ຫາຣສງ຺ເຂໂປ

໑. ຍາ ປນ ອສ຺ສາທາທີນວຕາຕິອາທິກາ ນິທ຺ເທສຄາຖາ, ຕາສຸ ອສ຺ສາທາທີນວຕາຕິ ອສ຺ສາໂທ ອາທີນວຕາຕິ ປທວິຠາໂຄ. ອາທີນວຕາຕິ ຈ ອາທີນໂວ ເອວ. ເກຈິ ‘‘ອສ຺ສາທາທີນວໂຕ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ. ຕຕ຺ຖ ອສ຺ສາທີຍຕີຕິ ອສ຺ສາໂທ, ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສຎ຺ຈ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ, ອຍໍ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອສ຺ສາໂທ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໖໖; ສໍ. ນິ. ໓.໒໖). ຍຖາ ເຈຕໍ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ, ເອວໍ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓມ຺ປິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ – ‘‘ໂສ ຕທສ຺ສາເທຕິ ຕໍ ນິກາເມຕີ’’ຕິ ‘‘ຣູປໍ ອສ຺ສາເທຕິ ອຠິນນ຺ທຕິ, ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ຣາໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໒໔), ‘‘ສໍໂຍຊນີເຍສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມສຸ ອສ຺ສາທານຸປສ຺ສິໂນ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໕໓) ຈ. ອສ຺ສາເທຕິ ເອຕາຍາຕິ ວາ ອສ຺ສາໂທ, ຕຓ຺ຫາ. ຕຓ຺ຫາຍ ຫິ ກາຣຓຠູຕາຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຸຂມ຺ປິ ສຸຂາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ອສ຺ສາເທຕິ. ຍຖາ ຈ ຕຓ຺ຫາ, ເອວໍ ວິປລ຺ລາສາປິ. ວິປລ຺ລາສວເສນ ຫິ ສຕ຺ຕາ ອນິຏ຺ຐມ຺ປິ ອາຣມ຺ມຓໍ ອິຏ຺ຐາກາເຣນ ອສ຺ສາເທນ຺ຕິ, ເອວໍ ເວທນາຍ ສພ຺ເພສໍ ເຕຠູມກສງ຺ຂາຣານໍ ຕຓ຺ຫາຍ ວິປລ຺ລາສານຎ຺ຈ ອສ຺ສາທວິຈາໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ກຖໍ ປນ ທຸກ຺ຂາທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນານໍ ອສ຺ສາທນີຍຕາຕິ? ວິປລ຺ລາສໂຕ ສຸຂປຣິຍາຍສພ຺ຠາວໂຕ ຈ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສຸຂາ ໂຂ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ເວທນາ ຐິຕິສຸຂາ ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂາ. ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຐິຕິທຸກ຺ຂາ ວິປຣິຓາມສຸຂາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາ ຎາຓສຸຂາ ອຎ຺ຎາຓທຸກ຺ຂາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໕). ຕຕ຺ຖ ເວທນາຍ ອຏ຺ຐສຕປຣິຍາຍວເສນ, ເຕຠູມກສງ຺ຂາຣານໍ ນິກ຺ເຂປກຓ຺ຑຣູປກຓ຺ຑວເສນ, ຕຓ຺ຫາຍ ສໍກິເລສວຕ຺ຖຸວິຠງ຺ເຄ ນິກ຺ເຂປກຓ຺ເຑ ຈ ຕຓ຺ຫານິທ຺ເທສວເສນ, ວິປລ຺ລາສານໍ ສຸຂສຎ຺ຎາທິວເສນ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິຄຕວເສນ ຈ ວິຠາໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອາທີນໂວ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຕິສ຺ໂສປິ ວາ ທຸກ຺ຂຕາ. ອຖ ວາ ສພ຺ເພປິ ເຕຠູມກາ ສງ຺ຂາຣາ ອາທີນໂວ. ອາທີນໍ ອຕິວິຍ ກປຓໍ ວາຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຫິ ອາທີນໂວ, ກປຓມນຸສ຺ໂສ, ເອວໍສຠາວາ ຈ ເຕຠູມກາ ຘມ຺ມາ ອນິຈ຺ຈຕາທິໂຍເຄນ. ຍໂຕ ຕຕ຺ຖ ອາທີນວານຸປສ຺ສນາ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສການໍ ຍຖາຠູຕນໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຖາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ອນິຈ຺ຈາ ທຸກ຺ຂາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ, ອຍໍ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອາທີນໂວ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ອາທີນໂວ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈນິທ຺ເທສຠູຕານໍ ຊາຕິຍາທີນໍ ອນິຈ຺ຈຕາທີນໍ ທ຺ວາຈຕ຺ຕາລີສາຍ ອາກາຣານຎ຺ຈ ວເສນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ໂພ.

ນິສ຺ສຣຕິ ເອເຕນາຕິ ນິສ຺ສຣຓໍ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ນິສ຺ສຣຕີຕິ ວາ ນິສ຺ສຣຓໍ ນິພ຺ພານໍ. ອຸຠຍມ຺ປິ ສາມຎ຺ຎນິທ຺ເທເສນ ເອກເສເສນ ວາ ‘‘ນິສ຺ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປິ-ສທ຺ໂທ ປຸຣິມານໍ ປຈ຺ຉິມານຎ຺ຈ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ອຣິຍມຄ຺ຄປກ຺ເຂ ສຕິປຏ຺ຐານາທີນໍ ສຕ຺ຕຕ຺ຕິໍສໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມານໍ ກາຍານຸປສ຺ສນາທີນຎ຺ຈ ຕທນ຺ໂຕຄຘເຠທານໍ ວເສນ ນິສ຺ສຣຓໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພໍ.

