໓. ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ

໔. ເອວໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ເຐ ຫາຣາທໂຍ ນິທ຺ທິສິຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປໂຕ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຸທ຺ເທສປາເຐ. ສງ຺ເຂປໂຕ ເນຕ຺ຕິ ກິຕ຺ຕິຕາຕິ ສມາສໂຕ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓໍ ກຖິຕໍ. ຫາຣນຍມູລປທານຎ຺ຫິ ສຣູປທສ຺ສນໍ ອຸທ຺ເທສປາເຐນ ກຕນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຫາຣນຍານໍ –

ສາມຎ຺ຎໂຕ ວິເສເສນ, ປທຕ຺ໂຖ ລກ຺ຂຓໍ ກໂມ;

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ເຫຕ຺ວາທີ, ເວທິຕພ຺ພາ ຫິ ວິຎ຺ຎຸນາ.

ເຕສຸ ອວິເສສໂຕ ວິເສສໂຕ ຈ ຫາຣນຍານໍ ອຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ. ລກ຺ຂຓາທີສຸ ປນ ອວິເສສໂຕ ສພ຺ເພປິ ຫາຣາ ນຍາ ຈ ຍຖາກ຺ກມໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ຖມຸເຂນ ນວງ຺ຄສ຺ສ ສາສນສ຺ສ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນລກ຺ຂຓາ. ວິເສສໂຕ ປນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຫາຣສ຺ສ ນຍສ຺ສ ຈ ລກ຺ຂຓໍ ນິທ຺ເທເສ ເອວ ກຖຍິສ຺ສາມ. ກມາທີນິ ຈ ຍສ຺ມາ ເນສໍ ລກ຺ຂເຓສຸ ຎາເຕສຸ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕານິປິ ນິທ຺ເທສໂຕ ປຣໂຕ ປກາສຍິສ຺ສາມ.

ຫາຣສງ຺ເຂໂປ

໑. ຍາ ປນ ອສ຺ສາທາທີນວຕາຕິອາທິກາ ນິທ຺ເທສຄາຖາ, ຕາສຸ ອສ຺ສາທາທີນວຕາຕິ ອສ຺ສາໂທ ອາທີນວຕາຕິ ປທວິຠາໂຄ. ອາທີນວຕາຕິ ຈ ອາທີນໂວ ເອວ. ເກຈິ ‘‘ອສ຺ສາທາທີນວໂຕ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ. ຕຕ຺ຖ ອສ຺ສາທີຍຕີຕິ ອສ຺ສາໂທ, ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສຎ຺ຈ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ, ອຍໍ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອສ຺ສາໂທ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໖໖; ສໍ. ນິ. ໓.໒໖). ຍຖາ ເຈຕໍ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ, ເອວໍ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓມ຺ປິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ – ‘‘ໂສ ຕທສ຺ສາເທຕິ ຕໍ ນິກາເມຕີ’’ຕິ ‘‘ຣູປໍ ອສ຺ສາເທຕິ ອຠິນນ຺ທຕິ, ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ຣາໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໒໔), ‘‘ສໍໂຍຊນີເຍສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມສຸ ອສ຺ສາທານຸປສ຺ສິໂນ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໕໓) ຈ. ອສ຺ສາເທຕິ ເອຕາຍາຕິ ວາ ອສ຺ສາໂທ, ຕຓ຺ຫາ. ຕຓ຺ຫາຍ ຫິ ກາຣຓຠູຕາຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຸຂມ຺ປິ ສຸຂາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ອສ຺ສາເທຕິ. ຍຖາ ຈ ຕຓ຺ຫາ, ເອວໍ ວິປລ຺ລາສາປິ. ວິປລ຺ລາສວເສນ ຫິ ສຕ຺ຕາ ອນິຏ຺ຐມ຺ປິ ອາຣມ຺ມຓໍ ອິຏ຺ຐາກາເຣນ ອສ຺ສາເທນ຺ຕິ, ເອວໍ ເວທນາຍ ສພ຺ເພສໍ ເຕຠູມກສງ຺ຂາຣານໍ ຕຓ຺ຫາຍ ວິປລ຺ລາສານຎ຺ຈ ອສ຺ສາທວິຈາໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ກຖໍ ປນ ທຸກ຺ຂາທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນານໍ ອສ຺ສາທນີຍຕາຕິ? ວິປລ຺ລາສໂຕ ສຸຂປຣິຍາຍສພ຺ຠາວໂຕ ຈ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສຸຂາ ໂຂ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ເວທນາ ຐິຕິສຸຂາ ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂາ. ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຐິຕິທຸກ຺ຂາ ວິປຣິຓາມສຸຂາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາ ຎາຓສຸຂາ ອຎ຺ຎາຓທຸກ຺ຂາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໕). ຕຕ຺ຖ ເວທນາຍ ອຏ຺ຐສຕປຣິຍາຍວເສນ, ເຕຠູມກສງ຺ຂາຣານໍ ນິກ຺ເຂປກຓ຺ຑຣູປກຓ຺ຑວເສນ, ຕຓ຺ຫາຍ ສໍກິເລສວຕ຺ຖຸວິຠງ຺ເຄ ນິກ຺ເຂປກຓ຺ເຑ ຈ ຕຓ຺ຫານິທ຺ເທສວເສນ, ວິປລ຺ລາສານໍ ສຸຂສຎ຺ຎາທິວເສນ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິຄຕວເສນ ຈ ວິຠາໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອາທີນໂວ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຕິສ຺ໂສປິ ວາ ທຸກ຺ຂຕາ. ອຖ ວາ ສພ຺ເພປິ ເຕຠູມກາ ສງ຺ຂາຣາ ອາທີນໂວ. ອາທີນໍ ອຕິວິຍ ກປຓໍ ວາຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຫິ ອາທີນໂວ, ກປຓມນຸສ຺ໂສ, ເອວໍສຠາວາ ຈ ເຕຠູມກາ ຘມ຺ມາ ອນິຈ຺ຈຕາທິໂຍເຄນ. ຍໂຕ ຕຕ຺ຖ ອາທີນວານຸປສ຺ສນາ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສການໍ ຍຖາຠູຕນໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຖາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ອນິຈ຺ຈາ ທຸກ຺ຂາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ, ອຍໍ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອາທີນໂວ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ອາທີນໂວ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈນິທ຺ເທສຠູຕານໍ ຊາຕິຍາທີນໍ ອນິຈ຺ຈຕາທີນໍ ທ຺ວາຈຕ຺ຕາລີສາຍ ອາກາຣານຎ຺ຈ ວເສນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ໂພ.

ນິສ຺ສຣຕິ ເອເຕນາຕິ ນິສ຺ສຣຓໍ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ນິສ຺ສຣຕີຕິ ວາ ນິສ຺ສຣຓໍ ນິພ຺ພານໍ. ອຸຠຍມ຺ປິ ສາມຎ຺ຎນິທ຺ເທເສນ ເອກເສເສນ ວາ ‘‘ນິສ຺ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປິ-ສທ຺ໂທ ປຸຣິມານໍ ປຈ຺ຉິມານຎ຺ຈ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ອຣິຍມຄ຺ຄປກ຺ເຂ ສຕິປຏ຺ຐານາທີນໍ ສຕ຺ຕຕ຺ຕິໍສໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມານໍ ກາຍານຸປສ຺ສນາທີນຎ຺ຈ ຕທນ຺ໂຕຄຘເຠທານໍ ວເສນ ນິສ຺ສຣຓໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພໍ.

ນິພ຺ພານປກ຺ເຂ ປນ ກິຎ຺ຈາປິ ອສງ຺ຂຕາຍ ຘາຕຸຍາ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ວິຠາໂຄ ນຕ຺ຖິ. ປຣິຍາເຍນ ປນ ໂສປາທິເສສນິຣຸປາທິເສສເຠເທນ. ຍໂຕ ວາ ຕໍ ນິສ຺ສຏໍ, ເຕສໍ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ (ປຏິ. ມ. ໑.໓) ທສ຺ສິຕປ຺ປເຠທານໍ ຈກ຺ຂາທີນໍ ຉນ຺ນໍ ທ຺ວາຣານໍ ຣູປາທີນໍ ຉນ຺ນໍ ອາຣມ຺ມຓານໍ ຕໍຕໍທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕານໍ ຉນ຺ນໍ ຉນ຺ນໍ ວິຎ຺ຎາຓຜສ຺ສເວທນາສຎ຺ຎາເຈຕນາຕຓ຺ຫາວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ປຖວີຘາຕຸອາທີນໍ ຉນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ ທສນ຺ນໍ ກສິຓາຍຕນານໍ ອສຸຠານໍ ເກສາທີນໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາຍ ອາກາຣານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ອາຍຕນານໍ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ ໂລກິຍານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ກາມຘາຕຸອາທີນໍ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ ກາມຠວາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຠວານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ອປ຺ປມຎ຺ຎານໍ ອາຣຸປ຺ປານໍ ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທງ຺ຄານຎ຺ຈາຕິ ເອວມາທີນໍ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ນິສ຺ສຣຓຠາເວນ ຈ ວິຠຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພໍ.

ຜລນ຺ຕິ ເທສນາຜລໍ. ກິໍ ປນ ຕນ຺ຕິ? ຍໍ ເທສນາຍ ນິປ຺ຜາທີຍຕິ. ນນຸ ຈ ນິພ຺ພານາຘິຄໂມ ຠຄວໂຕ ເທສນາຍ ນິປ຺ຜາທີຍຕິ. ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ‘‘ນິສ຺ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປຣມ຺ປຣາຍ. ອິຘ ປນ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ເທສນາຜລໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕໍ ປນ ສຸຕມຍຎາຓໍ. ອຕ຺ຖຘມ຺ມເວທາທິອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຠູຕາ ຉພ຺ພິສຸທ຺ຘິໂຍ. ຍຎ຺ຈ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ມຄ຺ຄໍ ອນຠິສມ຺ຠຸຓນ຺ຕສ຺ສ ກາລນ຺ຕເຣ ຕທຘິຄມກາຣຓຠູຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວເຫຕຸ ຈ ສິຍາ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ – ‘‘ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໍ ອູຫຈ຺ຈ, ເອວໍ ມຈ຺ຈຸຕໂຣ ສິຍາຕິ (ສຸ. ນິ. ໑໑໒໕; ກຖາ. ໒໒໖; ຈູຬນິ. ໂມຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉາ ໑໔໔, ໂມຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘໘; ເນຕ຺ຕິ. ໕; ເປຏໂກ. ໒໒) ອິທໍ ຜລ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ຘມ຺ໂມ ຫເວ ຣກ຺ຂຕິ ຘມ຺ມຈາຣິນ຺ຕິ ອິທໍ ຜລ’’ນ຺ຕິ (ຊາ. ໑.໑໐.໑໐໒-໑໐໓; ໑.໑໕.໓໘໕) ຈ. ເອເຕນ ນເຍນ ເທເວສຸ ຈ ມານຸເສສຸ ຈ ອາຍຸວຓ຺ຓພລສຸຂຍສປຣິວາຣອາຘິປເຕຍ຺ຍສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ອຸປຘິສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສິຣີ ເທວຣຊ຺ຊສິຣີ ຈຕ຺ຕາຣິ ສມ຺ປຕ຺ຕິຈກ຺ການິ ສີລສມ຺ປທາ ສມາຘິສມ຺ປທາ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ ສາວກໂພຘິ ປຈ຺ເຈກໂພຘິ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘີຕິ ສພ຺ພາປິ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣເຫຕຸກາ ຠຄວໂຕ ເທສນາຍ ສາເຘຕພ຺ພຕາຍ ຜລນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຸປາໂຍຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄປທຏ຺ຐານຠູຕາ ປຸພ຺ພຠາຄປ຺ປຏິປທາ. ສາ ຫິ ປຸຣິມາ ປຸຣິມາ ປຈ຺ຉິມາຍ ປຈ຺ຉິມາຍ ອຘິຄມູປາຍຠາວໂຕ ປຣມ຺ປຣາຍ ມຄ຺ຄນິພ຺ພານາຘິຄມສ຺ສ ຈ ເຫຕຸຠາວໂຕ ອຸປາໂຍ. ຍາ ຈ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕຜລາຘິຄມສ຺ສ ອຸປາຍປຏິປຕ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ໂຄ ອຸປາໂຍ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ມເຕນ ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ນິພ຺ພານເມວ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ. ຜລໍ ວິຍ ອຸປາໂຍປິ ປຸພ຺ພຠາໂຄຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ຍໍ ປນ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ…ເປ… ວິສຸທ຺ຘິຍາຕິ (ຘ. ປ. ໒໗໙; ເຖຣຄາ. ໖໗໘) ອຍໍ ອຸປາໂຍ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖາປິ ປຸພ຺ພຠາຄປ຺ປຏິປທາ ເອວ ອຸທາຫຏາຕິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ‘‘ເຕ ປຫາຍ ຕເຣ ໂອຆນ຺ຕິ ອິທໍ ນິສ຺ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓຠາວໍ ວກ຺ຂຕິ. ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຫິ ໂອຆຕຣຓນ຺ຕິ.

ອາຓຕ຺ຕີຕິ ອາຓາຣຫສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເວເນຍ຺ຍຊນສ຺ສ ຫິຕສິທ຺ຘິຍາ ‘‘ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊາຫີ’’ຕິ ວິຘານໍ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ສຸຎ຺ຎໂຕ ໂລກໍ ອເວກ຺ຂສ຺ສຸ, ໂມຆຣາຊາຕິ (ສຸ. ນິ. ໑໑໒໕; ກຖາ. ໒໒໖; ເນຕ຺ຕິ. ໕; ເປຏໂກ. ໒໒; ຈູຬນິ. ໂມຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉາ ໑໔໔, ໂມຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘໘) ອາຓຕ຺ຕີ’’ຕິ.

ໂຍຄີນນ຺ຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນາຍ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ເວເນຍ຺ຍານໍ, ອຕ຺ຖາຍາຕິ ວຈນເສໂສ. ເທສນາຫາໂຣຕິ ເອເຕສໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ອສ຺ສາທາທີນໍ ວິຠຊນລກ຺ຂໂຓ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ເທສນາຫາໂຣ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖາຫ – ກິໍ ປເນເຕສໍ ອສ຺ສາທາທີນໍ ອນວເສສານໍ ວຈນໍ ເທສນາຫາໂຣ, ອຸທາຫຸ ເອກຈ຺ຈານນ຺ຕິ? ນິຣວເສສານໍເຍວ. ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ສຸຕ຺ເຕ ອສ຺ສາທາທີນວນິສ຺ສຣຓານິ ສຣູປໂຕ ອາຄຕານິ, ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ເອກເທເສນ ອາຄຕານິ, ນ ວາ ສຣູເປນ. ຕຕ຺ຖ ອນາຄຕໍ ອຕ຺ຖວເສນ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ຫາໂຣ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ເທສນາຫາຣວິຠງ຺ເຄ ອາຄມິສ຺ສຕີຕິ ອິຘ ນ ປປຎ຺ຈິໂຕ.

໒. ຍໍ ປຸຈ຺ຉິຕນ຺ຕິ ຍາ ປຸຈ຺ຉາ, ວິຈິຍມານາຕິ ວຈນເສໂສ. ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ ອນຸຄີຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ, ສາ ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓາທິວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ພ຺ຍາກຣຓໍ. ຈ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ, ເຕນ ຄາຖາຍໍ ອວຸຕ຺ຕໍ ປທາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕາ ປນ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນາ ກສ຺ສາຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ. ເອເຕນ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕໍ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ວິເຈຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍາ ຈ ອນຸຄີຕິຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຍາ ອນຸ ປຈ຺ຉາ ຄີຕິ ອນຸຄີຕິ, ສງ຺ຄຫຄາຖາ, ປຸຈ຺ຉາຍ ວາ ອນຸຣູປາ ຄີຕິ. ເອເຕນ ປຸພ຺ພາປຣໍ ຄຫິຕໍ. ພ຺ຍາກຣຓສ຺ສ ຫິ ປຸຈ຺ຉານຸຣູປຕາ ອິຘ ປຸພ຺ພາປຣໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຍາ ‘‘ປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຸຣິມໍ ‘‘ສຸຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ປທໍ ປຸພ຺ພາເປກ຺ຂນ຺ຕິ ປຸນ ‘‘ສຸຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠູເຕ ອສ຺ສາທາທິເກ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ວິຈຍຫາຣສ຺ສ ວິສໂຍ ນິຣວເສເສນ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຈ ວກ຺ຂຕິ ວິຈຍຫາຣວິຠງ຺ເຄ ‘‘ປທໍ ວິຈິນຕິ…ເປ… ອນຸຄີຕິໍ ວິຈິນຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ເຕ ສພ຺ເພສໍ ປທານໍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອຕ຺ຖໂສ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂສ ຈ ວິຈໂຍ ປທວິຈໂຍ. ‘‘ອຍໍ ປຸຈ຺ຉາ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ ສຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານາ ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານາ ເອກາຘິຏ຺ຐານາ ອເນກາຘິຏ຺ຐານາ ສມ຺ມຸຕິວິສຍາ ປຣມຕ຺ຖວິສຍາ ອຕີຕວິສຍາ ອນາຄຕວິສຍາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວິສຍາ’’ຕິອາທິນາ ປຸຈ຺ຉາວິຈໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ອິທໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓໍ ວິຠຊ຺ຊພ຺ຍາກຣຓໍ ປຏິປຸຈ຺ຉາພ຺ຍາກຣຓໍ ຐປນໍ ສາວເສສໍ ນິຣວເສສໍ ສອຸຕ຺ຕຣໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ໂລກິຍໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈໂຍ.

‘‘ອຍໍ ປຸຈ຺ຉາ ອິມິນາ ສເມຕິ, ເອເຕນ ນ ສເມຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕຕ຺ຖໍ ອາເນຕ຺ວາ ວິຈໂຍ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ຈ ວິຈໂຍ ປຸພ຺ພາປຣວິຈໂຍ. ‘‘ອຍໍ ອນຸຄີຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖສງ຺ຄຫາ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຖສງ຺ຄຫາ ຕທຸຠຍຕ຺ຖສງ຺ຄຫາ ກຸສລຕ຺ຖສງ຺ຄຫາ ອກຸສລຕ຺ຖສງ຺ຄຫາ’’ຕິອາທິນາ ອນຸຄີຕິວິຈໂຍ. ອສ຺ສາທາທີສຸ ສຸຂເວທນາຍ ‘‘ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓານຸຠວນລກ຺ຂຓາ’’ຕິອາທິນາ, ຕຓ຺ຫາຍ ‘‘ອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓາ’’ຕິອາທິນາ, ວິປລ຺ລາສານໍ ‘‘ວິປຣີຕຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓາ’’ຕິອາທິນາ, ອວສິຏ຺ຐານໍ ເຕຠູມກຘມ຺ມານໍ ‘‘ຍຖາສກລກ຺ຂຓາ’’ຕິອາທິນາ ສພ຺ເພສຎ຺ຈ ທ຺ວາວີສຕິຍາ ຕິເກສຸ ທ຺ວາຈຕ຺ຕາລີສາຘິເກ ຈ ທຸກສເຕ ລພ຺ຠມານປທວເສນ ຕໍຕໍອສ຺ສາທຕ຺ຖວິເສສນິທ຺ຘາຣຓໍ ອສ຺ສາທວິຈໂຍ.

ທຸກ຺ຂເວທນາຍ ‘‘ອນິຏ຺ຐານຸຠວນລກ຺ຂຓາ’’ຕິອາທິນາ, ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈານໍ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິລກ຺ຂຓາ’’ຕິອາທິນາ, ອນິຈ຺ຈຕາທີນໍ ອາທິອນ຺ຕວນ຺ຕຕາຍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິກຕາຍ ຈ ‘‘ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ ສພ຺ເພສຎ຺ຈ ໂລກິຍຘມ຺ມານໍ ສໍກິເລສຠາຄິຍຫານຠາຄິຍຕາທິວເສນ ອາທີນວວຸຕ຺ຕິຍາ ໂອກາຣນິທ຺ຘາຣເຓນ ອາທີນວວິຈໂຍ. ນິສ຺ສຣຓປເທ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອາຄມນໂຕ ກາຍານຸປສ຺ສນາທິປຸພ຺ພຠາຄປ຺ປຏິປທາວິຠາຄວິເສສນິທ຺ຘາຣຓວເສນ ນິພ຺ພານສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຣິຍາຍວິຠາຄວິເສສນິທ຺ຘາຣຓວເສນາຕິ ເອວໍ ນິສ຺ສຣຓວິຈໂຍ. ຜລາທີນໍ ຕໍຕໍສຸຕ຺ຕເທສນາຍ ສາເຘຕພ຺ພຜລສ຺ສ ຕທຸປາຍສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕວິຘິວຈນສ຺ສ ຈ ວິຠາຄນິທ຺ຘາຣຓວເສນ ວິຈໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ປທປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນປຸພ຺ພາປຣານຸຄີຕີນໍ ອສ຺ສາທາທີນຎ຺ຈ ວິເສສນິທ຺ຘາຣຓວເສເນວ ວິຈຍລກ຺ຂໂຓ ‘‘ວິຈໂຍ ຫາໂຣ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໓. ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ໂສຬສນ຺ນໍ. ຠູມີຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ພ຺ຍຎ຺ຊນຎ຺ຫິ ມູລປທານິ ວິຍ ນຍານໍ ຫາຣານໍ ຠູມິ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ, ເຕສໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນວິຈາຣຠາວໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ – ‘‘ຫາຣາ ພ຺ຍຎ຺ຊນວິຈໂຍ’’ຕິ, ເປຏເກປິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຍຕ຺ຖ ຈ ສພ຺ເພ ຫາຣາ, ສມ຺ປຕມານາ ນຍນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕຕ຺ຖໍ. ພ຺ຍຎ຺ຊນວິຘິປຸຖຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ໂຄຈໂຣຕິ ສຸຕ຺ຕຕ຺ໂຖ. ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ປທຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣຓມຸເຂນ ຫາຣໂຍຊນາ. ເຕສໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ຖານໍ. ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕປຣິກ຺ຂາຕິ ຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ອຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ອຸປປຣິກ຺ຂາ. ‘‘ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕິປຣິກ຺ຂາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຍຸຕ຺ຕິອຍຸຕ຺ຕີນໍ ວິຈາຣຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຖໍ ປນ ເຕສໍ ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕຊານນາ? ຈຕູຫິ ມຫາປເທເສຫິ ອວິຣຸຊ຺ຌເນນ. ຕຕ຺ຖ ພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສ ຕາວ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິຠາໂວ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖວາຈກຠາໂວ ຈ ຍຸຕ຺ຕຠາໂວ. ອຕ຺ຖສ຺ສ ປນ ສຸຕ຺ຕວິນຍຘມ຺ມຕາຫິ ອວິໂລມນໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ປຣໂຕ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ຫາໂຣ ຍຸຕ຺ຕີຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ເອວໍ ສຸຕ຺ເຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ຖານໍ ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕຠາວວິຠາວນລກ຺ຂໂຓ ຍຸຕ຺ຕິຫາໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໔. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສຸຕ຺ຕາຄຕໍ ກຸສລາທິຘມ຺ມມາຫ. ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ກຸສລາທິຘມ຺ມສ຺ສ. ຍໍ ປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຍໍ ກາຣຓໍ, ໂຍນິໂສມນສິກາຣາທິ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕໍ ວາ ອນາຄຕໍ ວາ ສມ຺ຠວໂຕ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິຕີຕິ ເອວໍ, ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍາວ ສພ຺ພຘມ຺ມາຕິ ຍຕ຺ຕກາ ຕສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕາ ຘມ຺ມາ, ເຕສໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຍຖານຸຣູປໍ ປທຏ຺ຐານໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຖ ວາ ຍາວ ສພ຺ພຘມ຺ມາຕິ ສຸຕ຺ຕາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ຍໍ ປທຏ຺ຐານໍ, ຕສ຺ສປິ ຍໍ ປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສມ຺ຠວໂຕ ຍາວ ສພ຺ພຘມ຺ມາ ປທຏ຺ຐານວິຈາຣຓາ ກາຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອໂສ ຫາໂຣ ປທຏ຺ຐາໂນຕິ ເອວໍ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕຘມ຺ມານໍ ປທຏ຺ຐານຠູຕາ ຘມ຺ມາ ເຕສຎ຺ຈ ປທຏ຺ຐານຠູຕາຕິ ສມ຺ຠວໂຕ ປທຏ຺ຐານຠູຕຘມ຺ມນິທ຺ຘາຣຓລກ຺ຂໂຓ ປທຏ຺ຐາໂນ ນາມ ຫາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕. ວຸຕ຺ຕມ຺ຫິ ເອກຘມ຺ເມຕິ ກຸສລາທີສຸ ຂນ຺ຘາທີສຸ ວາ ຍສ຺ມິໍ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ເອກຘມ຺ເມ, ສຸຕ຺ເຕ ສຣູປໂຕ ນິທ຺ຘາຣຓວເສນ ວາ ກຖິເຕ. ເຍ ຘມ຺ມາ ເອກລກ຺ຂຓາ ເກຈີຕິ ເຍ ເກຈິ ຘມ຺ມາ ກຸສລາທິຠາເວນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທິຠາເວນ ວາ ເຕນ ຘມ຺ເມນ ສມານລກ຺ຂຓາ. ວຸຕ຺ຕາ ຠວນ຺ຕິ ສພ຺ເພຕິ ເຕ ສພ຺ເພປິ ກຸສລາທິສຠາວາ, ຂນ຺ຘາທິສຠາວາ ວາ ຘມ຺ມາ ສຸຕ຺ເຕ ອວຸຕ຺ຕາປິ ຕາຍ ສມານລກ຺ຂຓຕາຍ ວຸຕ຺ຕາ ຠວນ຺ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສໍວຓ຺ຓນາວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເອກລກ຺ຂຓາຕິ ສມານລກ຺ຂຓາ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕນ ສຫຈາຣິຕາ ສມານກິຈ຺ຈຕາ ສມານເຫຕຸຕາ ສມານຜລຕາ ສມານາຣມ຺ມຓຕາຕິ ເອວມາທີຫິ ອວຸຕ຺ຕານມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕານໍ ວິຍ ນິທ຺ຘາຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂສ ຫາໂຣ ລກ຺ຂໂຓ ນາມາຕິ ເອວໍ ສຸຕ຺ເຕ ອນາຄເຕປິ ຘມ຺ເມ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ອາຄເຕ ວິຍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ຍາ ສໍວຓ຺ຓນາ, ໂສ ລກ຺ຂໂຓ ນາມ ຫາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໖. ເນຣຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິຣຸຕ຺ຕໍ, ປທນິພ຺ພຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ພຸທ຺ຘານໍ ສາວການໍ ວາ ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ເທສການໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊເນນ, ກຣເຓ ຫິ ເອຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ. ກາມຎ຺ຈ ສພ຺ເພ ຫາຣາ ພ຺ຍຎ຺ຊນວິຈຍາ, ອຍໍ ປນ ວິເສສໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນທ຺ວາເຣເນວ ອຕ຺ຖປຣິເຍສນາຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ພ຺ຍຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ – ‘‘ພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ເນຣຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຈ ນິທານຎ຺ຈ ປຸພ຺ພາປຣານຸສນ຺ຘິ ຈ ຄເວສິຕພ຺ພາ’’ຕິ. ອຖາຕິ ປທປູຣຓມຕ຺ຕໍ. ເທສນານິທານນ຺ຕິ ນິທທາຕິ ຜລນ຺ຕິ ນິທານໍ, ກາຣຓໍ, ເຍນ ກາຣເຓນ ເທສນາ ປວຕ຺ຕາ, ຕໍ ເທສນາຍ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸພ຺ພາປຣານຸສນ຺ຘີຕິ ປຸພ຺ເພນ ຈ ອປເຣນ ຈ ອນຸສນ຺ຘິ. ‘‘ປຸພ຺ພາປເຣນ ສນ຺ຘີ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາເຄນ ອປຣຠາຄໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ກຖນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຄີຕິວເສນ ວາ ປຸພ຺ພາປຣຠູເຕຫິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເຣຫິ ສໍວຓ຺ຓິຍມານສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ສໍສນ຺ທນໍ ປຸພ຺ພາປຣານຸສນ຺ຘິ. ຍຎ຺ຈ ປຸພ຺ພປເທນ ປຣປທສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘນໍ, ອຍມ຺ປິ ປຸພ຺ພາປຣານຸສນ຺ຘິ. ເອໂສ ຫາໂຣ ຈຕຸພ຺ຍູໂຫຕິ ເອວໍ ນິພ຺ພຈນາຘິປ຺ປາຍາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ວິຠາວນລກ຺ຂໂຓ ຈຕຸພ຺ຍູໂຫ ຫາໂຣ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗. ເອກມ຺ຫິ ປທຏ຺ຐາເນຕິ ເອກສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ຠຘາຕຸອາທິເກ ປຣກ຺ກມຘາຕຸອາທີນໍ ປທຏ຺ຐານຠູເຕ ຘມ຺ເມ ເທສນາຣຸຬ຺ເຫ ສຕິ. ປຣິເຍສຕິ ເສສກໍ ປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ວິສຠາຄຕາຍ ອຄ຺ຄຫເຓນ ວາ ເສສກໍ ປມາທາທີນໍ ອາສນ຺ນກາຣຓຕ຺ຕາ ປທຏ຺ຐານຠູຕໍ ໂກສຊ຺ຊາທິກໍ ຘມ຺ມນ຺ຕຣໍ ປຣິເຍສຕິ ປຎ຺ຎາຍ ຄເວສຕິ, ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ຈ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ໂຍເຊນ຺ໂຕ ເທສນໍ ອາວຏ຺ຏຕິ ປຏິປກ຺ເຂຕິ ວີຣິຍາຣມ຺ຠາທິມຸເຂນ ອາຣທ຺ຘສຸຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປມາທາທິວເສນ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ເທສນໍ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ອາວຏ຺ເຏຕິ ນາມ. ອາວຏ຺ໂຏ ນາມ ໂສ ຫາໂຣຕິ ເທສນາຍ ຄຫິຕຘມ຺ມານໍ ສຠາຄວິສຠາຄຘມ຺ມວເສນ ອາວຏ຺ຏນລກ຺ຂໂຓ ອາວຏ຺ໂຏ ຫາໂຣ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ສຠາວຘມ຺ມໍ, ຕໍ ກຸສລາທິວເສນ ອເນກວິຘໍ. ປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ປຕິຏ຺ຐິເຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ຄຸຓວິເສເສ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ວິເສສາຘິຄມນກາຣຓໍ. ຠູມິນ຺ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠູມິ ທສ຺ສນຠູມີຕິ ເອວມາທິກໍ ຠູມິໍ. ວິຠຊ຺ຊເຕຕິ ວິຠາເຄນ ກເຖຕິ. ສາຘາຣເຓຕິ ທສ຺ສນປຫາຕພ຺ພາທິນາມວເສນ ວາ ປຸຖຸຊ຺ຊນໂສຕາປນ຺ນາທິວຕ຺ຖຸວເສນ ວາ ສາຘາຣເຓ ອວິສິຏ຺ເຐ ສມາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ອສາຘາຣຓາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເນຍ຺ໂຍ ວິຠຕ຺ຕີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມາທີນໍ ວິຠຊໂນ ອຍໍ ຫາໂຣ ວິຠຕ຺ຕີຕິ ຎາຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ສໍກິເລສຘມ຺ເມ ໂວທານຘມ຺ເມ ຈ ສາຘາຣຓາສາຘາຣຓໂຕ ປທຏ຺ຐານໂຕ ຠູມິໂຕ ຈ ວິຠຊນລກ຺ຂໂຓ ‘‘ວິຠຕ຺ຕິຫາໂຣ’’ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໙. ນິທ຺ທິຏ຺ເຐຕິ ກຖິເຕ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄເຕ, ສໍວຓ຺ຓິເຕ ວາ. ຠາວິເຕຕິ ຍຖາ ອຸປ຺ປນ຺ນສທິສາ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວໍ ຠາວິຕສທິເສ ຠາເວຕພ຺ເພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຫີເນຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຣິວຕ຺ຕຕິ ປຏິປກ຺ເຂຕິ ວຸຕ຺ຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ເຍ ປຏິປກ຺ຂາ, ເຕສໍ ວເສນ ປຣິວຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ປຣິວຕ຺ຕນລກ຺ຂໂຓ ‘‘ປຣິວຕ຺ຕໂນ ຫາໂຣ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑໐. ວິວິຘານິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ເຖ ວຈນານິ ວິວຈນານິ, ວິວຈນານິ ເອວ ເວວຈນານິ, ປຣິຍາຍສທ຺ທາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕານິ ເວວຈນານິ. ພຫູນີຕິ ອເນການິ. ຕຸ-ສທ຺ໂທ ອວຘາຣເຓ. ເຕນ ພຫູ ເອວ ປຣິຍາຍສທ຺ທາ ເວວຈນຫາຣໂຍຊນາຍໍ ກເຖຕພ຺ພາ, ນ ກຕິປຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ນວວິຘສຸຕ຺ຕນ຺ຕສງ຺ຂາເຕ ເຕປິຏເກ ພຸທ຺ຘວຈເນ ຠາສິຕານິ. ເອຕ຺ຖາປິ ຕຸ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ, ເຕນ ປາຬິຍໍ ອາຄຕານິເຍວ ເວວຈນານິ ຄເຫຕພ຺ພານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອກຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ເອກສ຺ສ ປທຕ຺ຖສ຺ສ. ໂຍ ຊານາຕິ ສຸຕ຺ຕວິທູຕິ ຍຖາ ‘‘ສປ຺ປິສ຺ສ ຊານາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສປ຺ປິນາ ວິຈາເຣຫິ, ສປ຺ປິໍ ເທຫິ, ເທຖາ’’ຕິ ວາ ອາຓາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເອວໍ ໂຍ ສຸຕ຺ຕໂກວິໂທ ຘມ຺ມກຖິໂກ ເອກສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ພຫູປິ ປຣິຍາຍສທ຺ເທ ວິຈາເຣຕິ ວິຠາເວຕິ ໂຍເຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເວວຈໂນ ນາມ ໂສ ຫາໂຣຕິ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣປຣິຍາຍສທ຺ທໂຍຊນາລກ຺ຂໂຓ ເວວຈນຫາໂຣ ນາມ. ຕສ຺ມາ ເອກສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອເນກປຣິຍາຍສທ຺ທໂຍຊນາລກ຺ຂໂຓ ‘‘ເວວຈນຫາໂຣ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໑. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ຂນ຺ຘາທິຘມ຺ມໍ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຫີຕິ ປຎ຺ຎາປເນຫິ ປກາເຣຫິ ຎາປເນຫິ, ອສງ຺ກຣໂຕ ວາ ຐປເນຫິ. ວິວິຘາຫີຕິ ນິກ຺ເຂປປ຺ປຠວາທິວເສນ ອເນກວິຘາຫິ. ໂສ ອາກາໂຣຕິ ໂຍ ເອກສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ນິກ຺ເຂປປ຺ປຠວປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທິວເສນ ອເນກາຫິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຫິ ປຎ຺ຎາປນາກາໂຣ. ເຎຍ຺ໂຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ ຫາໂຣຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຫາໂຣ ນາມາຕິ ຎາຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ເອເກກສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອເນກາຫິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຫິ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພາກາຣວິຠາວນລກ຺ຂໂຓ ‘‘ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຫາໂຣ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໒. ປຏິຈ຺ຈຸປ຺ປາໂທຕິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍຂນ຺ຘາຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຈ ຂນ຺ຘາ ຈ. ຘາຕຸອາຍຕນາຕິ ຘາຕຸໂຍ ຈ ອາຍຕນານິ ຈ. ເອເຕຫີຕິ ໂຍ ທ຺ວາທສປທິໂກ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ຍານິ ຈ ທ຺ວາວີສຕິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ເຍ ຈ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ຍາ ຈ ອຏ຺ຐາຣສ ຘາຕຸໂຍ ຍານິ ຈ ທ຺ວາທສາຍຕນານິ, ເອເຕຫິ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕປທຕ຺ຖມຸເຂນ ນິທ຺ຘາຣິຍມາເນຫິ. ໂອຕຣຕິ ໂຍຕິ ໂຍ ສໍວຓ຺ຓນານໂຍ ໂອຄາຫຕິ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາທິເກ ອນຸປວິສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອຕຣໂຓ ນາມ ໂສ ຫາໂຣຕິ ໂຍ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ, ໂສ ໂອຕຣຓຫາໂຣ ນາມ. ຈ-ສທ຺ເທນ ເຈຕ຺ຖ ສຸຎ຺ຎຕມຸຂາທີນໍ ຄາຖາຍໍ ອວຸຕ຺ຕານມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອວໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາທິມຸເຂຫິ ສຸຕ຺ຕຕ຺ຖສ຺ສ ໂອຕຣຓລກ຺ຂໂຓ ໂອຕຣໂຓ ຫາໂຣ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໓. ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕມ຺ຫີຕິ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ພ຺ຍາກເຕ. ປຎ຺ເຫຕິ ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິເຕ ອຕ຺ເຖ. ຄາຖາຍນ຺ຕິ ຄາຖາຣຸຬ຺ເຫ. ອິທຎ຺ຈ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຄາຖາພນ຺ຘວເສນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍມາຣພ຺ຠາຕິ ສາ ປນ ຄາຖາ ຍໍ ອຕ຺ຖໍ ອາຣພ຺ຠ ອຘິກິຈ຺ຈ ປຸຈ຺ຉິຕາ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ. ສຸທ຺ຘາສຸທ຺ຘປຣິກ຺ຂາຕິ ປທໍ ໂສຘິຕໍ, ອາຣມ຺ໂຠ ນ ໂສຘິໂຕ, ປທຎ຺ຈ ໂສຘິຕໍ ອາຣມ຺ໂຠ ຈ ໂສຘິໂຕຕິ ເອວໍ ປທາທີນໍ ໂສຘິຕາໂສຘິຕຠາວວິຈາໂຣ. ຫາໂຣ ໂສ ໂສຘໂນນາມາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິຈາໂຣ ໂສຘໂນ ຫາໂຣ ນາມ. ເອວໍ ສຸຕ຺ເຕ ປທປທຕ຺ຖປຎ຺ຫາຣມ຺ຠານໍ ໂສຘນລກ຺ຂໂຓ ‘‘ໂສຘໂນ ຫາໂຣ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໔. ເອກຕ຺ຕຕາຍາຕິ ເອກສ຺ສ ຠາໂວ ເອກຕ຺ຕໍ, ເອກຕ຺ຕເມວ ເອກຕ຺ຕຕາ, ຕາຍ ເອກຕ຺ຕຕາຍ. ເອກ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ສມານສທ຺ທປຣິຍາໂຍ, ຕສ຺ມາ ສາມຎ຺ເຎນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິສິຏ຺ຐາ ມຕ຺ຕາ ວິມຕ຺ຕາ, ວິມຕ຺ຕາວ ເວມຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ເວມຕ຺ຕຕາ, ຕາຍ ເວມຕ຺ຕຕາຍ, ວິເສເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕ ນ ວິກປ຺ປຍິຕພ຺ພາຕິ ເຍ ຘມ຺ມາ ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ສມຸທໂຍ’’ຕິອາທິນາ ສາມຎ຺ເຎນ, ‘‘ຊາຕິ ຊຣາ ກາມຕຓ຺ຫາ ຠວຕຓ຺ຫາ’’ຕິອາທິນາ ວິເສເສນ ຈ ສຸຕ຺ເຕ ເທສິຕາ, ເຕ ‘‘ກິເມຕ຺ຖ ສາມຎ຺ຎໍ, ໂກ ວາ ວິເສໂສ’’ຕິ ເອວໍ ສາມຎ຺ຎວິເສສວິກປ຺ປນວເສນ ນ ວິກປ຺ປຍິຕພ຺ພາ. ກສ຺ມາ? ສາມຎ຺ຎວິເສສກປ຺ປນາຍ ໂວຫາຣຠາເວນ ອນວຏ຺ຐານໂຕ ກາລທິສາວິເສສາທີນໍ ວິຍ ອເປກ຺ຂາສິທ຺ຘິໂຕ ຈ. ຍຖາ ຫິ ‘‘ອຊ຺ຊ ຫິຍ຺ໂຍ ສ຺ເວ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມານາ ກາລວິເສສາ ອນວຏ຺ຐິຕສຠາວາ ‘‘ປຸຣິມາ ທິສາ ປຈ຺ຉິມາ ທິສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມານາ ທິສາວິເສສາ ຈ, ເອວໍ ສາມຎ຺ຎວິເສສາປິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມານໍ ຊາຕິອາທິອເປກ຺ຂາຍ ສາມຎ຺ຎມ຺ປິ ສມານໍ ສຈ຺ຈາເປກ຺ຂາຍ ວິເສໂສ ໂຫຕິ. ເອສ ນໂຍ ສມຸທຍາທີສຸປິ. ເອໂສ ຫາໂຣ ອຘິຏ຺ຐາໂນຕິ ເອວໍ ສຸຕ຺ຕາຄຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອວິກປ຺ປນວເສນ ສາມຎ຺ຎວິເສສນິທ຺ຘາຣຓລກ຺ຂໂຓ ອຘິຏ຺ຐາໂນ ຫາໂຣ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໕. ເຍ ຘມ຺ມາຕິ ເຍ ອວິຊ຺ຊາທິກາ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມາ. ຍໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ຍໍ ສງ຺ຂາຣາທິກໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມໍ. ຊນຍນ຺ຕີຕິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ. ປຈ຺ຈຍາຕິ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍຠາເວນ. ປຣມ຺ປຣໂຕຕິ ປຣມ຺ປຣປຈ຺ຈຍຠາເວນ, ອນຸຣູປສນ຺ຕານຆຏນວເສນ ປຈ຺ຈໂຍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປນິສ຺ສຍໂກຏິ ຫິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ. ປຸຣິມສ຺ມິໍ ອວສິຏ຺ໂຐ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ. ເຫຕຸມວກຑ຺ຒຍິຕ຺ວາຕິ ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍສງ຺ຂາຕໍ ຊນກາທິເຠທຠິນ຺ນໍ ເຫຕຸໍ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕໂຕ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ໂຍ ສໍວຓ຺ຓນາສງ຺ຂາໂຕ, ເອໂສ ຫາໂຣ ປຣິກ຺ຂາໂຣຕິ ເອວໍ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕຘມ຺ມານໍ ປຣິກ຺ຂາຣສງ຺ຂາເຕ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ສໍວຓ຺ຓນລກ຺ຂໂຓ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ຫາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໖. ເຍ ຘມ຺ມາຕິ ເຍ ສີລາທິຘມ຺ມາ. ຍໍມູລາຕິ ເຍສໍ ສມາຘິອາທີນໍ ມູລຠູຕາ, ເຕ ເຕສໍ ສມາຘິອາທີນໍ ປທຏ຺ຐານຠາເວນ ສມາໂຣປຍິຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຍ ເຈກຕ຺ຖາ ປກາສິຕາ ມຸນິນາຕິ ເຍ ຈ ຣາຄວິຣາຄາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິເສກ຺ຂຜລກາມຘາຕຸສມຕິກ຺ກມນາທິສທ຺ທາ ອນາຄາມິຜລຕ຺ຖຕາຍ ເອກຕ຺ຖາ ພຸທ຺ຘມຸນິນາ ປຣິທີປິຕາ, ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເວວຈນຠາເວນ ສມາໂຣປຍິຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສມາໂຣປນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສຸຕ຺ເຕ ຍຖາຣຸຕວເສນ ນິທ຺ຘາຣຓວເສນ ວາ ຄຍ຺ຫມານສ຺ສ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສີລາທິກ຺ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍສ຺ສ ປຣິຍາຍນ຺ຕຣວິຠາວນມຸເຂນ ຠາວນາປາຣິປູຣິກຖນໍ, ຠາວນາປາຣິປູຣີ ຈ ປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ປຫາເນນາຕິ ປຫານສມາໂຣປນາປິ ອຕ຺ຖໂຕ ທສ຺ສິຕາ ເອວ ໂຫຕິ. ເອສ ສມາໂຣປໂນ ຫາໂຣຕິ ເອສ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕຘມ຺ມານໍ ປທຏ຺ຐານເວວຈນຠາວນາປຫານສມາໂຣປນວິຈາຣຓລກ຺ຂໂຓ ສມາໂຣປໂນ ນາມ ຫາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນຍສງ຺ເຂໂປ

໑໗. ເອວໍ ຄາຖາພນ຺ຘວເສນ ໂສຬສປິ ຫາເຣ ນິທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອິທານິ ນເຍ ນິທ຺ທິສິຕຸໍ ‘‘ຕຓ຺ຫຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫຎ຺ຈ ອວິຊ຺ຊມ຺ປິ ຈາຕິ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ນິທ຺ຘາຣຓວເສນ ວາ ຄຫິຕໍ ຕຓ຺ຫໍ ອວິຊ຺ຊຎ຺ຈ ໂຍ ເນຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂຍ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ຕໍ ເນຕິ ສໍກິເລສປກ຺ຂໍ ປາເປຕິ ສໍກິເລສວເສນ ສຸຕ຺ຕຕ຺ຖໍ ໂຍເຊຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສມເຖນາຕິ ສມາຘິນາ. ວິປສ຺ສນາຍາຕິ ປຎ຺ຎາຍ, ໂຍ ເນຕິ ໂວທານປກ຺ຂໍ ປາເປຕິ, ຕຖາ ສຸຕ຺ຕຕ຺ຖໍ ໂຍເຊຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຈ຺ເຈຫິ ໂຍຊຍິຕ຺ວາຕິ ນຍນ຺ໂຕ ຈ ຕຓ຺ຫາ ຈ ອວິຊ຺ຊາ ຈ ຠວມູລກຕ຺ຕາ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ອວເສສາ ເຕຠູມກຘມ຺ມາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ, ສມຖວິປສ຺ສນາ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ, ເຕນ ປຕ຺ຕພ຺ພາ ອສງ຺ຂຕຘາຕຸ ນິໂຣຘສຈ຺ຈນ຺ຕິ ເອວໍ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ສຈ຺ເຈຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ. ອຍໍ ນໂຍ ນນ຺ທິຍາວຏ຺ໂຏຕິ ໂຍ ຕຓ຺ຫາວິຊ຺ຊາຫິ ສໍກິເລສປກ຺ຂສ຺ສ ສຸຕ຺ຕຕ຺ຖສ຺ສ ສມຖວິປສ຺ສນາຫິ ໂວທານປກ຺ຂສ຺ສ ຈຕຸສຈ຺ຈໂຍຊນມຸເຂນ ນຍນລກ຺ຂໂຓ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ, ອຍໍ ນນ຺ທິຍາວຏ຺ໂຏ ນໂຍ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ນຍສ຺ສ ຠູມິ ຄາຖາຍໍ ‘‘ນໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ອຕ຺ຖນໂຍ ສໍວຓ຺ຓນາ, ຈຕຸສຈ຺ຈປຏິເວຘສ຺ສ ອນຸຣູໂປ ປຸພ຺ພຠາເຄ ອນຸຄາຫຓນໂຍ ອຕ຺ຖນໂຍ. ຕສ຺ສ ປນ ຍາ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸອາທີນໍ ວເສນ ຕຓ຺ຫາທິມຸເຂນ ນຍຠູມິຣຈນາ, ຕຕ຺ຖ ນຍໂວຫາໂຣ.

