ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທໂສ

ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑. ປຐມວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໑໒໑. ອິໂຕ ປຣໍ ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາຍ ໂອກາໂສ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສພ຺ເພສຸ ຠູເຕສຸ ນິຘາຍ ທຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ອິໂຕ ປຣໍ ອຕິເຣກປທມຕ຺ຕເມວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພສູຕິ ອນວເສເສສຸ. ຠູເຕສູຕິ ສຕ຺ເຕສຸ. ເອຕ຺ຖ ຠູເຕສູຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ຠູຕສທ຺ໂທ ‘‘ຠູຕສ຺ມິໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທີສຸ (ປາຈິ. ໖໙) ວິຊ຺ຊມາເນ, ‘‘ຠູຕມິທໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈເກ, ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ມຫາຠູຕາ ເຫຕູ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໘໖) ຈຕຸພ຺ພິເຘ ປຖວີຘາຕ຺ວາທິຣູເປ, ‘‘ໂຍ ຈ ກາລຆໂສ ຠູໂຕ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ (ຊາ. ໑.໒.໑໙໐) ຂີຓາສເວ, ‘‘ສພ຺ເພວ ນິກ຺ຂິປິສ຺ສນ຺ຕິ, ຠູຕາ ໂລເກ ສມຸສ຺ສຍ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໒໒໐) ສພ຺ພສຕ຺ເຕ, ‘‘ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາຍາ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ (ປາຈິ. ໙໐) ຣຸກ຺ຂາທິເກ, ‘‘ຠູຕໍ ຠູຕໂຕ ປຊານາຕີ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓) ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ ເຫຏ຺ຐາ ສຕ຺ຕນິກາຍໍ ອຸປາທາຍ ວຕ຺ຕຕິ. ອິຘ ປນ ອວິເສສໂຕ ປຖວີປພ຺ພຕາທີສຸ ຊາຕາ ສຕ຺ຕາ ຠູຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕສຸ ຠູເຕສຸ. ນິຘາຍາຕິ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ.

ທຓ຺ຑນ຺ຕິ ກາຍວຈີມໂນທຓ຺ຑໍ, ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕຎ຺ຫິ ທຓ຺ຑຍຕີຕິ ທຓ຺ໂຑ, ພາເຘຕິ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາເປຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕຎ຺ຈ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕຎ຺ຈ. ປຫຣຓທຓ຺ໂຑ ເອວ ວາ ທຓ຺ໂຑ, ຕໍ ນິຘາຍາຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອວິເຫຐຍນ຺ຕິ ອວິເຫຐຍນ຺ໂຕ. ອຎ຺ຎຕຣມ຺ປີຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເອກມ຺ປິ. ເຕສມ຺ປີຕິ ເຕສໍ ສພ຺ພຠູຕານໍ. ນ ປຸຕ຺ຕມິຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ຣໂຊ ເຂຕ຺ຕໂຊ ທິນ຺ນໂກ ອນ຺ເຕວາສິໂກຕິ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ປຸຕ຺ເຕສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຸຕ຺ຕໍ ນ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ກຸໂຕ ສຫາຍນ຺ຕິ ສຫາຍໍ ປນ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ກຸໂຕ ເອວ ເອຕໍ.

ເອໂກຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາສງ຺ຂາເຕນ ເອໂກ, ອທຸຕິຍຏ຺ເຐນ ເອໂກ, ຕຓ຺ຫາປຫານຏ຺ເຐນ ເອໂກ, ເອກນ຺ຕວິຄຕກິເລໂສຕິ ເອໂກ, ເອໂກ ປຈ຺ເຈກສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ເອໂກ. ສມຓສຫສ຺ສສ຺ສປິ ຫິ ມຊ຺ເຌ ວຕ຺ຕມາໂນ ຄິຫິສຎ຺ໂຎຊນສ຺ສ ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ເອໂກ, ເອວໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາສງ຺ຂາເຕນ ເອໂກ. ເອໂກ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອໂກ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອໂກ ນິສີທຕິ, ເອໂກ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ, ເອໂກ ອິຣິຍຕິ ວຕ຺ຕຕີຕິ ເອໂກ. ເອວໍ ອທຸຕິຍຏ຺ເຐນ ເອໂກ.

‘‘ຕຓ຺ຫາທຸຕິໂຍ ປຸຣິໂສ, ທີຆມທ຺ຘານ ສໍສຣໍ;

ອິຕ຺ຖຠາວຎ຺ຎຖາຠາວໍ, ສໍສາຣໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ເອວມາທີນວໍ ຎຕ຺ວາ, ຕຓ຺ຫໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ສມ຺ຠວໍ;

ວີຕຕຓ຺ໂຫ ອນາທາໂນ, ສໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ປຣິພ຺ພເຊ’’ຕິ. (ອິຕິວຸ. ໑໕, ໑໐໕; ມຫານິ. ໑໙໑; ຈູຬນິ. ປາຣາຍນານຸຄີຕິຄາຖານິທ຺ເທສ ໑໐໗) –

ເອວໍ ຕຓ຺ຫາປຫານຏ຺ເຐນ ເອໂກ. ສພ຺ພກິເລສາສ຺ສ ປຫີນາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາຕິ ເອວໍ ເອກນ຺ຕວິຄຕກິເລໂສຕິ ເອໂກ. ອນາຈຣິຍໂກ ຫຸຕ຺ວາ ສຍມ຺ຠູ ສາມຎ຺ເຎວ ປຈ຺ເຈກສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ເອວໍ ເອໂກ ປຈ຺ເຈກສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ເອໂກ.

ຈເຣຕິ ຍາ ອິມາ ອຏ຺ຐ ຈຣິຍາໂຍ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຍາ ປຓິຘິສມ຺ປນ຺ນານໍ ຈຕູສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ອິຣິຍາປຖຈຣິຍາ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣານໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕເນສຸ ອາຍຕນຈຣິຍາ, ອປ຺ປມາທວິຫາຣີນໍ ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສຕິຈຣິຍາ, ອຘິຈິຕ຺ຕມນຸຍຸຕ຺ຕານໍ ຈຕູສຸ ຌາເນສຸ ສມາຘິຈຣິຍາ, ພຸທ຺ຘິສມ຺ປນ຺ນານໍ ຈຕູສຸ ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ ຎາຓຈຣິຍາ, ສມ຺ມາ ປຏິປນ຺ນານໍ ຈຕູສຸ ອຣິຍມຄ຺ເຄສຸ ມຄ຺ຄຈຣິຍາ, ອຘິຄຕຜລານໍ ຈຕູສຸ ສາມຎ຺ຎຜເລສຸ ປຏິປຕ຺ຕິຈຣິຍາ, ຕິຓ຺ຓໍ ພຸທ຺ຘານໍ ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ໂລກຕ຺ຖຈຣິຍາ, ຕຕ຺ຖ ປເທສໂຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສາວການນ຺ຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ຈຣິຍາຕິ ອຏ຺ຐ ຈຣິຍາໂຍ ຍາ ອິຣິຍາປຖຈຣິຍາ’’ຕິ (ຈູຬນິ. ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສ ໑໒໑; ປຏິ. ມ. ໑.໑໙໗; ໓.໒໘) ວິຕ຺ຖາໂຣ. ຕາຫິ ຈຣິຍາຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຍາ ອິມາ ‘‘ອຘິມຸຈ຺ຈນ຺ໂຕ ສທ຺ຘາຍ ຈຣຕິ, ປຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວີຣິເຍນ ຈຣຕິ, ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ສຕິຍາ ຈຣຕິ, ອວິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ສມາຘິນາ ຈຣຕິ, ປຊານນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍ ຈຣຕິ, ວິຊານນ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎາເຓນ ຈຣຕິ, ເອວໍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອາຍາເປນ຺ຕີຕິ ອາຍຕນຈຣິຍາຍ ຈຣຕິ, ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ວິເສສມຘິຄຈ຺ຉຕີຕິ ວິເສສຈຣິຍາຍ ຈຣຕີ’’ຕິ (ຈູຬນິ. ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສ ໑໒໑; ປຏິ. ມ. ໑.໑໙໗; ໓.໒໙) ເອວໍ ອປຣາປິ ອຏ຺ຐ ຈຣິຍາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕາຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂຄ຺ຄວິສາຓກປ຺ໂປຕິ ຂຄ຺ຄວິສາໂຓ ນາມ ຂຄ຺ຄມິຄສິງ຺ຄໍ.

ກປ຺ປ -ສທ຺ໂທ ປນາຍໍ ອຠິສທ຺ທຫນໂວຫາຣກາລປຎ຺ຎຕ຺ຕິຈ຺ເຉທວິກປ຺ປເລສສມນ຺ຕຠາວສທິສາທິອເນກຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ ‘‘ໂອກປ຺ປນີຍເມຕໍ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ. ຍຖາ ຕໍ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສາ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໘໗) ອຠິສທ຺ທຫນຕ຺ໂຖ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ສມຓກປ຺ເປຫິ ຜລໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທີສຸ (ຈູຬວ. ໒໕໐) ໂວຫາໂຣ. ‘‘ເຍນ ສຸທໍ ນິຈ຺ຈກປ຺ປໍ ວິຫຣາມີ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໘໗) ກາໂລ. ‘‘ອິຈ຺ຈາຍສ຺ມາ ກປ຺ໂປ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໑໐໙໘; ຈູຬນິ. ກປ຺ປມາຓວປຸຈ຺ຉາ ໑໑໗, ກປ຺ປມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໖໑) ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ‘‘ອລງ຺ກໂຕ ກປ຺ປິຕເກສມສ຺ສູ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ (ຊາ. ໒.໒໒.໑໓໖໘) ເຉທນໍ. ‘‘ກປ຺ປຕິ ທ຺ວງ຺ຄຸລກປ຺ໂປ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ (ຈູຬວ. ໔໔໖) ວິກປ຺ໂປ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ກປ຺ໂປ ນິປຊ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທີສຸ (ອ. ນິ. ໘.໘໐) ເລໂສ. ‘‘ເກວລກປ຺ປໍ ເວຬຸວນໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໙໔) ສມນ຺ຕຠາໂວ. ‘‘ສຕ຺ຖຸກປ຺ເປນ ວຕ ກິຣ, ໂຠ, ສາວເກນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ຕຍມານາ ນ ຊານິມ຺ຫາ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໖໐) ສທິໂສ, ປຏິຠາໂຄຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘ ປນສ຺ສ ສທິໂສ ປຏິຠາໂຄຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຂຄ຺ຄວິສາຓສທິໂສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຍໍ ຕາເວຕ຺ຖ ປທໂຕ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ.

ອຘິປ຺ປາຍານຸສນ຺ຘິໂຕ ປນ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ – ຍ຺ວາຍໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ທຓ຺ໂຑ ຠູເຕສຸ ປວຕ຺ຕິຍມາໂນ ອຫິໂຕ ໂຫຕິ, ຕໍ ເຕສຸ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຍມາເນສຸ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຠູຕາຍ ເມຕ຺ຕາຍ ຫິຕູປສໍຫາເຣນ ຈ ສພ຺ເພສຸ ຠູເຕສຸ ນິຘາຍ ທຓ຺ຑໍ, ນິຫິຕທຓ຺ຑຕ຺ຕາ ເອວ ຈ ຍຖາ ອນິຫິຕທຓ຺ຑາ ສຕ຺ຕາ ຠູຕານິ ທຓ຺ເຑນ ວາ ສຕ຺ເຖນ ວາ ປາຓິນາ ວາ ເລຑ຺ຑຸນາ ວາ ວິເຫເຐນ຺ຕິ, ຕຖາ ອວິເຫຐຍໍ, ອຎ຺ຎຕຣມ຺ປິ ເຕສໍ ອິມໍ ເມຕ຺ຕາກມ຺ມຏ຺ຐານມາຄມ຺ມ ຍເທວ ຕຕ຺ຖ ເວທນາຄຕໍ ສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓຄຕໍ ຕຎ຺ຈ ຕທນຸສາເຣເນວ ຕທຎ຺ຎຎ຺ຈ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ວິປສ຺ສິຕ຺ວາ ອິມໍ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ອຘິຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ອຍໍ ຕາວ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອຍໍ ປນ ອນຸສນ຺ຘິ – ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເຕ ອມຈ຺ຈາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອິທານິ, ຠນ຺ເຕ, ກຸຫິໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ? ຕໂຕ ເຕນ ‘‘ປຸພ຺ພປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ຘາ ກຕ຺ຖ ວສນ຺ຕີ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຄນ຺ຘມາທນປພ຺ພເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຸນາຫໍສຸ – ‘‘ອມ຺ເຫ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ປຊຫຖ, ນ ອິຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ອຖ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ອາຫ – ‘‘ນ ປຸຕ຺ຕມິຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ ສພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ອຫໍ ອິທານິ ອຕ຺ຣຊາທີສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຸຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ, ກຸໂຕ ປນ ຕຸມ຺ຫາທິສໍ ສຫາຍໍ. ຕສ຺ມາ ຕຸມ຺ເຫສຸປິ ໂຍ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ມາທິໂສ ວາ ໂຫຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ໂສ ເອໂກ ຈເຣ ຂຄ຺ຄວິສາຓກປ຺ໂປ. ອຖ ວາ ເຕຫິ ‘‘ອມ຺ເຫ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ປຊຫຖ, ນ ອິຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ໂສ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ‘‘ນ ປຸຕ຺ຕມິຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ກຸໂຕ ສຫາຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນຏ຺ເຐນ ເອກຈຣິຍາຍ ຄຸຓໍ ທິສ຺ວາ ປມຸທິໂຕ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓໕).

ຕຕ຺ຖ ຕສາຕິ ວິປາສກິຣິຍາ. ຖາວຣາຕິ ຂີຓາສວາ. ຠຍເຠຣວາຕິ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທກາ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາສາ. ນິຘາຍາຕິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ. ນິທຫິຕ຺ວາຕິ ຐເປຕ຺ວາ. ໂອໂຣປຍິຕ຺ວາຕິ ອໂຘກຣິຕ຺ວາ. ສໂມໂຣປຍິຕ຺ວາຕິ ອໂຘຄຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ. ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ຕໂຕ ອປເນຕ຺ວາ. ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠິຕ຺ວາຕິ ສນ຺ນິສີທາເປຕ຺ວາ.

ອາລປນນ຺ຕິ ອາທິໂຕ ລປນໍ. ສລ຺ລປນນ຺ຕິ ສມ຺ມາ ລປນໍ. ອຸລ຺ລປນນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ລປນໍ. ສມຸລ຺ລປນນ຺ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ລປນໍ.

ອິຣິຍາປຖຈຣິຍາຕິ ອິຣິຍາປຖານໍ ຈຣິຍາ, ປວຕ຺ຕນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອາຍຕນຈຣິຍາ ປນ ອາຍຕເນສຸ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎານໍ ຈຣິຍາ. ປຕ຺ຕີຕິ ຜລານິ. ຕານິ ຫິ ປາປຸຓີຍນ຺ຕີຕິ ‘‘ປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ສຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກາ ອຕ຺ຖາ ໂລກຕ຺ຖາຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ.

ອິທານິ ຕາສໍ ຈຣິຍານໍ ຠູມິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈຕູສຸ ອິຣິຍາປເຖສູ’’ຕິອາທິມາຫ. ສຕິປຏ຺ຐາເນສູຕິ ອາຣມ຺ມຓສຕິປຏ຺ຐາເນສຸປິ ວຸຈ຺ຈມາເນສຸ ສຕິໂຕ ອນຎ຺ຎານິ, ໂວຫາຣວເສນ ປນ ອຎ຺ຎານິ ວິຍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຣິຍສຈ຺ເຈສູຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ໂລກິຍສຈ຺ຈຎາເຓນ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ສຈ຺ຈປຣິຄ຺ຄຫວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຣິຍມຄ຺ເຄສຸ ສາມຎ຺ຎຜເລສູຕິ ຈ ໂວຫາຣວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ. ປເທສໂຕຕິ ໂລກຕ຺ຖຈຣິຍາຍ ເອກເທເສ. ນິປ຺ປເທສໂຕ ຫິ ໂລກຕ຺ຖຈຣິຍໍ ພຸທ຺ຘາ ເອວ ກໂຣນ຺ຕິ. ປຸນ ຕາ ເອວ ຈຣິຍາໂຍ ກາຣກປຸຄ຺ຄລວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຓິຘິສມ຺ປນ຺ນານ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຓິຘິສມ຺ປນ຺ນາ ນາມ ອິຣິຍາປຖານໍ ສນ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຣິຍາປຖາວ ຐິຕິຍາ ສມ຺ປນ຺ນາ ອກມ຺ປິຕອິຣິຍາປຖາ ຠິກ຺ຂຸຠາວານຸຣູເປນ ສນ຺ເຕນ ອິຣິຍາປເຖນ ສມ຺ປນ຺ນາ.

ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣານນ຺ຕິ ຈກ຺ຂາທີສຸ ຉສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວິສເຍ ປວຕ຺ຕໍ ເອເກກທ຺ວາຣວເສນ ຄຸຕ຺ຕໍ ທ຺ວາຣໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣາ, ເຕສໍ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣານໍ. ທ຺ວາຣນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິທ຺ວາຣວເສນ ຈກ຺ຂາທໂຍ ເອວ. ອປ຺ປມາທວິຫາຣີນນ຺ຕິ ສີລາທີສຸ ອປ຺ປມາທວິຫາຣວຕໍ. ອຘິຈິຕ຺ຕມນຸຍຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ປາທກຠາເວນ ອຘິຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ ສມາຘິໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕານໍ. ພຸທ຺ຘິສມ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ນາມຣູປວວຕ຺ຖານໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ໂຄຕ຺ຣຠຸ, ຕາວ ປວຕ຺ເຕນ ຎາເຓນ ສມ຺ປນ຺ນານໍ. ສມ຺ມາ ປຏິປນ຺ນານນ຺ຕິ ຈຕຸມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ. ອຘິຄຕຜລານນ຺ຕິ ຈຕຸຜລກ຺ຂເຓ. ຕຖາຄຕານນ຺ຕິ ຕຖາ ອາຄຕານໍ. ອຣຫນ຺ຕານນ຺ຕິ ທູຣກິເລສານໍ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານນ຺ຕິ ສມ຺ມາ ສາມຎ຺ຈ ສພ຺ພຘມ຺ມພຸທ຺ຘານໍ. ອິເມສໍ ປທານໍ ອຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ປກາສິໂຕ ເອວ.

ປເທສໂຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານນ຺ຕິ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ເອກເທສໂຕ. ສາວການນ຺ຕິ ສາວການມ຺ປິ ເອກເທສໂຕ. ອຘິມຸຈ຺ຈນ຺ໂຕຕິ ອຘິໂມກ຺ຂໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ສທ຺ຘາຍ ຈຣຕີຕິ ສທ຺ຘາວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ. ປຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕຕິ ຈຕຸສມ຺ມປ຺ປຘານວີຣິເຍນ ປທຫນ຺ໂຕ. ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ໂຕຕິ ສຕິຍາ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ. ອວິກ຺ເຂປໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ສມາຘິວເສນ ວິກ຺ເຂປໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ. ປຊານນ຺ໂຕຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຊານນປຎ຺ຎາຍ ປກາເຣນ ຊານນ຺ໂຕ. ວິຊານນ຺ໂຕຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຊວນປຸພ຺ພງ຺ຄເມນ ອາວຊ຺ຊນວິຎ຺ຎາເຓນ ອາຣມ຺ມຓໍ ວິຊານນ຺ໂຕ. ວິຎ຺ຎາຓຈຣິຍາຍາຕິ ອາວຊ຺ຊນວິຎ຺ຎາຓຈຣິຍາວເສນ. ເອວໍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສາຕິ ສຫາວຊ຺ຊນາຍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຈຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ. ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອາຍາເປນ຺ຕີຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາວເສນ ປວຕ຺ຕາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຠຸສໍ ຍາເປນ຺ຕິ, ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຍຕນຈຣິຍາຍາຕິ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຠຸສໍ ຍຕນຈຣິຍາຍ, ປວຕ຺ຕນຈຣິຍາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິເສສມຘິຄຈ຺ຉຕີຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນຕທງ຺ຄສມຸຈ຺ເຉທປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວເສນ ວິເສສໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ.

ທສ຺ສນຈຣິຍາ ຈ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາຕິອາທີສຸ ສມ຺ມາ ປສ຺ສຕິ, ສມ຺ມາ ວາ ຕາຍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ປສຏ຺ຐາ ສຸນ຺ທຣາ ວາ ທິຏ຺ຐີຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ຕສ຺ສາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ນິພ຺ພານປຈ຺ຈກ຺ຂກຣເຓນ ທສ຺ສນຈຣິຍາ. ສມ຺ມາ ສງ຺ກປ຺ເປຕິ, ສມ຺ມາ ວາ ເຕນ ສງ຺ກປ຺ເປນ຺ຕິ, ປສຏ຺ໂຐ ສຸນ຺ທໂຣ ວາ ສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ. ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິນິໂຣປນຈຣິຍາ. ສມ຺ມາ ວທຕິ, ສມ຺ມາ ວາ ຕາຍ ວທນ຺ຕິ, ປສຏ຺ຐາ ສຸນ຺ທຣາ ວາ ວາຈາຕິ ສມ຺ມາວາຈາ, ມິຈ຺ຉາວາຈາວິຣຕິຍາ ເອຕໍ ນາມໍ. ຕສ຺ສາ ຈຕຸພ຺ພິຘວຈີສໍວຣປຣິຄ຺ຄຫຈຣິຍາ. ສມ຺ມາ ກໂຣຕິ, ສມ຺ມາ ວາ ເຕນ ກໂຣນ຺ຕິ, ປສຏ຺ຐໍ ສຸນ຺ທຣໍ ວາ ກມ຺ມນ຺ຕິ ສມ຺ມາກມ຺ມໍ, ສມ຺ມາກມ຺ມເມວ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ, ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕວິຣຕິຍາ ເອຕໍ ນາມໍ. ຕສ຺ສ ຕິວິຘກາຍສໍວຣສມຸຏ຺ຐານຈຣິຍາ. ສມ຺ມາ ອາຊີວຕິ, ສມ຺ມາ ວາ ເຕນ ອາຊີວນ຺ຕິ, ປສຏ຺ໂຐ ສຸນ຺ທໂຣ ວາ ອາຊີໂວຕິ ສມ຺ມາອາຊີໂວ, ມິຈ຺ຉາອາຊີວວິຣຕິຍາ ເອຕໍ ນາມໍ. ຕສ຺ສ ໂວທານຈຣິຍາ ປຣິສຸທ຺ຘຈຣິຍາ. ສມ຺ມາ ວາຍມຕິ, ສມ຺ມາ ວາ ເຕນ ວາຍມນ຺ຕິ, ປສຏ຺ໂຐ ສຸນ຺ທໂຣ ວາ ວາຍາໂມຕິ ສມ຺ມາວາຍາໂມ, ຕສ຺ສ ປຄ຺ຄຫຈຣິຍາ. ສມ຺ມາ ສຣຕິ, ສມ຺ມາ ວາ ຕາຍ ສຣນ຺ຕິ, ປສຏ຺ຐາ ສຸນ຺ທຣາ ວາ ສຕີຕິ ສມ຺ມາສຕິ, ຕສ຺ສາ ອຸປຏ຺ຐານຈຣິຍາ. ສມ຺ມາ ສມາຘິຍຕິ, ສມ຺ມາ ວາ ເຕນ ສມາຘິຍນ຺ຕິ, ປສຏ຺ໂຐ ສຸນ຺ທໂຣ ວາ ສມາຘີຕິ ສມ຺ມາສມາຘິ, ຕສ຺ສ ອວິກ຺ເຂປຈຣິຍາ.

ຕກ຺ກປ຺ໂປຕິ ເຕນ ກປ຺ໂປ, ເອວຣູໂປຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສທິໂສຕິ ເຕນ ສທິໂສ, ‘‘ຕສ຺ສທິໂກ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ. ຕປ຺ປຏິຠາໂຄຕິ ເຕນ ປຏິຠາໂຄ ຕປ຺ປຏິຠາໂຄ, ເອທິໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາທຸຣສໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ໂລຓໍ ອຕິໂລຓໍ. ໂລຓກປ຺ໂປຕິ ໂລຓສທິໂສຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຕິຕິຕ຺ຕກນ຺ຕິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕຕິຕ຺ຕກໍ, ປຸຈິມນ຺ທາທິກປ຺ໂປ ຕິຕ຺ຕກສທິໂສຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຕິມຘຸຣນ຺ຕິ ຂີຣປາຍາສາທິກໍ. ຫິມກປ຺ໂປຕິ ຫິໂມທກສທິໂສ. ສຕ຺ຖຸກປ຺ໂປຕິ ສຕ຺ຖຸນາ ພຸທ຺ເຘນ ສທິໂສ. ເອວເມວາຕິ ໂອປມ຺ມສມ຺ປຏິປາທນໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ເອຕສ຺ສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ສງ຺ເຂເປນ ວິປສ຺ສນາອາຈິກ຺ຂນວິຘິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມ. ຕຕ຺ຖ ນາມຣູປປຣິຄ຺ຄຫໍ ກາຕຸກາໂມ ປຈ຺ເຈກໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຣູປາຣູປອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕີສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ວິຕກ຺ກາທີນິ ຌານງ຺ຄານິ ຈ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ຈ ຜສ຺ສາທໂຍ ຘມ຺ເມ ລກ຺ຂຓຣສປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານວເສນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂໍ ນມນໂຕ ນມນຏ຺ເຐນ ນາມ’’ນ຺ຕິ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ຕໂຕ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ‘‘ຫທຍວຕ຺ຖຸໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ປສ຺ສຕິ. ປຸນ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕານິ ຈ ອຸປາທາຣູປານິ ຈ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ສພ຺ພໍ ຣຸປ຺ປນໂຕ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປຸນ ຕທຸຠຍໍ ‘‘ນມນລກ຺ຂຓໍ ນາມໍ, ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓໍ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ນາມຣູປໍ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ສມຖຍານິກວເສເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປສ຺ສນາຍານິໂກ ປນ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານມຸເຂນ ຠູຕຸປາທາຍຣູປານິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ຣຸປ຺ປນໂຕ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ປສ຺ສຕິ. ຕໂຕ ເອວໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຣູປສ຺ສ ຈກ຺ຂາທີນິ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕມານາ ອຣູປຘມ຺ມາ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕໂຕ ສພ຺ເພປິ ເຕ ອຣູປຘມ຺ເມ ນມນລກ຺ຂເຓນ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ‘‘ອິທໍ ນາມໍ, ອິທໍ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ທ຺ເວຘາ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ເອວໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ‘‘ນາມຣູປໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອຎ຺ໂຎ ສຕ຺ໂຕ ວາ ປຸຄ຺ຄໂລ ວາ ເທໂວ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປສ຺ສຕິ.

ຍຖາ ຫິ ອງ຺ຄສມ຺ຠາຣາ, ໂຫຕິ ສທ຺ໂທ ຣໂຖ ອິຕິ;

ເອວໍ ຂນ຺ເຘສຸ ສນ຺ເຕສຸ, ໂຫຕິ ‘‘ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ສມ຺ມຸຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໑; ມິ. ປ. ໒.໑.໑; ກຖາ. ໒໓໓);

ເອວເມວ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ສນ຺ເຕສຸ ‘‘ສຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ ໂວຫາຣມຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ນາມຣູປານໍ ຍາຖາວທສ຺ສນສງ຺ຂາເຕນ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິຠູເຕນ ຎາເຓນ ນາມຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍມ຺ປິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ນາມຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ອິມສ຺ສ ເຫຕູ’’ຕິ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ອເຫຕຸວາທວິສມເຫຕຸວາເທສຸ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ໂຣຄໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິທານໍ ສມຸຏ຺ຐານມ຺ປິ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ເວຊ຺ໂຊ ວິຍ ຕສ຺ສ ເຫຕຸຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ອວິຊ຺ຊາ ຕຓ຺ຫາ ອຸປາທານໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ເມ ນາມຣູປສ຺ສ ອຸປ຺ປາທປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ‘‘ເຫຕູ’’ຕິ. ອາຫາຣໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ‘‘ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ຈ ປສ຺ສຕິ. ອິມສ຺ສ ຫິ ກາຍສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາທໂຍ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ມາຕາ ວິຍ ທາຣກສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ກມ຺ມໍ ປິຕາ ວິຍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຊນກໍ, ອາຫາໂຣ ຘາຕິ ວິຍ ທາຣກສ຺ສ ສນ຺ຘາຣໂກຕິ. ເອວໍ ຣູປກາຍສ຺ສ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໔.໖໐; ກຖາ. ໔໖໕) ນເຍນ ນາມກາຍສ຺ສປິ ປຈ຺ຈຍໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອວໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ອຕີຕານາຄຕາປິ ຘມ຺ມາ ເອວເມວ ວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກໂຣຕິ.

ຕສ຺ສ ຍາ ສາ ປຸພ຺ພນ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ‘‘ອໂຫສິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອຕີຕມທ຺ຘານໍ, ນ ນຸ ໂຂ ອໂຫສິໍ, ກິໍ ນຸ ໂຂ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ, ກິໍ ຫຸຕ຺ວາ ກິໍ ອໂຫສິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອຕີຕມທ຺ຘານ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຈວິຘາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕາ.

ຍາປິ ອປຣນ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ‘‘ຠວິສ຺ສາມິ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ, ນ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສາມິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສາມິ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສາມິ, ກິໍ ຫຸຕ຺ວາ ກິໍ ຠວິສ຺ສາມິ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອນາຄຕມທ຺ຘານ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໘; ສໍ. ນິ. ໒.໒໐) ປຎ຺ຈວິຘາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕາ.

ຍາປິ ເອຕຣຫິ ວາ ປນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອທ຺ຘານໍ ອາຣພ຺ຠ ກຖໍກຖີ ໂຫຕິ ‘‘ອຫໍ ນຸ ໂຂສ຺ມິ, ໂນ ນຸ ໂຂສ຺ມິ, ກິໍ ນຸ ໂຂສ຺ມິ, ກຖໍ ນຸ ໂຂສ຺ມິ, ອຍໍ ນຸ ໂຂ ສຕ຺ໂຕ ກຸໂຕ ອາຄໂຕ, ໂສ ກຸຫິໍ ຄາມີ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໘; ສໍ. ນິ. ໒.໒໐) ຉພ຺ພິຘາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ສພ຺ພາປິ ປຫິຍ຺ຍຕິ. ເອວໍ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫເຓນ ຕີສຸ ອທ຺ຘາສຸ ກງ຺ຂໍ ວິຕຣິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ຎາຓໍ ‘‘ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘີ’’ຕິປິ ‘‘ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓ’’ນ຺ຕິປິ ‘‘ຍຖາຠູຕຎາຓ’’ນ຺ຕິປິ ‘‘ສມ຺ມາທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ເອຕ຺ຖ ປນ ຕິສ຺ໂສ ຫິ ໂລກິຍປຣິຎ຺ຎາ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓໍ ຣູປໍ, ເວທຍິຕລກ຺ຂຓາ ເວທນາ’’ຕິ ເອວໍ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕລກ຺ຂຓສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນ ປວຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ ນາມ. ‘‘ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໍ, ເວທນາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ ປນ ນເຍນ ເຕສໍເຍວ ຘມ຺ມານໍ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓິກວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ ນາມ. ເຕສຸ ເອວ ປນ ຘມ຺ເມສຸ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທິປຊຫນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓິກວິປສ຺ສນາວ ປຎ຺ຎາ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ ນາມ.

ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຣປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫາ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຍ ຠູມິ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອນ຺ຕເຣ ຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕລກ຺ຂຓປຏິເວຘສ຺ເສວ ອາຘິປຈ຺ຈໍ ໂຫຕິ. ກລາປສມ຺ມສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍ ຠູມິ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອນ຺ຕເຣ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓປຏິເວຘສ຺ເສວ ອາຘິປຈ຺ຈໍ ໂຫຕິ. ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປຣິ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຍ ຠູມິ. ຕໂຕ ຈ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ປຊຫຕິ, ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ສຸຂສຎ຺ຎໍ, ອນຕ຺ຕໂຕ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ, ນິພ຺ພິນ຺ທນ຺ໂຕ ນນ຺ທິໍ, ວິຣຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຣາຄໍ, ນິໂຣເຘນ຺ໂຕ ສມຸທຍໍ, ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອາທານໍ ປຊຫຕີຕິ ເອວໍ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທິປຫານສາຘິການໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອນຸປສ຺ສນານໍ ອາຘິປຈ຺ຈໍ. ອິຕິ ອິມາສຸ ຕີສຸ ປຣິຎ຺ຎາສຸ ສງ຺ຂາຣປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ເຈວ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫສ຺ສ ຈ ສາຘິຕຕ຺ຕາ ອິມິນາ ໂຍຄິນາ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາວ ອຘິຄຕາ.

ປຸນ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ…ເປ… ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ, ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວໂຕ ອນິຈ຺ຈໍ, ອຸທຍພ຺ພຍປຏິປີຬິຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂໍ, ອວສວຕ຺ຕິຕ຺ຕາ ອນຕ຺ຕາ. ຍາ ກາຈິ ເວທນາ… ສຎ຺ຎາ… ເຍ ເກຈິ ສງ຺ຂາຣາ … ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ໂອຬາຣິກໍ ວາ ສຸຂຸມໍ ວາ ຫີນໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ, ສພ຺ພໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວໂຕ ອນິຈ຺ຈໍ, ອຸທຍພ຺ພຍປຏິປີຬິຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂໍ, ອວສວຕ຺ຕິຕ຺ຕາ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອວມາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໓.໔໘; ປຏິ. ມ. ໑.໔໘) ນເຍນ ກລາປສມ຺ມສນໍ ກໂຣຕິ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ’’ຕິ.

ເອວໍ ສງ຺ຂາເຣ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂານຕ຺ຕວເສນ ກລາປສມ຺ມສນໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຸທຍພ຺ພຍເມວ ປສ຺ສຕິ. ກຖໍ? ‘‘ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາ ຣູປສມຸທໂຍ, ຕຓ຺ຫາກມ຺ມອາຫາຣສມຸທຍາ ຣູປສມຸທໂຍ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໕໐). ເອວໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕຕາທສ຺ສເນນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ, ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ. ‘‘ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາ ຣູປນິໂຣໂຘ, ຕຓ຺ຫາກມ຺ມອາຫາຣນິໂຣຘາ ຣູປນິໂຣໂຘ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໕໐) ປຈ຺ຈຍນິໂຣຘທສ຺ສເນນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສຕິ, ວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສຕິ.

ຕຖາ ‘‘ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາ ເວທນາສມຸທໂຍ, ຕຓ຺ຫາກມ຺ມຜສ຺ສສມຸທຍາ ເວທນາສມຸທໂຍ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໕໐) ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕຕາທສ຺ສເນນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ, ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ. ‘‘ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາ ເວທນານິໂຣໂຘ, ຕຓ຺ຫາກມ຺ມຜສ຺ສນິໂຣຘາ ເວທນານິໂຣໂຘ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໕໐) ປຈ຺ຈຍນິໂຣຘທສ຺ສເນນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສຕິ, ວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘາທີສຸປິ.

ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ຜສ຺ສຏ຺ຐາເນ ‘‘ນາມຣູປສມຸທຍາ, ນາມຣູປນິໂຣຘາ’’ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ເອເກກສ຺ມິໍ ຂນ຺ເຘ ປຈ຺ຈຍສມຸທຍວເສນ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓວເສນ ຈ ປຈ຺ຈຍນິໂຣຘວເສນ ຈ ວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓວເສນ ຈ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສເນນ ຈ ທສ ທສ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາສ ລກ຺ຂຓານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ເຕສໍ ວເສນ ‘‘ເອວມ຺ປິ ຣູປສ຺ສ ອຸທໂຍ, ເອວມ຺ປິ ຣູປສ຺ສ ວໂຍ’’ຕິ ປຈ຺ຈຍໂຕ ເຈວ ຂຓໂຕ ຈ ວິຕ຺ຖາເຣນ ມນສິກາຣໍ ກໂຣຕິ.

