໑. ພ຺ຣາຫ຺ມຓຘມ຺ມຍາຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໐໐. ຈຕຸກ຺ກນິປາຕສ຺ສ ປຐເມ ອຫນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນິທ຺ເທໂສ. ໂຍ ຫິ ປໂຣ ນ ໂຫຕິ, ໂສ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຕ ອຕ຺ຕາ ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອສ຺ມີຕິ ປຏິຊານນາ. ໂຍ ປຣມຕ຺ຖພ຺ຣາຫ຺ມຓຠາໂວ ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕນິ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ປຏິຊານນ຺ໂຕ ຫິ ສຕ຺ຖາ ‘‘ອສ຺ມີ’’ຕິ ອໂວຈ. ‘‘ອຫມສ຺ມີ’’ຕິ ຈ ຍຖາ ‘‘ອຫມສ຺ມິ ພ຺ຣຫ຺ມາ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ, ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’’ຕິ ຈ ອປ຺ປຫີນທິຏ຺ຐິມານານຸສຍາ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ອຕ຺ຕໂນ ທິຏ຺ຐິມານມຎ຺ຎນາຠິນິເວສວເສນ ອຠິວທນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພໂສ ປນ ປຫີນທິຏ຺ຐິມານານຸສໂຍ ຠຄວາ ສມຎ຺ຎໍ ອນຕິຘາວນ຺ໂຕ ໂລກສມຎ຺ຎານຸໂຣເຘນ ເວເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນສຸ ຘມ຺ມໍ ປຕິຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ ເກວລໍ ຕາທິສສ຺ສ ຄຸຓສ຺ສ ອຕ຺ຕນິ ວິຊ຺ຊມານຕໍ ປຏິຊານນ຺ໂຕ ‘‘ອຫມສ຺ມີ’’ຕິ ອາຫ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ພາຫິຕປາປຕ຺ຕາ ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສ ຈ ອຓນໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ຠິກ຺ຂເວ, ອຫໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓສ຺ມີຕິ. ຠຄວາ ສພ຺ພາກາຣປຣິປຸຓ຺ຓສ຺ສ ທານສໍຍມາທິວຕສມາທານສ຺ສ ນິຣວເສສາຍ ຕປຈຣິຍາຍ ປາຣໍ ຄໂຕ ສມ຺ມເທວ ວຸສິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ສກລເວທນ຺ຕຄູ ສຸວິສຸທ຺ຘວິຊ຺ຊາຈຣໂຓ ສພ຺ພຖາ ນິນ຺ຫາຕປາປມໂລ ອນຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວຕ຺ຕາ ປວຕ຺ຕາ, ສຸປຣິສຸທ຺ຘສ຺ສ ຈ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ປເວເທຕາ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພໂສ ພາຫິຕປາປຕ຺ຕາ ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສ ຈ ອຓນໂຕ ກຖນໂຕ ປຣມຕ຺ເຖນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອິຕິ ຠຄວາ ສເທວເກ ໂລເກ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຠາວໍ ປເວເທຕ຺ວາ ຍານິ ຕານິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓທານາທີນິ ຉ ກມ຺ມານິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ, ເຕສມ຺ປິ ສຸປຣິສຸທ຺ຘານໍ ອຸກ຺ກໍສໂຕ ອຕ຺ຕນິ ສໍວິຊ຺ຊມານຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍາຈໂຍໂຄ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຍາຈໂຍໂຄຕິ ຍາເຈຫິ ຍຸຕ຺ໂຕ. ຍາຈນ຺ຕີຕິ ຍາຈາ, ຍາຈກາ, ເຕ ປເນຕ຺ຖ ເວເນຍ຺ຍາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕ ຫິ ‘‘ເທເສຕຸ, ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ, ຘມ຺ມໍ; ເທເສຕຸ, ສຸຄໂຕ, ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນໍ ຍາຈນ຺ຕິ. ຠຄວາ ຈ ເຕສໍ ອິຈ຺ຉາວິຆາຕໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ຍຖາຣຸຈິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ຘມ຺ມທານໍ ເທຕີຕິ ຍາຈໂຍໂຄ, ສທາ ສພ຺ພກາລໍ ເຕຫິ ອວິຣຫິໂຕ. ອຖ ວາ ຍາຈໂຍໂຄຕິ ຍາຈນໂຍຄ຺ໂຄ, ອຘິປ຺ປາຍປູຣຓໂຕ ຍາຈິຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ຍາຊໂຍໂຄ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ຕຕ຺ຖ ຍາໂຊ ວຸຈ຺ຈຕິ ມຫາທານໍ, ຍິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘ ປນ ຘມ຺ມທານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຍາເຊ ນິຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຍາຊໂຍຄາ. ສທາຕິ ສພ຺ພທາ, ອນວຣຕປ຺ປວຕ຺ຕສທ຺ຘມ຺ມມຫາທາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຍາເຊນ ໂຍເຊຕີຕິປິ ຍາຊໂຍໂຄ. ຕິວິຘທານສງ຺ຂາເຕນ ຍາເຊນ ສຕ຺ເຕ ຍຖາຣຫໍ ໂຍເຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ທາເນ ນິໂຍເຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຍາຊໂຍໂຄ ສຕຕ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ປຍຕປາຓີຕິ ປຣິສຸທ຺ຘຫຕ຺ໂຖ. ໂຍ ຫິ ທານາຘິມຸຕ຺ໂຕ ອາມິສທານໍ ເທນ຺ໂຕ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສຫຕ຺ເຖນ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ທາຕຸໍ ສທາ ໂຘຕຫຕ຺ໂຖເຍວ ໂຫຕິ, ໂສ ‘‘ປຍຕປາຓີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຠຄວາປິ ຘມ຺ມທານາຘິມຸຕ຺ໂຕ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສພ຺ພກາລໍ ຘມ຺ມທາເນ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຍຕປາຓີ’’ຕິ. ‘‘ສທາ’’ຕິ ຈ ປທໍ ອິມິນາປິ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ‘‘ສທາ ປຍຕປາຓີ’’ຕິ. ອວິຠາເຄນ ຫິ ສຕ຺ຖາ ເວເນຍ຺ຍໂລກສ຺ສ ສທ຺ຘມ຺ມທານໍ ສທາ ສພ຺ພກາລໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ໂຍໂຄ ວຸຈ຺ຈຕິ ຠາວນາ. ຍຖາຫ ‘‘ໂຍຄາ ເວ ຊາຍເຕ ຠູຣີ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໒໘໒). ຕສ຺ມາ ຍາຊໂຍໂຄຕິ ຍາຊຠາວນໍ, ປຣິຈ຺ຈາຄຠາວນໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຄວາ ຫິ ອຠິສມ຺ໂພຘິໂຕ ປຸພ຺ເພ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູໂຕປິ ກຣຸຓາສມຸສ຺ສາຫິໂຕ ອນວເສສໂຕ ທານໍ ປຣິພ຺ຣູເຫນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ອຸກ຺ກໍສປາຣມິປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ໂພຘິໍ ປາປຸຓິ, ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາປິ ຕິວິຘໍ ທານໍ ປຣິພ຺ຣູເຫສິ ວິເສສໂຕ ຘມ຺ມທານໍ, ປເຣປິ ຕຕ຺ຖ ນິໂຍເຊສິ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ເວເນຍ຺ຍຍາຈການໍ ກສ຺ສຈິ ສຣຓານິ ອທາສິ, ກສ຺ສຈິ ປຎ຺ຈ ສີລານິ, ກສ຺ສຈິ ທສ ສີລານິ, ກສ຺ສຈິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ, ກສ຺ສຈິ ຘຸຕຘມ຺ເມ, ກສ຺ສຈິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຌານານິ, ກສ຺ສຈິ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ, ກສ຺ສຈິ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎາໂຍ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ເຄ, ຈຕ຺ຕາຣິ ສາມຎ຺ຎຜລານິ, ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ, ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາຕິ ເອວມາທິໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣເຠທໍ ຄຸຓຘນໍ ຘມ຺ມທານວເສນ ຍຖາຘິປ຺ປາຍໍ ເທນ຺ໂຕ ປເຣ ຈ ‘‘ເທຖາ’’ຕິ ນິໂຍເຊນ຺ໂຕ ປຣິຈ຺ຈາຄຠາວນໍ ປຣິພ຺ຣູເຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣິຈ຺ຈາຄຠາວນໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

