໔. ປຎ຺ຈປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໓. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຍທາຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ. ເທໂວຕິ ອຸປປຕ຺ຕິເທໂວ. ຕໂຍ ຫິ ເທວາ – ສມ຺ມຸຕິເທວາ, ອຸປປຕ຺ຕິເທວາ, ວິສຸທ຺ຘິເທວາຕິ. ເຕສຸ ສມ຺ມຸຕິເທວາ ນາມ ຣາຊາໂນ ຂຕ຺ຕິຍາ. ອຸປປຕ຺ຕິເທວາ ນາມ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕທຸປຣິເທວາ. ວິສຸທ຺ຘິເທວາ ນາມ ຂີຓາສວາ. ອິຘ ປນ ກາມາວຈຣເທໂວ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເທໂວຕິ ອຸປປຕ຺ຕິເທໂວ’’ຕິ. ເທວກາຍາຕິ ເທວສມູຫໂຕ, ເທວຏ຺ຐານໂຕ ວາ, ເທວໂລກໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມູຫນິວາສວາຈໂກ ຫິ ອຍໍ ກາຍສທ຺ໂທ. ຈວນຘມ຺ໂມຕິ ມຣຓຘມ຺ໂມ, ອາຍຸກ຺ຂເຍນ ວາ ປຸຎ຺ຎກ຺ຂເຍນ ວາ ອຸປຏ຺ຐິຕມຣໂຓຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຎ຺ຈສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕີຕິ ອສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐິຕມຣຓສ຺ສ ເທວປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈ ມຣຓສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປກາສານິ ວາ ໂຫນ຺ຕິ. ມາລາ ມິລາຍນ຺ຕີຕິ ເຕນ ປິຬນ຺ຘິຕມາລາ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມເຍ ອາຕເປ ຂິຕ຺ຕາ ວິຍ ມິລາຕາ ວິຫຕໂສຠາ ໂຫນ຺ຕິ.

ວຕ຺ຖານິ ກິລິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ສຣທສມເຍ ວິຄຕວລາຫເກ ອາກາເສ ອພ຺ຠຸສ຺ສກ຺ກມານພາລສູຣິຍສທິສປ຺ປຠານິ ນານາວິຣາຄວຓ຺ຓານິ ເຕນ ນິວຕ຺ຖປາຣຸຕວຕ຺ຖານິ ຕໍ ຂຓໍເຍວ ກທ຺ທເມ ຂິປິຕ຺ວາ ມທ຺ທິຕານິ ວິຍ ວິຫຕປ຺ປຠານິ ມລິນານິ ໂຫນ຺ຕິ.

ກຈ຺ເຉຫິ ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ສຸປຣິສຸທ຺ຘຊາຕິມຓິ ວິຍ ສຸສິກ຺ຂິຕສິປ຺ປາຈຣິຍຣຈິຕສຸວຓ຺ຓປຏິມາ ວິຍ ຈ ປຸພ຺ເພ ເສທມລຊລ຺ລິກາຣຫິຕສຣີຣສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອຸໂຠຫິ ກຈ຺ເຉຫິ ເສທຘາຣາ ສນ຺ທນ຺ຕິ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ກຈ຺ເຉຫິເຍວ, ສກລສຣີຣໂຕປິ ປນສ຺ສ ເສທຊລກຓ຺ຓິກາ ມຸຈ຺ຈຕິເຍວ, ເຍນ ອາມຸຕ຺ຕມຸຕ຺ຕາຊາລຄວຈ຺ຉິໂຕ ວິຍ ຕສ຺ສ ກາໂຍ ໂຫຕິ.

ກາເຍ ທຸພ຺ພຓ຺ຓິຍໍ ໂອກ຺ກມຕີຕິ ປຸພ຺ເພ ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍຖານຸຠາວໍ ເອກໂຍຊນໍ ທ຺ວິໂຍຊນໍ ຍາວ ທ຺ວາທສໂຍຊນມຕ຺ຕມ຺ປິ ປເທສໍ ອາຠາຍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຊ຺ໂຊຕມາໂນ ກາໂຍ ໂຫຕິ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈປາລິຈ຺ຈາທິວິຣຫິໂຕ, ນ ສີຕໍ ນ ອຸຓ຺ຫໍ ອຸປຆາຕກໍ, ເທວຘີຕາ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກາ ວິຍ ໂຫຕິ, ເທວປຸຕ຺ໂຕ ວີສຕິວສ຺ສຸທ຺ເທສິໂກ ວິຍ, ຕໍ ຂຓໍເຍວ ນິປ຺ປເຠ ນິຕ຺ເຕເຊ ກາເຍ ວິຣູປຠາໂວ ອນຸປວິສຕິ ສຓ຺ຐາຕິ.

ສເກ ເທໂວ ເທວາສເນ ນາຠິຣມຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຈ຺ຉຣາຄເຓຫິ ສທ຺ຘິໍ ກີຬນປຣິຈຣຓກທິພ຺ພາສເນ ນ ຣມຕິ, ນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາທໍ ລຠຕິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ມນຸສ຺ສຄຓນາຍ ສຕ຺ຕຫິ ທິວເສຫິ ມຣຓໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອິມານິ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ. ໂສ ເຕສໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ‘‘ເອວຣູປາຍ ນາມ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິນາ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ພລວໂສກາຠິຠູໂຕ ໂຫຕິ. ເຕນສ຺ສ ກາເຍ ມຫາປຣິຬາໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕນ ສພ຺ພໂຕ ຄຕ຺ເຕຫິ ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຈິຣຕຣໍ ກາລໍ ອປຣິຈິຕທຸກ຺ໂຂ ຕໍ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ເອກຈ຺ໂຈ ‘‘ທຍ຺ຫາມິ ທຍ຺ຫາມີ’’ຕິ ກນ຺ທນ຺ໂຕ ປຣິເທວນ຺ໂຕ ກຕ຺ຖຈິ ອສ຺ສາທໍ ອລຠນ຺ໂຕ ວິຊປ຺ປນ຺ໂຕ ວິລປນ຺ໂຕ ຕຫິໍ ຕຫິໍ ອາຫິຓ຺ຑຕິ. ເອກຈ຺ໂຈ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ກາຍວາຈາຫິ ວິກາຣໍ ອກໂຣນ຺ໂຕປິ ປິຍວິປ຺ປໂຍຄທຸກ຺ຂໍ ອສຫນ຺ໂຕ ວິຫຎ຺ຎມາໂນ ວິຈຣຕິ.

ອິມານິ ປນ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ຍຖາ ໂລເກ ມຫາປຸຎ຺ຎານໍ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທີນໍເຍວ ອຸກ຺ກາປາຕຠູມິຈາລຈນ຺ທຄ຺ຄາຫາທີນິ ນິມິຕ຺ຕານິ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ນ ສພ຺ເພສໍ; ເອວເມວ ມເຫສກ຺ຂເທວານໍເຍວ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ນານິ ຈ ຕານິ ‘‘ອິມານິ ມຣຓສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ນາມາ’’ຕິ ເກຈິ ເທວາ ຊານນ຺ຕິ, ນ ສພ຺ເພ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ມນ຺ເທນ ກຸສລກມ຺ເມນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ໂສ ‘‘ອິທານິ ໂກ ຊານາຕິ, ‘ກຸຫິໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສາມີ’’’ຕິ ຠາຍຕິ. ໂຍ ປນ ມຫາປຸຎ຺ໂຎ, ໂສ ‘‘ພຫຸໍ ມຍາ ທານໍ ທິນ຺ນໍ, ສີລໍ ຣກ຺ຂິຕໍ, ປຸຎ຺ຎໍ ອຸປຈິຕໍ, ອິໂຕ ຈຸຕສ຺ສ ເມ ສຸຄຕິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ’’ຕິ ນ ຠາຍຕິ ນ ວິກມ຺ປຕິ. ເອວໍ ອຸປຏ຺ຐິຕປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ ປນ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເທວຕາ ນນ຺ທນວນໍ ປເວເສນ຺ຕິ ສພ຺ພເທວໂລເກສຸ ນນ຺ທນວນໍ ອຕ຺ຖິເຍວ.

ຕີຫິ ວາຈາຫິ ອນຸໂມເທນ຺ຕີຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມາເນຫິ ຕີຫິ ວຈເນຫິ ອນຸໂມເທນ຺ຕິ, ໂມທໍ ປໂມທໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ, ອສ຺ສາເສນ຺ຕິ, ອຠິວທນວເສນ ວາ ຕໍຂຓານຸຣູປໍ ປໂມທໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອນຸໂມເທນ຺ຕີ’’ຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ໂອວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອິໂຕຕິ ເທວໂລກໂຕ. ໂຠຕິ ອາລປນໍ. ສຸຄຕິນ຺ຕິ ສຸນ຺ທຣຄຕິໍ, ມນຸສ຺ສໂລກໍ ສນ຺ຘາຍ ວທນ຺ຕິ. ຄຈ຺ຉາຕິ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ອຸເປຫິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕຕິ ເອວໍ ຕທາ ເຕຫິ ເທເວຫິ ຕສ຺ສ ‘‘ອິໂຕ ໂຠ ສຸຄຕິໍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິອາທິນາ ວຕ຺ຕພ຺ພວຈເນ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ນາມໂຄຕ຺ເຕນ ອປາກໂຏ ຕສ຺ສໍ ປຣິສາຍໍ ນິສິນ຺ໂນ ອນຸສນ຺ຘິກຸສໂລ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ເອເຕ ສຸຄຕິອາທໂຍ ຠຄວຕາ ອວິເສສໂຕ ວຸຕ຺ຕາ ອວິຠູຕາ, ຫນ຺ທ ເຕ ວິຠູຕຕເຣ ກາຣາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອຕໍ ‘‘ກິໍນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ສທ຺ຘາທິຄຸຓວິເສສປຏິລາຠກາຣຓໂຕ ເທວູປປຕ຺ຕິເຫຕຸໂຕ ຈ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ເທວານໍ ອຠິສມ຺ມຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ເທວານໍ ສຸຄຕິຄມນສງ຺ຂາຕ’’ນ຺ຕິ.

ສຸຄຕິຄມນສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ‘‘ສຸຄຕິຄມນ’’ນ຺ຕິ ສມ຺ມາ ກຖິຕໍ, ວຓ຺ຓິຕໍ ໂຖມິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍ ມນຸສ຺ສຠູໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຍນ຺ຕິ ກິຣິຍາປຣາມສນໍ, ເຕນ ປຏິລຠຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຏິລຠນກິຣິຍາ ອາມສີຍຕິ, ໂຍ ສທ຺ຘາປຏິລາໂຠຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມນຸສ຺ສຠູໂຕຕິ ມນຸສ຺ເສສຸ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ມນຸສ຺ສຠາວໍ ວາ ປຕ຺ໂຕ. ຍສ຺ມາ ເທວໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ທຸລ຺ລຠາ ສວນາຍ, ນ ຕຖາ ມນຸສ຺ສານໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມນຸສ຺ສຠູໂຕ’’ຕິ. ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍຕິ ຕຖາຄເຕນ ຠຄວຕາ ເທສິເຕ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄເຫ ສາສເນ. ຕຎ຺ຫິ ຘມ຺ມໂຕ ອນເປຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ໂມ ຈ, ອາສຍານຸຣູປໍ ວິເນຍ຺ຍານໍ ວິນຍນໂຕ ວິນໂຍ ຈາຕິ ຘມ຺ມວິນໂຍ, ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວາ ຘມ຺ມໂຕ ອນເປຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ມໍ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກໍ ວິເນຕີຕິ ຘມ຺ມວິນໂຍ. ຘມ຺ເມເນວ ວາ ວິນໂຍ, ນ ທຓ຺ຑສຕ຺ເຖຫີຕິ ຘມ຺ມວິນໂຍ, ຘມ຺ມຍຸຕ຺ໂຕ ວາ ວິນໂຍຕິ ຘມ຺ມວິນໂຍ, ຘມ຺ມາຍ ວາ ສຫ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານາຍ ວິນໂຍຕິ ຘມ຺ມວິນໂຍ, ມຫາກຣຸຓາສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓາທິຘມ຺ມໂຕ ວາ ປວຕ຺ໂຕ ວິນໂຍຕິ ຘມ຺ມວິນໂຍ. ຘມ຺ໂມ ວາ ຠຄວາ ຘມ຺ມຠູໂຕ ຘມ຺ມກາໂຍ ຘມ຺ມສ຺ສາມີ, ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ວິນໂຍ, ນ ຕກ຺ກິຍານນ຺ຕິ ຘມ຺ມວິນໂຍ, ຘມ຺ເມ ວາ ມຄ຺ຄຜເລ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ພວິສຍຠູເຕ ວາ ປວຕ຺ໂຕ ວິນໂຍຕິ ຘມ຺ມວິນໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ.

ສທ຺ຘໍ ປຏິລຠຕີຕິ ‘‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິນາ ສທ຺ຘໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ສທ຺ໂຘ ຫິ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກປຣມຕ຺ເຖ ອາຣາເຘສ຺ສຕິ. ສຸລທ຺ຘລາຠສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖາທິລາໂຠ ສຕ຺ຕານໍ ອຸປໂຠຄສຸຂໍ ອາວຫຕິ, ຂຸປ຺ປິປາສາທິທຸກ຺ຂໍ ປຏິພາຫຕິ, ຘນທາລິທ຺ທິຍໍ ວູປສເມຕິ, ມຸຕ຺ຕາທິຣຕນປຏິລາຠເຫຕຸ ໂຫຕິ, ໂລກສນ຺ຕຕິຎ຺ຈ ອາວຫຕິ; ເອວໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ສທ຺ຘາປິ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ວິປາກສຸຂມາວຫຕິ, ສທ຺ຘາຘຸເຣນ ປຏິປນ຺ນານໍ ຊາຕິຊຣາທິທຸກ຺ຂໍ ປຏິພາຫຕິ, ຄຸຓທາລິທ຺ທິຍໍ ວູປສເມຕິ, ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທິຣຕນປຏິລາຠເຫຕຸ ໂຫຕິ, ໂລກສນ຺ຕຕິຎ຺ຈ ອາວຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ສທ຺ໂຘ ສີເລນ ສມ຺ປນ຺ໂນ, ຍໂສ ໂຠຄສມປ຺ປິໂຕ;

ຍໍ ຍໍ ປເທສໍ ຠຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ປູຊິໂຕ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໐໓);

ເອວໍ ສທ຺ຘາປຏິລາຠສ຺ສ ສຸລທ຺ຘລາຠຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍສ຺ມາ ປນາຍໍ ສທ຺ຘາປຏິລາໂຠ ອນຸຄາມິໂກ ອນຎ຺ຎສາຘາຣໂຓ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸ, ໂລກິຍສ຺ສ ຈ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທິຘນລາຠສ຺ສ ກາຣຓໍ. ສທ຺ໂຘເຍວ ຫິ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ອຸຬາຣຸຬາຣວິຕ຺ຕູປກຣຓານິ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ເຕຫິ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສຎ຺ຈ ອຕ຺ຖເມວ ສມ຺ປາເທຕິ. ອສ຺ສທ຺ຘສ຺ສ ປນ ຕານິ ອນຕ຺ຖາວຫານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອິຘ ເຈວ ສມ຺ປຣາເຍ ຈາຕິ, ເອວມ຺ປິ ສທ຺ຘາຍ ສຸລທ຺ຘລາຠຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຖາ ຫິ –

‘‘ສທ຺ຘາ ພນ຺ຘຕິ ປາເຖຍ຺ຍໍ’’. (ສໍ. ນິ. ໑.໗໙).

‘‘ສທ຺ຘາ ທຸຕິຍາ ປຸຣິສສ຺ສ ໂຫຕີ’’ຕິ ຈ. (ສໍ. ນິ. ໑.໓໖, ໕໙).

‘‘ສທ຺ຘີຘ ວິຕ຺ຕໍ ປຸຣິສສ຺ສ ເສຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ຈ. (ສໍ. ນິ. ໑.໗໓; ສຸ. ນິ. ໑໘໔).

‘‘ສທ຺ຘາຫຕ຺ໂຖ ມຫານາໂຄ’’ຕິ ຈ. (ອ. ນິ. ໖.໔໓; ເຖຣຄາ. ໖໙໔).

‘‘ສທ຺ຘາ ພີຊໍ ຕໂປ ວຸຏ຺ຐີ’’ຕິ ຈ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໙໗; ສຸ. ນິ. ໗໗).

‘‘ສທ຺ເຘສິໂກ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໗.໖໗) ຈ.

‘‘ສທ຺ຘາຍ ຕຣຕິ ໂອຆ’’ນ຺ຕິ ຈ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໖) –

ອເນເກສຸ ຐາເນສຸ ອເນເກຫິ ກາຣເຓຫິ ສທ຺ຘາ ສໍວຓ຺ຓິຕາ.

ອິທານິ ຍາຍ ສທ຺ຘາຍ ສາສເນ ກຸສລຘມ຺ເມສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ ນິຍາໂມກ຺ກນ຺ຕິຍາ, ຕໍ ສທ຺ຘໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສາ ໂຂ ປນສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອສ຺ສາຕິ ອິມສ຺ສ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິວິຏ຺ຐາຕິ ອຠິນິວິຏ຺ຐາ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ອນຸປວິຏ຺ຐາ. ມູລຊາຕາຕິ ຊາຕມູລາ. ກິໍ ປນ ສທ຺ຘາຍ ມູລໍ ນາມ? ສທ຺ເຘຍ຺ຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂອກປ຺ປນເຫຕຸຠູໂຕ ອຸປາຍມນສິກາໂຣ. ອປິຈ ສປ຺ປຸຣິສເສວນາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປຕ຺ຕີຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ຄານິ ມູລານິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ປຕິຏ຺ຐິຕາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ເກນຈິ ອກມ຺ປນີຍຠາເວນ ອວຏ຺ຐິຕາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ທຬ຺ຫາ ອສໍຫາຣິຍາ’’ຕິ. ທຬ຺ຫາຕິ ຖິຣາ. ອສໍຫາຣິຍາຕິ ເກນຈິ ສໍຫຣິຕຸໍ ວາ ຫາເປຕຸໍ ວາ ອປເນຕຸໍ ວາ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ. ອິຕິ ເຕ ເທວາ ຕສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສມຘິຄມໍ ອາສີສນ຺ຕາ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ເທວໂລເກ ກາມສຸຂູປໂຠຄາຣຫເມວ ຫິ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລໍ ເຕ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອຫິ, ເທວ, ປຸນປ຺ປຸນ’’ນ຺ຕິ.

ຄາຖາສຸ ປຸຎ຺ຎກ຺ຂຍມຣຓມ຺ປິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉເທເນວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຈວຕິ ອາຍຸສງ຺ຂຍາ’’ຕິ. ອນຸໂມທຕນ຺ຕິ ອນຸໂມທນ຺ຕານໍ. ມນຸສ຺ສານໍ ສຫພ຺ຍຕນ຺ຕິ ມນຸສ຺ເສຫິ ສຫຠາວໍ. ສຫ ພ຺ເຍຕີຕິ ສຫພ຺ໂຍ, ສຫປວຕ຺ຕນໂກ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ສຫພ຺ຍຕາ. ນິວິຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ນິວິຏ຺ຐາ ຠເວຍ຺ຍ. ຍາວຊີວນ຺ຕິ ຍາວ ຊີວິຕປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ, ຍາວ ປຣິນິພ຺ພານາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ພຫຸໍ ອຸຬາຣໍ ພຫຸກ຺ຂຕ຺ຕຸຎ຺ຈ ກຣຓວເສນ ປມາຓຣຫິຕໍ. ນິຣູປຘິນ຺ຕິ ກິເລສູປຘິຣຫິຕໍ, ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ນິມ຺ມລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຕ ເທວາ ມຫຄ຺ຄຕກຸສລໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ກາມໂລກສມຕິກ຺ກມນໂຕ, ກາມາວຈຣປຸຎ຺ຎເມວ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ – ‘‘ອິໂຕ ເທວໂລກໂຕ ຈຸໂຕ ມນຸສ຺ເສສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິໍ ສພ຺ພໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫາຍ ກາຍສຸຈຣິຕາທິໍ ສພ຺ພໍ ສຸຈຣິຕໍ ອຸຬາຣໍ ວິປຸລໍ ອຸປຈິນິຕ຺ວາ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ອາຄຕສທ຺ໂຘ ຠວາຫີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ໂລກຸຕ຺ຕເຣສຸ ປຐມມຄ຺ຄໍ ທຸຕິຍມຄ຺ຄມ຺ປິ ວາ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ເທວໂລກູປປຕ຺ຕິຍາ ອນຕິວຕ຺ຕນໂຕ, ຕສ຺ມາ ເຕສມ຺ປິ ວເສນ ‘‘ອປ຺ປມາຓໍ ນິຣູປຘິ’’ນ຺ຕິປທານໍ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ – ປມາຓກຣານໍ ທິຏ຺ເຐກຏ຺ຐໂອຬາຣິກກາມຣາຄາທິກິເລສານໍ ອຸປຈ຺ເຉເທນ ອປ຺ປມາຓໍ, ສຕ຺ຕມຠວໂຕ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫສ຺ສ ຂນ຺ຘູປຘິສ຺ສ ຕໍນິພ຺ພຕ຺ຕກອຠິສງ຺ຂາຣູປຘິສ຺ສ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວຊ຺ຌກິເລສູປຘິສ຺ສ ຈ ປຫາເນນ ເຕສໍ ອນິພ຺ພຕ຺ຕນໂຕ ນິຣຸປຘິສງ຺ຂາຕນິພ຺ພານສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ຈ ນິຣຸປຘີຕິ.

ເອວໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ອປາຍທ຺ວາຣປິຘາຍກໍ ກມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສຄ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິນິພ຺ພຕ຺ຕກກມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໂຕ ໂອປຘິກ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂອປຘິກນ຺ຕິ ອຸປຘິເວປກ຺ກໍ ອຕ຺ຕຠາວສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເຈວ ໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປຘີຕິ ຫິ ອຕ຺ຕຠາໂວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ສນ຺ເຕກຈ຺ຈານິ ປາປການິ ກມ຺ມສມາທານານິ ອຸປຘິສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຫິຕານິ ນ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໘໑໐). ກາມຄຸຓາປິ. ຍຖາຫ ‘‘ອຸປຘີຫິ ນຣສ຺ສ ໂສຈນາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒; ສຸ. ນິ. ໓໔). ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ – ອຸປຘີຍຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຂທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຸປຘິ, ອຕ຺ຕຠາໂວ ກາມຄຸຓາ ຈ. ອຸປຘິກຣຓໍ ສີລໍ ເອຕສ຺ສ, ອຸປຘິໍ ວາ ອຣຫຕີຕິ ໂອປຘິກໍ, ປຸຎ຺ຎໍ, ຕໍ ພຫຸໍ ອຸຬາຣໍ ກຕ຺ວາ. ກຖໍ? ທາເນນ. ທານຎ຺ຫິ ອິຕເຣຫິ ສຸກຣນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທາເນນາຕິ ວາ ປເທນ ອຠຍທານມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ອາມິສທານເມວາຕິ ສີລສ຺ສາປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຕ ເທວາ ອສຸຣກາຍຫານິໍ ເອກນ຺ເຕເນວ ເທວກາຍປາຣິປູຣິຎ຺ຈ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ອຸປາຍໍ ທສ຺ເສນ຺ຕາ ‘‘ອຎ຺ເຎປິ ມຈ຺ເຈ ສທ຺ຘມ຺ເມ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍ ນິເວສຍາ’’ຕິ ຘມ຺ມທາເນ ນິໂຍເຊນ຺ຕິ. ຍທາ ວິທູຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ເທວາ ເທວໍ ຈວນ຺ຕໍ ວິທູ ວິຊາເນຍ຺ຍຸໍ, ຕທາ ອິມາຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ອນຸກມ຺ປາຍ ທຸກ຺ຂາປນຍນກມ຺ຍຕາຍ ‘‘ເທວ, ອິເມ ເທວກາເຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວເສນ ເອຫິ ອາຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ຈ ອນຸໂມເທນ຺ຕີຕິ.

ຈຕຸຕ຺ຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.