ນິພ຺ພານປກ຺ເຂ ປນ ກິຎ຺ຈາປິ ອສງ຺ຂຕາຍ ຘາຕຸຍາ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ວິຠາໂຄ ນຕ຺ຖິ. ປຣິຍາເຍນ ປນ ໂສປາທິເສສນິຣຸປາທິເສສເຠເທນ. ຍໂຕ ວາ ຕໍ ນິສ຺ສຏໍ, ເຕສໍ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ (ປຏິ. ມ. ໑.໓) ທສ຺ສິຕປ຺ປເຠທານໍ ຈກ຺ຂາທີນໍ ຉນ຺ນໍ ທ຺ວາຣານໍ ຣູປາທີນໍ ຉນ຺ນໍ ອາຣມ຺ມຓານໍ ຕໍຕໍທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕານໍ ຉນ຺ນໍ ຉນ຺ນໍ ວິຎ຺ຎາຓຜສ຺ສເວທນາສຎ຺ຎາເຈຕນາຕຓ຺ຫາວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ປຖວີຘາຕຸອາທີນໍ ຉນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ ທສນ຺ນໍ ກສິຓາຍຕນານໍ ອສຸຠານໍ ເກສາທີນໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາຍ ອາກາຣານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ອາຍຕນານໍ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ ໂລກິຍານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ກາມຘາຕຸອາທີນໍ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ ກາມຠວາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຠວານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ອປ຺ປມຎ຺ຎານໍ ອາຣຸປ຺ປານໍ ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທງ຺ຄານຎ຺ຈາຕິ ເອວມາທີນໍ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ນິສ຺ສຣຓຠາເວນ ຈ ວິຠຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພໍ.

ຜລນ຺ຕິ ເທສນາຜລໍ. ກິໍ ປນ ຕນ຺ຕິ? ຍໍ ເທສນາຍ ນິປ຺ຜາທີຍຕິ. ນນຸ ຈ ນິພ຺ພານາຘິຄໂມ ຠຄວໂຕ ເທສນາຍ ນິປ຺ຜາທີຍຕິ. ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ‘‘ນິສ຺ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປຣມ຺ປຣາຍ. ອິຘ ປນ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ເທສນາຜລໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕໍ ປນ ສຸຕມຍຎາຓໍ. ອຕ຺ຖຘມ຺ມເວທາທິອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຠູຕາ ຉພ຺ພິສຸທ຺ຘິໂຍ. ຍຎ຺ຈ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ມຄ຺ຄໍ ອນຠິສມ຺ຠຸຓນ຺ຕສ຺ສ ກາລນ຺ຕເຣ ຕທຘິຄມກາຣຓຠູຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວເຫຕຸ ຈ ສິຍາ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ – ‘‘ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໍ ອູຫຈ຺ຈ, ເອວໍ ມຈ຺ຈຸຕໂຣ ສິຍາຕິ (ສຸ. ນິ. ໑໑໒໕; ກຖາ. ໒໒໖; ຈູຬນິ. ໂມຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉາ ໑໔໔, ໂມຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘໘; ເນຕ຺ຕິ. ໕; ເປຏໂກ. ໒໒) ອິທໍ ຜລ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ຘມ຺ໂມ ຫເວ ຣກ຺ຂຕິ ຘມ຺ມຈາຣິນ຺ຕິ ອິທໍ ຜລ’’ນ຺ຕິ (ຊາ. ໑.໑໐.໑໐໒-໑໐໓; ໑.໑໕.໓໘໕) ຈ. ເອເຕນ ນເຍນ ເທເວສຸ ຈ ມານຸເສສຸ ຈ ອາຍຸວຓ຺ຓພລສຸຂຍສປຣິວາຣອາຘິປເຕຍ຺ຍສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ອຸປຘິສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສິຣີ ເທວຣຊ຺ຊສິຣີ ຈຕ຺ຕາຣິ ສມ຺ປຕ຺ຕິຈກ຺ການິ ສີລສມ຺ປທາ ສມາຘິສມ຺ປທາ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ ສາວກໂພຘິ ປຈ຺ເຈກໂພຘິ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘີຕິ ສພ຺ພາປິ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣເຫຕຸກາ ຠຄວໂຕ ເທສນາຍ ສາເຘຕພ຺ພຕາຍ ຜລນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຸປາໂຍຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄປທຏ຺ຐານຠູຕາ ປຸພ຺ພຠາຄປ຺ປຏິປທາ. ສາ ຫິ ປຸຣິມາ ປຸຣິມາ ປຈ຺ຉິມາຍ ປຈ຺ຉິມາຍ ອຘິຄມູປາຍຠາວໂຕ ປຣມ຺ປຣາຍ ມຄ຺ຄນິພ຺ພານາຘິຄມສ຺ສ ຈ ເຫຕຸຠາວໂຕ ອຸປາໂຍ. ຍາ ຈ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕຜລາຘິຄມສ຺ສ ອຸປາຍປຏິປຕ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ໂຄ ອຸປາໂຍ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ມເຕນ ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ນິພ຺ພານເມວ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ. ຜລໍ ວິຍ ອຸປາໂຍປິ ປຸພ຺ພຠາໂຄຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ຍໍ ປນ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ…ເປ… ວິສຸທ຺ຘິຍາຕິ (ຘ. ປ. ໒໗໙; ເຖຣຄາ. ໖໗໘) ອຍໍ ອຸປາໂຍ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖາປິ ປຸພ຺ພຠາຄປ຺ປຏິປທາ ເອວ ອຸທາຫຏາຕິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ‘‘ເຕ ປຫາຍ ຕເຣ ໂອຆນ຺ຕິ ອິທໍ ນິສ຺ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓຠາວໍ ວກ຺ຂຕິ. ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຫິ ໂອຆຕຣຓນ຺ຕິ.