ປຍຕປາຓີຕິ ວາ ອາຍຕປາຓີ, ຫຕ຺ຖຄຕໍ ກິຎ຺ຈິ ທາຕຸໍ ‘‘ເອຫິ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ປສາຣິຕຫຕ຺ໂຖ ວິຍ ອາຈຣິຍມຸຏ຺ຐິໍ ອກຕ຺ວາ ສທ຺ຘມ຺ມທາເນ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຍຕປາຓີຕິ ວາ ອຸສ຺ສາຫິຕຫຕ຺ໂຖ, ອາມິສທານໍ ທາຕຸໍ ອຸສ຺ສາຫິຕຫຕ຺ໂຖ ວິຍ ຘມ຺ມທາເນ ກຕຸສ຺ສາໂຫຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ຕິມເທຫຘໂຣຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວເສນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຣຓານໍ ຘມ຺ມານໍ ປາຣິປູຣິຍາ ປຈ຺ຉິມຕ຺ຕຠາວຘາຣີ. ອວຸສິຕວໂຕ ຫິ ວສລກຣຓານໍ ຘມ຺ມານໍ ອປ຺ປຫາເນນ ວສລາທິສມຎ຺ຎາ ຄຕິ ອາຍຕິໍ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍາ ສິຍາ. ເຕນ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຈ຺ຈນ຺ຕວຸສິຕພ຺ຣາຫ຺ມຓຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ອນຸຕ຺ຕໂຣ ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕຕິ ທຸຕ຺ຕິກິຈ຺ຉສ຺ສ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຣຄສ຺ສ ຕິກິຈ຺ຉນໂຕ ອຸຕ຺ຕໂມ ຠິສກ຺ໂກ, ອຎ຺ເຎຫິ ອນຸທ຺ຘຣຓີຍານໍ ຣາຄາທິສລ຺ລານໍ ກນ຺ຕນໂຕ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ສມຸທ຺ຘຣຓໂຕ ອຸຕ຺ຕໂມ ສລ຺ລກນ຺ຕນເວຊ຺ໂຊ. ອິມິນາ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຣຓານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຕນິ ປຕິຏ຺ຐິຕານໍ ປຣສນ຺ຕຕິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາປເນນ ປເຣສມ຺ປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຣຓມາຫ.

