໑. ເທສນາຫາຣສມ຺ປາຕວຓ຺ຓນາ

ເອວໍ ສຸປຣິກມ຺ມກຕາຍ ຠູມິຍາ ນານາວຓ຺ຓານິ ມຸຕ຺ຕປຸປ຺ຜານິ ປກິຣນ຺ໂຕ ວິຍ ສຸສິກ຺ຂິຕສິປ຺ປາຈຣິຍວິຈາຣິເຕສຸ ສຸຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓາລງ຺ກາເຣສຸ ນານາວິຘຣໍສິຊາລສມຸຊ຺ຊລານິ ວິວິຘານິ ມຓິຣຕນານິ ພນ຺ຘນ຺ໂຕ ວິຍ ມຫາປຖວິໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປປ຺ປຏໂກຊໍ ຂາທາເປນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຍຊນິກມຘຸຄຓ຺ຑໍ ປີເຬຕ຺ວາ ສຸມຘຸຣສໍ ປາເຍນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ ນານາສຸຕ຺ຕປເທເສ ອຸທາຫຣນ຺ໂຕ ໂສຬສ ຫາເຣ ວິຠຊິຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ສຸຕ຺ເຕ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຫາຣສມ຺ປາຕວາຣໍ ອາຣຠິ. ອາຣຠນ຺ໂຕ ຈ ຍາຍໍ ນິທ຺ເທສວາເຣ –

໕໒. ‘‘ໂສຬສ ຫາຣາ ປຐມໍ, ທິສໂລຈນໂຕ ທິສາ ວິໂລເກຕ຺ວາ;

ສງ຺ຂິປິຍ ອງ຺ກຸເສນ ຫິ, ນເຍຫິ ຕີຫິ ນິທ຺ທິເສ ສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. –

ຄາຖາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ຕໍ ຫາຣວິຠງ຺ຄວາໂຣ ນປ຺ປໂຍເຊຕິ, ວິປ຺ປກິຓ຺ຓວິສຍຕ຺ຕາ, ນຍວິຈາຣສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕຣິຕຕ຺ຕາ. ອເນເກຫິ ສຸຕ຺ຕປເທເສຫິ ຫາຣານໍ ວິຠາຄທສ຺ສນເມວ ຫິ ຫາຣວິຠງ຺ຄວາໂຣ. ຫາຣສມ຺ປາຕວາໂຣ ປນ ຕໍ ປໂຍເຊຕິ, ເອກສ຺ມິໍເຍວ ສຸຕ຺ຕປເທເສ ໂສຬສ ຫາເຣ ໂຍເຊຕ຺ວາວ ຕທນນ຺ຕຣໍ ນຍສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ກຖິຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ‘‘ໂສຬສ ຫາຣາ ປຐມ’’ນ຺ຕິ ຄາຖໍ ປຈ຺ຈາມສິຕ຺ວາ ‘‘ຕສ຺ສາ ນິທ຺ເທໂສ ກຸຫິໍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ຫາຣສມ຺ປາເຕ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ‘‘ຕສ຺ສາ ຄາຖາຍ ນິທ຺ເທໂສ ກຕ຺ຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ. ເອເຕນ ສຸຕ຺ເຕສຸ ຫາຣານໍ ໂຍຊນານຍທສ຺ສນໍ ຫາຣສມ຺ປາຕວາໂຣຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຫາຣສມ຺ປາຕປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ.

ອຣກ຺ຂິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນາຕິ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທີສຸ ສຕິອາຣກ຺ຂາຠາເວນ ອຄຸຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຫເຕນາຕິ ສສ຺ສຕາທິມິຈ຺ຉາຠິນິເວສທູສິເຕນ. ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠູເຕນາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຈ ອກລ຺ຍຕາລກ຺ຂເຓຫິ ຖິນມິທ຺ເຘຫິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖເຏນ. ວສໍ ມາຣສ຺ສ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ກິເລສມາຣາທີນໍ ຍຖາກາມໍ ກຣຓີໂຍ ໂຫຕີຕິ ອຍໍ ຕາວ ຄາຖາຍ ປທຕ຺ໂຖ.

ປມາທນ຺ຕິ ‘‘ອຣກ຺ຂິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ອິທໍ ປທໍ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ສຕິໂວສຄ຺ຄລກ຺ຂຓໍ ປມາທໍ ກເຖຕິ. ຕໍ ມຈ຺ຈຸໂນ ປທນ຺ຕິ ຕໍ ປມຊ຺ຊນໍ ຄຸຓມາຣຓໂຕ ມຈ຺ຈຸສງ຺ຂາຕສ຺ສ ມາຣສ຺ສ ວສວຕ຺ຕນຏ຺ຐານໍ, ເຕນ ‘‘ອຣກ຺ຂິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ, ວສໍ ມາຣສ຺ສ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ປຐມປາທໍ ຈຕຸຕ຺ຖປາເທນ ສມ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ໂສ ວິປລ຺ລາໂສຕິ ຍໍ ອນິຈ຺ຈສ຺ສ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກສ຺ສ ‘‘ນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ສນໍ, ໂສ ວິປລ຺ລາໂສ ວິປຣິເຍສຄ຺ຄາໂຫ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ວິປຣີຕຄ຺ຄາຫລກ຺ຂໂຓ ວິປລ຺ລາໂສ’’ຕິ. ສພ຺ພໍ ວິປລ຺ລາສສາມຎ຺ເຎນ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉຕິ ‘‘ກິໍ ວິປລ຺ລາສຍຕີ’’ຕິ. ສາມຎ຺ຎສ຺ສ ຈ ວິເສໂສ ອຘິຏ຺ຐານຠາເວນ ໂວຫຣີຍຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ສຎ຺ຎໍ ຈິຕ຺ຕໍ ທິຏ຺ຐິມິຕີ’’ຕິ. ຕໍ ‘‘ວິປລ຺ລາສຍຕີ’’ຕິ ປເທນ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ເຕສຸ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາໂສ ສພ຺ພມຸທຸໂກ, ອນິຈ຺ຈາທິກສ຺ສ ວິສຍສ຺ສ ມິຈ຺ຉາວເສນ ອຸປຏ຺ຐິຕາກາຣຄ຺ຄຫຓມຕ຺ຕໍ ມິຄໂປຕການໍ ຕິຓປຸຣິສເກສຸ ປຸຣິໂສຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎາ ວິຍ. ຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາໂສ ຕໂຕ ພລວຕໂຣ, ອມຓິອາທິເກ ວິສເຍ ມຓິອາທິອາກາເຣນ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ເຕ ຕຖາ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ວິຍ ນິຈ຺ຈາທິໂຕ ສນ຺ນິຏ຺ຐານມຕ຺ຕໍ. ທິຏ຺ຐິວິປລ຺ລາໂສ ປນ ສພ຺ພພລວຕໂຣ ຍໍ ຍໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຍຖາ ຍຖາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຕຖາ ຕຖາ ນໍ ສສ຺ສຕາທິວເສນ ‘‘ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ອຠິນິວິສນ຺ໂຕ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາໂສ ຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາສສ຺ສ ກາຣຓໍ, ຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາໂສ ທິຏ຺ຐິວິປລ຺ລາສສ຺ສ ກາຣຓໍ ໂຫຕິ.