ອາຓຕ຺ຕີຕິ ອາຓາຣຫສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເວເນຍ຺ຍຊນສ຺ສ ຫິຕສິທ຺ຘິຍາ ‘‘ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊາຫີ’’ຕິ ວິຘານໍ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ສຸຎ຺ຎໂຕ ໂລກໍ ອເວກ຺ຂສ຺ສຸ, ໂມຆຣາຊາຕິ (ສຸ. ນິ. ໑໑໒໕; ກຖາ. ໒໒໖; ເນຕ຺ຕິ. ໕; ເປຏໂກ. ໒໒; ຈູຬນິ. ໂມຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉາ ໑໔໔, ໂມຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘໘) ອາຓຕ຺ຕີ’’ຕິ.

ໂຍຄີນນ຺ຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນາຍ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ເວເນຍ຺ຍານໍ, ອຕ຺ຖາຍາຕິ ວຈນເສໂສ. ເທສນາຫາໂຣຕິ ເອເຕສໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ອສ຺ສາທາທີນໍ ວິຠຊນລກ຺ຂໂຓ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ເທສນາຫາໂຣ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖາຫ – ກິໍ ປເນເຕສໍ ອສ຺ສາທາທີນໍ ອນວເສສານໍ ວຈນໍ ເທສນາຫາໂຣ, ອຸທາຫຸ ເອກຈ຺ຈານນ຺ຕິ? ນິຣວເສສານໍເຍວ. ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ສຸຕ຺ເຕ ອສ຺ສາທາທີນວນິສ຺ສຣຓານິ ສຣູປໂຕ ອາຄຕານິ, ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ເອກເທເສນ ອາຄຕານິ, ນ ວາ ສຣູເປນ. ຕຕ຺ຖ ອນາຄຕໍ ອຕ຺ຖວເສນ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ຫາໂຣ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ເທສນາຫາຣວິຠງ຺ເຄ ອາຄມິສ຺ສຕີຕິ ອິຘ ນ ປປຎ຺ຈິໂຕ.

໒. ຍໍ ປຸຈ຺ຉິຕນ຺ຕິ ຍາ ປຸຈ຺ຉາ, ວິຈິຍມານາຕິ ວຈນເສໂສ. ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ ອນຸຄີຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ, ສາ ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓາທິວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ພ຺ຍາກຣຓໍ. ຈ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ, ເຕນ ຄາຖາຍໍ ອວຸຕ຺ຕໍ ປທາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕາ ປນ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນາ ກສ຺ສາຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ. ເອເຕນ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕໍ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ວິເຈຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍາ ຈ ອນຸຄີຕິຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຍາ ອນຸ ປຈ຺ຉາ ຄີຕິ ອນຸຄີຕິ, ສງ຺ຄຫຄາຖາ, ປຸຈ຺ຉາຍ ວາ ອນຸຣູປາ ຄີຕິ. ເອເຕນ ປຸພ຺ພາປຣໍ ຄຫິຕໍ. ພ຺ຍາກຣຓສ຺ສ ຫິ ປຸຈ຺ຉານຸຣູປຕາ ອິຘ ປຸພ຺ພາປຣໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຍາ ‘‘ປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຸຣິມໍ ‘‘ສຸຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ປທໍ ປຸພ຺ພາເປກ຺ຂນ຺ຕິ ປຸນ ‘‘ສຸຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠູເຕ ອສ຺ສາທາທິເກ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ວິຈຍຫາຣສ຺ສ ວິສໂຍ ນິຣວເສເສນ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຈ ວກ຺ຂຕິ ວິຈຍຫາຣວິຠງ຺ເຄ ‘‘ປທໍ ວິຈິນຕິ…ເປ… ອນຸຄີຕິໍ ວິຈິນຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ເຕ ສພ຺ເພສໍ ປທານໍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອຕ຺ຖໂສ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂສ ຈ ວິຈໂຍ ປທວິຈໂຍ. ‘‘ອຍໍ ປຸຈ຺ຉາ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ ສຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານາ ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານາ ເອກາຘິຏ຺ຐານາ ອເນກາຘິຏ຺ຐານາ ສມ຺ມຸຕິວິສຍາ ປຣມຕ຺ຖວິສຍາ ອຕີຕວິສຍາ ອນາຄຕວິສຍາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວິສຍາ’’ຕິອາທິນາ ປຸຈ຺ຉາວິຈໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ອິທໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓໍ ວິຠຊ຺ຊພ຺ຍາກຣຓໍ ປຏິປຸຈ຺ຉາພ຺ຍາກຣຓໍ ຐປນໍ ສາວເສສໍ ນິຣວເສສໍ ສອຸຕ຺ຕຣໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ໂລກິຍໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈໂຍ.