ຕສ຺ສ ເມ ຕຸມ຺ເຫ ປຸຕ຺ຕາຕິ ຕສ຺ສ ເອວຣູປສ຺ສ ມມ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຕ຺ຕາ ອຕ຺ຣຊາ ໂຫຖ. ໂອຣສາຕິ ອຸຣສິ ສມ຺ພນ຺ຘາ. ຍຖາ ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ໂອຣສປຸຕ຺ຕາ ອຕ຺ຣຊາ ວິເສເສນ ປິຕຸສນ຺ຕກສ຺ສ ທາຍຊ຺ຊສ຺ສ ຠາຄິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວເມເຕປິ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສວນນ຺ເຕ ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ຊາຕາ. ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກສ຺ສ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂສ຺ສ ອຣິຍຘມ຺ມຣຕນສ຺ສ ຈ ເອກໍສຠາຄິຍຕາຍ ໂອຣສາ. ອຖ ວາ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນານຸຠາເວນ ອຣິຍຠູມິໍ ໂອກ຺ກມມານາ ໂອກ຺ກນ຺ຕາ ຈ ອຣິຍສາວກາ ສຕ຺ຖຸ ອຸເຣ ວາຍາມຊນິຕາຠິຊາຕິຕາຍ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ‘‘ໂອຣສປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ເຕ ຠຄວຕາ ອາສຍານຸສຍຈຣິຍາຘິມຸຕ຺ຕິອາທິໂວໂລກເນນ ວຊ຺ຊານຸຈິນ຺ຕເນນ ຈ ຫທເຍ ກຕ຺ວາ ວຊ຺ຊໂຕ ນິວາເຣຕ຺ວາ ອນວຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐເປນ຺ເຕນ ສີລາທິຘມ຺ມສຣີຣໂປສເນນ ສໍວຑ຺ຒິຕາ. ມຸຂໂຕ ຊາຕາຕິ ມຸຂໂຕ ຊາຕາຍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ຊາຕຕ຺ຕາ ມຸຂໂຕ ຊາຕາ. ອຖ ວາ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓໂຕ ສພ຺ພສ຺ສ ກຸສລຘມ຺ມສ຺ສ ມຸຂໂຕ ປາຕິໂມກ຺ຂໂຕ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາສງ຺ຂາຕໂຕ ວິໂມກ຺ຂມຸຂໂຕ ວາ ອຣິຍມຄ຺ຄຊາຕິຍາ ຊາຕາຕິປິ ມຸຂໂຕ ຊາຕາ. ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄເຫ ສາສນຘມ຺ເມ ອຣິຍມຄ຺ຄຘມ຺ເມ ວາ ຊາຕາຕິ ຘມ຺ມຊາ. ເຕເນວ ຘມ຺ເມນ ນິມ຺ມິຕາ ມາປິຕາຕິ ຘມ຺ມນິມ຺ມິຕາ. ສຕິຘມ຺ມວິຈຍາທິ ຘມ຺ມທາຍາທາ, ນ ລາຠສກ຺ກາຣາທິ ອາມິສທາຍາທາ, ຘມ຺ມທາຍາທາ ໂນ ອາມິສທາຍາທາ ໂຫຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ໂມ ທຸວິໂຘ – ນິປ຺ປຣິຍາຍຘມ຺ໂມ, ປຣິຍາຍຘມ຺ໂມຕິ. ອາມິສມ຺ປິ ທຸວິຘໍ – ນິປ຺ປຣິຍາຍາມິສໍ, ປຣິຍາຍາມິສນ຺ຕິ. ກຖໍ? ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານປ຺ປເຠໂທ ຫິ ນວວິໂຘ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ ນິປ຺ປຣິຍາຍຘມ຺ໂມ, ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຘມ຺ໂມເຍວ, ນ ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ກາຣເຓນ ວາ ເລເສນ ວາ ຘມ຺ໂມ. ຍໍ ປນິທໍ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສິຕໍ ກຸສລໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອິເຘກຈ຺ໂຈ ວິວຏ຺ຏໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ທານໍ ເທຕິ, ສີລໍ ສມາທິຍຕິ, ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ວຕ຺ຖຸປູຊໍ ກໂຣຕິ, ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ, ເທເສຕິ, ຌານສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ເອວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ນິປ຺ປຣິຍາຍໍ ອມຕໍ ນິພ຺ພານໍ ປຏິລຠຕິ, ອຍໍ ປຣິຍາຍຘມ຺ໂມ. ຕຖາ ຈີວຣາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈຍາ ນິປ຺ປຣິຍາຍາມິສເມວ, ນ ອຎ຺ເຎນ ປຣິຍາເຍນ ວາ ກາຣເຓນ ວາ ເລເສນ ວາ ອາມິສໍ. ຍໍ ປນິທໍ ວຏ຺ຏຄາມິກຸສລໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອິເຘກຈ຺ໂຈ ວຏ຺ຏໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວໍ ອິຈ຺ຉມາໂນ ທານໍ ເທຕິ…ເປ… ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ເອວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ເທວມນຸສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປຏິລຠຕິ, ອິທໍ ປຣິຍາຍາມິສໍ ນາມ.

