ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປາທກາເນວ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ສເຫວ ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ.

ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນາຕິອາທີສຸ ທຸຏ຺ຐຸ ຈຣິຕໍ, ທຸຏ຺ຐໍ ວາ ຈຣິຕໍ ກິເລສປູຕິກຕ຺ຕາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ກາຍໂຕ ວາ ປວຕ຺ຕໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ເອວໍ ວຈີມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕານິປິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ. ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ສມງ຺ຄີຠູຕາ. ອຣິຍານໍ ອຸປວາທກາຕິ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ອຣິຍານໍ, ອນ຺ຕມໂສ ຄິຫິໂສຕາປນ຺ນານມ຺ປິ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸນາ ວາ ຄຸຓປຣິຘໍສເນນ ວາ ອຸປວາທກາ ອກ຺ໂກສກາ ຄຣຫກາ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາຕິ ວິປຣີຕທສ຺ສນາ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິເຫຕຸຠູຕສມາທິນ຺ນນານາວິຘກມ຺ມາ. ເຍ ຈ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິມູລເກສຸ ກາຍກມ຺ມາທີສຸ ອຎ຺ເຎປິ ສມາທເປນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ວຈີມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕຄ຺ຄຫເຓນ ອຣິຍູປວາທມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີສຸ ຄຫິຕາສຸປິ ເຕສໍ ປຸນ ວຈນໍ ມຫາສາວຊ຺ຊຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ມຫາສາວຊ຺ໂຊ ຫິ ອຣິຍູປວາໂທ ອານນ຺ຕຣິຍສທິໂສ. ຍຖາຫ –

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ໂນ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອຎ຺ຎໍ ອາຣາເຘຍ຺ຍ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວທາມິ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ນິຣເຍ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໔໙).

ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂຕ ຈ ມຫາສາວຊ຺ຊຕຣໍ ນາມ ອຎ຺ຎໍ ນຕ຺ຖິ. ຍຖາຫ –

‘‘ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎໍ ເອກຘມ຺ມມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ ເອວໍ ມຫາສາວຊ຺ຊຕຣໍ, ຍຖຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຣມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຊ຺ຊານີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໓໑໐).

ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ອຸປາທິນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘປຣິຈ຺ຈາຄາ. ປຣໍ ມຣຓາຕິ ຕທນນ຺ຕຣໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘຄ຺ຄຫເຓ. ອຖ ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉທາ. ປຣໍ ມຣຓາຕິ ຈຸຕິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ. ອປາຍນ຺ຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ນິຣຍເວວຈນໍ. ນິຣໂຍ ຫິ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂເຫຕຸຠູຕາ ປຸຎ຺ຎສມ຺ມຕາ ອຍາ ອເປຕຕ຺ຕາ, ສຸຂານໍ ວາ ອາຍສ຺ສ ອຠາວາ ອປາໂຍ. ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຄຕິ ປຏິສຣຓນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄຕິ, ໂທສພຫຸລຕາຍ ວາ ທຸຏ຺ເຐນ ກມ຺ມຸນາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຄຕິ ທຸຄ຺ຄຕິ. ວິວສາ ນິປຕນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏກາຣິໂນຕິ ວິນິປາໂຕ. ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ອສ຺ສາທສຎ຺ຎິໂຕ ອໂຍຕິ ນິຣໂຍ.

ອຖ ວາ ອປາຍຄ຺ຄຫເຓນ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ທີເປຕິ, ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ຫິ ອປາໂຍ, ສຸຄຕິໂຕ ອເປຕຕ຺ຕາ. ນ ທຸຄ຺ຄຕິ, ມເຫສກ຺ຂານໍ ນາຄຣາຊາທີນໍ ສມ຺ຠວໂຕ. ທຸຄ຺ຄຕິຄ຺ຄຫເຓນ ເປຕ຺ຕິວິສຍໍ ທີເປຕິ, ໂສ ຫິ ອປາໂຍ ເຈວ ທຸຄ຺ຄຕິ ຈ ສຸຄຕິໂຕ ອເປຕຕ຺ຕາ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ຄຕິຠູຕຕ຺ຕາ. ນ ຕຸ ວິນິປາໂຕ ອສຸຣສທິສໍ ອວິນິປຕິຕຕ຺ຕາ. ເປຕມຫິທ຺ຘິການຎ຺ຫິ ວິມານານິປິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ວິນິປາຕຄ຺ຄຫເຓນ ອສຸຣກາຍໍ ທີເປຕິ, ໂສ ຫິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນຕ຺ເຖນ ອປາໂຍ ເຈວ ທຸຄ຺ຄຕິ ຈ ສຸຂສມຸສ຺ສເຍຫິ ວິນິປາຕຕ຺ຕາ ວິນິປາໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນິຣຍຄ຺ຄຫເຓນ ອວີຈິອາທິອເນກປ຺ປກາຣໍ ນິຣຍເມວ ທີເປຕິ. ອຸປປນ຺ນາຕິ ອຸປຄຕາ, ຕຕ຺ຖ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ສຸກ຺ກປກ຺ໂຂ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ເອຕ຺ຖ ສຸຄຕິຄ຺ຄຫເຓນ ມນຸສ຺ສຄຕິມ຺ປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສຄ຺ຄຄ຺ຄຫເຓນ ເທວຄຕິໍ ເອວ. ຕຕ຺ຖ ສຸນ຺ທຣາ ຄຕີຕິ ສຸຄຕິ. ຣູປາທີຫິ ວິສເຍຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ອຄ຺ໂຄຕິ ສຄ຺ໂຄ. ໂສ ສພ຺ໂພປິ ລຸຊ຺ຊນປລຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ໂລໂກຕິ ອຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ. ອມຸກາຍ ກປ຺ປໂກຏິຍໍ ອຸປຈິຕໍ ເຕນາຍໍ ເອຕຣຫິ, ອນາຄເຕ ວາ ສຄ຺ຄູປໂຄ ອປາຍູປໂຄ ຈາຕິ ອຏ຺ຐມນວມພລຎາຓກິຈ຺ຈໍ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕໍ. ຕຖາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ເສວາຕິອາທີສຸປິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ອິມານິ ຠຄວໂຕ ທ຺ເວ ຎາຓານີ’’ຕິ.

ນິຫໂຕ ມາໂຣ ໂພຘິມູເລຕິ ນິຫໂຕ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ໂນ ກິເລສມາໂຣ ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູເລ. ອິທໍ ຠຄວໂຕ ທສມໍ ພລນ຺ຕິ ອິທໍ ກິເລສມາຣສ຺ສ ຫນນໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນໍ ຠຄວໂຕ ທສມໍ ພລໍ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ສພ຺ພາສວປຣິກ຺ຂຍໍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຍທາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສວາສນາ ສພ຺ເພ ອາສວາ ເຂປິຕາ, ຕທາ ຠຄວຕາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ອຘິຄຕໍ ນາມ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຍໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາ ປຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຍໍ ຕາເວຕ຺ຖ ອາຈຣິຍານໍ ສມານຕ຺ຖກຖາ. ປຣວາທີ ປນາຫ – ‘‘ທສພລຎາຓໍ ນາມ ປາຏິເອກ຺ກໍ ນຕ຺ຖິ, ຍສ຺ມາ ‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາ ປຕ຺ຕາ ວິທິຕາ ສພ຺ພຘມ຺ມາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ເສວາຍໍ ປເຠໂທ’’ຕິ, ຕໍ ນ ຕຖາ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎເມວ ຫິ ທສພລຎາຓໍ, ອຎ຺ຎໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ. ທສພລຎາຓຎ຺ຫິ ສກສກກິຈ຺ຈເມວ ຊານາຕິ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ຕມ຺ປິ ຕໂຕ ອວເສສມ຺ປິ ຊານາຕິ. ທສພລຎາເຓສຸ ຫິ ປຐມໍ ກາຣຓາກາຣຓເມວ ຊານາຕິ. ທຸຕິຍໍ ກມ຺ມປຣິຈ຺ເຉທເມວ, ຕຕິຍໍ ຘາຕຸນານຕ຺ຕກາຣຓເມວ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອຊ຺ຌາສຍາຘິມຸຕ຺ຕິເມວ, ປຎ຺ຈມໍ ກມ຺ມວິປາກນ຺ຕຣເມວ, ຉຏ຺ຐໍ ຌານາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຕສໍ ສໍກິເລສາທິເມວ, ສຕ຺ຕມໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ຕິກ຺ຂມຸທຸຠາວເມວ, ອຏ຺ຐມໍ ປຸພ຺ເພນິວຸຕ຺ຖກ຺ຂນ຺ຘສນ຺ຕຕິເມວ, ນວມໍ ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕູປປາຕເມວ, ທສມໍ ສຈ຺ຈປຣິຈ຺ເຉທເມວ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປນ ເອເຕຫິ ຊານິຕພ຺ພຎ຺ຈ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຎ຺ຈ ປຊານາຕິ. ເອເຕສໍ ປນ ກິຈ຺ຈໍ ສພ຺ພໍ ນ ກໂຣຕິ. ຕຎ຺ຫິ ຌານໍ ຫຸຕ຺ວາ ອປ຺ເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອິທ຺ຘິ ຫຸຕ຺ວາ ວິກຸພ຺ພິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ມຄ຺ໂຄ ຫຸຕ຺ວາ ກິເລເສ ເຂເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

ອປິຈ ປຣວາທີ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ‘‘ທສພລຎາຓໍ ນາເມຕໍ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໍ ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕໍ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣໍ ກາມາວຈຣໍ ຣູປາວຈຣໍ ອຣູປາວຈຣໍ ໂລກິຍໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ. ຊານນ຺ໂຕ ‘‘ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣານີ’’ຕິ ວກ຺ຂຕິ, ຕໂຕ ປຣານິ ທ຺ເວ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣານີຕິ, ອາສວກ຺ຂຍຎາຓໍ ສິຍາ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣໍ, ສິຍາ ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕໍ, ສິຍາ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣນ຺ຕິ. ຕຖາ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ກາມາວຈຣານິ, ຕໂຕ ທ຺ເວ ຣູປາວຈຣານິ, ອວສາເນ ເອກໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປນ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣເມວ ກາມາວຈຣເມວ ໂລກິຍເມວາຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

ວິຈຍຫາຣສມ຺ປາຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.