ອິທານິ ວິປລ຺ລາສານໍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ວິສຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສ ກຸຫິໍ ວິປລ຺ລາສຍຕິ, ຈຕູສຸ ອຕ຺ຕຠາວວຕ຺ຖູສູ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕຠາວວຕ຺ຖູສູຕິ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ. ເຕ ຫິ ອາຫິໂຕ ອຫໍ ມາໂນ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ຕາ, ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຠວຕິ ເອຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘິ ໂວຫາໂຣ ຈາຕິ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ໂສ ເອວ ສຸຠາທີນໍ ວິປລ຺ລາສສ຺ສ ຈ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ວຕ຺ຖຸ ຈາຕິ ‘‘ອຕ຺ຕຠາວວຕ຺ຖູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ ເຕສໍ ສພ຺ພວິປລ຺ລາສມູລຠູຕາຍ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠາເວນ ອຕ຺ຕຠາວວຕ຺ຖຸຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ວິປລ຺ລາສານໍ ປວຕ຺ຕິອາກາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ວິສຍໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣູປໍ ປຐມໍ ວິປລ຺ລາສວຕ຺ຖຸ ອສຸເຠ ສຸຠ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ. ປຸນ ມູລກາຣຓວເສນ ວິປລ຺ລາເສ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສໍກິເລສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ອວິຊ຺ຊາຣຫິຕາ ຕຓ຺ຫາ ນຕ຺ຖິ, ອວິຊ຺ຊາ ຈ ສຸຠສຸຂສຎ຺ຎານມ຺ປິ ປຈ຺ຈໂຍ ເອວ, ຕຖາປິ ຕຓ຺ຫາ ເອຕາສໍ ສາຕິສຍໍ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຓ຺ຫານິວຸຕໍ…ເປ… ທຸກ຺ເຂ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທິຏ຺ຐິນິວຸຕນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິສີເສນ ອວິຊ຺ຊາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອວິຊ຺ຊານິວຸຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາຣຫິຕາ ທິຏ຺ຐິ ນຕ຺ຖິ, ຕຓ຺ຫາປິ ທິຏ຺ຐິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ເອວ. ຕຓ຺ຫາປິ ‘‘ນິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ອໂຍນິໂສ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ຕຖາປວຕ຺ຕມິຈ຺ຉາຠິນິເວສສ຺ສ ໂມໂຫ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທິຏ຺ຐິນິວຸຕໍ…ເປ… ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂຍ ທິຏ຺ຐິວິປລ຺ລາໂສຕິ ‘‘ອນິຈ຺ເຈ ນິຈ຺ຈໍ, ອນຕ຺ຕນິ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ປວຕ຺ຕມ຺ປິ ວິປລ຺ລາສທ຺ວຍໍ ສນ຺ຘາຍາຫ – ‘‘ໂສ ອຕີຕໍ ຣູປໍ…ເປ… ອຕີຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເອເຕນ ອຏ຺ຐາຣສວິໂຘປິ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸກປ຺ປິກວາໂທ ປຈ຺ຉິມານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວິປລ຺ລາສານໍ ວເສນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຓ຺ຫາວິປລ຺ລາໂສຕິ ຕຓ຺ຫາມູລໂກ ວິປລ຺ລາໂສ. ‘‘ອສຸເຠ ສຸຠໍ, ທຸກ຺ເຂ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ວິປລ຺ລາສທ຺ວຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ອນາຄຕໍ ຣູປໍ ອຠິນນ຺ທຕີຕິ ອນາຄຕໍ ຣູປໍ ທິຏ຺ຐາຠິນນ຺ທນວເສນ ອຠິນນ຺ທຕິ. ອນາຄຕໍ ເວທນໍ, ສຎ຺ຎໍ, ສງ຺ຂາເຣ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຠິນນ຺ທຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອເຕນ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສວິໂຘປິ ອປຣນ຺ຕານຸກປ຺ປິກວາໂທ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປຸຣິມານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວິປລ຺ລາສານໍ ວເສນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສາຕິ ເອວໍ ປຣມສາວຊ຺ຊສ຺ສ ວິປລ຺ລາສສ຺ສ ມູລກາຣຓນ຺ຕິ ວິເສສໂຕ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສາ ຕຓ຺ຫາ ຈ ອວິຊ຺ຊາ ຈາຕິ ເຕ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕິ. ຕາຫິ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິສຸຊ຺ຌຕີຕິ ປຏິປກ຺ຂວເສນປິ ຕາສໍ ອຸປກ຺ກິເລສຠາວໍເຍວ ວິຠາເວຕິ, ນ ຫິ ຕຓ຺ຫາອວິຊ຺ຊາສຸ ປຫີນາສຸ ໂກຈິ ສໍກິເລສຘມ຺ໂມ ນ ປຫີຍຕີຕິ. ຍຖາ ຈ ວິປລ຺ລາສານໍ ມູລກາຣຓໍ ຕຓ຺ຫາວິຊ຺ຊາ, ເອວໍ ສກລສ຺ສາປິ ວຏ຺ຏສ຺ສ ມູລກາຣຓນ຺ຕິ ຍຖານຸສນ຺ຘິນາວ ຄາຖໍ ນິຏ຺ຐເປຕຸໍ ‘‘ເຕສ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເຕສນ຺ຕິ ເຍສໍ ອຣກ຺ຂິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຫຕຎ຺ຈ, ເຕສໍ. ‘‘ອວິຊ຺ຊານີວຣຓານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ມາຣສ຺ສ ວສຄມເນນ ອນາທິມຕິສໍສາເຣ ສໍສຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠູເຕນາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຖິນໍ ນາມາ’’ຕິອາທິນາ ຖິນມິທ຺ຘານໍ ສຣູປໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕຫິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິຠູຕຕາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາວາຕິ ຕໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ກິເລສມາຣຄ຺ຄຫເຓເນວ ຕໍນິມິຕ຺ຕາ ອຠິສງ຺ຂາຣມາຣຂນ຺ຘມາຣມຈ຺ຈຸມາຣາ ຄຫິຕາ ເອວາຕິ ‘‘ກິເລສມາຣສ຺ສ ຈ ສຕ຺ຕມາຣສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ຈ-ສທ຺ເທນ ວາ ເຕສມ຺ປິ ຄຫຓໍ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ໂສ ຫິ ນິວຸໂຕ ສໍສາຣາຠິມຸໂຂຕິ ໂສ ມາຣວສໍ ຄໂຕ, ຕໂຕ ເອວ ນິວຸໂຕ ກິເລເສຫິ ຍາວ ນ ມາຣພນ຺ຘນໍ ຉິຊ຺ຊຕິ, ຕາວ ສໍສາຣາຠິມຸໂຂວ ໂຫຕິ, ນ ວິສງ຺ຂາຣາຠິມຸໂຂຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິມານິ ຠຄວຕາ ທ຺ເວ ສຈ຺ຈານິ ເທສິຕານິ. ກຖໍ ເທສິຕານິ?

ຕຕ຺ຖ ທຸວິຘາ ກຖາ ອຠິຘມ຺ມນິສ຺ສິຕາ ຈ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນິສ຺ສິຕາ ຈ. ຕາສຸ ອຠິຘມ຺ມນິສ຺ສິຕາ ນາມ ອຣກ຺ຂິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນາຕິ ຣຕ຺ຕມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຣກ຺ຂິຕໍ, ທຸຏ຺ຐມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຣກ຺ຂິຕໍ, ມູຬ຺ຫມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຣກ຺ຂິຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຣຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານໍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ, ທຸຏ຺ຐໍ ຈິຕ຺ຕໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຏິຆຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານໍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ, ມູຬ຺ຫໍ ຈິຕ຺ຕໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ໂມມູຫຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານໍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍາວ ອິເມສໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານໍ ວເສນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອຄຸຕ຺ຕິ ອໂຄປາຍນາ ອປາລນາ ອນາຣກ຺ຂາ ສຕິໂວສຄ຺ໂຄ ປມາໂທ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອສໍວໂຣ, ເອວໍ ອຣກ຺ຂິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຫຕໍ ນາມ ຈິຕ຺ຕໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານໍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠູຕໍ ນາມ ຈິຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສສງ຺ຂາຣິກາກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານໍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ສພ຺ເພປິ ອຄ຺ຄຫິຕຄ຺ຄຫເຓນ ທ຺ວາທສ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ? ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ອກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ເຑ (ຘ. ສ. ໓໖໕) ອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທເທສນາວເສນ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ມາຣສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ມາຣາ. ເຕສຸ ກິເລສມາຣສ຺ສ ຈຕຸນ຺ນໍ ອາສວານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ໂອຆານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ໂຍຄານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຄນ຺ຖານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຸປາທານານໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ນີວຣຓານໍ ທສນ຺ນໍ ກິເລສວຕ຺ຖູນໍ ວເສນ ອາສວໂຄຈ຺ຉກາທີສຸ (ຘ. ສ. ທຸກມາຕິກາ ໑໔-໑໙, ໑໑໐໒) ວຸຕ຺ຕນເຍນ, ຕຖາ ‘‘ຊາຕິມໂທ ໂຄຕ຺ຕມໂທ ອາໂຣຄ຺ຍມໂທ’’ຕິອາທິນາ ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໘໓໒) ອາຄຕານໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ກິເລສານຎ຺ຈ ວເສນ ວິຠາໂຄ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ຕາເວຕ຺ຖ ອຠິຘມ຺ມນິສ຺ສິຕາ ກຖາ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນິສ຺ສິຕາ (ມ. ນິ. ໑.໓໔໗; ອ. ນິ. ໑໑.໑໗) ປນ ອຣກ຺ຂິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນາຕິ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ, ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ນ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ນ ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ນ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ໂສເຕນ …ເປ… ຆາເນນ… ຊິວ຺ຫາຍ… ກາເຍນ… ມນສາ…ເປ… ມນິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໔໗, ໔໑໑, ໔໒໑; ໒.໔໑໙; ໓.໑໕, ໗໕). ເອວໍ ອຣກ຺ຂິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຫເຕນ ຈາຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຫຕໍ ນາມ ຈິຕ຺ຕໍ ປຸພ຺ພນ຺ຕກປ຺ປນວເສນ ວາ ອປຣນ຺ຕກປ຺ປນວເສນ ວາ ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕກປ຺ປນວເສນ ວາ ມິຈ຺ຉາຠິນິວິສນ຺ຕສ຺ສ ອໂຍນິໂສ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກຕິ ວາ…ເປ… ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’’ຕິ (ວິຠ. ໙໓໗; ປຏິ. ມ. ໑.໑໔໐) ວາ ຍາ ທິຏ຺ຐິ, ຕາຍ ຫຕໍ ອຸປຫຕໍ. ຍາ ຈ ໂຂ ‘‘ອິມາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສສ຺ສຕວາທາ…ເປ… ປຎ຺ຈ ປຣມທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານວາທາ’’ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລ (ທີ. ນິ. ໑.໓໐ ອາທໂຍ) ປຎ຺ຈຕ຺ຕເຍ (ມ. ນິ. ໓.໒໑ ອາທໂຍ) ຈ ອາຄຕາ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິໂຍ, ຕາສໍ ວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຫຕຠາໂວ ກເຖຕພ຺ໂພ.

ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠູເຕນາຕິ ຖິນໍ ນາມ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາ. ມິທ຺ຘໍ ນາມ ເວທນາທິກ຺ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍສ຺ສ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາ. ຕຖາ ຖິນໍ ອນຸສ຺ສາຫສໍຫນນໍ. ມິທ຺ຘໍ ອສຕ຺ຕິວິຆາໂຕ. ອິຕິ ຖິເນນ ມິທ຺ເຘນ ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິຠູຕໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏໍ ອຸປທ຺ທຸຕໍ ສງ຺ໂກຈນປ຺ປຕ຺ຕໍ ລຍາປນ຺ນໍ. ວສໍ ມາຣສ຺ສ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ວໂສ ນາມ ອິຈ຺ຉາ ໂລໂຠ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຣຸຈິ ອາກງ຺ຂາ ອາຓາ ອາຓຕ຺ຕິ. ມາໂຣຕິ ປຎ຺ຈ ມາຣາ – ຂນ຺ຘມາໂຣ ອຠິສງ຺ຂາຣມາໂຣ ມຈ຺ຈຸມາໂຣ ເທວປຸຕ຺ຕມາໂຣ ກິເລສມາໂຣຕິ. ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເຕສໍ ວສໍ ອິຈ຺ຉໍ…ເປ… ອາຓຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ ອຸເປຕິ ວຕ຺ຕຕິ ອນຸວຕ຺ຕຕິ ນາຕິກ຺ກມຕີຕິ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ – ‘‘ວສໍ ມາຣສ຺ສ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ຕຓ຺ຫາວິຊ຺ຊາ ເອວ ວາ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ. ໂຍ ໂສ ‘‘ວສໍ ມາຣສ຺ສ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ເຍ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ ອຸປາທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ, ເຕ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ. ເອວໍ ຠຄວຕາ ອິຘ ທ຺ເວ ສຈ຺ຈານິ ເທສິຕານິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ສມຸທໂຍ ຈາ’’ຕິ. ເຕສໍ ຠຄວາ ປຣິຎ຺ຎາຍ ຈ ປຫານາຍ ຈ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກາຕຸໍ ‘‘ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎາຍ ສມຸທຍສ຺ສ ປຫານາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຖໍ ເທເສຕີຕິ ເຈ –

‘‘ຕສ຺ມາ ຣກ຺ຂິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປໂຄຈໂຣ;

ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ, ຎຕ຺ວານ ອຸທຍພ຺ພຍໍ;

ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠູ ຠິກ຺ຂຸ, ສພ຺ພາ ທຸຄ຺ຄຕິໂຍ ຊເຫ’’ຕິ. (ອຸທາ. ໓໒) –

ຄາຖາຍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ມາ ອຣກ຺ຂິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ວສໍ ມາຣສ຺ສ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ສຕິສໍວເຣນ ມນຈ຺ຉຏ຺ຐານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ຣກ຺ຂເຓນ ຣກ຺ຂິຕຈິຕ຺ໂຕ ອສ຺ສ. ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປໂຄຈໂຣຕິ ຍສ຺ມາ ກາມສງ຺ກປ຺ປາທິມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປໂຄຈໂຣ ຕຖາ ຕຖາ ອໂຍນິໂສ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ນານາວິຘານິ ມິຈ຺ຉາທສ຺ສນານິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕໂຕ ເອວ ຈ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຫເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ວສໍ ມາຣສ຺ສ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ໂຍນິໂສມນສິກາເຣນ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ກປ຺ປາທິສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປໂຄຈໂຣ ອສ຺ສ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາຕິ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປໂຄຈຣຕາຍ ວິຘຸຕມິຈ຺ຉາທສ຺ສໂນ ກມ຺ມສ຺ສກຕາລກ຺ຂຓໍ ຍຖາຠູຕຎາຓລກ຺ຂຓຎ຺ຈ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ກຕ຺ວາ ສີລສມາຘີສຸ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ. ຕໂຕ ເອວ ຈ ຎຕ຺ວານ ອຸທຍພ຺ພຍໍ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ສມປຎ຺ຎາສາຍ ອາກາເຣຫິ ອຸປ຺ປາທໍ ນິໂຣຘຎ຺ຈ ຎຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ອຣິຍມຄ຺ເຄ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠູ ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພາ ທຸຄ຺ຄຕິໂຍ ຊເຫຕິ ເອວໍ ສພ຺ພໂສ ຠິນ຺ນກິເລສຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸ ຂີຓາສໂວ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ຕິວິຘທຸກ຺ຂຕາໂຍເຄນ ທຸຄ຺ຄຕິສງ຺ຂາຕາ ສພ຺ພາປິ ຄຕິໂຍ ຊເຫຍ຺ຍ, ຕາສໍ ປຣຠາເຄ ນິພ຺ພາເນ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຍໍ ຕຓ຺ຫາຍ ອວິຊ຺ຊາຍ ຈ ປຫານໍ, ອຍໍ ນິໂຣໂຘຕິ ປຫານສ຺ສ ນິໂຣຘສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ອສງ຺ຂຕຘາຕຸ ປຫານໍ ນິໂຣໂຘຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານີຕິ ປຸຣິມຄາຖາຍ ປຸຣິມານິ ທ຺ເວ, ປຈ຺ຉິມຄາຖາຍ ປຈ຺ຉິມານິ ທ຺ເວຕິ ທ຺ວີຫິ ຄາຖາຫິ ຠາສິຕານິ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ. ເຕສຸ ສມຸທເຍນ ອສ຺ສາໂທ, ທຸກ຺ເຂນ ອາທີນໂວ, ມຄ຺ຄນິໂຣເຘຫິ ນິສ຺ສຣຓໍ, ສພ຺ພຄຕິຊຫນໍ ຜລໍ, ຣກ຺ຂິຕຈິຕ຺ຕຕາທິໂກ ອຸປາໂຍ, ອຣກ຺ຂິຕຈິຕ຺ຕຕາທິນິເສຘນມຸເຂນ ຣກ຺ຂິຕຈິຕ຺ຕຕາທີສຸ ນິໂຍຊນໍ ຠຄວໂຕ ອາຓຕ຺ຕີຕິ. ເອວໍ ເທສນາຫາຣປທຕ຺ຖາ ອສ຺ສາທາທໂຍ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພາ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ນິຍຸຕ຺ໂຕ ເທສນາຫາຣສມ຺ປາໂຕ’’ຕິ.

ເທສນາຫາຣສມ຺ປາຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.