ຕຕ຺ຖ ນິປ຺ປຣິຍາຍຘມ຺ໂມປິ ຠຄວໂຕເຍວ ສນ຺ຕໂກ. ຠຄວຕາ ຫິ ກຖິຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານານິ ອຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ໂສ, ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຠຄວາ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທຕາ, ອສຎ຺ຊາຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ສຎ຺ຊເນຕາ…ເປ… ມຄ຺ຄານຸຄາ ຈ ປເນຕຣຫິ ສາວກາ ວິຫຣນ຺ຕິ ປຈ຺ຉາ ສມນ຺ນາຄຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໗໙; ຈູລນິ. ໂມຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘໕).

‘‘ໂສ, ຫາວຸໂສ, ຠຄວາ ຊານໍ ຊານາຕິ, ປສ຺ສໍ ປສ຺ສຕິ, ຈກ຺ຂຸຠູໂຕ ຎາຓຠູໂຕ ຘມ຺ມຠູໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຠູໂຕ, ວຕ຺ຕາ ປວຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິນ຺ເນຕາ, ອມຕສ຺ສ ທາຕາ, ຘມ຺ມສ຺ສາມີ ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໐໓; ໓.໒໘໑) ຈ.

ປຣິຍາຍຘມ຺ໂມປິ ຠຄວໂຕເຍວ ສນ຺ຕໂກ. ຠຄວຕາ ຫິ ກຖິຕຕ຺ຕາ ເອວ ຊານນ຺ຕິ ‘‘ວິວຏ຺ຏໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ທານໍ ເທນ຺ໂຕ…ເປ… ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ອມຕໍ ນິພ຺ພານໍ ປຏິລຠຕີ’’ຕິ. ນິປ຺ປຣິຍາຍາມິສມ຺ປິ ຠຄວໂຕເຍວ ສນ຺ຕກໍ. ຠຄວຕາ ຫິ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາເຍວ ຠິກ຺ຂູຫິ ຊີວກວຕ຺ຖຸໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ປຓີຕຈີວຣໍ ລທ຺ຘໍ. ຍຖາຫ –

‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄຫປຕິຈີວຣໍ. ໂຍ ອິຈ຺ຉຕິ, ປໍສຸກູລິໂກ ໂຫຕຸ. ໂຍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຄຫປຕິຈີວຣໍ ສາທິຍຕຸ. ອິຕຣີຕເຣນປາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິໍເຍວ ວຓ຺ເຓມີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໓໗).

ເອວໍ ອິຕເຣປິ ປຈ຺ຈຍາ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ເອວ ຠິກ຺ຂູຫິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ລທ຺ຘາ. ປຣິຍາຍາມິສມ຺ປິ ຠຄວໂຕເຍວ ສນ຺ຕກໍ. ຠຄວຕາ ຫິ ກຖິຕຕ຺ຕາ ເອວ ຊານນ຺ຕິ ‘‘ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສີລໍ…ເປ… ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ປຣິຍາຍາມິສໍ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ມນຸສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ປຏິລຠຕີ’’ຕິ. ຍເທວ ຍສ຺ມາ ນິປ຺ປຣິຍາຍຘມ຺ໂມປິ ປຣິຍາຍຘມ຺ໂມປິ ນິປ຺ປຣິຍາຍາມິສມ຺ປິ ປຣິຍາຍາມິສມ຺ປິ ຠຄວໂຕເຍວ ສນ຺ຕກໍ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຈ ຍໍ ເສຏ຺ຐຕຣໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕຫິຕສຸຂາວຫໍ ຕຕ຺ເຖວ ເນ ນິໂຍເຊນ຺ໂຕ ເອວມາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ເມ ຕຸມ຺ເຫ ປຸຕ຺ຕາ ໂອຣສາ…ເປ… ໂນ ອາມິສທາຍາທາ’’ຕິ.

ອິຕິ ຠຄວາ ປຣິປຸຓ຺ຓວຕສມາທານໍ ຕປຈຣິຍໍ ສມ຺ມເທວ ວຸສິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສຸວິສຸທ຺ຘວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ນໍ ອນວເສສເວທນ຺ຕປາຣຄຸໍ ພາຫິຕສພ຺ພປາປໍ ສຕຕໍ ຍາຈໂຍຄໍ ສເທວເກ ໂລເກ ອນຸຕ຺ຕຣທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຣມຕ຺ຖພ຺ຣາຫ຺ມຓຠາວໍ ອຣິຍສາວການຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ໂອຣສປຸຕ຺ຕາທິຠາວໍ ປເວເທສິ. ຠຄວາ ຫິ ‘‘ສີໂຫຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໙໙) ເອຕ຺ຖ ສີຫສທິສໍ, ‘‘ປຸຣິໂສ ມຄ຺ຄກຸສໂລຕິ ໂຂ, ຕິສ຺ສ, ຕຖາຄຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໔) ເອຕ຺ຖ ມຄ຺ຄເທສກປຸຣິສສທິສໍ, ‘‘ຣາຊາຫມສ຺ມິ ເສລາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໓໙໙; ສຸ. ນິ. ໕໕໙) ເອຕ຺ຖ ຣາຊສທິສໍ, ‘‘ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕຕິ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຕຖາຄຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໖໕) ເອຕ຺ຖ ເວຊ຺ຊສທິສໍ, ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໘.໘໕) ເອຕ຺ຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສທິສໍ ອຕ຺ຕານໍ ກເຖສິ. ອິຘາປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ສທິສໍ ກຕ຺ວາ ກເຖສິ.

ອິທານິ ເຍຫິ ທານາທີຫິ ຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ອິໂຕ ພາຫິຣກພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກິຈ຺ຈໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ເຕຫິ ອຕ຺ຕໂນ ທານາທີນໍ ອຄ຺ຄເສຏ຺ຐຠາວໍ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ທ຺ເວມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທານານີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຍາຄາຕິ ມຫາຍຎ຺ຎາ, ມຫາທານານີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຍານິ ‘‘ຍິຏ຺ຐານີ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເວລາມທານເວສ຺ສນ຺ຕຣທານມຫາວິຊິຕຍຎ຺ຎສທິສາ ອາມິສຍາຄາ ເວທິຕພ຺ພາ, ມຫາສມຍສຸຕ຺ຕມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕຈູຬຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕສມຈິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕເທສນາທໂຍ ຘມ຺ມຍາຄາ. ເສສໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ຄາຖາຍໍ ອຍຊີຕິ ອທາສິ. ອມຈ຺ຉຣີຕິ ສພ຺ພມຈ຺ຉຣິຍານໍ ໂພຘິມູເລເຍວ ສຸປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ມຈ຺ເຉຣຣຫິໂຕ. ສພ຺ພຠູຕານຸກມ຺ປີຕິ ມຫາກຣຸຓາຍ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ປິຍປຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນສີໂລ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ວຘເກ ເທວທຕ຺ເຕ ຈ, ໂຈເຣ ອງ຺ຄຸລິມາລເກ;

ຘນປາເລ ຣາຫຸເລ ເຈວ, ສມຈິຕ຺ໂຕ ມຫາມຸນີ’’ຕິ. (ມິ. ປ. ໖.໖.໕) –

ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ປຐມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.