ຕສ຺ເສວໍ ກໂຣໂຕ ‘‘ອິຕິ ກິຣ ອິເມ ຘມ຺ມາ ອຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ໂຠນ຺ຕິ, ຫຸຕ຺ວາ ປຏິເວນ຺ຕີ’’ຕິ ຎາຓໍ ວິສທໍ ໂຫຕິ. ‘‘ເອວໍ ກິຣ ອິເມ ຘມ຺ມາ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ ນິຈ຺ຈນວາ ຫຸຕ຺ວາ ສງ຺ຂາຣາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ນິຈ຺ຈນວາ, ສູຣິຍຸຄ຺ຄມເນ ອຸສ຺ສາວພິນ຺ທຸ ວິຍ ອຸທກພຸພ຺ພຸໂຬ ວິຍ ອຸທເກ ທຓ຺ຑຣາຊິ ວິຍ ອາຣຄ຺ເຄ ສາສໂປ ວິຍ ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາໂທ ວິຍ ຈ ປຣິຕ຺ຕຏ຺ຐາຍິໂນ, ມາຍາມຣີຈິສຸປິນາລາຕຈກ຺ກຄນ຺ຘພ຺ພນຄຣເຜຓກທລິອາທໂຍ ວິຍ ອສາຣາ ນິສ຺ສາຣາ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ປນ ອເນນ ‘‘ວຍຘມ຺ມເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ວຍໍ ອຸເປຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ອາກາເຣນ ສມ຺ມສນປຎ຺ຎາຍ ລກ຺ຂຓານິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນໍ ນາມ ປຐມໍ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ອຘິຄຕໍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສາຘິຄມາ ‘‘ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສໂກ’’ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

ອຖສ຺ສ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສກສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂອຠາໂສ ຎາຓໍ ປີຕິ ປສ຺ສທ຺ຘິ ສຸຂໍ ອຘິໂມກ຺ໂຂ ປຄ຺ຄໂຫ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອຸເປກ຺ຂາ ນິກນ຺ຕີຕິ ທສ ວິປສ຺ສນຸປກ຺ກິເລສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ໂອຠາໂສ ນາມ ວິປສ຺ສນກ຺ຂເຓ ຎາຓສ຺ສ ພລວຕ຺ຕາ ໂລຫິຕໍ ສນ຺ນິສີທຕິ, ເຕນ ຈ ຈິຕ຺ໂຕຠາໂສ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ອກຸສໂລ ໂຍຄີ ‘‘ມຄ຺ໂຄ ເມ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຕເມວ ໂອຠາສໍ ອສ຺ສາເທຕິ. ຎາຓມ຺ປິ ວິປສ຺ສນາຎາຓເມວ. ຕໍ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ຕສ຺ສ ສຸທ຺ຘໍ ປສນ຺ນໍ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ອສ຺ສາເທຕິ. ປີຕິປິ ວິປສ຺ສນາປີຕິ ເອວ. ຕສ຺ສ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ປຎ຺ຈວິຘາ ປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ປສ຺ສທ຺ຘີຕິ ວິປສ຺ສນາປສ຺ສທ຺ຘິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ເນວ ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ທຣໂຖ, ນ ຄາຣວໍ, ນ ກກ຺ຂຬຕາ, ນ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາ, ນ ເຄລຎ຺ຎຕາ, ນ ວງ຺ກຕາ ໂຫຕິ. ສຸຂມ຺ປິ ວິປສ຺ສນາສຸຂເມວ. ຕສ຺ສ ກິຣ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສກລສຣີຣໍ ອຠິສນ຺ທຍມານໍ ອຕິປຓີຕໍ ສຸຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ອຘິໂມກ຺ໂຂ ນາມ ວິປສ຺ສນກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕາ ສທ຺ຘາ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຂເຓ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ອຕິວິຍ ປສາທຠູຕາ ພລວຕີ ສທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ປຄ຺ຄໂຫ ນາມ ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວີຣິຍໍ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຂເຓ ອສິຖິລໍ ອນຈ຺ຈາຣທ຺ຘໍ ສຸປຄ຺ຄຫິຕໍ ວີຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຂເຓ ສຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຸເປກ຺ຂາ ທຸວິຘາ ວິປສ຺ສນາວຊ຺ຊນວເສນ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຂເຓ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣຄຫເຓ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠູຕໍ ວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂາສງ຺ຂາຕໍ ຎາຓໍ ພລວນ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນຸເປກ຺ຂາ ຈ. ສາ ຈ ຕໍ ຕໍ ຐານໍ ອາວຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ສູຣາ ຕິຂິຓາ ຫຸຕ຺ວາ ວຫຕິ. ນິກນ຺ຕີຕິ ວິປສ຺ສນານິກນ຺ຕິ. ໂອຠາສາທີສຸ ຫິ ອາລຍໍ ກຸຣຸມານາ ສຸຂຸມາ ສນ຺ຕາກາຣາ ນິກນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອຕ຺ຖ ໂອຠາສາທໂຍ ກິເລສວຕ຺ຖຸຕາຍ ‘‘ອຸປກ຺ກິເລສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ນ ອກຸສລຕ຺ຕາ. ນິກນ຺ຕິ ປນ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ເຈວ ກິເລສວຕ຺ຖຸ ຈ.

ປຓ຺ຑິໂຕ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ໂອຠາສາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ວິກ຺ເຂປໍ ອຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ໂອຠາສາທໂຍ ຘມ຺ມາ ນ ມຄ຺ໂຄ, ອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ຕໍ ປນ ວີຖິປຏິປນ຺ນໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ມຄ຺ຄຎ຺ຈ ອມຄ຺ຄຎ຺ຈ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ‘‘ອຍໍ ມຄ຺ໂຄ, ອຍໍ ນ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຐິຕໍ ຎາຓໍ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓານໍ ວເສນ ສິຂາປຕ຺ຕວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ນວມຎ຺ຈ ສຈ຺ຈານຸໂລມິກໍ ຎາຓນ຺ຕິ ອຍໍ ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ ນາມ ໂຫຕິ. ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານຎາຓໍ ອາທີນວານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຎາຓໍ ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓນ຺ຕິ ອິມານິ ອຏ຺ຐ ຎາຓານິ ນາມ. ນວມໍ ສຈ຺ຈານຸໂລມິກໍ ຎາຓນ຺ຕິ ອນຸໂລມສ຺ເສຕໍ ນາມໍ.

ຕສ຺ມາ ຕໍ ສມ຺ປາເທຕຸກາເມນ ອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ຕໍ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓໍ ອາທິໍກຕ຺ວາ ເອເຕສຸ ຎາເຓສຸ ໂຍໂຄ ກຣຓີໂຍ. ອຸທຍພ຺ພຍໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ຍຖາຠູຕໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ອຸທຍພ຺ພຍປຏິປີຬນໍ ປສ຺ສໂຕ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓຎ຺ຈ, ‘‘ທຸກ຺ຂເມວ ຫິ ສມ຺ໂຠຕິ, ທຸກ຺ຂໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ເວຕິ ຈາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໑; ກຖາ. ໒໓໓) ປສ຺ສໂຕ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓຎ຺ຈ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ອນິຈ຺ຈໍ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ທຸກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ ອນຕ຺ຕາ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອຍໍ ວິຠາໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ. ກສ຺ມາ? ອຸປ຺ປາທວຍຎ຺ຎຖຕ຺ຕຠາວາ, ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວໂຕ ວາ. ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ນາມ ຊຣາ. ອຸປ຺ປາທວຍຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ, ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວສງ຺ຂາໂຕ ວາ ອາກາຣວິກາໂຣ. ‘‘ຍທນິຈ຺ຈໍ, ຕໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ຕເທວ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ທຸກ຺ຂໍ. ກສ຺ມາ? ອຠິຓ຺ຫໍ ປຏິປີຬນໂຕ. ອຠິຓ຺ຫໍ ປຏິປີຬນາກາໂຣ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ. ‘‘ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຕທນຕ຺ຕາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໕-໑໖) ວຈນໂຕ ຕເທວ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ອນຕ຺ຕາ. ກສ຺ມາ? ອວສວຕ຺ຕນໂຕ. ອວສວຕ຺ຕນາກາໂຣ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ. ອິມານິ ຕີຓິປິ ລກ຺ຂຓານິ ອຸທຍພ຺ພຍໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ອາຣມ຺ມຓານິ ໂຫນ຺ຕິ.

ປຸນປິ ໂສ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມ ‘‘ເອວໍ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ ວິປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ສງ຺ຂາຣາ ລຫຸໍ ລຫຸໍ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕໂຕ ອຸປ຺ປາທໍ ວາ ຐິຕິໍ ວາ ປວຕ຺ຕໍ ວາ ນິມິຕ຺ຕໍ ວາ ອາຣມ຺ມຓໍ ອກຕ຺ວາ ເຕສໍ ຂຍວຍນິໂຣເຘ ເອວ ສຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ, ອິທໍ ຠງ຺ຄຎາຓໍ ນາມ. ອິມສ຺ສ ອຸປ຺ປາທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຍໍ ໂຍຄີ ‘‘ຍຖາ ອິເມ ສງ຺ຂາຣາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ເອວໍ ອຕີເຕປິ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ຠິຊ຺ຊິ, ອນາຄເຕປິ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນິໂຣຘເມວ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ອາເສວນ຺ຕສ຺ສ ພຫຸລີກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພຠວໂຍນິ ຄຕິຏ຺ຐິຕິ ສຕ຺ຕາວາເສສຸ ປເຠທກາ ສງ຺ຂາຣາ ຊລິຕອງ຺ຄາຣກາສຸອາທໂຍ ວິຍ ມຫາຠຍໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເອຕໍ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານຎາຓໍ ນາມ.

ຕສ຺ສ ຕໍ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານຎາຓໍ ອາເສວນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ເພ ຠວາທໂຍ ອາທິຕ຺ຕອງ຺ຄາຣໍ ວິຍ ສມຸສ຺ສິຕຂຄ຺ໂຄ ວິຍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິໂກ ອປ຺ປຏິສຣຓາ ສາທີນວາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ອິທໍ ອາທີນວານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ນາມ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ສງ຺ຂາເຣ ອາທີນວໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ຠວາທີສຸປິ ສງ຺ຂາຣານໍ ອາທີນວຕ຺ຕາ ສງ຺ຂາເຣສຸ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນາ ອນຠິຣຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອິທໍ ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ນາມ.

ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ນິພ຺ພິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ມາ ສງ຺ຂາຣຄຕາ ມຸຎ຺ຈິຕຸກາມຕາ ນິສ຺ສຣິຕຸກາມຕາ ໂຫຕິ. ອິທໍ ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຎາຓໍ ນາມ. ປຸນ ຕສ຺ມາ ສງ຺ຂາຣຄຕາ ມຸຎ຺ຈິຕຸໍ ປນ ເຕ ເອວ ສງ຺ຂາເຣ ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາຎາເຓນ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຕີຣຓໍ ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ນາມ.

ໂສ ເອວໍ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ເຕສຸ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓສ຺ສ ສຸທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ວາ ‘‘ອຕ຺ຕນິຍ’’ນ຺ຕິ ວາ ອຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ສງ຺ຂາເຣສຸ ຠຍຎ຺ຈ ນນ຺ທິຎ຺ຈ ປຫາຍ ສງ຺ຂາເຣສຸ ອຸທາສີໂນ ໂຫຕິ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ, ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ມມ’’ນ຺ຕິ ວາ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕີສຸ ຠເວສຸ ອຸເປກ຺ຂໂກ, ອິທໍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓໍ ນາມ.

ຕໍ ປເນສ ເຈ ສນ຺ຕິປທໍ ນິພ຺ພານໍ ສນ຺ຕໂຕ ປສ຺ສຕິ, ສພ຺ພສງ຺ຂາຣປວຕ຺ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນິພ຺ພານນິນ຺ນໍ ປກ຺ຂນ຺ທໍ ໂຫຕິ. ໂນ ເຈ ນິພ຺ພານໍ ສນ຺ຕໂຕ ປສ຺ສຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ວາ ຕິວິຘານຸປສ຺ສນາວເສນ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓເມວ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ. ເອວໍ ຕິຏ຺ຐມານຎ຺ຈ ເອຕໍ ຕິວິຘວິໂມກ຺ຂມຸຂຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕິສ຺ໂສ ຫິ ອນຸປສ຺ສນາ ‘‘ຕີຓິ ວິໂມກ຺ຂມຸຂານີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເອວໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ອຘິໂມກ຺ຂພຫຸໂລ ອນິມິຕ຺ຕໍ ວິໂມກ຺ຂໍ ປຏິລຠຕິ, ທຸກ຺ຂໂຕ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ປສ຺ສທ຺ຘິພຫຸໂລ ອປ຺ປຓິຫິຕໍ ວິໂມກ຺ຂໍ ປຏິລຠຕິ, ອນຕ຺ຕໂຕ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ເວທພຫຸໂລ ສຸຎ຺ຎຕໍ ວິໂມກ຺ຂໍ ປຏິລຠຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ອນິມິຕ຺ໂຕ ວິໂມກ຺ໂຂຕິ ອນິມິຕ຺ຕາກາເຣນ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ໂສ ຫິ ອນິມິຕ຺ຕາຍ ຘາຕຸຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອນິມິຕ຺ໂຕ, ກິເລເສຫິ ຈ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິໂມກ຺ໂຂ. ເອເຕເນວ ນເຍນ ອປ຺ປຓິຫິຕາກາເຣນ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕ ອປ຺ປຓິຫິໂຕ, ສຸຎ຺ຎຕາກາເຣນ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕ ສຸຎ຺ຎໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ອຘິຄຕສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນາ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາຕິ ເອຕເທວ. ອສ຺ສ ຕໍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓໍ ອາເສວນ຺ຕສ຺ສ ຕິກ຺ຂຕຣາ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ‘‘ອິທານິ ມຄ຺ໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສງ຺ຂາເຣ ‘‘ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ວາ ‘‘ທຸກ຺ຂາ’’ຕິ ວາ ‘‘ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ວາ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣຕິ, ຠວງ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຍ ກຖິຕນເຍເນວ ອນິຈ຺ຈາທິອາກາເຣນ ມນສິກຣິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນໍ, ຕເຖວ ມນສິກໂຣໂຕ ປຐມໍ ຊວນຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍໍ ປຣິກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ຕເທວ ທຸຕິຍຊວນຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍໍ ອຸປຈາຣນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕທນນ຺ຕຣມ຺ປິ ຕເທວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຕຕິຍໍ ຊວນຈິຕ຺ຕໍ. ຍໍ ອນຸໂລມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອິທໍ ເຕສໍ ປາຏິເອກ຺ກໍ ນາມ.

ອວິເສເສນ ປນ ຕິວິຘມ຺ເປຕໍ ‘‘ອາເສວນ’’ນ຺ຕິປິ ‘‘ປຣິກມ຺ມ’’ນ຺ຕິປິ ‘‘ອຸປຈາຣ’’ນ຺ຕິປິ ‘‘ອນຸໂລມ’’ນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິທໍ ປນ ອນຸໂລມຎາຓໍ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓາຍ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິຍາ ວິປສ຺ສນາຍ ປຣິໂຍສານໍ ໂຫຕິ, ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ປນ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓເມວ ວິປສ຺ສນາຍ ປຣິໂຍສານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໂຕ ປຣໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຸຣຸມານໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໂຄຕ຺ຕໍ ອຕິກ຺ກມມານໍ ອຣິຍໂຄຕ຺ຕໍ ໂອກ຺ກມມານໍ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມເຓ ປຐມສມນ຺ນາຫາຣຠູຕໍ ອປຸນຣາວຏ຺ຏກໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິທໍ ປນ ຎາຓໍ ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິຎ຺ຈ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິຎ຺ຈ ນ ຠຊຕິ. ອນ຺ຕຣາ ອພ຺ໂພຫາຣິກເມວ ໂຫຕິ. ວິປສ຺ສນາໂສເຕ ປຕິຕຕ຺ຕາ ‘‘ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ວາ ‘‘ວິປສ຺ສນາ’’ຕິ ວາ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາເຓ ນິຣຸທ຺ເຘ ເຕນ ທິນ຺ນສຎ຺ຎາຍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐິສໍໂຍຊນໍ ສີລພ຺ພຕປຣາມາສສໍໂຍຊນໍ ວິຈິກິຈ຺ຉາສໍໂຍຊນນ຺ຕິ ຕີຓິ ສໍໂຍຊນານິ ວິທ຺ຘໍເສນ຺ໂຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ຕສ຺ເສວ ວິປາກຠູຕານິ ທ຺ເວ ຕີຓິ ວາ ຜລຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອນນ຺ຕຣວິປາກຕ຺ຕາ ໂລກຸຕ຺ຕຣກຸສລານໍ, ຜລປຣິໂຍສາເນ ປນສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຠວງ຺ຄໍ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ຫິ ‘‘ອິມິນາ ວຕາຫໍ ມຄ຺ເຄນ ອາຄໂຕ’’ຕິ ມຄ຺ຄໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ. ຕໂຕ ‘‘ເມ ອຍໍ ອານິສໍໂສ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ຜລໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ. ຕໂຕ ‘‘ອິເມ ນາມ ກິເລສາ ປຫີນາ’’ຕິ ປຫີນກິເລເສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ. ຕໂຕ ‘‘ອິເມ ນາມ ກິເລສາ ອວສິຏ຺ຐາ’’ຕິ ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຕຍວຊ຺ຌກິເລເສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ. ອວສາເນ ຈ ‘‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ມຍາ ປຏິວິທ຺ໂຘ’’ຕິ ອມຕໍ ນິພ຺ພານໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ. ອິຕິ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ປຎ຺ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຖາ ສກທາຄາມິອນາຄາມິຜລາວສາເນ. ອຣຫຕ຺ຕຜລາວສາເນ ອວສິຏ຺ຐກິເລສປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເອວໍ ສພ຺ພານິປິ ເອກູນວີສຕິປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານິ ໂຫນ຺ຕິ.

ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ໂສ ໂຍຄາວຈໂຣ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວິປສ຺ສິຕ຺ວາ ກາມຣາຄພ຺ຍາປາທານໍ ຕນຸຠາວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ທຸຕິຍມຄ຺ຄໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຜລຎ຺ຈ. ຕໂຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວິປສ຺ສິຕ຺ວາ ກາມຣາຄພ຺ຍາປາທານໍ ອນວເສສປ຺ປຫານໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕຕິຍມຄ຺ຄໍ ປາປຸຓາຕິ, ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຜລຎ຺ຈ. ຕໂຕ ຕສ຺ມິໍເຍວາສເນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວິປສ຺ສິຕ຺ວາ ຣູປຣາຄາຣູປຣາຄມານຸທ຺ຘຈ຺ຈາວິຊ຺ຊານໍ ອນວເສສປ຺ປຫານໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ຄໍ ປາປຸຓາຕິ, ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຜລຎ຺ຈ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຈສ ໂຫຕິ ອຣຫາ ມຫາຂີຓາສໂວ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ. ອິຕິ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ຎາຓໍ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ ນາມ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ‘‘ສພ຺ເພສຸ ຠູເຕສຸ ນິຘາຍ ທຓ຺ຑໍ ອວິເຫຐຍໍ ອຎ຺ຎຕຣມ຺ປິ ເຕສ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣາທິສີລສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສີລວິສຸທ຺ຘິ. ‘‘ນ ປຸຕ຺ຕມິຈ຺ເຉຍ຺ຍ ກຸໂຕ ສຫາຍ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ປຏິຆານຸນຍວິວຊ຺ຊນວເສນ ເມຕ຺ຕາທີນໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິ. ‘‘ເອໂກ ຈເຣ ຂຄ຺ຄວິສາຓກປ຺ໂປ’’ຕິ ອິມິນາ ປນ ນາມຣູປປຣິຄ຺ຄຫາທີນໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິ ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘີຕິ ສຕ຺ຕ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ມຸຂມຕ຺ຕນິທສ຺ສນໍ, ວິຕ຺ຖາຣໍ ປນ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໖໖໒, ໖໗໘, ໖໙໒, ໗໓໗, ໘໐໖ ອາທໂຍ) ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຈໂສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ –

‘‘ຈາຕຸທ຺ທິໂສ ອປ຺ປຏິໂຆ ຈ ໂຫຕິ, ສນ຺ຕຸສ຺ສມາໂນ ອິຕຣີຕເຣນ;

ປຣິສ຺ສຍານໍ ສຫິຕາ ອຉມ຺ຠີ, ເອໂກ ຈເຣ ຂຄ຺ຄວິສາຓກປ຺ໂປ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໔໒; ຈູຬນິ. ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສ ໑໒໘) –

ປສໍສິຍາທິຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາທນປພ຺ພຕໍ ອຸປໂສຠຍມາໂນ ວິຫາສິນ຺ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ.

ປຐມຄາຖານິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

໑໒໒. ທຸຕິເຍ ສໍສຄ຺ຄຊາຕສ຺ສາຕິ ຊາຕສໍສຄ຺ຄສ຺ສ. ຕຕ຺ຖ ທສ຺ສນສວນກາຍສມຸລ຺ລປນສມ຺ໂຠຄວເສນ ປຎ຺ຈວິໂຘ ສໍສຄ຺ໂຄ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ທິສ຺ວາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓວີຖິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນຣາໂຄ ທສ຺ສນສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ສີຫຬທີເປ ກາຬທີຆວາປີຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕໍ ກລ຺ຍາຓວິຫາຣວາສິໍ ທຫຣຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ຕໍ ອລຠິຕ຺ວາ ກາລກຕາ ກຸຏຸມ຺ພິຍຘີຕາ ຕສ຺ສາ ນິວາສນໂຈຬກ຺ຂຓ຺ຑໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອວຣູປາຍ ວຕ຺ຖຘາຣິນິຍາ ນາມ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສໍ ນາລຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ຫທຍໍ ຜາເລຕ຺ວາ ກາລກໂຕ ໂສ ເອວ ຈ ທຫໂຣ ນິທສ຺ສນໍ.

ປເຣຫິ ປນ ກຖິຍມານໍ ຣູປາທິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອຕ຺ຕນາ ວາ ຫສິຕລປິຕຄີຕສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓວີຖິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຣາໂຄ ສວນສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ. ຕຕ຺ຣາປິ ຄິຣິຄາມວາສີກມ຺ມາຣຘີຕາຍ ປຎ຺ຈຫິ ກຸມາຣີຫິ ສທ຺ຘິໍ ປທຸມສ຺ສຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ມາລໍ ສີເສ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ເທນ ຄາຍນ຺ຕິຍາ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ກາມຣາເຄນ ຌານາ ປຣິຫາຍິຕ຺ວາ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈຄ຺ຄຬເລຓວາສີ ຕິສ຺ສທຫໂຣ ນິທສ຺ສນໍ.

ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອງ຺ຄປຣາມສເນນ ອຸປ຺ປນ຺ນຣາໂຄ ກາຍສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ. ຘມ຺ມຄາຍນທຫຣຠິກ຺ຂຸ ເຈຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນໍ. ມຫາວິຫາເຣ ກິຣ ທຫຣຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ຠາສຕິ, ຕຕ຺ຖ ມຫາຊເນ ອາຄເຕ ຣາຊາປິ ອຄມາສິ ສທ຺ຘິໍ ອນ຺ເຕປຸເຣນ. ຕໂຕ ຣາຊຘີຕາຍ ຕສ຺ສ ຣູປຎ຺ຈ ສທ຺ທຎ຺ຈ ອາຄມ຺ມ ພລວຣາໂຄ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຕສ຺ສ ຈ ທຫຣສ຺ສາປິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ຣາຊາ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ສາຓິປາກາເຣນ ປຣິກ຺ຂິປາເປສິ, ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຣາມສິຕ຺ວາ ອາລິງ຺ຄິສຸ. ປຸນ ສາຓິປາກາຣໍ ອປເນຕ຺ວາ ປສ຺ສນ຺ຕາ ທ຺ເວປິ ກາລກເຕເຍວ ອທ຺ທສໍສູຕິ.

ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາລປນສມຸລ຺ລປເນ ອຸປ຺ປນ຺ນຣາໂຄ ປນ ສມຸລ຺ລປນສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ. ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຣິໂຠຄກຣເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນຣາໂຄ ສມ຺ໂຠຄສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ. ທ຺ວີສຸປິ ຈ ເອເຕສຸ ມຣິຈວຏ຺ຏິວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂຸ ຈ ຠິກ຺ຂຸນີ ຈ ນິທສ຺ສນໍ. ມຣິຈວຏ຺ຏິມຫາວິຫາຣມເຫ ກິຣ ທຸຏ຺ຐຄາມຓິ ອຠຍມຫາຣາຊາ ມຫາທານໍ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ອຸຠໂຕສງ຺ຆໍ ປຣິວິສຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຸຓ຺ຫຍາຄຸຍາ ທິນ຺ນາຍ ສງ຺ຆນວກສາມເຓຣີ ອນາຘາຣກສ຺ສ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກສງ຺ຆນວກສາມເຓຣສ຺ສ ທນ຺ຕວລຍໍ ທຕ຺ວາ ສມຸລ຺ລາປໍ ອກາສິ, ເຕ ອຸໂຠປິ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິວສ຺ສາ ຫຸຕ຺ວາ ປຣຕີຣໍ ຄຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມຸລ຺ລາເປນ ປຸພ຺ພສຎ຺ຎໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ຕາວເທວ ຊາຕສິເນຫາ ສິກ຺ຂາປທານິ ວີຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປາຣາຊິກາ ອເຫສຸນ຺ຕິ.

ເອວໍ ປຎ຺ຈວິເຘ ສໍສຄ຺ເຄ ເຍນ ເກນຈິ ສໍສຄ຺ເຄນ ຊາຕສໍສຄ຺ຄສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ສ຺ເນຫາ, ປຸຣິມຣາຄປຈ຺ຈຍາ ພລວຣາໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕໂຕ ສ຺ເນຫນ຺ວຍໍ ທຸກ຺ຂມິທໍ ປໂຫຕີຕິ ຕເມວ ສ຺ເນຫໍ ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກສມ຺ປຣາຍິກໂສກປຣິເທວາທິນານປ຺ປກາຣກໍ ທຸກ຺ຂມິທໍ ປໂຫຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ ຠວຕິ ຊາຍຕິ. ອປເຣ ປນ ‘‘ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໂວສຄ຺ໂຄ ສໍສຄ຺ໂຄ’’ຕິ ຠຓນ຺ຕິ. ຕໂຕ ສ຺ເນໂຫ ສ຺ເນຫທຸກ຺ຂນ຺ຕິ.

ເອວມຕ຺ຖປ຺ປເຠທໍ ອິມໍ ອຑ຺ຒຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ໂສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ອາຫ – ‘‘ສ຺ວາຫໍ ຍມິທໍ ສ຺ເນຫນ຺ວຍໍ ໂສກາທິທຸກ຺ຂໍ ປໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລໍ ຂນນ຺ໂຕ ປຈ຺ເຈກສມ຺ໂພຘິໍ ອຘິຄໂຕ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເຕ ອມຈ຺ຈາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ກິໍ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ຕໂຕ ໂສ ອາຫ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ວາ ອຎ຺ເຎ ວາ ໂຍ ອິມມ຺ຫາ ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາໂມ, ໂສ ສພ຺ໂພປິ ອາທີນວໍ ສ຺ເນຫຊໍ ເປກ຺ຂມາໂນ, ເອໂກ ຈເຣ ຂຄ຺ຄວິສາຓກປ຺ໂປຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍໍ ຕໍ ‘‘ສ຺ເນຫນ຺ວຍໍ ທຸກ຺ຂມິທໍ ປໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເທວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອາທີນວໍ ສ຺ເນຫຊໍ ເປກ຺ຂມາໂນ’’ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ສໍສຄ຺ເຄນ ສໍສຄ຺ຄຊາຕສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ສ຺ເນຫາ, ສ຺ເນຫນ຺ວຍໍ ທຸກ຺ຂມິທໍ ປໂຫຕິ, ເອວໍ ຍຖາຠູຕໍ ອາທີນວໍ ສ຺ເນຫຊໍ ເປກ຺ຂມາໂນ ອຫໍ ອຘິຄໂຕຕິ ເອວມ຺ປິ ອຠິສມ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖປາໂທ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຸທານວເສນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕໂຕ ປຣໍ ສພ຺ພໍ ປຸຣິມຄາຖາຍ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວາຕິ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓໖).

ນິທ຺ເທເສ ອນຸປ຺ປາເທຕີຕິ ຣູປສ຺ມິໍ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ທິສ຺ວາ ອລ຺ລີຍຕິ. ອນຸພນ຺ຘຕີຕິ ຣູປສ຺ມິໍ ສ຺ເນຫວເສນ ພນ຺ຘຕິ. ຠວນ຺ຕີຕິ ໂຫນ຺ຕິ. ຊາຍນ຺ຕີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ປາຕຸຠວນ຺ຕີຕິ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ. ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ສຎ຺ຊາຍນ຺ຕິ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ຕີຓິ ອຸປສຄ຺ເຄນ ວຑ຺ຒິຕານິ. ອິໂຕ ປຣໍ ອຏ຺ຐກວຄ຺ເຄ (ມຫານິ. ໑ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ທຸຕິຍຄາຖານິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

໑໒໓. ຕຕິເຍ ເມຕ຺ຕາຍນວເສນ ມິຕ຺ຕາ. ສຸຫທຠາເວນ ສຸຫຊ຺ຊາ. ເກຈິ ຫິ ເອກນ຺ຕຫິຕກາມຕາຍ ມິຕ຺ຕາວ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ສຸຫຊ຺ຊາ. ເກຈິ ຄມນາຄມນຏ຺ຐານນິສຊ຺ຊາສມຸລ຺ລາປາທີສຸ ຫທຍສຸຂຊນເນນ ສຸຫຊ຺ຊາວ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ມິຕ຺ຕາ. ເກຈິ ຕທຸຠຍວເສນ ສຸຫຊ຺ຊາ ເຈວ ມິຕ຺ຕາ ຈ. ເຕ ທຸວິຘາ ໂຫນ຺ຕິ ອຄາຣິຍາ ຈ ອນຄາຣິຍາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ອຄາຣິຍາ ຕິວິຘາ ໂຫນ຺ຕິ ອຸປກາຣາ ສມານສຸຂທຸກ຺ຂາ ອນຸກມ຺ປກາຕິ. ອນຄາຣິຍາ ວິເສເສນ ອຕ຺ຖກ຺ຂາຍິໂນ. ເອວໍ ເຕ ຈຕູຫິ ຈຕູຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ.

ຍຖາຫ –

‘‘ຈຕູຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຐາເນຫິ ອຸປກາໂຣ ມິຕ຺ໂຕ ສຸຫໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປມຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂຕິ, ປມຕ຺ຕສ຺ສ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ຣກ຺ຂຕິ, ຠີຕສ຺ສ ສຣຓໍ ໂຫຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ກິຈ຺ຈກຣຓີເຍສຸ ຕທ຺ທິຄຸຓໍ ໂຠຄໍ ອນຸປ຺ປເທຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໒໖໑).

ຕຖາ –

‘‘ຈຕູຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຐາເນຫິ ສມານສຸຂທຸກ຺ໂຂ ມິຕ຺ໂຕ ສຸຫໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຄຸຍ຺ຫມສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂຕິ, ຄຸຍ຺ຫມສ຺ສ ປຣິຄູຫຕິ, ອາປທາສຸ ນ ວິຊຫຕິ, ຊີວິຕມ຺ປິສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໒໖໒).

ຕຖາ –

‘‘ຈຕູຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຐາເນຫິ ອນຸກມ຺ປໂກ ມິຕ຺ໂຕ ສຸຫໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຠເວນສ຺ສ ນ ນນ຺ທຕິ, ຠເວນສ຺ສ ນນ຺ທຕິ, ອວຓ຺ຓໍ ຠຓມານໍ ນິວາເຣຕິ, ວຓ຺ຓໍ ຠຓມານໍ ປສໍສຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໒໖໔).

ຕຖາ –

‘‘ຈຕູຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຐາເນຫິ ອຕ຺ຖກ຺ຂາຍີ ມິຕ຺ໂຕ ສຸຫໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປາປາ ນິວາເຣຕິ, ກລ຺ຍາເຓ ນິເວເສຕິ, ອສ຺ສຸຕໍ ສາເວຕິ, ສຄ຺ຄສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ຂຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໒໖໓).

ເຕສຸ ອິຘ ອຄາຣິຍາ ອຘິປ຺ເປຕາ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ສພ຺ເພປິ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕ ມິຕ຺ເຕ ສຸຫຊ຺ເຊ. ອນຸກມ຺ປມາໂນຕິ ອນຸທຍມາໂນ, ເຕສໍ ສຸຂໍ ອຸປສໍຫຣິຕຸກາໂມ ທຸກ຺ຂໍ ອປຫຣິຕຸກາໂມ.

ຫາເປຕິ ອຕ຺ຖນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກປຣມຕ຺ຖວເສນ ຕິວິຘໍ, ຕຖາ ອຕ຺ຕຕ຺ຖປຣຕ຺ຖອຸຠຍຕ຺ຖວເສນາປິ ຕິວິຘໍ ອຕ຺ຖໍ ລທ຺ຘວິນາສເນນ ອລທ຺ຘານຸປ຺ປາທເນນາຕິ ທ຺ວິຘາປິ ຫາເປຕິ ວິນາເສຕິ. ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕຕິ ‘‘ອຫໍ ອິມໍ ວິນາ ນ ຊີວາມິ, ເອໂສ ເມ ຄຕິ, ເອໂສ ເມ ປຣາຍຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕານໍ ນີເຈ ຐາເນ ຐເປນ຺ໂຕປິ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ‘‘ອິເມ ມໍ ວິນາ ນ ຊີວນ຺ຕິ, ອຫໍ ເຕສໍ ຄຕິ, ອຫໍ ເຕສໍ ປຣາຍຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕານໍ ອຸຈ຺ເຈ ຐາເນ ຐເປນ຺ໂຕປິ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອິຘ ປນ ເອວໍ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

ເອຕໍ ຠຍນ຺ຕິ ເອຕໍ ອຕ຺ຖຫາປນຠຍໍ, ອຕ຺ຕໂນ ສມາປຕ຺ຕິຫານິໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຓຕິ. ສນ຺ຖເວຕິ ຕິວິໂຘ ສນ຺ຖໂວ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິມິຕ຺ຕສນ຺ຖວວເສນ. ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐສຕປ຺ປເຠທາປິ ຕຓ຺ຫາ ຕຓ຺ຫາສນ຺ຖໂວ, ທ຺ວາສຏ຺ຐິປ຺ປເຠທາປິ ທິຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິສນ຺ຖໂວ, ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕຕາຍ ມິຕ຺ຕານຸກມ຺ປນາ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖໂວ. ໂສ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເຕນ ຫິສ຺ສ ສມາປຕ຺ຕິ ປຣິຫີນາ. ເຕນາຫ – ‘‘ເອຕໍ ຠຍໍ ສນ຺ຖເວ ເປກ຺ຂມາໂນ’’ຕິ. ເສສໍ ປຸພ຺ພສທິສເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນິທ຺ເທເສ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓໗; ອປ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໙໓-໙໔).

ຕຕິຍຄາຖານິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

໑໒໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ວໍໂສຕິ ເວຬຸ. ວິສາໂລຕິ ວິຕ຺ຖິຓ຺ໂຓ. ວ-ກາໂຣ ອວຘາຣຓຕ຺ໂຖ, ເອວກາໂຣ ວາ ອຍໍ. ສນ຺ຘິວເສເນຕ຺ຖ ເອ-ກາໂຣ ນຏ຺ໂຐ. ຕສ຺ສ ປຣປເທນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ຕໍ ປຈ຺ຉາ ໂຍເຊສ຺ສາມ. ຍຖາຕິ ປຏິຠາເຄ. ວິສຕ຺ໂຕຕິ ລຄ຺ໂຄ ຊຏິໂຕ ສໍສິພ຺ພິໂຕ. ປຸຕ຺ເຕສຸ ທາເຣສຸ ຈາຕິ ປຸຕ຺ຕຘີຕຸຠຣິຍາສຸ. ຍາ ອເປກ຺ຂາຕິ ຍາ ຕຓ຺ຫາ ໂຍ ສ຺ເນໂຫ. ວໍສກ຺ກຬີໂຣວ ອສຊ຺ຊມາໂນຕິ ວໍສກຬີໂຣ ວິຍ ອລຄ຺ຄມາໂນ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ຍຖາ ວໍໂສ ວິສາໂລ ວິສຕ຺ໂຕ ເອວ ໂຫຕິ, ປຸຕ຺ເຕສຸ ຈ ທາເຣສຸ ຈ ຍາ ອເປກ຺ຂາ, ສາປິ ເອວໍ ຕານິ ວຕ຺ຖູນິ ສໍສິພ຺ພິຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ວິສຕ຺ຕາ ເອວ. ສ຺ວາຫໍ ຕາຍ ອເປກ຺ຂາຍ ອເປກ຺ຂວາ ວິສາໂລ ວໍໂສ ວິຍ ວິສຕ຺ໂຕຕິ ເອວໍ ອເປກ຺ຂາຍ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ອເປກ຺ຂໍ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ອຍໍ ວໍສກຬີໂຣວ ຣູປາທີສຸ ວາ ທິຏ຺ຐາທີສຸ ວາ ລາຠາທີສຸ ວາ ກາມຠວາທີສຸ ວາ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິວເສນ ອສຊ຺ຊມາໂນ ປຈ຺ເຈກສມ຺ໂພຘິໍ ອຘິຄໂຕຕິ. ເສສໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິມາຍປິ ນິທ຺ເທເສ ອຕິເຣກໍ ນຕ຺ຖິ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓໘).

ຈຕຸຕ຺ຖຄາຖານິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

໑໒໕. ປຎ຺ຈເມ ມິໂຄຕິ ສພ຺ເພສໍ ອາຣຎ຺ຎິກຈຕຸປ຺ປທານໍ ເອວ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອິຘ ປນ ປສທມິໂຄ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອຣຎ຺ຎມ຺ຫີຕິ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສໍ ອຣຎ຺ຎໍ, ອິຘ ປນ ອຸຍ຺ຍານໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຸຍ຺ຍານມ຺ຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຖາຕິ ປຏິຠາເຄ. ອພທ຺ໂຘຕິ ຣຊ຺ຊຸພນ຺ຘນາທີສຸ ເຍນ ເກນຈິ ອພທ຺ໂຘ. ເອເຕນ ວິສ຺ສຏ຺ຐຈຣິຍໍ ທີເປຕິ. ເຍນິຈ຺ຉກໍ ຄຈ຺ຉຕິ ໂຄຈຣາຍາຕິ ເຍນ ທິສາຠາເຄນ ຄນ຺ຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ເຕນ ໂຄຈຣຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຍຕ຺ຕກໍ ອິຈ຺ຉຕິ ຄນ຺ຕຸໍ, ຕຕ຺ຕກໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ ຂາທິຕຸໍ, ຕໍ ຂາທຕີຕິ ທີເປຕິ. ວິຎ຺ຎູ ນໂຣຕິ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິໂສ. ເສຣິຕນ຺ຕິ ສຈ຺ຉນ຺ທວຸຕ຺ຕິຕໍ ອປຣາຍຕ຺ຕຠາວໍ. ເປກ຺ຂມາໂນຕິ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ໂອໂລກຍມາໂນ. ອຖ ວາ ຘມ຺ມເສຣິຕໍ ປຸຄ຺ຄລເສຣິຕຎ຺ຈ. ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ ຫິ ກິເລສວສໍ ອຄມນໂຕ ເສຣິໂນ ເຕຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ປຸຄ຺ຄລາ ຈ, ເຕສໍ ຠາວນິທ຺ເທໂສ ເສຣິຕໍ ເປກ຺ຂມາໂນຕິ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ມິໂຄ ອຣຎ຺ຎມ຺ຫິ ຍຖາ ອພທ຺ໂຘ, ເຍນິຈ຺ຉກໍ ຄຈ຺ຉຕິ ໂຄຈຣາຍ. ກທາ ນຸ ໂຂ ອຫມ຺ປິ ຕຓ຺ຫາພນ຺ຘນໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເອວໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍນ຺ຕິ ອິຕິ ເມ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິເຕຫິ ພທ຺ຘສ຺ສ ເຍນິຈ຺ຉກໍ ຄນ຺ຕຸໍ ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ເຍນິຈ຺ຉກຄມນາຠາເວ ອາທີນວໍ ເຍນິຈ຺ຉກຄມເນ ອານິສໍສໍ ທິສ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ສມຖວິປສ຺ສນາປາຣິປູຣິໍ ອຄມິໍ. ຕໂຕ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ອຘິຄໂຕມ຺ຫິ. ຕສ຺ມາ ອຎ຺ໂຎປິ ວິຎ຺ຎູ ນໂຣ ເສຣິຕໍ ເປກ຺ຂມາໂນ, ເອໂກ ຈເຣ ຂຄ຺ຄວິສາຓກປ຺ໂປຕິ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓໙ ອາທໂຍ).

ປຎ຺ຈມຄາຖານິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

໑໒໖. ຉຏ຺ເຐ ອຍໍ ປິຓ຺ຑຕ຺ໂຖ – ສຫາຍມຊ຺ເຌ ຐິຕສ຺ສ ທິວາເສຍ຺ຍສງ຺ຂາເຕ ວາເສ ຈ ມຫາອຸປຏ຺ຐານສງ຺ຂາເຕ ຐາເນ ຈ ອຸຍ຺ຍານຄມນສງ຺ຂາເຕ ຄມເນ ຈ ຊນປທຈາຣິກສງ຺ຂາຕາຍ ຈາຣິກາຍ ຈ ‘‘ອິທໍ ເມ ສຸຓ, ອິທໍ ເມ ເທຫີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຕຖາ ຕຖາ ອາມນ຺ຕນາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອຫໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍາຍໍ ອຣິຍຊນເສວິຕາ ອເນການິສໍສາ ເອກນ຺ຕສຸຂາ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ໂລຠາຠິຠູເຕຫິ ສພ຺ພກາປຸຣິເສຫິ ອນຠິຊ຺ຌິຕາ ອປຕ຺ຖິຕາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ຕໍ ອນຠິຊ຺ຌິຕໍ ປເຣສໍ ອວສວຕ຺ຕເນນ ຠພ຺ພປຸຄ຺ຄລວເສເນວ ຈ ເສຣິຕໍ ເປກ຺ຂມາໂນ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ປຈ຺ເຈກສມ຺ໂພຘິໍ ອຘິຄໂຕຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓໙-໔໒).

ຉຏ຺ຐຄາຖານິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

໑໒໗. ສຕ຺ຕເມ ຂິຑ຺ຑາຕິ ກີຬນາ. ສາ ທຸວິຘາ ໂຫຕິ ກາຍິກາ ຈ ວາຈສິກາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ກາຍິກາ ນາມ ຫຕ຺ຖີຫິປິ ກີຬນ຺ຕິ, ອສ຺ເສຫິປິ ຣເຖຫິປິ ຘນູຫິປິ ຖຣູຫິປີຕິ ເອວມາທິ. ວາຈສິກາ ນາມ ຄີຕໍ ສິໂລກຠຓນໍ ມຸຂເຠຣິກນ຺ຕິ ເອວມາທິ. ຣຕີຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓຣຕິ. ວິປຸລນ຺ຕິ ຍາວ ອຏ຺ຐິມິຎ຺ຊໍ ອາຫຈ຺ຈ ຐາເນນ ສກລຕ຺ຕຠາວພ຺ຍາປກໍ. ເສສໍ ປາກຏເມວ. ອນຸສນ຺ຘິໂຍຊນາປິ ເຈຕ຺ຖ ສໍສຄ຺ຄຄາຖາຍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໑).

ສຕ຺ຕມຄາຖານິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

໑໒໘. ອຏ຺ຐເມ ຈາຕຸທ຺ທິໂສຕິ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ຍຖາສຸຂວິຫາຣີ, ‘‘ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕີ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໕໕໖; ໓.໓໐໘; ອ. ນິ. ໔.໑໒໕; ວິຠ. ໖໔໓; ຈູຬນິ. ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສ ໑໒໘) ວາ ນເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຠາວນາຜຣິຕາ ຈຕສ຺ໂສ ທິສາ ອສ຺ສ ສນ຺ຕີຕິປິ ຈາຕຸທ຺ທິໂສ. ຕາສຸ ທິສາສຸ ກຕ຺ຖຈິ ສຕ຺ເຕ ວາ ສງ຺ຂາເຣ ວາ ຠເຍນ ນ ປຏິຫຎ຺ຎຕີຕິ ອປ຺ປຏິໂຆ. ສນ຺ຕຸສ຺ສມາໂນຕິ ທ຺ວາທສວິຘສ຺ສ ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ວເສນ ສນ຺ຕຸສ຺ສໂກ. ອິຕຣີຕເຣນາຕິ ອຸຈ຺ຈາວເຈນ ປຈ຺ຈເຍນ. ປຣິສ຺ສຍານໍ ສຫິຕາ ອຉມ຺ຠີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິສ຺ສຍນ຺ຕິ ກາຍຈິຕ຺ຕານິ, ປຣິຫາເປນ຺ຕິ ວາ ເຕສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ, ຕານິ ວາ ປຏິຈ຺ຈ ສຍນ຺ຕີຕິ ປຣິສ຺ສຍາ, ພາຫິຣານໍ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທີນໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານຎ຺ຈ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທີນໍ ກາຍຈິຕ຺ຕຸປທ຺ທວານໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເຕ ປຣິສ຺ສເຍ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິຍາ ຈ ວີຣິຍາທີຫິ ຈ ຘມ຺ເມຫິ ສຫຕີຕິ ປຣິສ຺ສຍານໍ ສຫິຕາ. ຖທ຺ຘຠາວກຣຠຍາຠາເວນ ອຉມ຺ຠີ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ຍຖາ ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມຓາ, ເອວໍ ອິຕຣີຕເຣນ ປຈ຺ຈເຍນ ສນ຺ຕຸສ຺ສມາໂນ ເອຕ຺ຖ ປຏິປຕ຺ຕິປທຏ຺ຐາເນ ສນ຺ໂຕເສ ຐິໂຕ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ເມຕ຺ຕາທິຠາວນາຍ ຈາຕຸທ຺ທິໂສ, ສຕ຺ຕສງ຺ຂາເຣສຸ ປຏິຫນນກຣຠຍາຠາເວນ ອປ຺ປຏິໂຆ ຈ ໂຫຕິ. ໂສ ຈາຕຸທ຺ທິສຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣານໍ ປຣິສ຺ສຍານໍ ສຫິຕາ, ອປ຺ປຏິຆຕ຺ຕາ ອຉມ຺ຠີ ຈ ໂຫຕີຕິ ເອຕໍ ປຏິປຕ຺ຕິຄຸຓໍ ທິສ຺ວາ ໂຍນິໂສ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກສມ຺ໂພຘິໍ ອຘິຄໂຕມ຺ຫີຕິ.

ອຖ ວາ ເຕ ສມຓາ ວິຍ ສນ຺ຕຸສ຺ສມາໂນ ອິຕຣີຕເຣນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຈາຕຸທ຺ທິໂສ ໂຫຕີຕິ ຎຕ຺ວາ ເອວໍ ຈາຕຸທ຺ທິສຠາວໍ ປຕ຺ຖຍນ຺ໂຕ ໂຍນິໂສ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຘິຄໂຕມ຺ຫິ. ຕສ຺ມາ ອຎ຺ໂຎປິ ອີທິສໍ ຐານໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ຈາຕຸທ຺ທິສຕາຍ ປຣິສ຺ສຍານໍ ສຫິຕາ ອປ຺ປຏິຆຕາຍ ຈ ອຉມ຺ຠີ ຫຸຕ຺ວາ ເອໂກ ຈເຣ ຂຄ຺ຄວິສາຓກປ຺ໂປຕິ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໒).

ນິທ຺ເທເສ ເມຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ຕາວ ມິຊ຺ຊຕີຕິ ເມຕ຺ຕາ, ສິເນຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມິຕ຺ເຕ ວາ ຠວາ, ມິຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ເອສາ ປວຕ຺ຕີຕິປິ ເມຕ຺ຕາ. ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນາຕິ ເມຕ຺ຕາຍ ສມນ຺ນາຄເຕນ. ເຈຕສາຕິ ຈິຕ຺ເຕນ. ເອກໍ ທິສນ຺ຕິ ເອກິສ຺ສາ ທິສາຍ ປຐມປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ສຕ຺ຕໍ ອຸປາທາຍ ເອກໍ ທິສໍ ປຣິຍາປນ຺ນສຕ຺ຕຜຣຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຜຣິຕ຺ວາຕິ ຜຸສິຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ. ວິຫຣຕີຕິ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາຘິຏ຺ຐິຕໍ ອິຣິຍາປຖວິຫາຣໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ຕຖາ ທຸຕິຍນ຺ຕິ ຍຖາ ປຸຣຕ຺ຖິມາທີສຸ ທິສາສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ຕເຖວ ຕທນນ຺ຕຣໍ ທຸຕິຍໍ ຕຕິຍໍ ຈຕຸຕ຺ຖຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິຕິ ອຸທ຺ຘນ຺ຕິ ເອເຕເນວ ຈ ນເຍນ ອຸປຣິມໍ ທິສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອໂຘ ຕິຣິຍນ຺ຕິ ອໂຘທິສມ຺ປິ ຕິຣິຍໍ ທິສມ຺ປິ ເອວເມວ. ຕຕ຺ຖ ຈ ອໂຘຕິ ເຫຏ຺ຐາ. ຕິຣິຍນ຺ຕິ ອນຸທິສາ. ເອວໍ ສພ຺ພທິສາສຸ ອສ຺ສມຓ຺ຑເລ ອສ຺ສມິວ ເມຕ຺ຕາສຫຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສາເຣຕິປິ ປຈ຺ຈາສາເຣຕິປີຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເອກເມກໍ ທິສໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ໂອຘິໂສ ເມຕ຺ຕາຜຣຓໍ ທສ຺ສິຕໍ. ສພ຺ພຘີຕິອາທິ ປນ ອໂນຘິໂສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຘີຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍາຕິ ສພ຺ເພສຸ ຫີນມຊ຺ຌິມອຸກ຺ກຏ຺ຐມິຕ຺ຕສປຕ຺ຕມຊ຺ຌຕ຺ຕານິປ຺ປເຠເທສຸ ອຕ຺ຕຕາຍ, ‘‘ອຍໍ ປຣສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວິຠາຄໍ ອກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕສມຕາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອຖ ວາ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍາຕິ ສພ຺ເພນ ຈິຕ຺ຕຠາເວນ, ອີສກມ຺ປິ ພຫິ ອວິກ຺ຂິປມາໂນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສພ຺ພາວນ຺ຕນ຺ຕິ ສພ຺ພສຕ຺ຕວນ຺ຕໍ, ສພ຺ພສຕ຺ຕຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂລກນ຺ຕິ ສຕ຺ຕໂລກໍ. ວິປຸເລນາຕິ ເອວມາທິປຣິຍາຍທສ຺ສນໂຕ ປເນຕ຺ຖ ປຸນ ‘‘ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ວາ ເອຕ຺ຖ ໂອຘິໂສ ຜຣເຓ ວິຍ ປຸນ ຕຖາ-ສທ຺ໂທ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ວາ ນ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ປຸນ ‘‘ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິຄມນວເສນ ວາ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປຸເລນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ຜຣຓວເສນ ວິປຸລຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຠູມິວເສນ ປນ ຕໍ ມຫຄ຺ຄຕໍ. ປຄຸຓວເສນ ອປ຺ປມາຓສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓວເສນ ຈ ອປ຺ປມາຓໍ. ພ຺ຍາປາທປຈ຺ຈຕ຺ຖິກປ຺ປຫາເນນ ອເວຣໍ. ໂທມນສ຺ສປ຺ປຫາເນນ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊໍ. ນິທ຺ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໕໔). ກຣຸຓາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເຍວ. ໂມທນ຺ຕິ ຕາຍ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ, ສຍໍ ວາ ໂມທຕິ, ໂມທນມຕ຺ຕເມວ ວາ ສາຕິ ມຸທິຕາ. ‘‘ອເວຣາ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິອາທິພ຺ຍາປາທປ຺ປຫາເນນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາວູປຄມເນນ ຈ ອຸເປກ຺ຂຕີຕິ ອຸເປກ຺ຂາ.

ລກ຺ຂຓາທິໂຕ ປເນຕ຺ຖ ຫິຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິລກ຺ຂຓາ ເມຕ຺ຕາ, ຫິຕູປສໍຫາຣຣສາ, ອາຆາຕວິນຍປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ສຕ຺ຕານໍ ມນາປຠາວທສ຺ສນປທຏ຺ຐານາ. ພ຺ຍາປາທູປສໂມ ເອຕິສ຺ສາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ, ສິເນຫສມ຺ຠໂວ ວິປຕ຺ຕິ. ທຸກ຺ຂາປນຍນາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິລກ຺ຂຓາ ກຣຸຓາ, ປຣທຸກ຺ຂາສຫນຣສາ, ອວິຫິໍສາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ທຸກ຺ຂາຠິຠູຕານໍ ອນາຖຠາວທສ຺ສນປທຏ຺ຐານາ. ວິຫິໍສູປສໂມ ຕສ຺ສາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ, ໂສກສມ຺ຠໂວ ວິປຕ຺ຕິ. ປໂມທລກ຺ຂຓາ ມຸທິຕາ, ອນິສ຺ສາຍນຣສາ, ອຣຕິວິຆາຕປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ສຕ຺ຕານໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນປທຏ຺ຐານາ. ອຣຕິວູປສໂມ ຕສ຺ສາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ, ປຫານສມ຺ຠໂວ ວິປຕ຺ຕິ. ສຕ຺ເຕສຸ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິລກ຺ຂຓາ ອຸເປກ຺ຂາ, ສຕ຺ເຕສຸ ສມຠາວທສ຺ສນຣສາ, ປຏິຆານຸນຍວູປສມປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ‘‘ກມ຺ມສ຺ສກາ ສຕ຺ຕາ, ເຕ ກສ຺ສ ຣຸຈິຍາ ສຸຂິຕາ ວາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ທຸກ຺ຂໂຕ ວາ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສນ຺ຕິ, ປຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ວາ ນ ປຣິຫາຍິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕກມ຺ມສ຺ສກຕາທສ຺ສນປທຏ຺ຐານາ. ປຏິຆານຸນຍວູປສໂມ ຕສ຺ສາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ, ເຄຫສ຺ສິຕາຍ ອຎ຺ຎາຓຸເປກ຺ຂາຍ ສມ຺ຠໂວ ວິປຕ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕີຕິ ປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕສວເສນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ. ອິຕຣີຕເຣນ ຈີວເຣນາຕິ ນ ຖູລສຸຂຸມລູຂປຓີຕຖິຣຊິຓ຺ຓານໍ ເຍນ ເກນຈິ ຈີວເຣນ, ອຖ ໂຂ ຍຖາລທ຺ຘານໍ ອິຕຣີຕເຣນ ເຍນ ເກນຈິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈີວຣສ຺ມິຎ຺ຫິ ຕໂຍ ສນ຺ໂຕສາ – ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ, ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ, ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສຕິ. ປິຓ຺ຑປາຕາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຕິ ອິເມ ຕໂຍ ສນ຺ໂຕເສ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ອິຕຣີຕເຣນ ຈີວເຣນ. ຍຖາລທ຺ຘາທີສຸ ເຍນ ເກນຈິ ຈີວເຣນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຈີວຣໍ ຊານິຕພ຺ພໍ, ຈີວຣເຂຕ຺ຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ, ປໍສຸກູລໍ ຊານິຕພ຺ພໍ, ຈີວຣສນ຺ໂຕໂສ ຊານິຕພ຺ໂພ, ຈີວຣປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານິ ຘຸຕງ຺ຄານິ ຊານິຕພ຺ພານິ. ຕຕ຺ຖ ຈີວຣໍ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຂມາທີນິ ຉ ຈີວຣານິ ທຸກູລາທີນິ ຉ ອນຸໂລມຈີວຣານິປິ ຊານິຕພ຺ພານິ. ອິມານິ ທ຺ວາທສ ກປ຺ປິຍຈີວຣານິ. ກຸສຈີຣໍ ວາກຈີຣໍ ຜລກຈີຣໍ ເກສກມ຺ພລໍ ວາຬກມ຺ພລໍ ໂປຕ຺ຖໂກ ຈມ຺ມໍ ອຸລູກປກ຺ຂໍ ຣຸກ຺ຂທຸສ຺ສໍ ລຕາທຸສ຺ສໍ ເອຣກທຸສ຺ສໍ ກທລິທຸສ຺ສໍ ເວຬຸທຸສ຺ສນ຺ຕິ ເອວມາທີນິ ປນ ອກປ຺ປິຍຈີວຣານິ.

ຈີວຣເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ສງ຺ຆໂຕ ວາ ຄຓໂຕ ວາ ຎາຕິໂຕ ວາ ມິຕ຺ຕໂຕ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ຘເນນ ປໍສຸກູລໍ ວາ’’ຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ຉ ເຂຕ຺ຕານິ, ອຏ຺ຐນ຺ນຎ຺ຈ ມາຕິການໍ ວເສນ ອຏ຺ຐ ເຂຕ຺ຕານິ ຊານິຕພ຺ພານິ.

ປໍສຸກູລນ຺ຕິ ໂສສານິກໍ ປາປຓິກໍ ຣຖິຍໍ ສງ຺ກາຣກູຏໍ ໂສຕ຺ຖິຍໍ ສິນານໍ ຕິຕ຺ຖໍ ຄຕປຈ຺ຈາຄຕໍ ອຄ຺ຄິຑຑ຺ຒໍ ໂຄຂາຍິຕໍ ອຸປຈິກາຂາຍິຕໍ ອຸນ຺ທູຣຂາຍິຕໍ ອນ຺ຕຈ຺ຉິນ຺ນໍ ທສຈ຺ຉິນ຺ນໍ ຘຊາຫຏໍ ຖູປໍ ສມຓຈີວຣໍ ສາມຸທ຺ທິຍໍ ອາຠິເສກິຍໍ ປນ຺ຖິກໍ ວາຕາຫຏໍ ອິທ຺ຘິມຍໍ ເທວທຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ເຕວີສຕິ ປໍສຸກູລານິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ໂສຕ຺ຖິຍນ຺ຕິ ຄພ຺ຠມລຫຣຓໍ. ຄຕປຈ຺ຈາຄຕນ຺ຕິ ມຕກສຣີຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ສຸສານໍ ເນຕ຺ວາ ອານີຕຈີວຣໍ. ຘຊາຫຏນ຺ຕິ ຘຊໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ອານີຕໍ. ຖູປນ຺ຕິ ວມ຺ມິເກ ປູຊິຕຈີວຣໍ. ສາມຸທ຺ທິຍນ຺ຕິ ສມຸທ຺ທວີຈີຫິ ຖລໍ ປາປິຕໍ. ປນ຺ຖິກນ຺ຕິ ປນ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ໂຈຣຠເຍນ ປາສາເຓຫິ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປາຣຸຕຈີວຣໍ. ອິທ຺ຘິມຍນ຺ຕິ ເອຫິຠິກ຺ຂຸຈີວຣໍ. ເສສໍ ປາກຏເມວ.

ຈີວຣສນ຺ໂຕໂສຕິ ວີສຕິ ຈີວຣສນ຺ໂຕສາ – ຈີວເຣ ວິຕກ຺ກສນ຺ໂຕໂສ ຄມນສນ຺ໂຕໂສ ປຣິເຍສນສນ຺ໂຕໂສ ປຏິລາຠສນ຺ໂຕໂສ ມຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫຓສນ຺ໂຕໂສ ໂລລຸປ຺ປວິວຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ ອຸທກສນ຺ໂຕໂສ ໂຘວນສນ຺ໂຕໂສ ກຣຓສນ຺ໂຕໂສ ປຣິມາຓສນ຺ໂຕໂສ ສຸຕ຺ຕສນ຺ໂຕໂສ ສິພ຺ພນສນ຺ໂຕໂສ ຣຊນສນ຺ໂຕໂສ ກປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ ປຣິໂຠຄສນ຺ໂຕໂສ ສນ຺ນິຘິປຣິວຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສຕິ. ຕຕ຺ຖ ສາທກຠິກ຺ຂຸໂນ ເຕມາສໍ ນິພທ຺ຘວາສໍ ວສິຕ຺ວາ ເອກມາສມຕ຺ຕໍ ວິຕກ຺ກິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ໂສ ຫິ ປວາເຣຕ຺ວາ ຈີວຣມາເສ ຈີວຣໍ ກໂຣຕິ. ປໍສຸກູລິໂກ ອທ຺ຘມາເສເນວ ກໂຣຕິ. ອິທໍ ມາສທ຺ຘມາສມຕ຺ຕໍ ວິຕກ຺ກນໍ ວິຕກ຺ກສນ຺ໂຕໂສ. ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປນ ‘‘ກຕ຺ຖ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສເນວ ຄມນໍ ຄມນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ປຣິເຍສນ຺ຕສ຺ສ ປນ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ສທ຺ຘິໍ ອປຣິເຍສິຕ຺ວາ ລຊ຺ຊິໍ ເປສລຠິກ຺ຂຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິເຍສນໍ ປຣິເຍສນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ເອວໍ ປຣິເຍສນ຺ຕສ຺ສ ອາຫຣິຍມານໍ ຈີວຣໍ ທູຣໂຕວ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ມນາປໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອຕໍ ອມນາປ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອວິຕກ຺ເກຕ຺ວາ ຖູລສຸຂຸມາທີສຸ ຍຖາລທ຺ເຘເນວ ສນ຺ຕຸສ຺ສນໍ ປຏິລາຠສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ເອວໍ ລທ຺ຘໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາປິ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ທຸປຏ຺ຏສ຺ສ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ຕກໍ ເອກປຏ຺ຏສ຺ສາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປໂຫນກມຕ຺ເຕເນວ ສນ຺ຕຸສ຺ສນໍ ມຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫຓສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ຈີວຣໍ ປຣິເຍສນ຺ຕສ຺ສ ປນ ‘‘ອສຸກສ຺ສ ຆຣທ຺ວາເຣ ມນາປໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ທ຺ວາຣປຏິປາຏິຍາ ຈຣຓໍ ໂລລຸປ຺ປວິວຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ.

ລູຂປຓີເຕສຸ ເຍນ ເກນຈິ ຍາເປຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ຍຖາລທ຺ເຘເນວ ຍາປນໍ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ອຕ຺ຕໂນ ຖາມໍ ຊານິຕ຺ວາ ເຍນ ຍາເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ເຕນ ຍາປນໍ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ມນາປໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ເຍນ ເກນຈິ ຍາປນໍ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ‘‘ກຕ຺ຖ ອຸທກໍ ມນາປໍ, ກຕ຺ຖ ອມນາປ’’ນ຺ຕິ ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ເຍນ ເກນຈິ ໂຘວນຸປເຄນ ອຸທເກນ ໂຘວນໍ ອຸທກສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ຕຖາ ປຓ຺ຑຸມຕ຺ຕິກເຄຣຸກປູຕິປຓ຺ຓຣສກິລິຏ຺ຐານິ ປນ ອຸທການິ ວຊ຺ເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ໂຘວນ຺ຕສ຺ສ ປນ ມຸຄ຺ຄຣາທີຫິ ອປຫຣິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖຫິ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ໂຘວນໍ ໂຘວນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ຕຖາ ອສຸຊ຺ຌນ຺ຕໍ ປຓ຺ຓານິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕາປິຕອຸທເກນາປິ ໂຘວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ອິທໍ ຖູລໍ, ອິທໍ ສຸຂຸມ’’ນ຺ຕິ ອໂກເປຕ຺ວາ ປໂຫນກນີຫາເຣເນວ ກຣຓໍ ກຣຓສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ຕິມຓ຺ຑລປຏິຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕສ຺ເສວ ກຣຓໍ ປຣິມາຓສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ຈີວຣກຣຓຕ຺ຖາຍ ປນ ‘‘ມນາປໍ ສຸຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ຣຖິກາທີສຸ ວາ ເທວຏ຺ຐາເນ ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປາທມູເລ ວາ ຐປິຕໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິເທວ ສຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຣຓໍ ສຸຕ຺ຕສນ຺ໂຕໂສ ນາມ.

ກຸສິພນ຺ຘນກາເລ ປນ ອງ຺ຄຸລິມຕ຺ເຕ ສຕ຺ຕວາເຣ ນ ວິຊ຺ຌິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ສຫາໂຍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕເຠໂທປິ ນຕ຺ຖິ. ຕິວງ຺ຄຸລມຕ຺ເຕ ປນ ສຕ຺ຕວາເຣ ວິຊ຺ຌິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ມຄ຺ຄປຏິປນ຺ເນນາປິ ສຫາເຍນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕເຠໂທ. ອຍໍ ສິພ຺ພນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ຣຊນ຺ເຕນ ປນ ກາຬກຈ຺ຉກາທີນິ ປຣິເຍສນ຺ເຕນ ນ ຣຊິຕພ຺ພໍ, ໂສມວກ຺ກລາທີສຸ ຍໍ ລຠຕິ, ເຕນ ຣຊິຕພ຺ພໍ. ອລຠນ຺ເຕນ ປນ ມນຸສ຺ເສຫິ ອຣຎ຺ເຎ ວາກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຉຑ຺ຑິຕຣຊນໍ ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ປຈິຕ຺ວາ ຉຑ຺ຑິຕກສຏໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຊິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ຣຊນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ນີລກທ຺ທມກາຬສາເມສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຄເຫຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິປິຏ຺ເຐ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ປຎ຺ຎາຍມານກປ຺ປກຣຓໍ ກປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ ນາມ.

ຫິຣິໂກປີນປຏິຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕວເສນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນໍ ປຣິໂຠຄສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ທຸສ຺ສໍ ປນ ລຠິຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕໍ ວາ ສູຈິໍ ວາ ກາຣກໍ ວາ ອລຠນ຺ເຕນ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ລຠນ຺ເຕນ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ກຕມ຺ປິ ເຈ ອນ຺ເຕວາສິກາທີນໍ ທາຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ເຕ ຈ ອສນ຺ນິຫິຕາ, ຍາວ ອາຄມນາ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອາຄຕມຕ຺ເຕສຸ ເຕສຸ ທາຕພ຺ພໍ. ທາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຈີວເຣ ສຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອນຘິຏ຺ຐິຕເມວ ຫິ ສນ຺ນິຘິ ໂຫຕິ. ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ມຫາສີວຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ. ອຍໍ ສນ຺ນິຘິປຣິວຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ເຕນ ປນ ມຸຂໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ນ ທາຕພ຺ພໍ, ສາຣຓີຍຘມ຺ເມ ຐຕ຺ວາວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ.

ຈີວຣປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານິ ຘຸຕງ຺ຄານິ ນາມ ປໍສຸກູລິກງ຺ຄຎ຺ເຈວ ເຕຈີວຣິກງ຺ຄຎ຺ຈ. ອິຕິ ຈີວຣສນ຺ໂຕສມຫາອຣິຍວໍສໍ ປູຣຍມາໂນ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອິມານິ ທ຺ເວ ຘຸຕງ຺ຄານິ ໂຄເປຕິ, ອິມານິ ໂຄເປນ຺ໂຕ ຈີວຣສນ຺ໂຕສມຫາອຣິຍວໍສວເສນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ.

ວຓ຺ຓວາທີຕິ ເອໂກ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ນ ກເຖຕິ. ເອໂກ ນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕິ. ເອໂກ ເນວ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ນ ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕິ. ເອໂກ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ຈ ໂຫຕິ, ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕິ. ຕຖາຣູໂປ ໂສ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິຕຣີຕຣຈີວຣສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອເນສນນ຺ຕິ ທູເຕຍ຺ຍປຫິຓຄມນານຸໂຍຄປ຺ປເຠທໍ ນານປ຺ປກາຣໍ ອເນສນໍ. ອປ຺ປຕິຣູປນ຺ຕິ ອຍຸຕ຺ຕໍ. ອລທ຺ຘາ ຈາຕິ ອລຠິຕ຺ວາ. ຍຖາ ເອກຈ຺ໂຈ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ຈີວຣໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຸຎ຺ຎວນ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ໂກຫຎ຺ຎໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຸຕ຺ຕສຕິ ປຣິຕສ຺ສຕິ, ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ເອວໍ ອລທ຺ຘາ ຈ ຈີວຣໍ ນ ປຣິຕສ຺ສຕິ. ລທ຺ຘາ ຈາຕິ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ລຠິຕ຺ວາ. ອຘິຄໂຕຕິ ວິຄຕໂລຠຄິທ຺ໂຘ. ອມຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ອຘິມຕ຺ຕຕຓ຺ຫາຍ ມຸຈ຺ຉນໍ ອນາປນ຺ໂນ. ອນຊ຺ຌາປນ຺ໂນຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ອໂນຕ຺ຖໂຏ ອປຣິໂຍນທ຺ໂຘ. ອາທີນວທສ຺ສາວີຕິ ອເນສນາປຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ຄຘິຕປຣິໂຠເຄ ຈ ອາທີນວໍ ປສ຺ສມາໂນ. ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎຕິ ‘‘ຍາວເທວ ສີຕສ຺ສ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໓; ອ. ນິ. ໖.໕໘) ວຸຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສຣຓເມວ ປຊານນ຺ໂຕ.

ອິຕຣີຕຣຈີວຣສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາຕິ ເຍນ ເກນຈິ ຈີວເຣນ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ. ເນວຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສຕີຕິ ຍຖາ ປນິເຘກຈ຺ໂຈ ‘‘ອຫໍ ປໍສຸກູລິໂກ, ມຍາ ອຸປສມ຺ປທມາເຬເຍວ ປໍສຸກູລິກງ຺ຄໍ ຄຫິຕໍ, ໂກ ມຍາ ສທິໂສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນໍ ກໂຣຕິ. ເອວໍ ໂສ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນໍ ນ ກໂຣຕິ. ນ ປຣໍ ວມ຺ເຠຕີຕິ ‘‘ອິເມ ປນຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ນ ປໍສຸກູລິກາຕິ ວາ ປໍສຸກູລິກມຕ຺ຕມ຺ປິ ເອເຕສໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວາ ເອວໍ ປຣໍ ນ ວມ຺ເຠຕິ. ໂຍ ຫິ ຕຕ຺ຖ ທກ຺ໂຂຕິ ໂຍ ຕສ຺ມິໍ ຈີວຣສນ຺ໂຕເສ ວຓ຺ຓວາທີ. ຕາສຸ ວາ ທກ຺ໂຂ ເຉໂກ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ. ອນລໂສຕິ ສາຕຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ອາລສິຍວິຣຫິໂຕ. ສມ຺ປຊາໂນ ປຕິສ຺ສໂຕຕິ ສມ຺ປຊານປຎ຺ຎາຍ ເຈວ ສຕິຍາ ຈ ຍຸຕ຺ໂຕ. ອຣິຍວໍເສ ຐິໂຕຕິ ອຣິຍວໍເສ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ.

ອິຕຣີຕເຣນ ປິຓ຺ຑປາເຕນາຕິ ເຍນ ເກນຈິ ປິຓ຺ຑປາເຕນ. ເອຕ຺ຖປິ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ຊານິຕພ຺ໂພ, ປິຓ຺ຑປາຕເຂຕ຺ຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ, ປິຓ຺ຑປາຕສນ຺ໂຕໂສ ຊານິຕພ຺ໂພ, ປິຓ຺ຑປາຕປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຘຸຕງ຺ຄໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑປາໂຕຕິ ໂອທໂນ ກຸມ຺ມາໂສ ສຕ຺ຕຸ ມຈ຺ໂຉ ມໍສໍ ຂີຣໍ ທຘິ ສປ຺ປິ ນວນີຕໍ ເຕລໍ ມຘຸ ຜາຓິຕໍ ຍາຄຸ ຂາທນີຍໍ ສາຍນີຍໍ ເລຫນີຍນ຺ຕິ ໂສຬສ ປິຓ຺ຑປາຕາ.

ປິຓ຺ຑປາຕເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ ນິມນ຺ຕນໍ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂິກໍ ອຸໂປສຖິກໍ ປາຏິປທິກໍ ອາຄນ຺ຕຸກຠຕ຺ຕໍ ຄມິກຠຕ຺ຕໍ ຄິລານຠຕ຺ຕໍ ຄິລານຸປຏ຺ຐາກຠຕ຺ຕໍ ຘຸຣຠຕ຺ຕໍ ກຸຏິຠຕ຺ຕໍ ວາຣຠຕ຺ຕໍ ວິຫາຣຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ປນ຺ນຣສ ປິຓ຺ຑປາຕເຂຕ຺ຕານິ.

ປິຓ຺ຑປາຕສນ຺ໂຕໂສຕິ ປິຓ຺ຑປາເຕ ວິຕກ຺ກສນ຺ໂຕໂສ ຄມນສນ຺ໂຕໂສ ປຣິເຍສນສນ຺ໂຕໂສ ປຏິລາຠສນ຺ໂຕໂສ ປຏິຄ຺ຄຫຓສນ຺ໂຕໂສ ມຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫຓສນ຺ໂຕໂສ ໂລລຸປ຺ປວິວຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ ອຸປກາຣສນ຺ໂຕໂສ ປຣິມາຓສນ຺ໂຕໂສ ປຣິໂຠຄສນ຺ໂຕໂສ ສນ຺ນິຘິປຣິວຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສຕິ ປນ຺ນຣສ ສນ຺ໂຕສາ. ຕຕ຺ຖ ສາທໂກ ຠິກ຺ຂຸ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ວິຕກ຺ເກຕິ. ປິຓ຺ຑປາຕິເກນ ປນ ຄເຓນ ສທ຺ຘິໍ ຈຣຕາ ສາຍໍ ເຖຣຸປຏ຺ຐານກາເລ ‘‘ສ຺ເວ ກຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ‘‘ອສຸກຄາເມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ວິຕກ຺ເກຕພ຺ພໍ. ເອກຈາຣິເກນ ວິຕກ຺ກມາຬເກ ຐຕ຺ວາ ວິຕກ຺ເກຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິຕກ຺ເກນ຺ໂຕ ປນ ອຣິຍວໍສາ ຈຸໂຕ ໂຫຕິ ປຣິພາຫິໂຣ. ອຍໍ ວິຕກ຺ກສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ເຕນ ປນ ‘‘ກຸຫິໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ຄມນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ປຣິເຍສນ຺ເຕນ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ລຊ຺ຊິໍ ເປສລເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ປຣິເຍສນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ທູຣໂຕວ ອາຫຣິຍມານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ມນາປໍ, ເອຕໍ ອມນາປ’’ນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ປຏິລາຠສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ‘‘ອິທໍ ມນາປໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ, ອິທໍ ອມນາປໍ ນ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພເມວ. ອຍໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓສນ຺ໂຕໂສ ນາມ.

ເອຕ຺ຖ ປນ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ພຫຸ, ທາຍໂກ ອປ຺ປໍ ທາຕຸກາໂມ, ອປ຺ປໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ພຫຸ, ທາຍໂກປິ ພຫຸທາຕຸກາໂມ, ປມາເຓເນວ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມປິ ນ ພຫຸ, ທາຍໂກປິ ອປ຺ປໍ ທາຕຸກາໂມ, ອປ຺ປໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ນ ພຫຸ, ທາຍໂກ ປນ ພຫຸທາຕຸກາໂມ, ປມາເຓນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປຏິຄ຺ຄຫຓສ຺ມິຎ຺ຫິ ມຕ຺ຕໍ ອຊານນ຺ໂຕ ມນຸສ຺ສານໍ ປສາທໍ ມກ຺ເຂຕິ, ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍໍ ວິນິປາເຕຕິ, ສາສນໍ ນ ກໂຣຕິ. ວິຊາຕມາຕຸຍາປິສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອິຕິ ມຕ຺ຕໍ ຊານິຕ຺ວາວ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍໍ ມຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫຓສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ອຑ຺ຒກຸລານິເຍວ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວາຣປຏິປາຏິຍາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ໂລລຸປ຺ປວິວຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕສາທໂຍ ຈີວເຣ ວຸຕ຺ຕນຍາ ເອວ.

ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ສມຓຘມ຺ມໍ ອນຸປາເລສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ອຸປກາຣໍ ຎຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນໍ ອຸປກາຣສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ປຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອານີຕໍ ນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນ ສຕິ ເຕນ ຄາຫາເປຕພ຺ພໍ, ອສຕິ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ປຏິຄ຺ຄຫຓປຣິມາຓມຕ຺ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ປຣິມາຓສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ຊິຆຈ຺ຉາຍ ປຏິວິໂນທນໍ ‘‘ນ ອິທເມຕ຺ຖ ນິສ຺ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນໍ ປຣິໂຠຄສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ນິທຫິຕ຺ວາ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ສນ຺ນິຘິປຣິວຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ມຸຂໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ສາຣຓີຍຘມ຺ເມ ຐິເຕນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ.

ປິຓ຺ຑປາຕປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານິ ປນ ປຎ຺ຈ ຘຸຕງ຺ຄານິ ປິຓ຺ຑປາຕິກງ຺ຄໍ ສປທານຈາຣິກງ຺ຄໍ ເອກາສນິກງ຺ຄໍ ປຕ຺ຕປິຓ຺ຑິກງ຺ຄໍ ຂລຸປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕິກງ຺ຄນ຺ຕິ. ອິຕິ ປິຓ຺ຑປາຕສນ຺ໂຕສມຫາອຣິຍວໍສໍ ປູຣຍມາໂນ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ຘຸຕງ຺ຄານິ ໂຄເປຕິ, ອິມານິ ໂຄເປນ຺ໂຕ ປິຓ຺ຑປາຕສນ຺ໂຕສມຫາອຣິຍວໍສວເສນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ. ວຓ຺ຓວາທີຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ເສນາສນານີຕິ ອິຘ ເສນາສນໍ ຊານິຕພ຺ພໍ, ເສນາສນເຂຕ຺ຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ, ເສນາສນສນ຺ໂຕໂສ ຊານິຕພ຺ໂພ, ເສນາສນປຏິສໍຍຸຕ຺ຕຘຸຕງ຺ຄໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ເສນາສນນ຺ຕິ ມຎ຺ໂຈ ປີຐໍ ຠິສິ ພິມ຺ໂພຫນໍ ວິຫາໂຣ ອຑ຺ຒໂຍໂຄ ປາສາໂທ ຫມ຺ມິຍໍ ຄຸຫາ ເລຓໍ ອຏ຺ໂຏ ມາໂຬ ເວຬຸຄຸມ຺ໂພ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ຍຕ຺ຖ ວາ ປນ ຠິກ຺ຂູ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕີຕິ ອິມານິ ປນ຺ນຣສ ເສນາສນານິ.

ເສນາສນເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ສງ຺ຆໂຕ ວາ ຄຓໂຕ ວາ ຎາຕິໂຕ ວາ ມິຕ຺ຕໂຕ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ຘເນນ ປໍສຸກູລໍ ວາຕິ ຉ ເຂຕ຺ຕານິ.

ເສນາສນສນ຺ໂຕໂສຕິ ເສນາສເນ ວິຕກ຺ກສນ຺ໂຕສາທໂຍ ປນ຺ນຣສ ສນ຺ໂຕສາ. ເຕ ປິຓ຺ຑປາເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ເສນາສນປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານິ ປນ ປຎ຺ຈ ຘຸຕງ຺ຄານິ ອາຣຎ຺ຎິກງ຺ຄໍ ຣຸກ຺ຂມູລິກງ຺ຄໍ ອພ຺ໂຠກາສິກງ຺ຄໍ ໂສສານິກງ຺ຄໍ ຍຖາສນ຺ຖຕິກງ຺ຄນ຺ຕິ. ອິຕິ ເສນາສນສນ຺ໂຕສໍ ມຫາອຣິຍວໍສໍ ປູຣຍມາໂນ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ຘຸຕງ຺ຄານິ ໂຄເປຕິ, ອິມານິ ໂຄເປນ຺ໂຕ ເສນາສນສນ຺ໂຕສມຫາອຣິຍວໍສວເສນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ.

ອິຕິ ອາຍສ຺ມາ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ປຖວິໍ ປຕ຺ຖຣມາໂນ ວິຍ ສາຄຣກຸຈ຺ຉິໍ ປູຣຍມາໂນ ວິຍ ອາກາສໍ ວິຕ຺ຖາຣຍມາໂນ ວິຍ ຈ ປຐມໍ ຈີວຣສນ຺ໂຕສໍ ອຣິຍວໍສໍ ກເຖຕ຺ວາ ຈນ຺ທໍ ອຸຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ວິຍ ສູຣິຍໍ ອຸລ຺ລງ຺ເຆນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ທຸຕິຍປິຓ຺ຑປາຕສນ຺ໂຕສໍ ກເຖຕ຺ວາ ສິເນຣຸໍ ອຸກ຺ຂິເປນ຺ໂຕ ວິຍ ຕຕິຍໍ ເສນາສນສນ຺ໂຕສໍ ອຣິຍວໍສໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ຄິລານປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕສໍ ອຣິຍວໍສໍ ກເຖຕຸໍ ‘‘ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ອິຕຣີຕເຣນ ຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕຄຕິກເມວ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາລາຠຍຖາພລຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕເສເນວ ສນ຺ຕຸສ຺ສິຕພ຺ພໍ. ຠາວນາຣາມອຣິຍວໍໂສ ປນ ອິຘ ອນາຄໂຕ, ເນສຊ຺ຊິກງ຺ຄໍ ຠາວນາຣາມອຣິຍວໍສໍ ຠຊຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໓໐໙; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔.໒໘). ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ປຎ຺ຈ ເສນາສເນ ວຸຕ຺ຕາ, ປຎ຺ຈ ອາຫາຣນິສ຺ສິຕາ;

ເອໂກ ວີຣິຍສໍຍຸຕ຺ໂຕ, ທ຺ເວ ຈ ຈີວຣນິສ຺ສິຕາ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໓໐໙; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔.໒໘);

ໂປຣາເຓ ອຄ຺ຄຎ຺ເຎ ອຣິຍວໍເສ ຐິໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ໂປຣາເຓຕິ ນ ອຘຸນຸປ຺ປຕ຺ຕິເກ. ອຄ຺ຄຎ຺ເຎຕິ ອຄ຺ເຄຫິ ຊານິຕພ຺ເພ. ອຣິຍວໍເສຕິ ອຣິຍານໍ ວໍເສ. ຍຖາ ຫິ ຂຕ຺ຕິຍວໍໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວໍໂສ ເວສ຺ສວໍໂສ ສຸທ຺ທວໍໂສ ສມຓວໍໂສ ກຸລວໍໂສ ຣາຊວໍໂສ, ເອວມຍມ຺ປິ ອຏ຺ຐໂມ ອຣິຍວໍໂສ, ອຣິຍຕນ຺ຕິ ອຣິຍປເວຓິ ນາມ ໂຫຕິ. ໂສ ໂຂ ປນາຍໍ ວໍໂສ ອິເມສໍ ວໍສານໍ ມູລຄນ຺ຘາທີນໍ ກາລານຸສາຣິຄນ຺ຘາທໂຍ ວິຍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ. ເກ ປນ ເຕ ອຣິຍາ, ເຍສໍ ເອໂສ ວໍໂສຕິ? ອຣິຍາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາ ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຈ ຕຖາຄຕສາວກາ ຈ, ເອເຕສໍ ອຣິຍານໍ ວໍໂສຕິ ອຣິຍວໍໂສ. ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ຫິ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປາຘິການໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານໍ ມຕ຺ຖເກ ຕຓ຺ຫງ຺ກໂຣ ເມຘງ຺ກໂຣ ສຣຓງ຺ກໂຣ ທີປງ຺ກໂຣຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ເຕ ອຣິຍາ, ເຕສໍ ອຣິຍານໍ ວໍໂສຕິ ອຣິຍວໍໂສ. ເຕສໍ ພຸທ຺ຘານໍ ປຣິນິພ຺ພານໂຕ ອປຣຠາເຄ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ…ເປ… ອິມສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ກກຸສນ຺ໂຘ ໂກຓາຄມໂນ ກສ຺ສໂປ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວາ ໂຄຕໂມຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ເຕສໍ ອຣິຍານໍ ວໍໂສຕິ ອຣິຍວໍໂສ. ອປິ ຈ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ສພ຺ພພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘພຸທ຺ຘສາວການໍ ອຣິຍານໍ ວໍໂສຕິ ອຣິຍວໍໂສ, ຕສ຺ມິໍ ອຣິຍວໍເສ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔.໒໘). ຐິໂຕຕິ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຏ຺ຐມຄາຖານິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

໑໒໙. ນວເມ ອຍໍ ໂຍຊນາ – ທຸສ຺ສງ຺ຄຫາ ປພ຺ພຊິຕາປິ ເອເກ, ເຍ ອສນ຺ໂຕສາຠິຠູຕາ, ຕຖາວິຘາ ເອວ ຈ ອໂຖ ຄຫຏ຺ຐາ ຆຣມາວສນ຺ຕາ. ເອຕມຫໍ ທຸສ຺ສງ຺ຄຫຠາວໍ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ອຘິຄໂຕມ຺ຫີຕິ. ເສສໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ນິທ຺ເທເສ ອນສ຺ສວາຕິ ວຈນໍ ອສ຺ສວນກາ. ອວຈນກຣາຕິ ທຸພ຺ພຈາ. ປຏິໂລມວຸຕ຺ຕິໂນຕິ ປຈ຺ຈນີກໍ ກຖນສີລາ, ປຏິມລ຺ລາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ເຎເນວ ມຸຂໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ໂອວາທທາຍເກ ທິສ຺ວາ ມຸຂໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ທິສາຠາຄໍ ໂອໂລເກນ຺ຕິ. ອພ຺ຍາວໂຏ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອວາວໂຏ ຫຸຕ຺ວາ. ອນເປກ຺ໂຂ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອນລ຺ລີໂນ ຫຸຕ຺ວາ.

ນວມຄາຖານິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

໑໓໐. ທສເມ ໂອໂຣປຍິຕ຺ວາຕິ ອປເນຕ຺ວາ. ຄິຫິພ຺ຍຎ຺ຊນານີຕິ ເກສມສ຺ສຸໂອທາຕວຕ຺ຖາລງ຺ກາຣມາລາຄນ຺ຘວິເລປນອິຕ຺ຖິປຸຕ຺ຕທາສິທາສາທີນິ. ເອຕານິ ຄິຫິຠາວໍ ພ຺ຍຎ຺ຊຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຄິຫິພ຺ຍຎ຺ຊນານີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສຎ຺ຉິນ຺ນປຕ຺ໂຕຕິ ປຕິຕປຕ຺ໂຕ. ເຉຕ຺ວານາຕິ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ. ວີໂຣຕິ ມຄ຺ຄວີຣິຍສມນ຺ນາຄໂຕ. ຄິຫິພນ຺ຘນານີຕິ ກາມພນ຺ຘນານິ. ກາມາ ຫິ ຄິຫີນໍ ພນ຺ຘນານິ. ອຍໍ ຕາວ ປທຕ຺ໂຖ.

ອຍໍ ປນ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ‘‘ອໂຫ ວຕາຫມ຺ປິ ໂອໂຣປຍິຕ຺ວາ ຄິຫິພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ສຎ຺ຉິນ຺ນປຕ຺ໂຕ ຍຖາ ໂກວິຬາໂຣ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ເອວຎ຺ຫິ ຈິນ຺ຕຍມາໂນ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ອຘິຄໂຕມ຺ຫີຕິ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໔). ເສສໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ຊານິຕພ຺ພໍ.

ນິທ຺ເທເສ ສາຣາສນຎ຺ຈາຕິ ສາຣໍ ອາສນໍ. ຉິນ຺ນານີຕິ ຄຬິຕານິ. ສຎ຺ຉິນ຺ນານີຕິ ນິປຓ຺ຓານິ. ປຕິຕານີຕິ ວຓ຺ຏໂຕ ມຸຕ຺ຕານິ. ປຣິປຕິຕານີຕິ ຠູມິຍໍ ປຕິຕານິ.

ທສມຄາຖານິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ.

ປຐມວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ທຸຕິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໑໓໑-໒. ທຸຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐມທ຺ວເຍ ນິປກນ຺ຕິ ປກຕິນິປຸຓໍ ປຓ຺ຑິຕໍ ກສິຓປຣິກມ຺ມາທີສຸ ກຸສລໍ. ສາຘຸວິຫາຣິນ຺ຕິ ອປ຺ປນາວິຫາເຣນ ວາ ອຸປຈາເຣນ ວາ ສມນ຺ນາຄຕໍ. ຘີຣນ຺ຕິ ຘິຕິສມ຺ປນ຺ນໍ. ຕຕ຺ຖ ນິປກຕ຺ເຕນ ຘິຕິສມ຺ປທາ ວຸຕ຺ຕາ. ອິຘ ປນ ຘິຕິສມ຺ປນ຺ນເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘິຕິ ນາມ ອສິຖິລປຣກ຺ກມຕາ, ‘‘ກາມໍ ຕໂຈ ຈ ນ຺ຫາຣຸ ຈາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໑໘໔; ອ. ນິ. ໒.໕; ມຫານິ. ໑໙໖) ເອວໍ ປວຕ຺ຕວີຣິຍສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອປິ ຈ ຘິກ຺ກຕປາໂປຕິປິ ຘີໂຣ. ຣາຊາວ ຣຏ຺ຐໍ ວິຊິຕໍ ປຫາຍາຕິ ຍຖາ ປຏິຣາຊາ ‘‘ວິຊິຕໍ ຣຏ຺ຐໍ ອນຕ຺ຖາວຫ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ເອໂກ ຈຣຕິ ເອວໍ ພາລສຫາຍໍ ປຫາຍ ເອໂກ ຈເຣ. ອຖ ວາ ຣາຊາວ ຣຏ຺ຐນ຺ຕິ ຍຖາ ສຸຕໂສໂມ ຣາຊາ ວິຊິຕໍ ຣຏ຺ຐໍ ປຫາຍ ເອໂກ ຈຣິ, ຍຖາ ຈ ມຫາຊນໂກ ເອວໍ ເອໂກວ ຈເຣຕິ ອຍມ຺ປິ ເອຕສ຺ສຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕານຸສາເຣນ ສກ຺ກາ ຊານິຕຸນ຺ຕິ ນ ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໕-໔໖). ນິທ຺ເທເສ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ.

ປຐມທ຺ວຍໍ.

໑໓໓. ຕຕິຍຄາຖາ ປທຕ຺ຖໂຕ ອຸຕ຺ຕານາ ເອວ. ເກວລຎ຺ຈ ປນ ສຫາຍສມ຺ປທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອເສກ຺ເຂຫິ ສີລາທິກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ສມ຺ປນ຺ນາ ສຫາຍາ ເອວ ‘‘ສຫາຍສມ຺ປທາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ໂຍຊນາ – ຍາ ອຍໍ ວຸຕ຺ຕາ ສຫາຍສມ຺ປທາ, ຕໍ ສຫາຍສມ຺ປທໍ ອທ຺ຘາ ປສໍສາມ, ເອກໍເສເນວ ໂຖເມມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກຖໍ? ເສຏ຺ຐາ ສມາເສວິຕພ຺ພາ ສຫາຍາຕິ. ກສ຺ມາ? ອຕ຺ຕໂນ ສີລາທີຫິ ເສຏ຺ເຐ ເສວມານສ຺ສ ສີລາທໂຍ ຘມ຺ມາ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ສເມ ເສວມານສ຺ສ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສມຘາຣເຓນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວິໂນທເນນ ຈ ລທ຺ຘາ ນ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ. ເອເຕ ປນ ສຫາຍເກ ເສຏ຺ເຐ ຈ ສເມ ຈ ອລທ຺ຘາ ກຸຫນາທິມິຈ຺ຉາຊີວໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຈ ປຏິຆານຸນຍໍ ອນຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ອນວຊ຺ຊໂຠຊີ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຖກາໂມ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ເອໂກ ຈເຣ ຂຄ຺ຄວິສາຓກປ຺ໂປ. ອຫມ຺ປິ ຫິ ເອວໍ ຈຣນ຺ໂຕ ອິມໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອຘິຄໂຕມ຺ຫີຕິ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໗). ນິທ຺ເທໂສ ວຸຕ຺ຕນໂຍ ເອວ.

ຕຕິຍໍ.

໑໓໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ທິສ຺ວາຕິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ. ສຸວຓ຺ຓສ຺ສາຕິ ກຎ຺ຈນສ຺ສ. ‘‘ວລຍານີ’’ຕິ ປາຐເສໂສ. ສາວເສສປາໂຐ ຫິ ອຍໍ ອຕ຺ໂຖ. ປຠສ຺ສຣານີຕິ ປຠາສນສີລານິ, ຊຸຕິມນ຺ຕານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານປທຕ຺ຖເມວ. ອຍໍ ປນ ໂຍຊນາ – ທິສ຺ວາ ຠຸຊສ຺ມິໍ ສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ວລຍານິ ‘‘ຄຓວາເສ ສຕິ ສງ຺ຆຏ຺ຏນາ, ເອກວາເສ ສຕິ ອຆຏ຺ຏນາ’’ຕິ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ອຘິຄໂຕມ຺ຫີຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໘). ນູປຸຣານີຕິ ວລຍານິ. ‘‘ນິຍຸຣາ’’ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ຆຏ຺ເຏນ຺ຕີຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຫນນ຺ຕິ.

ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໑໓໕. ປຎ຺ຈມຄາຖາ ປທຕ຺ຖໂຕ ອຸຕ຺ຕານາ ເອວ. ອຍໍ ປນ ເອຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຍ຺ວາຍໍ ເອເຕນ ທຸຕີເຍນ ກຸມາເຣນ ສີຕຸຓ຺ຫາທີນິ ນິເວເທນ຺ເຕນ ສຫວາເສນ ຕໍ ສຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ ມມ ວາຈາຠິລາໂປ, ຕສ຺ມິໍ ສິເນຫວເສນ ອຠິສຊ຺ຊນາ ວາ ຊາຕາ. ສເຈ ອຫໍ ອິມໍ ນ ປຣິຈ຺ຈຊາມິ, ຕໂຕ ອາຍຕິມ຺ປິ ຕເຖວ ເຫສ຺ສຕິ. ຍຖາ ອິທານິ, ເອວໍ ທຸຕີເຍນ ສຫ ມມສ຺ສ, ວາຈາຠິລາໂປ ອຠິສຊ຺ຊນາ ວາ. ອຸຠຍມ຺ປິ ເຈຕໍ ອນ຺ຕຣາຍກຣໍ ວິເສສາຘິຄມສ຺ສາຕິ ເອຕໍ ຠຍໍ ອາຍຕິໍ ເປກ຺ຂມາໂນ ຕໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ໂຍນິໂສ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ອຘິຄໂຕມ຺ຫີຕິ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໙). ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ປຎ຺ຈມໍ.

໑໓໖. ຉຏ຺ເຐ ກາມາຕິ ທ຺ເວ ກາມາ ວຕ຺ຖຸກາມາ ຈ ກິເລສກາມາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸກາມາ ມນາປິຍາ ຣູປາທໂຍ ຘມ຺ມາ, ກິເລສກາມາ ຉນ຺ທາທໂຍ ສພ຺ເພປິ ຣາຄປ຺ປເຠທາ. ອິຘ ປນ ວຕ຺ຖຸກາມາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຣູປາທິອເນກປ຺ປກາເຣນ ຈິຕ຺ຣາ. ໂລກສ຺ສາທວເສນ ມຘຸຣາ. ພາລປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ມນໍ ຣເມນ຺ຕີຕິ ມໂນຣມາ. ວິຣູປຣູເປນາຕິ ວິຣູເປນ ຣູເປນ, ອເນກວິເຘນ ສຠາເວນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕ ຫິ ຣູປາທິວເສນ ຈິຕ຺ຣາ, ຣູປາທີສຸປິ ນີລາທິວເສນ ວິວິຘຣູປາ. ເອວໍ ເຕນ ວິຣູປຣູເປນ ຕຖາ ຕຖາ ອສ຺ສາທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ມເຖນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ, ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອຠິຣມິຕຸໍ ນ ເທນ຺ຕີຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ປາກຏເມວ. ນິຄມນມ຺ປິ ທ຺ວີຫິ ຕີຫິ ວາ ປເທຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ປຸຣິມຄາຖາສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໕໐).

ກາມຄຸຓາຕິ ກາມຍິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ກາມາ. ພນ຺ຘນຏ຺ເຐນ ຄຸຓາ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຫຕານໍ ວຕ຺ຖານໍ ທິຄຸຓໍ ສງ຺ຆາຏິ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໔໘) ເອຕ຺ຖ ປຏລຏ຺ໂຐ ຄຸຓຏ຺ໂຐ. ‘‘ອຈ຺ເຈນ຺ຕິ ກາລາ ຕຣຍນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕິໂຍ, ວໂຍຄຸຓາ ອນຸປຸພ຺ພໍ ຊຫນ຺ຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໔) ເອຕ຺ຖ ຣາສຏ຺ໂຐ ຄຸຓຏ຺ໂຐ. ‘‘ສຕຄຸຓາ ທກ຺ຂິຓາ ປາຏິກງ຺ຂິຕພ຺ພາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໗໙) ເອຕ຺ຖ ອານິສໍສຏ຺ໂຐ ຄຸຓຏ຺ໂຐ. ‘‘ອນ຺ຕໍ ອນ຺ຕຄຸຓໍ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໗; ມ. ນິ. ໑.໑໑໐; ຂຸ. ປາ. ໓.ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣ), ກຍິຣາ ມາລາຄຸເຓ ພຫູ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ພນ຺ຘນຏ຺ໂຐ ຄຸຓຏ຺ໂຐ. ອິຘາປິ ເອເສວ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ພນ຺ຘນຏ຺ເຐນ ຄຸຓາ’’ຕິ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ປສ຺ສິຕພ຺ພາ. ເອເຕນຸປາເຍນ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທີສຸປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຏ຺ຐາຕິ ປຣິຍິຏ຺ຐາ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ, ມາ ວາ, ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓຠູຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກນ຺ຕາຕິ ກາມນີຍາ. ມນາປາຕິ ມນວຑ຺ຒນກາ. ປິຍຣູປາຕິ ປິຍຊາຕິກາ. ກາມູປສໍຫິຕາຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນນ ກາເມນ ອຸປສໍຫິຕາ. ຣຊນີຍາຕິ ຣຊ຺ຊນິຍາ, ຣາຄຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓຠູຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຍທິ ມຸທ຺ທາຍາຕິອາທີສຸ ມຸທ຺ທາຕິ ອງ຺ຄຸລິປພ຺ເພສຸ ສຎ຺ຎໍ ຐເປຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາ. ຄຓນາຕິ ອຈ຺ຉິທ຺ທຄຓນາ. ສງ຺ຂານນ຺ຕິ ປິຓ຺ຑຄຓນາ. ຍາຍ ເຂຕ຺ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອິຘ ເອຕ຺ຕກາ ວີຫີ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ’’, ຣຸກ຺ຂໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອິຘ ເອຕ຺ຕການິ ຜລານິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ’’, ອາກາສໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ອາກາເສ ສກຸຓາ ເອຕ຺ຕກາ ນາມ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຊານນ຺ຕິ. ກສີຕິ ກສິກມ຺ມໍ. ວຓິຊ຺ຊາຕິ ຊງ຺ຆວຓິຊ຺ຊຖລວຓິຊ຺ຊາທິວຓິປ຺ປໂຖ. ໂຄຣກ຺ຂນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ປເຣສໍ ວາ ຄາໂວ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈໂຄຣສວິກ຺ກເຍນ ຊີວນກມ຺ມໍ. ອິສ຺ສຕ຺ໂຖ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາວຸຘໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐານກມ຺ມໍ. ຣາຊໂປຣິສນ຺ຕິ ວິນາ ອາວຸເຘນ ຣາຊກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຣາຊຸປຏ຺ຐານໍ. ສິປ຺ປຎ຺ຎຕຣນ຺ຕິ ຄຫິຕາວເສສຫຕ຺ຖິອສ຺ສສິປ຺ປາທິ.

ສີຕສ຺ສ ປຸຣກ຺ຂໂຕຕິ ລກ຺ຂໍ ວິຍ ສຣສ຺ສ ສີຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຐິໂຕ, ສີເຕນ ພາຘິຍມາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຓ຺ເຫປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຑໍສາທີສຸ ຑໍສາຕິ ປິງ຺ຄລມກ຺ຂິກາ. ມກສາຕິ ສພ຺ພມກ຺ຂິກາ. ສຣີສປາຕິ ເຍ ເກຈິ ສຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຣິສ຺ສມາໂນຕິ ປີຬິຍມາໂນ ຣຸປ຺ປມາໂນ ຆຏ຺ຏິຍມາໂນ. ມີຍມາໂນຕິ ມຣມາໂນ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ຠິກ຺ຂເວ, ອຍໍ ມຸທ຺ທາທີຫິ ຊີວິກກປ຺ປນໍ ອາຄມ຺ມ ສີຕາທິປຈ຺ຈໂຍ ອາພາໂຘ. ກາມານໍ ອາທີນໂວຕິ ກາເມສຸ ອຸປທ຺ທໂວ, ອຸປສຄ຺ໂຄຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກຕິ ປຈ຺ຈກ຺ໂຂ ສາມໍ ປສ຺ສິຕພ຺ໂພ. ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ທຸກ຺ຂຣາສິ. ກາມເຫຕູຕິອາທີສຸ ປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນ ກາມາ ອສ຺ສ ເຫຕູຕິ ກາມເຫຕຸ. ມູລຏ຺ເຐນ ກາມາ ນິທານມສ຺ສາຕິ ກາມນິທາໂນ. ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ປນ ‘‘ກາມນິທານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ກາຣຓຏ຺ເຐນ ກາມາ ອຘິກຣຓໍ ອສ຺ສາຕິ ກາມາຘິກຣໂຓ. ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສເນວ ປນ ‘‘ກາມາຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ກາມານເມວ ເຫຕູຕິ ອິທໍ ນິຍມວຈນໍ ກາມປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸຏ຺ຐຫໂຕຕິ ອາຊີວສມຸຏ຺ຐາປກວີຣິເຍນ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ. ຆຏໂຕຕິ ຕໍ ວີຣິຍໍ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ຆເຏນ຺ຕສ຺ສ. ວາຍມໂຕຕິ ວາຍາມໍ ປຣກ຺ກມໍ ປໂຍຄໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ. ນາຠິນິປ຺ຜຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ນ ນິປ຺ຜຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖໍ ນາຠິຣຸຫນ຺ຕິ. ໂສຈຕີຕິ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນພລວໂສເກນ ໂສຈຕິ. ກິລມຕີຕິ ກາເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນທຸກ຺ເຂນ ກິລມຕິ. ປຣິເທວຕີຕິ ວາຈາຍ ປຣິເທວຕິ. ອຸຣຕ຺ຕາຬິນ຺ຕິ ອຸຣໍ ຕາເຬຕ຺ວາ. ກນ຺ທຕີຕິ ໂຣທຕິ. ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ວິສຎ຺ຎີ ວິຍ ສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ໂຫຕິ. ໂມຆນ຺ຕິ ຕຸຈ຺ຉໍ. ອຜໂລຕິ ນິປ຺ຜໂລ.

ອາຣກ຺ຂາຘິກຣຓນ຺ຕິ ອາຣກ຺ຂກາຣຓາ. ກິນ຺ຕິ ເມຕິ ເກນ ນຸ ໂຂ ເມ ອຸປາເຍນ. ຍມ຺ປິ ເມຕິ ຍມ຺ປິ ມຍ຺ຫໍ ກສິກມ຺ມາທີນິ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປາທິຕໍ ຘນໍ ອໂຫສິ. ຕມ຺ປິ ໂນ ນຕ຺ຖີຕິ ຕມ຺ປິ ອມ຺ຫາກໍ ອິທານິ ນຕ຺ຖິ.

ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມເຫຕູຕິອາທິນາປິ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາວ ອາທີນວໍ ທີເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາມເຫຕູຕິ ກາມປຈ຺ຈຍາ ຣາຊາໂນປິ ຣາຊູຫິ ວິວທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາມນິທານນ຺ຕິ ຠາວນປຸໍສກໍ, ກາເມ ນິທານໍ ກຕ຺ວາ ວິວທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາມາຘິກຣຓນ຺ຕິປິ ຠາວນປຸໍສກເມວ, ກາເມ ອຘິກຣຓໍ ກຕ຺ວາ ວິວທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາມານເມວ ເຫຕູຕິ ຄາມນິຄມເສນາປຕິປຸໂຣຫິຕຏ຺ຐານນ຺ຕຣາທີນໍ ກາມານໍເຍວ ເຫຕຸ ວິວທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປກ຺ກມນ຺ຕີຕິ ປຫຣນ຺ຕິ.

ອສິຈມ຺ມນ຺ຕິ ອສິຎ຺ເຈວ ເຂຏກຜລກາທີນິ ຈ.

ຘນຸກລາປໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາຕິ ຘນຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຣກລາປໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ. ອຸຠໂຕພ຺ຍູຬ຺ຫນ຺ຕິ ອຸຠໂຕຣາສິຠູຕໍ. ປກ຺ຂນ຺ທນ຺ຕີຕິ ປວິສນ຺ຕິ. ອຸສູສູຕິ ກຓ຺ເຑສຸ. ວິຊ຺ໂຊຕລນ຺ເຕສູຕິ ປຣິວຕ຺ຕມາເນສຸ. ເຕ ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕ ຕສ຺ມິໍ ສງ຺ຄາເມ.

ອທ຺ທາວເລປນາ ອຸປກາຣິໂຍຕິ ເຈຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສາ ປາກາຣປາທໍ ອສ຺ສຂຸຣສຓ຺ຐາເນນ ອິຏ຺ຐກາຫິ ຈິນິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ສຸຘາຍ ລິມ຺ປນ຺ຕິ. ເອວໍ ກຕປາກາຣປາທາ ‘‘ອຸປກາຣິໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕາ ຕິນ຺ເຕນ ກລເລນ ສິຕ຺ຕາ ອທ຺ທາວເລປນາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ປກ຺ຂນ຺ທນ຺ຕີຕິ ຕາສໍ ເຫຏ຺ຐາ ຕິຂິຓອຍສູລຣຸກ຺ຂສູລາທີຫິ ວິຊ຺ຌິຍມານາ ປາກາຣສ຺ສ ປິຈ຺ຉິລ຺ລຠາເວນ ອາໂຣຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາປິ ອຸປຘາວນ຺ຕິເຍວ. ຉກຓກາຍາຕິ ກຸຖິຕໂຄມເຍນ. ອຠິວຄ຺ເຄນາຕິ ສຕທນ຺ເຕນ. ຕໍ ອຏ຺ຐທນ຺ຕາກາເຣນ ກຕ຺ວາ ‘‘ນຄຣທ຺ວາຣໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປວິສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຄເຕ ອຸປຣິທ຺ວາເຣ ຐິຕາ ຕສ຺ສ ພນ຺ຘນໂຍຕ຺ຕານິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເຕນ ອຠິວຄ຺ເຄນ ໂອມທ຺ທນ຺ຕິ.

ສນ຺ຘິມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ຕີຕິ ຆຣສນ຺ຘິມ຺ປິ. ນິລ຺ໂລປນ຺ຕິ ຄາເມ ປຫຣິຕ຺ວາ ມຫາວິໂລປໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອກາຄາຣິກນ຺ຕິ ປຓ຺ຓາສມຕ຺ຕາປິ ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕາປິ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຊີວຄ຺ຄາຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຘນໍ ອາຫຣາເປນ຺ຕິ. ປຣິປນ຺ເຖປິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ປນ຺ຖທູຫນກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຑ຺ຒທຓ຺ຑເກຫີຕິ ມຸຄ຺ຄເຣຫິ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໖໙). ເສສໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ.

ຉຏ຺ຐໍ.

໑໓໗. ສຕ຺ຕເມ ເອຕີຕິ ອີຕິ, ອາຄນ຺ຕຸການໍ ອກຸສລຠາຄິຍານໍ ພ຺ຍສນເຫຕູນໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕສ຺ມາ ກາມຄຸຓາປິ ເອເຕ ອເນກພ຺ຍສນາວຫຏ຺ເຐນ ທຬ຺ຫສນ຺ນິປາຕຏ຺ເຐນ ຈ ອີຕິ. ຄຓ຺ໂຑປິ ອສຸຈິໍ ປຄ຺ຆຣຕິ, ອຸທ຺ຘຸມາຕປຣິປກ຺ກປຣິຠິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ເອເຕ ກິເລສາ ອສຸຈິປຄ຺ຆຣຓໂຕ ອຸປ຺ປາທຊຣາຠງ຺ເຄຫິ ອຸທ຺ຘຸມາຕປຣິປກ຺ກປຣິຠິນ຺ນຠາວໂຕ ຈ ຄຓ຺ໂຑ. ອຸປທ຺ທວຕີຕິ ອຸປທ຺ທໂວ, ອນຕ຺ຖໍ ຊເນນ຺ໂຕ ອຠິຠວຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຣາຄຄຓ຺ຑາທີນເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕສ຺ມາ ກາມຄຸຓາເປເຕ ອວິທິຕນິພ຺ພານຕ຺ຖາວຫເຫຕຸຕາຍ ສພ຺ພຸປທ຺ທວວຕ຺ຖຸຕາຍ ຈ ອຸປທ຺ທໂວ. ຍສ຺ມາ ປເນເຕ ກິເລສາຕຸຣຠາວໍ ຊເນນ຺ຕາ ສີລສງ຺ຂາຕມາໂຣຄ຺ຍໍ ໂລລຸປ຺ປໍ ວາ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕາ ປາກຕິກເມວ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ວິລຸມ຺ປນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອິມິນາ ອາໂຣຄ຺ຍວິລຸມ຺ປນຏ຺ເຐນ ໂຣໂຄ. ອພ຺ຠນ຺ຕຣມນຸປວິຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ປນ ອນ຺ໂຕຕຸທນຏ຺ເຐນ ທຸນ຺ນີຫຣຓີຍຏ຺ເຐນ ຈ ສລ຺ລໍ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກຠຍາວຫນໂຕ ຠຍໍ. ເມຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ເສສເມຕ຺ຖ ປາກຏເມວ. ນິຄມນມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໕໑).

ກາມຣາຄຣຕ຺ຕາຍນ຺ຕິ ກາມຣາເຄນ ຣຕ຺ໂຕ ອຍໍ. ຉນ຺ທຣາຄວິນິພທ຺ໂຘຕິ ຉນ຺ທຣາເຄນ ສ຺ເນເຫນ ພທ຺ໂຘ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາປິ ຄພ຺ຠາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ວຕ຺ຕມານສຬາຍຕນຄພ຺ຠາ. ສມ຺ປຣາຍິກາປິ ຄພ຺ຠາຕິ ປຣໂລເກປິ ສຬາຍຕນຄພ຺ຠາ. ນ ປຣິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ປຣິມຸຈ຺ຈິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ໂອຕິຓ຺ໂຓ ສາຕຣູເປນາຕິ ມຘຸຣສຠາເວນ ຣາເຄນ ໂອຕິຓ຺ໂຓ ໂອຄາຫິໂຕ. ປລິປຖນ຺ຕິ ກາມກລລມຄ຺ຄໍ. ທຸຄ຺ຄນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄມໍ.

ສຕ຺ຕມໍ.

໑໓໘. ອຏ຺ຐເມ ສີຕໍ ທຸພ຺ພິຘໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຘາຕຸກ຺ໂຂຠປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ພາຫິຣຘາຕຸກ຺ໂຂຠປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ. ຕຖາ ອຸຓ຺ຫໍ. ຕຕ຺ຖ ຑໍສາຕິ ປິງ຺ຄລມກ຺ຂິກາ. ສຣີສເປຕິ ເຍ ເກຈິ ທີຆຊາຕິກາ ສຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເສສໍ ປາກຏເມວ. ນິຄມນມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.