‘‘ອຍໍ ປຸຈ຺ຉາ ອິມິນາ ສເມຕິ, ເອເຕນ ນ ສເມຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕຕ຺ຖໍ ອາເນຕ຺ວາ ວິຈໂຍ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ຈ ວິຈໂຍ ປຸພ຺ພາປຣວິຈໂຍ. ‘‘ອຍໍ ອນຸຄີຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖສງ຺ຄຫາ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຖສງ຺ຄຫາ ຕທຸຠຍຕ຺ຖສງ຺ຄຫາ ກຸສລຕ຺ຖສງ຺ຄຫາ ອກຸສລຕ຺ຖສງ຺ຄຫາ’’ຕິອາທິນາ ອນຸຄີຕິວິຈໂຍ. ອສ຺ສາທາທີສຸ ສຸຂເວທນາຍ ‘‘ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓານຸຠວນລກ຺ຂຓາ’’ຕິອາທິນາ, ຕຓ຺ຫາຍ ‘‘ອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓາ’’ຕິອາທິນາ, ວິປລ຺ລາສານໍ ‘‘ວິປຣີຕຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓາ’’ຕິອາທິນາ, ອວສິຏ຺ຐານໍ ເຕຠູມກຘມ຺ມານໍ ‘‘ຍຖາສກລກ຺ຂຓາ’’ຕິອາທິນາ ສພ຺ເພສຎ຺ຈ ທ຺ວາວີສຕິຍາ ຕິເກສຸ ທ຺ວາຈຕ຺ຕາລີສາຘິເກ ຈ ທຸກສເຕ ລພ຺ຠມານປທວເສນ ຕໍຕໍອສ຺ສາທຕ຺ຖວິເສສນິທ຺ຘາຣຓໍ ອສ຺ສາທວິຈໂຍ.

ທຸກ຺ຂເວທນາຍ ‘‘ອນິຏ຺ຐານຸຠວນລກ຺ຂຓາ’’ຕິອາທິນາ, ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈານໍ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິລກ຺ຂຓາ’’ຕິອາທິນາ, ອນິຈ຺ຈຕາທີນໍ ອາທິອນ຺ຕວນ຺ຕຕາຍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິກຕາຍ ຈ ‘‘ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ ສພ຺ເພສຎ຺ຈ ໂລກິຍຘມ຺ມານໍ ສໍກິເລສຠາຄິຍຫານຠາຄິຍຕາທິວເສນ ອາທີນວວຸຕ຺ຕິຍາ ໂອກາຣນິທ຺ຘາຣເຓນ ອາທີນວວິຈໂຍ. ນິສ຺ສຣຓປເທ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອາຄມນໂຕ ກາຍານຸປສ຺ສນາທິປຸພ຺ພຠາຄປ຺ປຏິປທາວິຠາຄວິເສສນິທ຺ຘາຣຓວເສນ ນິພ຺ພານສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຣິຍາຍວິຠາຄວິເສສນິທ຺ຘາຣຓວເສນາຕິ ເອວໍ ນິສ຺ສຣຓວິຈໂຍ. ຜລາທີນໍ ຕໍຕໍສຸຕ຺ຕເທສນາຍ ສາເຘຕພ຺ພຜລສ຺ສ ຕທຸປາຍສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕວິຘິວຈນສ຺ສ ຈ ວິຠາຄນິທ຺ຘາຣຓວເສນ ວິຈໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ປທປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນປຸພ຺ພາປຣານຸຄີຕີນໍ ອສ຺ສາທາທີນຎ຺ຈ ວິເສສນິທ຺ຘາຣຓວເສເນວ ວິຈຍລກ຺ຂໂຓ ‘‘ວິຈໂຍ ຫາໂຣ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໓. ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ໂສຬສນ຺ນໍ. ຠູມີຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ພ຺ຍຎ຺ຊນຎ຺ຫິ ມູລປທານິ ວິຍ ນຍານໍ ຫາຣານໍ ຠູມິ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ, ເຕສໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນວິຈາຣຠາວໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ – ‘‘ຫາຣາ ພ຺ຍຎ຺ຊນວິຈໂຍ’’ຕິ, ເປຏເກປິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຍຕ຺ຖ ຈ ສພ຺ເພ ຫາຣາ, ສມ຺ປຕມານາ ນຍນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕຕ຺ຖໍ. ພ຺ຍຎ຺ຊນວິຘິປຸຖຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ໂຄຈໂຣຕິ ສຸຕ຺ຕຕ຺ໂຖ. ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ປທຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣຓມຸເຂນ ຫາຣໂຍຊນາ. ເຕສໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ຖານໍ. ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕປຣິກ຺ຂາຕິ ຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ອຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ອຸປປຣິກ຺ຂາ. ‘‘ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕິປຣິກ຺ຂາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຍຸຕ຺ຕິອຍຸຕ຺ຕີນໍ ວິຈາຣຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຖໍ ປນ ເຕສໍ ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕຊານນາ? ຈຕູຫິ ມຫາປເທເສຫິ ອວິຣຸຊ຺ຌເນນ. ຕຕ຺ຖ ພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສ ຕາວ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິຠາໂວ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖວາຈກຠາໂວ ຈ ຍຸຕ຺ຕຠາໂວ. ອຕ຺ຖສ຺ສ ປນ ສຸຕ຺ຕວິນຍຘມ຺ມຕາຫິ ອວິໂລມນໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ປຣໂຕ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ຫາໂຣ ຍຸຕ຺ຕີຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ເອວໍ ສຸຕ຺ເຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ຖານໍ ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕຠາວວິຠາວນລກ຺ຂໂຓ ຍຸຕ຺ຕິຫາໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໔. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສຸຕ຺ຕາຄຕໍ ກຸສລາທິຘມ຺ມມາຫ. ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ກຸສລາທິຘມ຺ມສ຺ສ. ຍໍ ປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຍໍ ກາຣຓໍ, ໂຍນິໂສມນສິກາຣາທິ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕໍ ວາ ອນາຄຕໍ ວາ ສມ຺ຠວໂຕ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິຕີຕິ ເອວໍ, ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍາວ ສພ຺ພຘມ຺ມາຕິ ຍຕ຺ຕກາ ຕສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕາ ຘມ຺ມາ, ເຕສໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຍຖານຸຣູປໍ ປທຏ຺ຐານໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຖ ວາ ຍາວ ສພ຺ພຘມ຺ມາຕິ ສຸຕ຺ຕາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ຍໍ ປທຏ຺ຐານໍ, ຕສ຺ສປິ ຍໍ ປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສມ຺ຠວໂຕ ຍາວ ສພ຺ພຘມ຺ມາ ປທຏ຺ຐານວິຈາຣຓາ ກາຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອໂສ ຫາໂຣ ປທຏ຺ຐາໂນຕິ ເອວໍ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕຘມ຺ມານໍ ປທຏ຺ຐານຠູຕາ ຘມ຺ມາ ເຕສຎ຺ຈ ປທຏ຺ຐານຠູຕາຕິ ສມ຺ຠວໂຕ ປທຏ຺ຐານຠູຕຘມ຺ມນິທ຺ຘາຣຓລກ຺ຂໂຓ ປທຏ຺ຐາໂນ ນາມ ຫາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕. ວຸຕ຺ຕມ຺ຫິ ເອກຘມ຺ເມຕິ ກຸສລາທີສຸ ຂນ຺ຘາທີສຸ ວາ ຍສ຺ມິໍ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ເອກຘມ຺ເມ, ສຸຕ຺ເຕ ສຣູປໂຕ ນິທ຺ຘາຣຓວເສນ ວາ ກຖິເຕ. ເຍ ຘມ຺ມາ ເອກລກ຺ຂຓາ ເກຈີຕິ ເຍ ເກຈິ ຘມ຺ມາ ກຸສລາທິຠາເວນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທິຠາເວນ ວາ ເຕນ ຘມ຺ເມນ ສມານລກ຺ຂຓາ. ວຸຕ຺ຕາ ຠວນ຺ຕິ ສພ຺ເພຕິ ເຕ ສພ຺ເພປິ ກຸສລາທິສຠາວາ, ຂນ຺ຘາທິສຠາວາ ວາ ຘມ຺ມາ ສຸຕ຺ເຕ ອວຸຕ຺ຕາປິ ຕາຍ ສມານລກ຺ຂຓຕາຍ ວຸຕ຺ຕາ ຠວນ຺ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສໍວຓ຺ຓນາວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເອກລກ຺ຂຓາຕິ ສມານລກ຺ຂຓາ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕນ ສຫຈາຣິຕາ ສມານກິຈ຺ຈຕາ ສມານເຫຕຸຕາ ສມານຜລຕາ ສມານາຣມ຺ມຓຕາຕິ ເອວມາທີຫິ ອວຸຕ຺ຕານມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕານໍ ວິຍ ນິທ຺ຘາຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂສ ຫາໂຣ ລກ຺ຂໂຓ ນາມາຕິ ເອວໍ ສຸຕ຺ເຕ ອນາຄເຕປິ ຘມ຺ເມ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ອາຄເຕ ວິຍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ຍາ ສໍວຓ຺ຓນາ, ໂສ ລກ຺ຂໂຓ ນາມ ຫາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໖. ເນຣຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິຣຸຕ຺ຕໍ, ປທນິພ຺ພຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ພຸທ຺ຘານໍ ສາວການໍ ວາ ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ເທສການໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊເນນ, ກຣເຓ ຫິ ເອຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ. ກາມຎ຺ຈ ສພ຺ເພ ຫາຣາ ພ຺ຍຎ຺ຊນວິຈຍາ, ອຍໍ ປນ ວິເສສໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນທ຺ວາເຣເນວ ອຕ຺ຖປຣິເຍສນາຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ພ຺ຍຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ – ‘‘ພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ເນຣຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຈ ນິທານຎ຺ຈ ປຸພ຺ພາປຣານຸສນ຺ຘິ ຈ ຄເວສິຕພ຺ພາ’’ຕິ. ອຖາຕິ ປທປູຣຓມຕ຺ຕໍ. ເທສນານິທານນ຺ຕິ ນິທທາຕິ ຜລນ຺ຕິ ນິທານໍ, ກາຣຓໍ, ເຍນ ກາຣເຓນ ເທສນາ ປວຕ຺ຕາ, ຕໍ ເທສນາຍ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸພ຺ພາປຣານຸສນ຺ຘີຕິ ປຸພ຺ເພນ ຈ ອປເຣນ ຈ ອນຸສນ຺ຘິ. ‘‘ປຸພ຺ພາປເຣນ ສນ຺ຘີ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາເຄນ ອປຣຠາຄໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ກຖນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຄີຕິວເສນ ວາ ປຸພ຺ພາປຣຠູເຕຫິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເຣຫິ ສໍວຓ຺ຓິຍມານສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ສໍສນ຺ທນໍ ປຸພ຺ພາປຣານຸສນ຺ຘິ. ຍຎ຺ຈ ປຸພ຺ພປເທນ ປຣປທສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘນໍ, ອຍມ຺ປິ ປຸພ຺ພາປຣານຸສນ຺ຘິ. ເອໂສ ຫາໂຣ ຈຕຸພ຺ຍູໂຫຕິ ເອວໍ ນິພ຺ພຈນາຘິປ຺ປາຍາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ວິຠາວນລກ຺ຂໂຓ ຈຕຸພ຺ຍູໂຫ ຫາໂຣ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗. ເອກມ຺ຫິ ປທຏ຺ຐາເນຕິ ເອກສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ຠຘາຕຸອາທິເກ ປຣກ຺ກມຘາຕຸອາທີນໍ ປທຏ຺ຐານຠູເຕ ຘມ຺ເມ ເທສນາຣຸຬ຺ເຫ ສຕິ. ປຣິເຍສຕິ ເສສກໍ ປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ວິສຠາຄຕາຍ ອຄ຺ຄຫເຓນ ວາ ເສສກໍ ປມາທາທີນໍ ອາສນ຺ນກາຣຓຕ຺ຕາ ປທຏ຺ຐານຠູຕໍ ໂກສຊ຺ຊາທິກໍ ຘມ຺ມນ຺ຕຣໍ ປຣິເຍສຕິ ປຎ຺ຎາຍ ຄເວສຕິ, ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ຈ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ໂຍເຊນ຺ໂຕ ເທສນໍ ອາວຏ຺ຏຕິ ປຏິປກ຺ເຂຕິ ວີຣິຍາຣມ຺ຠາທິມຸເຂນ ອາຣທ຺ຘສຸຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປມາທາທິວເສນ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ເທສນໍ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ອາວຏ຺ເຏຕິ ນາມ. ອາວຏ຺ໂຏ ນາມ ໂສ ຫາໂຣຕິ ເທສນາຍ ຄຫິຕຘມ຺ມານໍ ສຠາຄວິສຠາຄຘມ຺ມວເສນ ອາວຏ຺ຏນລກ຺ຂໂຓ ອາວຏ຺ໂຏ ຫາໂຣ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ສຠາວຘມ຺ມໍ, ຕໍ ກຸສລາທິວເສນ ອເນກວິຘໍ. ປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ປຕິຏ຺ຐິເຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ຄຸຓວິເສເສ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ວິເສສາຘິຄມນກາຣຓໍ. ຠູມິນ຺ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠູມິ ທສ຺ສນຠູມີຕິ ເອວມາທິກໍ ຠູມິໍ. ວິຠຊ຺ຊເຕຕິ ວິຠາເຄນ ກເຖຕິ. ສາຘາຣເຓຕິ ທສ຺ສນປຫາຕພ຺ພາທິນາມວເສນ ວາ ປຸຖຸຊ຺ຊນໂສຕາປນ຺ນາທິວຕ຺ຖຸວເສນ ວາ ສາຘາຣເຓ ອວິສິຏ຺ເຐ ສມາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ອສາຘາຣຓາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເນຍ຺ໂຍ ວິຠຕ຺ຕີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມາທີນໍ ວິຠຊໂນ ອຍໍ ຫາໂຣ ວິຠຕ຺ຕີຕິ ຎາຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ສໍກິເລສຘມ຺ເມ ໂວທານຘມ຺ເມ ຈ ສາຘາຣຓາສາຘາຣຓໂຕ ປທຏ຺ຐານໂຕ ຠູມິໂຕ ຈ ວິຠຊນລກ຺ຂໂຓ ‘‘ວິຠຕ຺ຕິຫາໂຣ’’ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໙. ນິທ຺ທິຏ຺ເຐຕິ ກຖິເຕ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄເຕ, ສໍວຓ຺ຓິເຕ ວາ. ຠາວິເຕຕິ ຍຖາ ອຸປ຺ປນ຺ນສທິສາ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວໍ ຠາວິຕສທິເສ ຠາເວຕພ຺ເພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຫີເນຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຣິວຕ຺ຕຕິ ປຏິປກ຺ເຂຕິ ວຸຕ຺ຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ເຍ ປຏິປກ຺ຂາ, ເຕສໍ ວເສນ ປຣິວຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ປຣິວຕ຺ຕນລກ຺ຂໂຓ ‘‘ປຣິວຕ຺ຕໂນ ຫາໂຣ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑໐. ວິວິຘານິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ເຖ ວຈນານິ ວິວຈນານິ, ວິວຈນານິ ເອວ ເວວຈນານິ, ປຣິຍາຍສທ຺ທາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕານິ ເວວຈນານິ. ພຫູນີຕິ ອເນການິ. ຕຸ-ສທ຺ໂທ ອວຘາຣເຓ. ເຕນ ພຫູ ເອວ ປຣິຍາຍສທ຺ທາ ເວວຈນຫາຣໂຍຊນາຍໍ ກເຖຕພ຺ພາ, ນ ກຕິປຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ນວວິຘສຸຕ຺ຕນ຺ຕສງ຺ຂາເຕ ເຕປິຏເກ ພຸທ຺ຘວຈເນ ຠາສິຕານິ. ເອຕ຺ຖາປິ ຕຸ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ, ເຕນ ປາຬິຍໍ ອາຄຕານິເຍວ ເວວຈນານິ ຄເຫຕພ຺ພານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອກຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ເອກສ຺ສ ປທຕ຺ຖສ຺ສ. ໂຍ ຊານາຕິ ສຸຕ຺ຕວິທູຕິ ຍຖາ ‘‘ສປ຺ປິສ຺ສ ຊານາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສປ຺ປິນາ ວິຈາເຣຫິ, ສປ຺ປິໍ ເທຫິ, ເທຖາ’’ຕິ ວາ ອາຓາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເອວໍ ໂຍ ສຸຕ຺ຕໂກວິໂທ ຘມ຺ມກຖິໂກ ເອກສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ພຫູປິ ປຣິຍາຍສທ຺ເທ ວິຈາເຣຕິ ວິຠາເວຕິ ໂຍເຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເວວຈໂນ ນາມ ໂສ ຫາໂຣຕິ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣປຣິຍາຍສທ຺ທໂຍຊນາລກ຺ຂໂຓ ເວວຈນຫາໂຣ ນາມ. ຕສ຺ມາ ເອກສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອເນກປຣິຍາຍສທ຺ທໂຍຊນາລກ຺ຂໂຓ ‘‘ເວວຈນຫາໂຣ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໑. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ຂນ຺ຘາທິຘມ຺ມໍ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຫີຕິ ປຎ຺ຎາປເນຫິ ປກາເຣຫິ ຎາປເນຫິ, ອສງ຺ກຣໂຕ ວາ ຐປເນຫິ. ວິວິຘາຫີຕິ ນິກ຺ເຂປປ຺ປຠວາທິວເສນ ອເນກວິຘາຫິ. ໂສ ອາກາໂຣຕິ ໂຍ ເອກສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ນິກ຺ເຂປປ຺ປຠວປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທິວເສນ ອເນກາຫິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຫິ ປຎ຺ຎາປນາກາໂຣ. ເຎຍ຺ໂຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ ຫາໂຣຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຫາໂຣ ນາມາຕິ ຎາຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ເອເກກສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອເນກາຫິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຫິ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພາກາຣວິຠາວນລກ຺ຂໂຓ ‘‘ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຫາໂຣ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໒. ປຏິຈ຺ຈຸປ຺ປາໂທຕິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍຂນ຺ຘາຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຈ ຂນ຺ຘາ ຈ. ຘາຕຸອາຍຕນາຕິ ຘາຕຸໂຍ ຈ ອາຍຕນານິ ຈ. ເອເຕຫີຕິ ໂຍ ທ຺ວາທສປທິໂກ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ຍານິ ຈ ທ຺ວາວີສຕິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ເຍ ຈ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ຍາ ຈ ອຏ຺ຐາຣສ ຘາຕຸໂຍ ຍານິ ຈ ທ຺ວາທສາຍຕນານິ, ເອເຕຫິ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕປທຕ຺ຖມຸເຂນ ນິທ຺ຘາຣິຍມາເນຫິ. ໂອຕຣຕິ ໂຍຕິ ໂຍ ສໍວຓ຺ຓນານໂຍ ໂອຄາຫຕິ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາທິເກ ອນຸປວິສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອຕຣໂຓ ນາມ ໂສ ຫາໂຣຕິ ໂຍ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ, ໂສ ໂອຕຣຓຫາໂຣ ນາມ. ຈ-ສທ຺ເທນ ເຈຕ຺ຖ ສຸຎ຺ຎຕມຸຂາທີນໍ ຄາຖາຍໍ ອວຸຕ຺ຕານມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອວໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາທິມຸເຂຫິ ສຸຕ຺ຕຕ຺ຖສ຺ສ ໂອຕຣຓລກ຺ຂໂຓ ໂອຕຣໂຓ ຫາໂຣ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໓. ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕມ຺ຫີຕິ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ພ຺ຍາກເຕ. ປຎ຺ເຫຕິ ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິເຕ ອຕ຺ເຖ. ຄາຖາຍນ຺ຕິ ຄາຖາຣຸຬ຺ເຫ. ອິທຎ຺ຈ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຄາຖາພນ຺ຘວເສນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍມາຣພ຺ຠາຕິ ສາ ປນ ຄາຖາ ຍໍ ອຕ຺ຖໍ ອາຣພ຺ຠ ອຘິກິຈ຺ຈ ປຸຈ຺ຉິຕາ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ. ສຸທ຺ຘາສຸທ຺ຘປຣິກ຺ຂາຕິ ປທໍ ໂສຘິຕໍ, ອາຣມ຺ໂຠ ນ ໂສຘິໂຕ, ປທຎ຺ຈ ໂສຘິຕໍ ອາຣມ຺ໂຠ ຈ ໂສຘິໂຕຕິ ເອວໍ ປທາທີນໍ ໂສຘິຕາໂສຘິຕຠາວວິຈາໂຣ. ຫາໂຣ ໂສ ໂສຘໂນນາມາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິຈາໂຣ ໂສຘໂນ ຫາໂຣ ນາມ. ເອວໍ ສຸຕ຺ເຕ ປທປທຕ຺ຖປຎ຺ຫາຣມ຺ຠານໍ ໂສຘນລກ຺ຂໂຓ ‘‘ໂສຘໂນ ຫາໂຣ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໔. ເອກຕ຺ຕຕາຍາຕິ ເອກສ຺ສ ຠາໂວ ເອກຕ຺ຕໍ, ເອກຕ຺ຕເມວ ເອກຕ຺ຕຕາ, ຕາຍ ເອກຕ຺ຕຕາຍ. ເອກ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ສມານສທ຺ທປຣິຍາໂຍ, ຕສ຺ມາ ສາມຎ຺ເຎນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິສິຏ຺ຐາ ມຕ຺ຕາ ວິມຕ຺ຕາ, ວິມຕ຺ຕາວ ເວມຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ເວມຕ຺ຕຕາ, ຕາຍ ເວມຕ຺ຕຕາຍ, ວິເສເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕ ນ ວິກປ຺ປຍິຕພ຺ພາຕິ ເຍ ຘມ຺ມາ ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ສມຸທໂຍ’’ຕິອາທິນາ ສາມຎ຺ເຎນ, ‘‘ຊາຕິ ຊຣາ ກາມຕຓ຺ຫາ ຠວຕຓ຺ຫາ’’ຕິອາທິນາ ວິເສເສນ ຈ ສຸຕ຺ເຕ ເທສິຕາ, ເຕ ‘‘ກິເມຕ຺ຖ ສາມຎ຺ຎໍ, ໂກ ວາ ວິເສໂສ’’ຕິ ເອວໍ ສາມຎ຺ຎວິເສສວິກປ຺ປນວເສນ ນ ວິກປ຺ປຍິຕພ຺ພາ. ກສ຺ມາ? ສາມຎ຺ຎວິເສສກປ຺ປນາຍ ໂວຫາຣຠາເວນ ອນວຏ຺ຐານໂຕ ກາລທິສາວິເສສາທີນໍ ວິຍ ອເປກ຺ຂາສິທ຺ຘິໂຕ ຈ. ຍຖາ ຫິ ‘‘ອຊ຺ຊ ຫິຍ຺ໂຍ ສ຺ເວ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມານາ ກາລວິເສສາ ອນວຏ຺ຐິຕສຠາວາ ‘‘ປຸຣິມາ ທິສາ ປຈ຺ຉິມາ ທິສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມານາ ທິສາວິເສສາ ຈ, ເອວໍ ສາມຎ຺ຎວິເສສາປິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມານໍ ຊາຕິອາທິອເປກ຺ຂາຍ ສາມຎ຺ຎມ຺ປິ ສມານໍ ສຈ຺ຈາເປກ຺ຂາຍ ວິເສໂສ ໂຫຕິ. ເອສ ນໂຍ ສມຸທຍາທີສຸປິ. ເອໂສ ຫາໂຣ ອຘິຏ຺ຐາໂນຕິ ເອວໍ ສຸຕ຺ຕາຄຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອວິກປ຺ປນວເສນ ສາມຎ຺ຎວິເສສນິທ຺ຘາຣຓລກ຺ຂໂຓ ອຘິຏ຺ຐາໂນ ຫາໂຣ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໕. ເຍ ຘມ຺ມາຕິ ເຍ ອວິຊ຺ຊາທິກາ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມາ. ຍໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ຍໍ ສງ຺ຂາຣາທິກໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມໍ. ຊນຍນ຺ຕີຕິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ. ປຈ຺ຈຍາຕິ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍຠາເວນ. ປຣມ຺ປຣໂຕຕິ ປຣມ຺ປຣປຈ຺ຈຍຠາເວນ, ອນຸຣູປສນ຺ຕານຆຏນວເສນ ປຈ຺ຈໂຍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປນິສ຺ສຍໂກຏິ ຫິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ. ປຸຣິມສ຺ມິໍ ອວສິຏ຺ໂຐ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ. ເຫຕຸມວກຑ຺ຒຍິຕ຺ວາຕິ ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍສງ຺ຂາຕໍ ຊນກາທິເຠທຠິນ຺ນໍ ເຫຕຸໍ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕໂຕ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ໂຍ ສໍວຓ຺ຓນາສງ຺ຂາໂຕ, ເອໂສ ຫາໂຣ ປຣິກ຺ຂາໂຣຕິ ເອວໍ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕຘມ຺ມານໍ ປຣິກ຺ຂາຣສງ຺ຂາເຕ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ສໍວຓ຺ຓນລກ຺ຂໂຓ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ຫາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໖. ເຍ ຘມ຺ມາຕິ ເຍ ສີລາທິຘມ຺ມາ. ຍໍມູລາຕິ ເຍສໍ ສມາຘິອາທີນໍ ມູລຠູຕາ, ເຕ ເຕສໍ ສມາຘິອາທີນໍ ປທຏ຺ຐານຠາເວນ ສມາໂຣປຍິຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຍ ເຈກຕ຺ຖາ ປກາສິຕາ ມຸນິນາຕິ ເຍ ຈ ຣາຄວິຣາຄາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິເສກ຺ຂຜລກາມຘາຕຸສມຕິກ຺ກມນາທິສທ຺ທາ ອນາຄາມິຜລຕ຺ຖຕາຍ ເອກຕ຺ຖາ ພຸທ຺ຘມຸນິນາ ປຣິທີປິຕາ, ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເວວຈນຠາເວນ ສມາໂຣປຍິຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສມາໂຣປນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສຸຕ຺ເຕ ຍຖາຣຸຕວເສນ ນິທ຺ຘາຣຓວເສນ ວາ ຄຍ຺ຫມານສ຺ສ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສີລາທິກ຺ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍສ຺ສ ປຣິຍາຍນ຺ຕຣວິຠາວນມຸເຂນ ຠາວນາປາຣິປູຣິກຖນໍ, ຠາວນາປາຣິປູຣີ ຈ ປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ປຫາເນນາຕິ ປຫານສມາໂຣປນາປິ ອຕ຺ຖໂຕ ທສ຺ສິຕາ ເອວ ໂຫຕິ. ເອສ ສມາໂຣປໂນ ຫາໂຣຕິ ເອສ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕຘມ຺ມານໍ ປທຏ຺ຐານເວວຈນຠາວນາປຫານສມາໂຣປນວິຈາຣຓລກ຺ຂໂຓ ສມາໂຣປໂນ ນາມ ຫາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ.