໓. ຕຕິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໑໔໑. ຕຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ທິຏ຺ຐີວິສູການີຕິ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິຄຕານິ. ຕານິ ຫິ ມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ວິສູກຏ຺ເຐນ ວິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ວິໂລມຏ຺ເຐນ ຈ ວິສູການິ. ເອວໍ ທິຏ຺ຐິຍາ ວິສູການີຕິ ທິຏ຺ຐິວິສູການິ, ທິຏ຺ຐິໂຍ ເອວ ວາ ວິສູການິ ທິຏ຺ຐິວິສູການິ. ອຸປາຕິວຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ສນມຄ຺ເຄນ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ. ປຕ຺ໂຕ ນິຍາມນ຺ຕິ ອວິນິປາຕຘມ຺ມຕາຍ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍນຕາຍ ຈ ນິຍຕຠາວໍ ອຘິຄໂຕ, ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາມສງ຺ຂາຕໍ ວາ ປຐມມຄ຺ຄນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ປຐມມຄ຺ຄກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິ ຈ ຕສ຺ສ ປຏິລາໂຠ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິທານິ ປຏິລທ຺ຘມຄ຺ໂຄຕິ ອິມິນາ ເສສມຄ຺ຄປຏິລາຠໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ນຎາໂຓມ຺ຫີຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາໂຓ ອມ຺ຫິ. ເອເຕນ ຜລໍ ທສ຺ເສຕິ. ອນຎ຺ຎເນຍ຺ໂຍຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ‘‘ອິທໍ ສຈ຺ຈໍ ອິທໍ ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ນເນຕພ຺ໂພ. ເອເຕນ ສຍມ຺ຠຸຕໍ ທີເປຕິ. ປຕ຺ເຕ ວາ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາເຓ ອຎ຺ຎເນຍ຺ຍຕາຍ ອຠາວາ ສຍໍວສິຕໍ. ສມຖວິປສ຺ສນາຍ ວາ ທິຏ຺ຐິວິສູການິ ອຸປາຕິວຕ຺ໂຕ, ອາທິມຄ຺ເຄນ ປຕ຺ໂຕ ນິຍາມໍ, ເສເສຫິ ປຏິລທ຺ຘມຄ຺ໂຄ, ຜລຎາເຓນ ອຸປ຺ປນ຺ນຎາໂຓ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອຕ຺ຕນາວ ອຘິຄໂຕຕິ ອນຎ຺ຎເນຍ຺ໂຍ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໕໔; ອປ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໑໑໑).

ນ ປຣເນຍ຺ໂຍຕິ ນ ອຎ຺ເຎຫິ ເນຕພ຺ໂພ. ນ ປຣປ຺ປຕ຺ຕິໂຍຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂຘມ຺ມຕ຺ຕາ ນ ອຎ຺ເຎຫິ ສທ຺ທຫາເປຕພ຺ໂພ. ນ ປຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍຕິ ນ ອສ຺ສ ປໂຣ ປຈ຺ຈໂຍ, ນ ປຣສ຺ສ ສທ຺ຘາຍ ວຕ຺ຕຕີຕິ ນ ປຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍ. ນ ປຣປຏິພທ຺ຘຄູຕິ ນ ອຎ຺ເຎສໍ ປຏິພທ຺ຘຎາຓຄມໂນ.

ປຐມໍ.

໑໔໒. ທຸຕິເຍ ນິລ຺ໂລລຸໂປຕິ ອໂລລຸໂປ. ໂຍ ຫິ ຣສຕຓ຺ຫາຠິຠູໂຕ ໂຫຕິ, ໂສ ຠຸສໍ ລຸປ຺ປຕິ ປຸນປ຺ປຸນຎ຺ຈ ລຸປ຺ປຕິ, ເຕນ ‘‘ໂລລຸໂປ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມາ ເອສ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນິລ຺ໂລລຸໂປ’’ຕິ. ນິກ຺ກຸໂຫຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ຍສ຺ສ ຕິວິຘກຸຫນວຕ຺ຖຸ ນຕ຺ຖິ, ໂສ ‘‘ນິກ຺ກຸໂຫ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອິມິສ຺ສາ ປນ ຄາຖາຍ ມນຸຎ຺ຎໂຠຊນາທີສຸ ວິມ຺ຫຍມນາປຊ຺ຊນໂຕ ນິກ຺ກຸໂຫຕິ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ. ນິປ຺ປິປາໂສຕິ ເອຕ຺ຖ ປາຕຸມິຈ຺ຉາ ປິປາສາ, ຕສ຺ສາ ອຠາເວນ ນິປ຺ປິປາໂສ, ສາທຸຣສໂລເຠນ ໂຠຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາວິຣຫິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິມ຺ມກ຺ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣຄຸຓວິນາສນລກ຺ຂໂຓ ມກ຺ໂຂ, ຕສ຺ສ ອຠາເວນ ນິມ຺ມກ຺ໂຂ. ອຕ຺ຕໂນ ຄຫຏ຺ຐກາເລ ສູທສ຺ສ ຄຸຓມກ຺ຂນາຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ອາຫ. ນິທ຺ຘນ຺ຕກສາວໂມໂຫຕິ ເອຕ຺ຖ ຣາຄາທໂຍ ຕໂຍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນິ ຈ ຕີຓີຕິ ຉ ຘມ຺ມາ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ອປ຺ປສນ຺ນຏ຺ເຐນ ສກຠາວໍ ວິຊຫາເປຕ຺ວາ ປຣຠາວໍ ຄຓ຺ຫາປນຏ຺ເຐນ ກສຏຏ຺ເຐນ ຈ ‘‘ກສາວາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍຖາຫ –

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕເມ ຕໂຍ ກສາວາ? ຣາຄກສາໂວ ໂທສກສາໂວ ໂມຫກສາໂວ, ອິເມ ຕໂຍ ກສາວາ. ຕຕ຺ຖ ກຕເມ ອປເຣປິ ຕໂຍ ກສາວາ? ກາຍກສາໂວ ວຈີກສາໂວ ມໂນກສາໂວ’’ຕິ (ວິຠ. ໙໒໔).

ເຕສຸ ໂມຫໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກສາວານໍ ເຕສຎ຺ຈ ສພ຺ເພສໍ ມູລຠູຕສ຺ສ ໂມຫສ຺ສ ນິທ຺ຘນ຺ຕຕ຺ຕາ ນິທ຺ຘນ຺ຕກສາວໂມໂຫ, ຕິຓ຺ຓໍ ເອວ ວາ ກາຍວຈີມໂນກສາວານໍ ໂມຫສ຺ສ ຈ ນິທ຺ຘນ຺ຕຕ຺ຕາ ນິທ຺ຘນ຺ຕກສາວໂມໂຫ. ອິຕເຣສຸ ນິລ຺ໂລລຸປຕາທີຫິ ຣາຄກສາວສ຺ສ, ນິມ຺ມກ຺ຂຕາຍ ໂທສກສາວສ຺ສ ນິທ຺ຘນ຺ຕຠາໂວ ສິທ຺ໂຘ ເອວ. ນິຣາສໂສຕິ ນິຕ຺ຕຓ຺ໂຫ. ສພ຺ພໂລເກຕິ ສກລໂລເກ, ຕີສຸ ຠເວສຸ ທ຺ວາທສສຸ ວາ ອາຍຕເນສຸ ຠວວິຠວຕຓ຺ຫາວິຣຫິໂຕ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ຕໂຍປິ ປາເທ ວຕ຺ວາ ເອໂກ ຈເຣຕິ ເອໂກ ຈຣິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາຕິ ເອວມ຺ປິ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ກາຕພ຺ໂພ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໙໖).

ທຸຕິຍໍ.

໑໔໓. ຕຕິເຍ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍ຺ວາຍໍ ທສວຕ຺ຖຸກາຍ ປາປທິຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ປາໂປ. ປເຣສມ຺ປິ ອນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ອນຕ຺ຖທສ຺ສີ. ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິມ຺ຫິ ຈ ວິສເມ ນິວິຏ຺ໂຐ. ຕໍ ອຕ຺ຖກາໂມ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ປາປໍ ສຫາຍໍ ປຣິວຊ຺ຊເຍຖ, ອນຕ຺ຖທສ຺ສິໍ ວິສເມ ນິວິຏ຺ຐໍ. ສຍໍ ນ ເສເວຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວເສນ ຕໍ ນ ເສເວຍ຺ຍ. ຍທິ ປນ ປຣວໂສ ໂຫຕິ, ກິໍ ສກ຺ກາ ກາຕຸນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປສຸຕນ຺ຕິ ປສຏໍ, ທິຏ຺ຐິວເສນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ລຄ຺ຄນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປມຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາມຄຸເຓສຸ ໂວສ຺ສຏ຺ຐຈິຕ຺ຕໍ, ກຸສລຠາວນາຣຫິຕໍ ວາ. ຕໍ ເອວຣູປໍ ນ ເສເວ ນ ຠເຊ ນ ປຍິຣຸປາເສ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ເອໂກ ຈເຣ ຂຄ຺ຄວິສາຓກປ຺ໂປຕິ.

ນິທ຺ເທເສ ສຍໍ ນ ເສເວຍ຺ຍາຕິ ສາມໍ ນ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ. ສາມໍ ນ ເສເວຍ຺ຍາຕິ ຈິຕ຺ເຕນປິ ນ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ. ນ ເສເວຍ຺ຍາຕິ ນ ຠເຊຍ຺ຍ. ນ ນິເສເວຍ຺ຍາຕິ ສມີປມ຺ປິ ນ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ນ ສໍເສເວຍ຺ຍາຕິ ທູເຣ ຠເວຍ຺ຍ. ນ ປຣິສໍເສເວຍ຺ຍາຕິ ປຏິກ຺ກເມຍ຺ຍ.

ຕຕິຍໍ.

໑໔໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ພຫຸສ຺ສຸຕນ຺ຕິ ທຸວິໂຘ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຕີສຸ ປິຏເກສຸ ອຕ຺ຖໂຕ ນິຂິໂລ ປຣິຍຕ຺ຕິພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຈ ມຄ຺ຄຜລວິຊ຺ຊາຠິຎ຺ຎານໍ ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາ ປຏິເວຘພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຈ. ອາຄຕາຄໂມ ຘມ຺ມຘໂຣ. ອຸຬາເຣຫິ ປນ ກາຍວຈີມໂນກມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸຬາໂຣ. ຍຸຕ຺ຕປຏິຠາໂນ ຈ ມຸຕ຺ຕປຏິຠາໂນ ຈ ຍຸຕ຺ຕມຸຕ຺ຕປຏິຠາໂນ ຈ ປຏິຠານວາ. ປຣິຍຕ຺ຕິປຣິປຸຈ຺ຉາຘິຄມວເສນ ວາ ຕິຘາ ປຏິຠານວາ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ສ ຫິ ປຣິຍຕ຺ຕິ ປຏິຠາຕິ, ໂສ ປຣິຍຕ຺ຕິປຏິຠານວາ. ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ຎາຍຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓຎ຺ຈ ຐານາຏ຺ຐານຎ຺ຈ ປຣິປຸຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປຣິປຸຈ຺ຉາ ປຏິຠາຕິ, ໂສ ປຣິປຸຈ຺ຉາປຏິຠານວາ. ເຍນ ມຄ຺ຄາທໂຍ ປຏິວິທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສ ອຘິຄມປຏິຠານວາ. ຕໍ ເອວຣູປໍ ພຫຸສ຺ສຸຕໍ ຘມ຺ມຘຣໍ ຠເຊຖ, ມິຕ຺ຕໍ ອຸຬາຣໍ ປຏິຠານວນ຺ຕໍ. ຕໂຕ ຕສ຺ສານຸຠາເວນ ອຕ຺ຕຕ຺ຖປຣຕ຺ຖອຸຠຍຕ຺ຖເຠທໂຕ ວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກປຣມຕ຺ຖເຠທໂຕ ວາ ອເນກປ຺ປກາຣານິ ອຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖານິ, ຕໂຕ ‘‘ອໂຫສິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອຕີຕມທ຺ຘານ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑໘; ສໍ. ນິ. ໒.໒໐; ມຫານິ. ໑໗໔) ກງ຺ຂາຏ຺ຐາເນສຸ ວິເນຍ຺ຍ ກງ຺ຂໍ ວິຈິກິຈ຺ຉໍ ວິເນຕ຺ວາ ວິນາເສຕ຺ວາ ເອວໍ ກຕສພ຺ພກິຈ຺ໂຈ ເອໂກ ຈເຣ ຂຄ຺ຄວິສາຓກປ຺ໂປຕິ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໕໘).

ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໑໔໕. ປຎ຺ຈເມ ຂິຑ຺ຑາ ຈ ຣຕິ ຈ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕາວ. ກາມສຸຂນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸກາມສຸຂໍ. ວຕ຺ຖຸກາມາປິ ຫິ ສຸຂສ຺ສ ວິສຍາທິຠາເວນ ສຸຂນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ຣູປໍ ສຸຂໍ ສຸຂານຸປຕິຕ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໖໐). ເອວເມຕໍ ຂິຑ຺ຑໍ ຣຕິໍ ກາມສຸຂຎ຺ຈ ອິມສ຺ມິໍ ໂອກາສໂລເກ ອນລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ອລນ຺ຕິ ອກຕ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ຕປ຺ປກ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ສາຣຠູຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ເອວໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ອນເປກ຺ຂມາໂນຕິ ເຕນ ອນລງ຺ກຣເຓນ ອນເປກ຺ຂນສີໂລ ອປິຫາລຸໂກ ນິຕ຺ຕຓ຺ໂຫ. ວິຠູສຏ຺ຐານາວິຣໂຕ ສຈ຺ຈວາທີ ເອໂກ ຈເຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ວິຠູສາ ທຸວິຘາ ອຄາຣິກວິຠູສາ ຈ ອນຄາຣິກວິຠູສາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ອຄາຣິກວິຠູສາ ສາກຏເວຐນມາລາຄນ຺ຘາທິ, ອນຄາຣິກວິຠູສາ ຈ ປຕ຺ຕມຓ຺ຑນາທິ. ວິຠູສາ ເອວ ວິຠູສຏ຺ຐານໍ, ຕສ຺ມາ ວິຠູສຏ຺ຐານາ ຕິວິຘາຍປິ ວິຣຕິຍາ ວິຣໂຕ. ອວິຕຖວຈນໂຕ ສຈ຺ຈວາທີຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໕໙).

ປຎ຺ຈມໍ.

໑໔໖. ຉຏ຺ເຐ ຘນານີຕິ ມຸຕ຺ຕາມຓິເວຬຸຣິຍສງ຺ຂສິລາປວາຬຣຊຕຊາຕຣູປາທີນິ ຣຕນານິ. ຘຎ຺ຎານີຕິ ສາລິວີຫິຍວໂຄຘຸມກງ຺ກຸວຣກກຸທ຺ຣູສກປ຺ປເຠທານິ ສຕ຺ຕ ເສສາປຣຓ຺ຓານິ ຈ. ພນ຺ຘວານີຕິ ຎາຕິພນ຺ຘຸ, ໂຄຕ຺ຕພນ຺ຘຸ, ມິຕ຺ຕພນ຺ຘຸ, ສິປ຺ປພນ຺ຘຸວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘພນ຺ຘເວ. ຍໂຖຘິການີຕິ ສກສກໂອຘິວເສນ ຐິຕານິເຍວ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໖໐).

ຉຏ຺ຐໍ.

໑໔໗. ສຕ຺ຕເມ ສງ຺ໂຄ ເອໂສຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປໂຠຄໍ ນິທ຺ທິສຕິ. ໂສ ຫິ ສຊ຺ຊນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ປາຓິໂນ ກທ຺ທເມ ປວິຏ຺ໂຐ ຫຕ຺ຖີ ວິຍາຕິ ສງ຺ໂຄ. ປຣິຕ຺ຕເມຕ຺ຖ ໂສຂ຺ຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓູປໂຠຄກາເລ ວິປຣີຕສຎ຺ຎາຍ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພໂຕ ກາມາວຈຣຘມ຺ມປຣິຍາປນ຺ນໂຕ ວາ ລາມກຏ຺ເຐນ ໂສຂ຺ຍໍ ປຣິຕ຺ຕໍ, ວິຊ຺ຊຸປ຺ປຠາຍ ໂອຠາສິຕນຈ຺ຈທສ຺ສນສຸຂໍ ວິຍ ອິຕ຺ຕຣໍ, ຕາວກາລິກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອປ຺ປສ຺ສາໂທ ທຸກ຺ຂເມຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ຍໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ, ອຍໍ ກາມານໍ ອສ຺ສາໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຍມິທໍ ‘‘ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານໍ ອາທີນໂວ, ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ສິປ຺ປຏ຺ຐາເນນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ ຍທິ ມຸທ຺ທາຍ ຍທິ ຄຓນາຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໖໒) ເອວມາທິນາ ນເຍເນຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອຸປນິຘາຍ ອປ຺ໂປທກພິນ຺ທຸມຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ທຸກ຺ຂເມວ ຠິຍ຺ໂຍ ພຫຸ, ຈຕູສຸ ສມຸທ຺ເທສຸ ອຸທກສທິໂສ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອປ຺ປສ຺ສາໂທ ທຸກ຺ຂເມຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ’’ຕິ. ຄໂຬ ເອໂສຕິ ອສ຺ສາທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒນວເສນ ພຬິໂສ ວິຍ ເອໂສ, ຍທິທໍ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ. ອິຕິ ຎຕ຺ວາ ມຕິມາຕິ ເອວໍ ຎຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘິມາ ປຓ຺ຑິໂຕ ປຸຣິໂສ ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ປຫາຍ ເອໂກ ຈເຣ ຂຄ຺ຄວິສາຓກປ຺ໂປຕິ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໖໑).

ສຕ຺ຕມໍ.

໑໔໘. ອຏ຺ຐມຄາຖາຍ ທຸຕິຍປາເທ ຊາລນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕມຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອມ຺ພູຕິ ອຸທກໍ, ຕຕ຺ຖ ຈຣຕີຕິ ອມ຺ພຸຈາຣີ, ມຈ຺ຉສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສລິເລ ອມ຺ພຸຈາຣີ ສລິລມ຺ພຸຈາຣີ. ຕສ຺ມິໍ ນທີສລິເລ ຊາລໍ ເຠຕ຺ວາ ຄຕອມ຺ພຸຈາຣີວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕິຍປາເທ ທຑ຺ຒນ຺ຕິ ທຑ຺ຒຏ຺ຐານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາ ອຄ຺ຄິ ທຑ຺ຒຏ຺ຐານໍ ປຸນ ນ ນິວຕ຺ຕຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ມຄ຺ຄຎາຓຄ຺ຄິນາ ທຑ຺ຒໍ ກາມຄຸຓຏ຺ຐານໍ ອນິວຕ຺ຕມາໂນ, ຕຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ ອນາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ.

ສໍໂຍຊນານີຕິ ຍສ຺ສ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ສໍໂຍເຊນ຺ຕິ ພນ຺ຘນ຺ຕີຕິ ສໍໂຍຊນານິ. ອິມານິ ປນ ສໍໂຍຊນານິ ກິເລສປຏິປາຏິຍາປິ ອາຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາປິ. ກາມຣາຄປຏິຆສໍໂຍຊນານິ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ປຫີຍນ຺ຕິ, ມານສໍໂຍຊນໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ, ທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາສີລພ຺ພຕປຣາມາສາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ, ຠວຣາຄສໍໂຍຊນໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ, ອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍານິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ, ອວິຊ຺ຊາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ. ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາສີລພ຺ພຕປຣາມາສອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ປຫີຍນ຺ຕິ, ກາມຣາຄປຏິຆາ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ, ມານຠວຣາຄອວິຊ຺ຊາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນາຕິ. ຠິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ເຠທໍ ປາເປຕ຺ວາ. ປຠິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ຉິນ຺ທໍ ກຕ຺ວາ. ທາລຍິຕ຺ວາຕິ ຜາເລຕ຺ວາ. ປທາລຍິຕ຺ວາຕິ ຫີເຣຕ຺ວາ. ສມ຺ປທາລຍິຕ຺ວາຕິ ອຸປສຄ຺ເຄນ ປທໍ ວຑ຺ຒິຕໍ.

ອຏ຺ຐມໍ.

໑໔໙. ນວເມ ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂູຕິ ເຫຏ຺ຐາຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂຸ, ສຕ຺ຕ ຄີວຏ຺ຐີນິ ປຏິປາຏິຍາ ຐເປຕ຺ວາ ປຣິວຊ຺ຊນປຫາຕພ຺ພທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຍຸຄມຕ຺ຕໍ ເປກ຺ຂມາໂນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນ ຕຸ ຫນຸກຏ຺ຐິນາ ຫທຍຏ຺ຐິໍ ສງ຺ຆຏ຺ເຏນ຺ໂຕ. ເອວຎ຺ຫິ ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂຸຕາ ນ ສມຓສາຣູປ຺ປາ ໂຫຕິ. ນ ຈ ປາທໂລໂລຕິ ເອກສ຺ສ ທຸຕິໂຍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຕຕິໂຍຕິ ເອວໍ ຄຓມຊ຺ຌໍ, ປວິສິຕຸກາມຕາຍ ກຓ຺ຑູຍມານປາໂທ ວິຍ ອຠວນ຺ໂຕ, ທີຆຈາຣິກອນວຏ຺ຐິຕຈາຣິກວິຣໂຕ ວາ. ຄຸຕ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍຕິ ຉສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອິຘ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕາວເສສວເສນ ໂຄປິຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ. ຣກ຺ຂິຕມານສາໂນຕິ ມານສໍເຍວ ມານສານໍ, ຕໍ ຣກ຺ຂິຕມສ຺ສາຕິ ຣກ຺ຂິຕມານສາໂນ. ຍຖາ ກິເລເສຕິ ນ ວິລຸປ຺ປຕິ, ເອວໍ ຣກ຺ຂິຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອນວສ຺ສຸໂຕຕິ ອິມາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ເຕສຸ ເຕສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ກິເລສອນ຺ວາສ຺ສວວິຣຫິໂຕ. ອປຣິຑຍ຺ຫມາໂນຕິ ເອວໍ ອນ຺ວາສ຺ສວວິຣຫິຕາ ເອວ ກິເລສຄ຺ຄີຫິ ອປຣິຑຍ຺ຫມາໂນ, ພຫິທ຺ຘາ ວາ ອນວສ຺ສຸໂຕ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອປຣິຑຍ຺ຫມາໂນ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໖໓).

ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາຕິ ກາຣຓວເສນ ‘‘ຈກ຺ຂູ’’ຕິ ລທ຺ຘໂວຫາເຣນ ຣູປທສ຺ສນສມຕ຺ເຖນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ. ໂປຣາຓາ ປນາຫຸ –

‘‘ຈກ຺ຂຸ ຣູປໍ ນ ປສ຺ສຕິ ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ, ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປສ຺ສຕິ ອຈກ຺ຂຸກຕ຺ຕາ, ທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓສງ຺ຆຏ຺ຏເນ ປນ ປສາທວຕ຺ຖຸເກນ ຈິຕ຺ເຕນ ປສ຺ສຕິ. ອີທິສີ ປເນສາ ‘ຘນຸນາ ວິຊ຺ຌຕີ’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ສສມ຺ຠາຣກຖາ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ຣູປໍ ທິສ຺ວາຕິ ອຍເມເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໕; ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໕໒).

ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີຕິ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສນິມິຕ຺ຕໍ ວາ ສຸຠນິມິຕ຺ຕາທິກໍ ວາ ກິເລສວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ຉນ຺ທຣາຄວເສນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕວເສນ ນ ສຓ຺ຐາຕິ. ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີຕິ ກິເລສານໍ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ປາກຏຠາວກຣຓໂຕ ‘‘ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘໂວຫາຣໍ ຫຕ຺ຖປາທຫສິຕລປິຕວິໂລກິຕາທິເຠທໍ ອາກາຣໍ ຄຓ຺ຫາຕິ.

ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນນ຺ຕິອາທິມ຺ຫິ ຍໍກາຣຓາ ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາສໍວຣສ຺ສ ເຫຕຸ. ເອຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ສຕິກວາເຏນ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ອປິຫິຕຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣໍ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕໍ ເອເຕ ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ. ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ນ ປຏິປຊ຺ຊຕີຕິ ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ສຕິກວາເຏນ ປິທຫນຕ຺ຖາຍ ນ ປຏິປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍຠູໂຕເຍວ ຈ ‘‘ນ ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ນ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວໂຣ ວາ ອສໍວໂຣ ວາ ນຕ຺ຖິ. ນ ຫິ ຈກ຺ຂຸປສາທໍ ນິສ຺ສາຍ ສຕິ ວາ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ຈໍ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອປິ ຈ ຍທາ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕທາ ຠວງ຺ເຄ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ເຘ ກິຣິຍມໂນຘາຕຸ ອາວຊ຺ຊນກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕໂຕ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ທສ຺ສນກິຈ຺ຈໍ ຕໂຕ ວິປາກມໂນຘາຕຸ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນກິຈ຺ຈໍ ຕໂຕ ວິປາກາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ສນ຺ຕີຣຓກິຈ຺ຈໍ ຕໂຕ ກິຣິຍາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ໂວຏ຺ຐປນກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ຊວນໍ ຊວຕິ. ຕຕ຺ຣາປິ ເນວ ຠວງ຺ຄສມເຍ, ນ ອາວຊ຺ຊນາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣສມເຍ ສໍວໂຣ ວາ ອສໍວໂຣ ວາ ອຕ຺ຖິ, ຊວນກ຺ຂເຓ ປນ ສເຈ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ວາ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ຈໍ ວາ ອຎ຺ຎາຓໍ ວາ ອກ຺ຂນ຺ຕິ ວາ ໂກສຊ຺ຊໍ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອສໍວໂຣ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຫນ຺ໂຕ ປນ ໂສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ອສໍວໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ອຄຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຠວງ຺ຄມ຺ປິ ອາວຊ຺ຊນາທີນິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິປິ. ຍຖາ ກິໍ? ຍຖາ ນຄເຣ ຈຕູສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອສໍວຸເຕສຸ ກິຎ຺ຈາປິ ອນ຺ໂຕຆຣທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກຄພ຺ຠາທໂຍ ສຸສໍວຸຕາ, ຕຖາປິ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ສພ຺ພໍ ຠຓ຺ຑໍ ອຣກ຺ຂິຕໍ ອໂຄປິຕເມວ ໂຫຕິ. ນຄຣທ຺ວາເຣນ ຫິ ປວິສິຕ຺ວາ ໂຈຣາ ຍທິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕໍ ຫເຣຍ຺ຍຸໍ. ເອວເມວ ຊວເນ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຕສ຺ມິໍ ອສໍວເຣ ສຕິ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ອຄຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຠວງ຺ຄມ຺ປິ ອາວຊ຺ຊນາທີນິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິປີຕິ.

ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕີຕິອາທີສຸ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕີຕິ ຉນ຺ທຣາຄວເສນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອວໍ ເສສປທານິປິ ວຸຕ຺ຕປຏິກ຺ເຂເປນ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຍຖາ ຈ ເຫຏ຺ຐາ ‘‘ຊວເນ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຕສ຺ມິໍ ອສໍວເຣ ສຕິ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ອຄຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຠວງ຺ຄມ຺ປິ ອາວຊ຺ຊນາທີນິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວມິຘ ຕສ຺ມິໍ ສີລາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ຄຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຠວງ຺ຄມ຺ປິ ອາວຊ຺ຊນາທີນິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິປິ. ຍຖາ ກິໍ? ຍຖາ ນຄຣທ຺ວາເຣສຸ ສໍວຸເຕສຸ ກິຎ຺ຈາປິ ອນ຺ໂຕຆຣາທໂຍ ອສໍວຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຖາປິ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ສພ຺ພໍ ຠຓ຺ຑໍ ສຸຣກ຺ຂິຕໍ ສຸໂຄປິຕເມວ ໂຫຕິ. ນຄຣທ຺ວາເຣສຸ ປິຫິເຕສຸ ໂຈຣານໍ ປເວໂສ ນຕ຺ຖິ. ເອວເມວ ຊວເນ ສີລາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ຄຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຠວງ຺ຄມ຺ປິ ອາວຊ຺ຊນາທີນິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິປິ. ຕສ຺ມາ ຊວນກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນປິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວໂຣຕິ ວຸຕ຺ໂຕ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໕໒; ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໕).

ອວສ຺ສຸຕປຣິຍາຍຎ຺ຈາຕິ ກິເລເສຫິ ຕິນ຺ຕກາຣຓຎ຺ຈ. ອນວສ຺ສຸຕປຣິຍາຍຎ຺ຈາຕິ ກິເລເສຫິ ອຕິນ຺ຕກາຣຓຎ຺ຈ.

ປິຍຣູເປ ຣູເປຕິ ອິຏ຺ຐຊາຕິເກ ຣູປາຣມ຺ມເຓ. ອປ຺ປິຍຣູເປ ຣູເປຕິ ອນິຏ຺ຐສຠາເວ ຣູປາຣມ຺ມເຓ. ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕີຕິ ໂທສວເສນ ປູຕິຠາວມາປຊ຺ຊຕິ. ໂອຕາຣນ຺ຕິ ຉິທ຺ທໍ ອນ຺ຕຣໍ. ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍໍ.

ອຘິຠໍສູຕິ ມທ຺ທໍສຸ. ນ ອຘິໂຠສີຕິ ນ ມທ຺ທິ. ພຫລມຕ຺ຕິກາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ທານວເສນ ອຸທ຺ຘມາຍິກາ ພຫລມຕ຺ຕິກາ. ອທ຺ທາວເລປນາຕິ ອສຸກ຺ຂມຕ຺ຕິກທານາ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານໍ.

ນວມໍ.

໑໕໐. ທສເມ ກາສາຍວຕ຺ໂຖ ອຠິນິກ຺ຂມິຕ຺ວາຕິ ອິມສ຺ສ ປາທສ຺ສ ເຄຫາ ອຠິນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ກາສາຍວຕ຺ໂຖ ຫຸຕ຺ວາຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສກ຺ກາ ຊານິຕຸນ຺ຕິ ນ ວິຕ຺ຖາຣິຕນ຺ຕິ.

ທສມໍ.

ຕຕິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.