໑໘. ອກຸສເລຕິ ທ຺ວາທສຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສງ຺ຄຫິເຕ ສພ຺ເພປິ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ. ສມູເລຫີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ມູເລຫິ, ໂລຠໂທສໂມເຫຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຸສເລຕິ ສພ຺ເພປິ ຈຕຸຠູມເກ ກຸສເລ ຘມ຺ເມ. ກຸສລມູເລຫີຕິ ກຸສເລຫິ ອໂລຠາທິມູເລຫິ ໂຍ ເນຕິ. ນຍນ຺ໂຕ ຈ ກຸສລາກຸສລໍ ມາຍາມຣີຈິອາທໂຍ ວິຍ ອຠູຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ຠູຕໍ. ປຏຆຏາທໂຍ ວິຍ ນ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈມຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕຖໍ. ອກຸສລສ຺ສ ອິຏ຺ຐວິປາກຕາຠາວໂຕ ກຸສລສ຺ສ ຈ ອນິຏ຺ຐວິປາກຕາຠາວໂຕ ວິປາເກ ສຕິ ອວິສໍວາທກຕ຺ຕາ ອວິຕຖໍ ເນຕິ. ເອວເມເຕສໍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ປທານໍ ກຸສລາກຸສລວິເສສນຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອຖ ວາ ອກຸສລມູເລຫິ ອກຸສລານິ ກຸສລມູເລຫິ ຈ ກຸສລານິ ນຍນ຺ໂຕ ອຍໍ ນໂຍ ຠູຕໍ ຕຖໍ ອວິຕຖໍ ເນຕິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ໂຍເຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ຂາທີນິ ຫິ ພາຘກາທິຠາວໂຕ ອຎ຺ຎຖາຠາວາຠາເວນ ຠູຕານິ, ສຈ຺ຈສຠາວຕ຺ຕາ ຕຖານິ, ອວິສໍວາທນໂຕ ອວິຕຖານິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໙໐). ຕິປຸກ຺ຂລໍ ຕໍ ນຍໍ ອາຫູຕິ ໂຍ ອກຸສລມູເລຫິ ສໍກິເລສປກ຺ຂສ຺ສ ກຸສລມູເລຫິ ໂວທານປກ຺ຂສ຺ສ ສຸຕ຺ຕຕ຺ຖສ຺ສ ຈຕຸສຈ຺ຈໂຍຊນມຸເຂນ ນຍນລກ຺ຂໂຓ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ, ຕໍ ຕິປຸກ຺ຂລໍ ນຍນ຺ຕິ ວທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໙. ວິປລ຺ລາເສຫີຕິ ອສຸເຠ ສຸຠນ຺ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ເຕຫິ ຈຕູຫິ ວິປລ຺ລາເສຫິ. ກິເລເສຕິ ກິລິສ຺ສນ຺ຕິ ວິພາຘິຍນ຺ຕີຕິ ກິເລສາ, ສໍກິລິຏ຺ຐຘມ຺ມາ, ສໍກິເລສປກ຺ຂນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ‘‘ສໍກິເລເສ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ກິເລສສຫິເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫີຕິ ສທ຺ຘາທີຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ. ສທ຺ຘມ຺ເມຕິ ປຏິປຕ຺ຕິປຏິເວຘສທ຺ຘມ຺ເມ, ໂວທານປກ຺ຂນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕໍ ນຍນ຺ຕິ ໂຍ ສຸຠສຎ຺ຎາທີຫິ ວິປລ຺ລາເສຫິ ສກລສ຺ສ ສໍກິເລສປກ຺ຂສ຺ສ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາທີຫິ ໂວທານປກ຺ຂສ຺ສ ຈຕຸສຈ຺ຈໂຍຊນວເສນ ນຍນລກ຺ຂໂຓ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ, ເອຕໍ ນຍໍ ນຍວິທູ ສທ຺ຘມ຺ມນຍໂກວິທາ, ອຕ຺ຖນຍກຸສລາ ເອວ ວາ ສີຫວິກ຺ກີຬິຕໍ ນຍນ຺ຕິ ວທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໐. ເວຍ຺ຍາກຣເຓສູຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖນຍສ຺ສ ໂຍຊນຕ຺ຖໍ ກເຕສຸ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖວິສ຺ສຊ຺ຊເນສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕຫິໍ ຕຫິ’’ນ຺ຕິ. ກຸສລາກຸສລາຕິ ໂວທານິຍາ ສໍກິເລສິກາ ຈ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ນຍສ຺ສ ທິສາຠູຕຘມ຺ມາ. ວຸຕ຺ຕາຕິ ສຸຕ຺ຕໂຕ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ກຖິຕາ. ມນສາ ໂວໂລກຍເຕຕິ ເຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຈິຕ຺ເຕເນວ ‘‘ອຍໍ ປຐມາ ທິສາ ອຍໍ ທຸຕິຍາ ທິສາ’’ຕິອາທິນາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ນຍສ຺ສ ທິສາຠາເວນ ອຸປປຣິກ຺ຂຕິ, ວິຈາເຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ໂອໂລກຍເຕ ເຕ ອພຫີ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ຕຕ຺ຖ ເຕຕິ ເຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ. ອພຫີຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ, ຈິຕ຺ເຕ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ຂຸ ທິສາໂລຈນໍ ອາຫູຕິ ໂອໂລກຍເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຍເທຕໍ ໂອໂລກນໍ, ຕໍ ທິສາໂລຈນໍ ນາມ ນຍໍ ວທນ຺ຕິ. ຂຸ-ຕິ ຈ ນິປາໂຕ ອວຘາຣເຓ. ເຕນ ໂອໂລກນເມວ ອຍໍ ນໂຍ, ນ ໂກຈິ ອຕ຺ຖວິເສໂສຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໒໑. ໂອໂລເກຕ຺ວາຕິ ປຐມາທິທິສາຠາເວນ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ. ທິສາໂລຈເນນາຕິ ທິສາໂລຈນນເຍນ ກຣຓຠູເຕນ. ເຍນ ຫິ ວິຘິນາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖນຍສ຺ສ ໂຍຊນາຍ ທິສາ ໂອໂລກີຍນ຺ຕິ, ໂສ ວິຘິ ທິສາໂລຈນນ຺ຕິ ເອວໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຸກ຺ຂິປິຍາຕິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ, ທິສາຠູຕຘມ຺ເມ ສຸຕ຺ຕໂຕ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຸກ຺ຂິປິຍ ໂຍ ສມາເນຕີ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ‘‘ໂຍ ເຕສໍ ທິສາຠູຕຘມ຺ມານໍ ສມານຍນໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ຍນ຺ຕິ ວາ ກິຣິຍາປຣາມສນໍ. ສມາເນຕີຕິ ສມໍ, ສມ຺ມາ ວາ ອາເນຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ນຍສ຺ສ ໂຍຊນາວເສນ. ເກ ປນ ອາເນຕິ? ສພ຺ເພ ກຸສລາກຸສເລ ຕໍຕໍນຍທິສາຠູເຕ. ອຍໍ ນໂຍຕິ ສມາເນຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍເທຕໍ ຕໍຕໍນຍທິສາຠູຕຘມ຺ມານໍ ສມານຍນໍ, ອຍໍ ອງ຺ກຸໂສ ນາມ ນໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕຎ຺ຈ ທ຺ວຍໍ ‘‘ໂວຫາຣນໂຍ, ກມ຺ມນໂຍ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໒໒. ເອວໍ ຫາເຣ ນເຍ ຈ ນິທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອິທານິ ເນສໍ ໂຍຊນກ຺ກມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂສຬສ ຫາຣາ ປຐມ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຐມໍ ໂສຬສ ຫາຣາ ‘‘ໂຍເຊຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຈນເສໂສ. ຫາຣສໍວຓ຺ຓນາ ປຐມໍ ກາຕພ຺ພາ ພ຺ຍຎ຺ຊນປຣິເຍຏ຺ຐິຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ທິສໂລຈນໂຕຕິ ທິສາໂລຈເນນ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ອງ຺ກຸເສນ ຫີຕິ ຫິ-ສທ຺ໂທ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ທ຺ວາທສປທໍ

໒໓. ອິທານິ ເຍສໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນປທານໍ ອຕ຺ຖປທານຎ຺ຈ ວເສນ ທ຺ວາທສ ປທານິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕານິ ປທານິ ນິທ຺ທິສິຕຸໍ ‘‘ອກ຺ຂຣໍ ປທ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອປຣິໂຍສິເຕ ປເທ ວຓ຺ໂຓ ອກ຺ຂຣໍ ປຣິຍາຍວເສນ ອກ຺ຂຣຓໂຕ ອສຎ຺ຈຣຓໂຕ. ນ ຫິ ວຓ຺ຓສ຺ສ ປຣິຍາໂຍ ວິຊ຺ຊຕິ, ອຖ ວຓ຺ໂຓຕິ ເກນຏ຺ເຐນ ວຓ຺ໂຓ? ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນຏ຺ເຐນ. ວຓ຺ໂຓ ເອວ ຫິ ອິຕ຺ຕຣຂຓຕາຍ ອປຣາປຣຠາເວນ ປວຕ຺ໂຕ ປທາທິຠາເວນ ຄຍ຺ຫມາໂນ ຍຖາສມ຺ພນ຺ຘໍ ຕໍ ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ວທຕິ. ເອກກ຺ຂຣໍ ວາ ປທໍ ອກ຺ຂຣໍ, ເກຈິ ປນ ‘‘ມນສາ ເທສນາວາຈາຍ ອກ຺ຂຣຓໂຕ ອກ຺ຂຣ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ປທນ຺ຕິ ປຊ຺ຊຕິ ອຕ຺ໂຖ ເອເຕນາຕິ ປທໍ, ຕໍ ນາມປທໍ ອາຂ຺ຍາຕປທໍ ອຸປສຄ຺ຄປທໍ ນິປາຕປທນ຺ຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຜສ຺ໂສ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທິກໍ ສຕ຺ວປ຺ປຘານໍ ນາມປທໍ. ‘‘ຜຸສຕິ ເວທຍຕິ ວິຊານາຕີ’’ຕິ ເອວມາທິກໍ ກິຣິຍາປຘານໍ ອາຂ຺ຍາຕປທໍ. ກິຣິຍາວິເສສຄ຺ຄຫຓນິມິຕ຺ຕໍ ‘‘ປ’’ ອິຕິ ເອວມາທິກໍ ອຸປສຄ຺ຄປທໍ. ກິຣິຍາຍ ສຕ຺ວສ຺ສ ຈ ສຣູປວິເສສປ຺ປກາສນເຫຕຸຠູຕໍ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທິກໍ ນິປາຕປທໍ.

ພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ປທາຠິຫິຕໍ ອຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຎ຺ຊຍຕີຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ວາກ຺ຍໍ. ຕໍ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ປທສມຸທາໂຍຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປທມຕ຺ຕສວເນປິ ຫິ ອຘິກາຣາທິວເສນ ລພ຺ຠມາເນຫິ ປທນ຺ຕເຣຫິ ອນຸສນ຺ຘານໍ ກຕ຺ວາວ ອຕ຺ຖສມ຺ປຏິປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ວາກ຺ຍເມວ ອຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຎ຺ຊຍຕິ. ນິຣຸຕ຺ຕີຕິ ອາກາຣາຠິຫິຕໍ ນິພ຺ພຈນໍ ນິຣຸຕ຺ຕິ.

ນິທ຺ເທໂສຕິ ນິພ຺ພຈນວິຕ຺ຖາໂຣ ນິຣວເສສເທສນຕ຺ຕາ ນິທ຺ເທໂສ. ປເທຫິ ວາກ຺ຍສ຺ສ ວິຠາໂຄ ອາກາໂຣ. ຍທິ ເອວໍ ປທໂຕ ອາກາຣສ຺ສ ໂກ ວິເສໂສຕິ? ອປຣິໂຍສິເຕ ວາກ຺ເຍ ອວິຠຊ຺ຊມາເນ ວາ ຕທວຍໂວ ປທໍ. ອຸຈ຺ຈາຣຓວເສນ ປຣິໂຍສິເຕ ວາກ຺ເຍ ວິຠຊ຺ຊມາເນ ວາ ຕທວຍໂວ ອາກາໂຣຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ຉຏ຺ຐໍ ວຈນໍ ຉຏ຺ຐວຈນໍ. ອາກາໂຣ ຉຏ຺ຐວຈນໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອາກາຣຉຏ຺ຐວຈນໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນປທໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ປທສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອາກາຣປທໍ ນິທ຺ເທສປທານນ຺ຕຣໍ ວທນ຺ເຕນ ‘‘ອາກາຣຉຏ຺ຐວຈນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ປທານຸປຸພ຺ພິກໍ ປນ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ຕໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນປທານນ຺ຕຣເມວ ກາຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ອປຣິມາຓາ ພ຺ຍຎ຺ຊນາ ອປຣິມາຓາ ອາກາຣາຕິ, ພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ວິວຣຕິ ອາກາເຣຫິ ວິຠຊຕີ’’ຕິ ຈ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອາກາຣປທພ຺ຍຎ຺ຊນນິຣຸຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິທ຺ເທໂສ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕາວ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ສພ຺ພນ຺ຕິ ຍານິມານິ ອກ຺ຂຣາທີນິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ, ເອຕ຺ຕກເມວ ສພ຺ພໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ເອເຕຫິ ອສງ຺ຄຫິຕໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໔. ສງ຺ກາສນາຕິ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ກາສນາ. ປກາສນາຕິ ປຐມໍ ກາສນາ, ກາສີຍຕິ ທີປີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ຫິ ອຕ຺ຖປທທ຺ວເຍນ ອກ຺ຂຣປເທຫິ ວິຠາວິຍມາໂນ ອຕ຺ຖາກາໂຣ ຄຫິໂຕ. ຍສ຺ມາ ອກ຺ຂເຣຫິ ສຸຍ຺ຍມາເນຫິ ສຸຓນ຺ຕານໍ ວິເສສວິຘານສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ປທປຣິໂຍສາເນ ປທຕ຺ຖສມ຺ປຏິປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ອກ຺ຂເຣຫິ ສງ຺ກາເສຕິ ປເທຫິ ປກາເສຕີຕິ, ອກ຺ຂເຣຫິ ປເທຫິ ຈ ອຸຄ຺ຆາເຏຕີ’’ຕິ ຈ.

ວິວຣຓາຕິ ວິຕ຺ຖາຣຓາ. ວິຠຊນາ ຈ ອຸຕ຺ຕານີກມ຺ມຎ຺ຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈ ວິຠຊນຸຕ຺ຕານີກມ຺ມປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ວິຠຊນາຕິ ວິຠາຄກຣຓໍ, ອຸຠເຍນາປິ ນິທ຺ທິສນມາຫ. ອິຘ ປຸຣິມນເຍເນວ ພ຺ຍຎ຺ຊນາກາເຣຫິ ນິທ຺ທິສິຍມາໂນ ອຕ຺ຖາກາໂຣ ທສ຺ສິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຸຕ຺ຕານີກມ຺ມໍ ປາກຏກຣຓໍ. ປກາເຣຫິ ຎາປນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ທ຺ວເຍນາປິ ປຏິນິທ຺ທິສນໍ ກເຖຕິ. ເອຕ຺ຖາປິ ນິຣຸຕ຺ຕິນິທ຺ເທສສງ຺ຂາເຕຫິ ພ຺ຍຎ຺ຊນປເທຫິ ນິທ຺ທິສິຍມາໂນ ອຕ຺ຖາກາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂຍ ປຏິນິທ຺ທິສີຍຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອເຕຫີຕິ ເອເຕຫິ ເອວ ສງ຺ກາສນາທິວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ເທສນາຕ຺ຖສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ອຕ຺ໂຖຕິ ສຸຕ຺ຕຕ຺ໂຖ. ກມ຺ມນ຺ຕິ ອຸຄ຺ຆຏນາທິກມ຺ມໍ. ສຸຕ຺ຕຕ຺ເຖນ ຫິ ເທສນາຍ ປວຕ຺ຕິຍມາເນນ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸອາທິເວເນຍ຺ຍານໍ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານສ຺ສ ປໂພຘນກິຣິຍານິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂສ ຈ ສຸຕ຺ຕຕ຺ໂຖ ສງ຺ກາສນາທິອາກາໂຣຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຕ຺ໂຖ ກມ຺ມຎ຺ຈ ນິທ຺ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ.

໒໕. ຕີຓີຕິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນວຫິ ປເທຫີຕິ ນວຫິ ໂກຏ຺ຐາເສຫິ. ອຕ຺ໂຖ ສມາຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ມາ ຍຸຕ຺ໂຕ ນ ວິນາ ວຕ຺ຕຕິ. ສພ຺ພສ຺ສ ຫິ ພຸທ຺ຘວຈນສ຺ສ ຈຕຸສຈ຺ຈປ຺ປກາສນໂຕ ອຕ຺ຖນຍານຎ຺ຈ ຈຕຸສຈ຺ຈໂຍຊນວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ສພ຺ໂພ ປາຬິອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖນຍຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫິໂຕ ສງ຺ກາສນາທິອາກາຣວິເສສວຸຕ຺ຕິ ຈາຕິ.

໒໖. ອິທານິ ຍຖານິທ຺ທິຏ຺ເຐ ເທສນາຫາຣາທິເກ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓສ຺ສ ປທຕ຺ເຖ ສຸຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ຄຓນວເສນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຕ຺ຖສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຈຕຸພ຺ພີສາຕິ ໂສຬສ ຫາຣາ ຉ ພ຺ຍຎ຺ຊນປທານິ ທ຺ເວ ກມ຺ມນຍາຕິ ເອວໍ ຈຕຸພ຺ພີສ. ອຸຠຍນ຺ຕິ ຉ ອຕ຺ຖປທານິ ຕໂຍ ອຕ຺ຖນຍາຕິ ອິທໍ ນວວິຘໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຈຕຸພ຺ພີສວິຘຎ຺ຈາຕິ ເອຕໍ ອຸຠຍໍ. ສງ຺ກລຍິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ. ‘‘ສງ຺ເຂປຍໂຕ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ເອກໂຕ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຕິກາຕິ ເອຕປ຺ປມາຓາ, ອິໂຕ ວິນິມຸຕ຺ໂຕ ໂກຈິ ເນຕ຺ຕິປທຕ຺ຖາ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ເຕຕ຺ຕິໍສປທຕ຺ຖາຍ ເນຕ຺ຕິຍາ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖປຣິເຍສນາຍ ໂຍ ‘‘ໂສຬສ ຫາຣາ ປຐມ’’ນ຺ຕິ ນເຍຫິ ປຐມໍ ຫາຣາ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພາຕິ ຫາຣນຍານໍ ສໍວຓ຺ຓນາກ຺ກໂມ ທສ຺ສິໂຕ, ສ຺ວາຍໍ ຫາຣນຍານໍ ເທສນາກ຺ກເມເນວ ສິທ຺ໂຘ. ເອວໍ ສິທ຺ເຘ ສຕິ ອຍໍ ອາຣມ຺ໂຠ ອິມມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ – ສພ຺ເພປິເມ ຫາຣາ ນຍາ ຈ ອິມິນາ ທສ຺ສິຕກ຺ກເມເນວ ສຸຕ຺ເຕສຸ ສໍວຓ຺ຓນາວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພາ, ນ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາຕິ.

ກິໍ ປເນຕ຺ຖ ກາຣຓໍ, ຍເທເຕ ຫາຣາ ນຍາ ຈ ອິມິນາວ ກເມນ ເທສິຕາຕິ? ຍທິປິ ນາຍມນຸໂຍໂຄ ກຕ຺ຖຈິ ອນຸກ຺ກເມ ນິວິສຕິ, ອປິ ຈ ຘມ຺ມເທສນາຍ ນິສ຺ສຍຜລຕທຸປາຍສຣີຣຠູຕານໍ ອສ຺ສາທາທີນໍ ວິຠາວນສຠາວຕ຺ຕາ ປກຕິຍາ ສພ຺ພສຸຕ຺ຕານຸຣູປາຕິ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາວໂຕ ປເຣສຎ຺ຈ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສສານໍ ວິຈຍຫາຣາທີນໍ ປຕິຏ຺ຐາຠາວໂຕ ປຐມໍ ເທສນາຫາໂຣ ທສ຺ສິໂຕ.

ປທປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນປຸພ຺ພາປຣານຸຄີຕີຫິ ສທ຺ຘິໍ ເທສນາຫາຣປທຕ຺ຖານໍ ປວິຈຍສຠາວຕາຍ ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ວິຈໂຍ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ປທໍ ວິຈິນຕິ…ເປ… ອາຓຕ຺ຕິໍ ວິຈິນຕິ ອນຸຄີຕິໍ ວິຈິນຕີ’’ຕິ.

ວິຈເຍນ ຫາເຣນ ປວິຈິຕານໍ ອຕ຺ຖານໍ ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕິວິຈາຣຓາ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ຍຸຕ຺ຕິວິຈາຣຓຠາວໂຕ ວິຈຍານນ຺ຕຣໍ ຍຸຕ຺ຕິຫາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ – ‘‘ວິຈເຍນ ຫາເຣນ ວິຈິນິຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕິຫາເຣນ ໂຍເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕານໍເຍວ ອຕ຺ຖານໍ ອຸປປຕ຺ຕິອນຸຣູປໍ ກາຣຓປຣມ຺ປຣາຍ ນິທ຺ຘາຣຓລກ຺ຂຓໍ ປທຏ຺ຐານຈິນ຺ຕນໍ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕິຫາຣານນ຺ຕຣໍ ປທຏ຺ຐານຫາໂຣ ທສ຺ສິໂຕ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ – ‘‘ໂຍ ໂກຈິ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ໂຍ ໂກຈິ ປຈ຺ຈໂຍ ຈ, ສພ຺ໂພ ໂສ ປທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ.

ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕານໍ ກາຣຓປຣມ຺ປຣາຍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕສຠາວານໍເຍວ ຈ ຘມ຺ມານໍ ອວຸຕ຺ຕານມ຺ປິ ເອກລກ຺ຂຓຕາຍ ຄຫຓໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປທຏ຺ຐານານນ຺ຕຣໍ ລກ຺ຂໂຓ ຫາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຖາ ຫິ ລກ຺ຂຓຫາຣວິຠງ຺ເຄ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິອາທິນາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ເຍ ຘມ຺ມາ ເອກລກ຺ຂຓາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຕ຺ຖໂຕ ນິທ຺ຘາຣິຕານມ຺ປິ ຘມ຺ມານໍ ນິພ຺ພຈນາທີນິ ວຕ຺ຕພ຺ພານິ, ນ ສຸຕ຺ເຕ ສຣູປໂຕ ອາຄຕານເມວາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ລກ຺ຂຓານນ຺ຕຣໍ ຈຕຸພ຺ຍູໂຫ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອວຎ຺ຫິ ນິຣວເສສໂຕ ອຕ຺ຖາວໂພໂຘ ໂຫຕິ, ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ຍທາ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ນາມໍ ຊານາຕິ ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ນາມໍ ຊານາຕິ ຕຖາ ຕຖາ ນໍ ອຠິນິໂຣເປຕີ’’ຕິ ອນວເສສປຣິຍາທານໍ ວກ຺ຂຕິ. ຕຖາ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ຄພ຺ຠມຸເປຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເຍ ຊຣາມຣເຓນ ອຏ຺ຏິຍິຕຸກາມາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸໂນ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣາ’’ຕິອາທິນາ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ອຘິປ຺ປາຍຠາເວນ ວກ຺ຂຕິ.

ນິພ຺ພຈນາຘິປ຺ປາຍນິທານວຈເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຸຕ຺ເຕ ປທຕ຺ຖານໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣສໍສນ຺ທນສງ຺ຂາເຕ ປຸພ຺ພາປຣວິຈາເຣ ທສ຺ສິເຕ ເຕສໍ ສຠາຄວິສຠາຄຘມ຺ມນ຺ຕຣາວຏ຺ຏນໍ ສຸເຂນ ສກ຺ກາ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ຈຕຸພ຺ຍູຫານນ຺ຕຣໍ ອາວຏ຺ໂຏ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕເນວ ຫິ ‘‘ອາຣມ຺ຠຖ ນິກ຺ກມຖາ’’ຕິ ຄາຖາຍໍ ອາຣມ຺ຠນິກ຺ກມນພຸທ຺ຘສາສນໂຍຄຘຸນເນຫິ ວີຣິຍສມາຘິປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ຕທນຸໂຍຄສ຺ສ ມູລໍ ‘‘ປມາໂທ’’ຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເຣ ທສ຺ສິໂຕ ປມາໂທ ອາວຏ຺ຏິໂຕ.

ສຠາຄວິສຠາຄຘມ຺ມາວຏ຺ຏເນ ນິໂຍຊິເຕ ສາຘາຣຓາສາຘາຣຓວເສນ ສໍກິເລສໂວທານຘມ຺ມານໍ ປທຏ຺ຐານໂຕ ຠູມິໂຕ ຈ ວິຠາໂຄ ສກ຺ກາ ສຸເຂນ ໂຍຊິຕຸນ຺ຕິ ອາວຏ຺ຏານນ຺ຕຣໍ ວິຠຕ຺ຕິຫາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍໂຕ ວິຠຕ຺ຕິຫາຣວິຠງ຺ເຄ ‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ສາຘາຣຓາ? ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ສາຘາຣຓາ, ນາມສາຘາຣຓາ ວຕ຺ຖຸສາຘາຣຓາ ຈາ’’ຕິ ອາຣຠິຕ຺ວາ ‘‘ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍຕານໍ ສຕ຺ຕານໍ ອນິຍຕານຎ຺ຈ ສຕ຺ຕານໍ ທສ຺ສນປ຺ປຫາຕພ຺ພາ ກິເລສາ ສາຘາຣຓາ, ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ຈ ກາມຣາຄພ຺ຍາປາທາ ສາຘາຣຓາ’’ຕິອາທິນາ ສຠາຄວິສຠາຄປຣິຍາຍວນ຺ເຕເຍວ ຘມ຺ເມ ວິຠຊິສ຺ສຕິ.

ສາວຊ຺ຊານວຊ຺ຊຘມ຺ມານໍ ສປ຺ປຏິຠາຄາຠາວໂຕ ເຕສໍ ວິຠາເຄ ກເຕ ສຸຕ຺ຕາຄເຕ ຘມ຺ເມ ອກສິເຣນ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ປຣິວຕ຺ເຕຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ວິຠຕ຺ຕິອນນ຺ຕຣໍ ປຣິວຕ຺ຕນຫາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສ຺ສ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓາ ຠວຕີ’’ຕິ ປຏິວິຠຕ຺ຕສຠາເວ ເອວ ຘມ຺ເມ ປຣິວຕ຺ຕນຫາຣວິຠງ຺ເຄ ອຸທາຫຣິສ຺ສຕິ.

ປຏິປກ຺ຂໂຕ ປຣິວຕ຺ຕິຕາປິ ຘມ຺ມາ ປຣິຍາຍວຈເນຫິ ໂພເຘຕພ຺ພາ, ນ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕາເຍວາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປຣິວຕ຺ຕນານນ຺ຕຣໍ ເວວຈນຫາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ.

ເອວໍ ເຕ ຘມ຺ມາ ປຣິຍາຍສທ຺ທໂຕປິ ວິຠາວິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປຣິຍາຍໂຕ ປກາສິຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ປເຠທໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ ວິຠຊນໍ ສຸເຂນ ສກ຺ກາ ຎາຕຸນ຺ຕິ ເວວຈນຫາຣານນ຺ຕຣໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຫາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຖາ ຫິ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕຘມ຺ມານໍ ປຣິຍາຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິວິຠາຄໍ ສຸໂພຘນຎ຺ຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຫາຣວິຠງ຺ເຄ ວກ຺ຂຕິ.

ປຠາວປຣິຎ຺ຎາທິປຎ຺ຎຕ຺ຕິວິຠາຄມຸເຂນ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສຈ຺ຈາທິຘມ຺ມວິຠາເຄ ກເຕ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕຘມ຺ມານໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາທິມຸເຂນ ອວຘາຣຓໍ ສກ຺ກາ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິອນນ຺ຕຣໍ ໂອຕຣໂຓ ຫາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ອຸທ຺ຘໍ ອໂຘ’’ຕິ ຄາຖໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ‘‘ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ປເທນ ອເສກ຺ຂໍ ວິຊ຺ຊໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ‘‘ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາທາ ອວິຊ຺ຊານິໂຣໂຘ’’ຕິອາທິນາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ ອຸທາຫຣິສ຺ສຕິ.

ຘາຕາຍຕນາທີສຸ ໂອຕາຣິຕານໍ ສຸຕ຺ເຕ ປທຕ຺ຖານໍ ປຸຈ຺ຉາຣມ຺ຠວິໂສຘນໍ ສກ຺ກາ ສຸເຂນ ສມ຺ປາເທຕຸນ຺ຕິ ໂອຕຣຓານນ຺ຕຣໍ ໂສຘໂນ ຫາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ – ‘‘ຍຕ຺ຖ ເອວໍ ສຸທ຺ໂຘ ອາຣມ຺ໂຠ, ໂສ ປຎ຺ໂຫ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕ ຠວຕີ’’ຕິອາທິ.

ວິໂສຘິເຕສຸ ສຸຕ຺ເຕ ປທປທຕ຺ເຖສຸ ຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠມານສາມຎ຺ຎວິເສສຠາໂວ ສຸກໂຣ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ໂສຘນານນ຺ຕຣໍ ອຘິຏ຺ຐາໂນ ຫາໂຣ ທສ຺ສິໂຕ. ໂສຘໂນ ຫິ ອຘິຏ຺ຐານສ຺ສ ພຫູປກາໂຣ, ຕໂຕ ເອວ ຫິ ‘‘ຍຖາ ຍຖາ ວາ ປນ ປຸຈ຺ຉິຕໍ, ຕຖາ ຕຖາ ວິສ຺ສຊ຺ຊຍິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວກ຺ຂຕິ.

ສາມຎ຺ຎວິເສສຠູເຕສຸ ສາຘາຣຓາສາຘາຣເຓສຸ ຘມ຺ເມສຸ ປເວທິເຕສຸ ປຣິກ຺ຂາຣສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສາຘາຣຓາສາຘາຣຓຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈຍເຫຕຸຣາສິສ຺ສ ປເຠໂທ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍຕິ ອຘິຏ຺ຐານານນ຺ຕຣໍ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ອສາຘາຣຓລກ຺ຂໂຓ ເຫຕຸ, ສາຘາຣຓລກ຺ຂໂຓ ປຈ຺ຈໂຍ. ຍຖາ ກິໍ ຠເວ, ຍຖາ ອງ຺ກຸຣສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ພີຊໍ ອສາຘາຣຓໍ, ປຖວີ ອາໂປ ຈ ສາຘາຣຓາ’’ຕິອາທິ.

ອສາຘາຣເຓ ສາຘາຣເຓ ຈ ກາຣເຓ ທສ຺ສິເຕ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຜເລສຸ ກາຣຓາກາໂຣ ເຕສໍ ເຫຕຸຜລານໍ ປເຠທໂຕ ເທສນາກາໂຣ ຠາເວຕພ຺ພປຫາຕພ຺ພຘມ຺ມານໍ ຠາວນາປຫານານິ ຈ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມານານິ ສມ຺ມາ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ຕຖຕ຺ຕາວໂພຘາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ປຣິກ຺ຂາຣານນ຺ຕຣໍ ສມາໂຣປໂນ ຫາໂຣ ທສ຺ສິໂຕຕິ. ອິທໍ ຫາຣານໍ ອນຸກ຺ກມກາຣຓໍ.

ນຍານໍ ປນ ເວເນຍ຺ຍຕ຺ຕຍປ຺ປໂຍຊິຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖນຍຕ຺ຕຍູປເທສສ຺ສ ຕທນຸກ຺ກເມເນວ ນນ຺ທິຍາວຏ຺ຏາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອຕ຺ຖນຍານໍ ກໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸອາທໂຍ ຫິ ຕໂຍ ເວເນຍ຺ຍາ ນນ຺ທິຍາວຏ຺ຏາທໂຍ ປໂຍເຊນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕ ອຸທ຺ເທສນິທ຺ເທສປຏິນິທ຺ເທສາ ວິຍ ຍຖາກ຺ກມໍ ເຕສໍ ອຸປກາຣາຍ ສວໍຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ. ຕຖາ ຫິ ເນສໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຉ ອຏ຺ຐ ຈ ມູລປທາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ. ອິຕຣສ຺ສ ປນ ນຍທ຺ວຍສ຺ສ ອຕ຺ຖນຍຕ຺ຕຍສ຺ສ ຠູມິຍາ ອາໂລຈນໍ ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ສມານຍນຎ຺ຈາຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ອຸທ຺ເທສກ຺ກໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ສມາເນຕຸນ຺ຕິ.

ເອຕປຣມຕາ ຈ ຫາຣານໍ ເອຕ຺ຕເກຫິ ປກາຣວິເສເສຫິ ອຕ຺ຖນຍຕ຺ຕຍສຫິເຕຫິ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ນິທ຺ຘາຣິຍມາໂນ ເວເນຍ຺ຍານໍ ອລມນຸຕ຺ຕຣາຍ ປຐມາຍ ຠູມິຍາ ສມຘິຄມາຍາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທສ຺ສນຠູມິສມນຸປ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ຖາ ຫິ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓເທສນາຕິ. ອຖ ວາ ເອຕທນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ສພ຺ເພສໍ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສສານໍ ເອຕ຺ຕາວຕາ ຫາຣານໍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຍຕ຺ຕກາ ຫິ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສສາ, ສພ຺ເພ ເຕ ເນຕ຺ຕິອຸປເທສາຍຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ.

ຕຖາ ຫິ ເຍ ເກຈິ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ສໍວຓ຺ຓນາປກາຣາ ນິທ຺ທິສີຍນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມຸຏ຺ຐານໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອຘິປ຺ປາໂຍ ວິຠາເວຕພ຺ໂພ, ອເນກຘາ ປທຕ຺ໂຖ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ໂພ, ວິຘິ ອນຸວາໂທ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ, ວິໂຣໂຘ ສມາຘາຕພ຺ໂພ, ອນຸສນ຺ຘິຍາ ອນຸຣູປໍ ນິຄເມຕພ຺ພນ຺ຕິ. ຕຖາ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ປໂຍຊນໍ ປິຓ຺ຑຕ຺ໂຖ ປທຕ຺ໂຖ ອນຸສນ຺ຘິ ໂຈທນາ ປຣິຫາໂຣ ຈ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ເຕນ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ. ຕຖາ ອຸໂປຄ຺ຆາຏປທວິຄ຺ຄຫປທຕ຺ຖຈາລນາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານານິ ວຕ຺ຕພ຺ພານີຕິ.

ຕຖາ ຕິສ຺ໂສ ກຖາ ເອກນາຬິກາ ຈຕຸຣສ຺ສາ ນິສິນ຺ນວຕ຺ຕິກາ. ຕຕ຺ຖ ປາຬິໍ ວຕ຺ວາ ເອເກກປທສ຺ສ ອຕ຺ຖກຖນໍ ເອກນາຬິກາ ນາມ.

ປຏິປກ຺ຂໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ອຸປມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສປກ຺ຂໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສປກ຺ຂສ຺ສ ອຸປມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກຖນໍ ຈຕຸຣສ຺ສາ ນາມ.

ວິສຠາຄຘມ຺ມວເສເນວ ປຣິໂຍສານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ສຠາຄຘມ຺ມວເສເນວ ປຣິໂຍສານຄມນໍ ນິສິນ຺ນວຕ຺ຕິກາ ນາມ.

ເຠທກຖາຍ ຕຕ຺ວກຖາຍ ປຣິຍາຍວຈເນຫິ ຈ ສຸຕ຺ຕໍ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພນ຺ຕິ ຈ ເອວມາທໂຍ. ເຕສມ຺ປິ ເອຕ຺ເຖວ ອວໂຣໂຘ, ຍສ຺ມາ ເຕ ອິຘ ກຕິປຍຫາຣສງ຺ຄຫິຕາຕິ.

ນຍານໍ ປນ ຍສ຺ມາ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸອາທໂຍ ຕໂຍ ເອວ ເວເນຍ຺ຍາ ສຈ຺ຈາຠິສມຍຠາຄິໂນ ຕທຕ຺ຖາຍ ຈ ອຕ຺ຖນຍເທສນາ, ຕສ຺ມາ ສຕິປິ ສໍກິເລສໂວທານຘມ຺ມານໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕມູລປທເຠທໂຕ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ວິຠຊິຕພ຺ພປ຺ປກາເຣ ຕຖາ ມູລປທານິ ອວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ເວເນຍ຺ຍຕ຺ຕຍວເສເນວ ເອຕປຣມຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ນວສຸ ນວສຸ ເອວ ຫິ ມູລປເທສຸ ສພ຺ເພສໍ ສໍກິເລສໂວທານຘມ຺ມານໍ ອນ຺ໂຕຄຘຠາວໂຕ ນ ຕານິ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພານິ ເວເນຍ຺ຍຕ຺ຕຍາຘິກາຣໂຕ ນ ຫາເປຕພ຺ພານີຕິ ນຍານໍ ເອຕປຣມຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ກມ຺ມນຍານໍ ປນ ອາໂລຈນສມານຍນໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປກາຣນ຺ຕຣສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ ເອຕປຣມຕາ. ເຫຕ຺ວາທີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ຜລຠູມິອຸປນິສາສຠາຄວິສຠາຄລກ຺ຂຓນຍາທໂຍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາ. ເຕສຸ ເຫຕູຕິ ກາຣຓໍ, ໂຍ ຘມ຺ໂມຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ປນ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ເອກວິໂຘ. ກາຣໂກ ສມ຺ປາປໂກຕິ ທຸວິໂຘ. ປຸນ ກາຣໂກ ຎາປໂກ ສມ຺ປາປໂກຕິ ຕິວິໂຘ. ເຫຕຸເຫຕຸ ປຈ຺ຈຍເຫຕຸ ອຸຕ຺ຕມເຫຕຸ ສາຘາຣຓເຫຕູຕິ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ. ປຈ຺ຈຍຘມ຺ໂມ ກຸສໂລ ອກຸສໂລ ສທ຺ໂທ ອຣິຍມຄ຺ໂຄຕິ ປຎ຺ຈວິໂຘ. ຕຖາ ສຠາຄເຫຕຸ ອສຠາຄເຫຕຸ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກເຫຕຸ ພາຫິຣເຫຕຸ ຊນກເຫຕຸ ປຣິຄ຺ຄາຫກເຫຕຸ ສາຘາຣຓເຫຕຸ ອສາຘາຣຓເຫຕຸ ສມນນ຺ຕຣເຫຕຸ ປຣມ຺ປຣເຫຕຸ ສຫຊາຕເຫຕຸ ອສຫຊາຕເຫຕຸ ສາສວເຫຕຸ ອນາສວເຫຕູຕິອາທິນາ ອເນກວິໂຘ ຈາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຜລມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາເວນ ເອກວິຘໍ. ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໂຕປິ ສມ຺ປາປກເຫຕຸວເສນ ຜລປຣິຍາໂຍ ລພ຺ຠຕີຕິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພອຘິຄນ຺ຕພ຺ພຠາວໂຕ ທຸວິຘໍ. ຎາເປຕພ຺ພນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພປຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ຕິວິຘໍ. ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນວິປາກກິຣິຍາວຈນຕ຺ຖນິພ຺ພານວເສນ ປຎ຺ຈວິຘໍ. ສຠາຄເຫຕຸນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ອສຠາຄເຫຕຸນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວມາທິວເສນ ອເນກວິຘຎ຺ຈາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ໂລກິຍໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ສາມຎ຺ຎຜລານິ. ໂລກິຍຜລໍ ທຸວິຘໍ ກາຍິກໍ ມານສຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ກາຍິກໍ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກໍ, ອວສິຏ຺ຐໍ ມານສໍ. ຍຎ຺ຈ ຕາຍ ຕາຍ ສຸຕ຺ຕເທສນາຍ ສາເຘຕພ຺ພໍ, ຕທປິ ຜລນ຺ຕິ.

ຠູມີຕິ ສາສວຠູມິ ອນາສວຠູມິ ສງ຺ຂຕຠູມິ ອສງ຺ຂຕຠູມິ ທສ຺ສນຠູມິ ຠາວນາຠູມິ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠູມິ ເສກ຺ຂຠູມິ ອເສກ຺ຂຠູມິ ສາວກຠູມິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘຠູມິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຠູມິ ຌານຠູມິ ອສມາຫິຕຠູມິ ປຏິປຊ຺ຊມານຠູມິ ປຏິປນ຺ນຠູມິ ປຐມາຠູມິ ຍາວ ຈຕຸຕ຺ຖີຠູມິ ກາມາວຈຣຠູມິ ຍາວ ໂລກຸຕ຺ຕຣຠູມີຕິ ພຫຸວິຘາ. ຕຕ຺ຖ ສາສວຠູມິ ປຣິຕ຺ຕມຫຄ຺ຄຕາ ຘມ຺ມາ. ອນາສວຠູມິ ອປ຺ປມາຓາ ຘມ຺ມາ. ສງ຺ຂຕຠູມິ ນິພ຺ພານວຊ຺ຊາ ສພ຺ເພ ສຠາວຘມ຺ມາ. ອສງ຺ຂຕຠູມິ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຘມ຺ມາ. ທສ຺ສນຠູມິ ປຐມມຄ຺ຄຜລຘມ຺ມາ. ຠາວນາຠູມິ ອວສິຏ຺ຐມຄ຺ຄຜລຘມ຺ມາ. ປຸຖຸຊ຺ຊນຠູມິ ຫີນມຊ຺ຌິມາ ຘມ຺ມາ. ເສກ຺ຂຠູມິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍມຄ຺ຄຘມ຺ມາ ເຫຏ຺ຐິມາ ຈ ຕໂຍ ຜລຘມ຺ມາ. ອເສກ຺ຂຠູມິ ອຄ຺ຄຜລຘມ຺ມາ. ສາວກປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘພຸທ຺ຘຘມ຺ມາ ສາວກາທິຠູມິໂຍ. ຌານຠູມິ ຌານຘມ຺ມາ. ອສມາຫິຕຠູມິ ຌານວຊ຺ຊິຕາ ຘມ຺ມາ. ປຏິປຊ຺ຊມານຠູມິ ມຄ຺ຄຘມ຺ມາ. ປຏິປນ຺ນຠູມິ ຜລຘມ຺ມາ. ປຐມາທິຠູມິໂຍ ສຫ ຜເລນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ ອປຣິຍາປນ຺ນາ ຘມ຺ມາ ‘‘ປຐມາຍ ຠູມິຍາ ປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ. ກາມາວຈຣາທິຠູມິໂຍ ກາມາວຈຣາທິຘມ຺ມາ. ເຍ ຈ ຘມ຺ມາ ເຕສໍ ເຕສໍ ຫາຣນຍານໍ ປຕິຏ຺ຐານຠາເວນ ສຸຕ຺ເຕສຸ ນິທ຺ຘາຣີຍນ຺ຕິ, ເຕປິ ຠູມິໂຍຕິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພາ.

ອຸປນິສາຕິ ພລວກາຣຓໍ, ໂຍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ສຸຕ຺ເຕ ‘‘ທຸກ຺ຂູປນິສາ ສທ຺ຘາ ສທ຺ຘູປນິສໍ ‘ສີລ’ນ຺ຕິ ຍາວ ວິມຸຕ຺ຕູປນິສໍ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປິ ຈ ອຸປນິສາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສິທ຺ຘນ຺ເຕ ຫທຍຠູຕໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຘາປິ ເນຕ຺ຕິຫທຍໍ, ຍໍ ສມ຺ມາ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ຘມ຺ມກຖິກາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕຘມ຺ມມຸເຂນ ສພ຺ພຫາຣນຍໂຍຊນາຍ ສມຕ຺ຖາ ໂຫນ຺ຕິ. ກິໍ ປເນຕໍ ເນຕ຺ຕິຫທຍໍ? ຍທິທໍ ເອຕສ຺ເສວ ເຕຕ຺ຕິໍສວິຘສ຺ສ ປກຣຓປທຕ຺ຖໂສຬສສ຺ສ ອຏ຺ຐວີສຕິວິຘປຏ຺ຐານວິຠງ຺ຄສຫິຕສ຺ສ ວິສໂຍ ສຫ ນິມິຕ຺ຕວິຠາເຄນ ອສງ຺ກຣໂຕ ວວຕ຺ຖິໂຕ.

ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເທສນາຫາຣສ຺ສ ອສ຺ສາທາທໂຍ ວິສໂຍ, ຕສ຺ສ ອສ຺ສາທາທິວິຠາວນລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ. ຕສ຺ສ ອສ຺ສາໂທ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສນ຺ຕິ ເອວມາທິວິຠາໂຄ, ຕສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕໍ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓາທິ, ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ເທສນາຫາຣວິຈຍຫາຣນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາຍໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປກາສິໂຕ ເອວ. ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕຘມ຺ມສ຺ສ ສຠາຄວິສຠາຄຘມ຺ມາວຏ຺ຏນວິສໂຍ ອາວຏ຺ຏຫາໂຣ, ຕທຸຠຍອາວຏ຺ຏນລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ. ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ມວິສໂຍ ປຣິວຕ຺ຕນຫາໂຣ, ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມປຣິວຕ຺ຕນລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ. ປທຏ຺ຐານປຣິກ຺ຂາເຣສຸ ອາສນ຺ນກາຣຓໍ ອຸປນິສ຺ສຍກາຣຓຎ຺ຈ ປທຏ຺ຐານໍ, ເຫຕຸ ປຣິກ຺ຂາໂຣຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ.

ສຠາຄວິສຠາຄຘມ຺ມາ ຈ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຸກູລປຏິກູລຘມ຺ມາ ຍຖາກ຺ກມໍ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍຖາ – ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ສຠາໂຄ, ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ ວິສຠາໂຄຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພໍ ສຠາຄວິສຠາຄໂຕ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ສຠາໂວ. ໂສ ຫາຣນຍານໍ ນິທ຺ເທເສ ວິຠາວິໂຕ ເອວ.

ຍໍ ປເນຕໍ ເຫຕຸອາທິວິເສສວິນິມຸຕ຺ຕໍ ຫາຣນຍານໍ ໂຍຊນານິພນ຺ຘນໍ, ໂສ ນໂຍ. ຍຖາຫ – ລກ຺ຂຓຫາເຣ ‘‘ເອວໍ ເຍ ຘມ຺ມາ ເອກລກ຺ຂຓາ ກິຈ຺ຈໂຕ ຈ ລກ຺ຂຓໂຕ ຈ ສາມຎ຺ຎໂຕ ຈາ’’ຕິອາທິ. ຕຖາ ວິຈເຍນ ຫາເຣນ ວິຈິນິຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕິຫາເຣນ ໂຍເຊຕພ຺ພາຕິ. ຕຖາ ໂສຘນຫາຣາທີສຸ ສຸທ຺ໂຘ ອາຣມ຺ໂຠ ໂຫຕິ, ໂສ ປຎ຺ໂຫ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕ ຠວຕີຕິ ເອວມາທິ. ເອກຕ຺ຕາທໂຍປິ ນຍາ ອິຘ ນໂຍຕິ ຄເຫຕພ຺ພາ.

ເອວໍ ເຫຕຸຜລາທີນິ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ເນສໍ ວເສນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ເຕ ລພ຺ຠມານປທຕ຺ຖນິທ຺ຘາຣຓມຸເຂນ ຍຖາລກ຺ຂຓໍ ເອເຕ ຫາຣາ ນຍາ ຈ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ວິເສສໂຕ ປນ ປທຏ຺ຐານປຣິກ຺ຂາຣາ ເຫຕຸວເສນ. ເທສນາວິຈຍຈຕຸພ຺ຍູຫສມາໂຣປນາ ເຫຕຸຜລວເສນ. ຕຖາ ເວວຈນປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂອຕຣຓໂສຘນາ ຜລວເສເນວາຕິ ເກຈິ. ວິຠຕ຺ຕິ ເຫຕຸຠູມິວເສນ. ປຣິວຕ຺ໂຕ ວິສຠາຄວເສນ. ອາວຏ຺ໂຏ ສຠາຄວິສຠາຄວເສນ. ລກ຺ຂຓຍຸຕ຺ຕິອຘິຏ຺ຐານາ ນຍວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພາຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ສາມຎ຺ຎໂຕ ວິເສເສນ, ປທຕ຺ໂຖ ລກ຺ຂຓໍ ກໂມ;

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ເຫຕ຺ວາທີ, ເວທິຕພ຺ພາ ຫິ ວິຎ຺ຎຸນາ’’ຕິ.

ອຍໍ ຄາຖາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ ໂຫຕິ.

ນິທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.