໔. ຈຕຸຕ຺ຖວຄ຺ໂຄ

໑. ວິຕກ຺ກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໐. ຈຕຸຕ຺ຖວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ອກຸສລວິຕກ຺ກາຕິ ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕາ ວິຕກ຺ກາ, ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນວຎ຺ຎຕ຺ຕິປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອນວຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ອນວຎ຺ຎາ ປເຣຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອຫີຬິຕຕາ ອປຣິຠູຕຕາ, ‘‘ອໂຫ ວຕ ມໍ ປເຣ ນ ອວຊາເນຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ໂຕ ອິຈ຺ຉາຈາໂຣ, ຕາຍ ອນວຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ສໍສຏ຺ໂຐ, ຕໍ ວາ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ໂຕ ອນວຎ຺ຎຕ຺ຕິປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ. ຕສ຺ມາ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ມໍ ປເຣ ຄຫຏ຺ຐາ ເຈວ ປພ຺ພຊິຕາ ຈ ນ ໂອຣກໂຕ ທເຫຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ສມ຺ຠາວນກມ຺ຍຕາຍ ອິຈ຺ຉາຈາເຣ, ຐຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕວິຕກ຺ກສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຈີວຣາທິລາເຠນ ເຈວ ສກ຺ກາເຣນ ຈ ກິຕ຺ຕິສທ຺ເທນ ຈ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ. ປຣານຸທ຺ທຍຕາປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ປເຣສຸ ອນຸທ຺ທຍຕາປຕິຣູປເກນ ເຄຫສິຕເປເມນ ປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ ຣາຊູຫິ ຣາຊມຫາມຕ຺ເຕຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ຄຫປຕິເກຫິ ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ຕິຕ຺ຖິຍສາວເກຫິ ສຫນນ຺ທີ ສຫໂສກີ, ສຸຂິເຕສຸ ສຸຂິໂຕ, ທຸກ຺ຂິເຕສຸ ທຸກ຺ຂິໂຕ, ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ກິຈ຺ຈກຣຓີເຍສຸ ອຕ຺ຕນາວ ໂຍຄໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໓; ໔.໒໔໑; ວິຠ. ໘໘໘).

ຄາຖາສຸ ອນວຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ອນວຎ຺ຎຕ຺ຕິສໍຍຸຕ຺ໂຕ. ລາຠສກ຺ກາເຣ ຄາຣໂວ ເອຕສ຺ສ, ນ ຘມ຺ເມຕິ ລາຠສກ຺ກາຣຄາຣໂວ. ສຸຂທຸກ຺ເຂສຸ ອມາ ສຫ ຠວາຕິ ອມຈ຺ຈາ, ສຫາຍສທິສາ ອຸປຏ຺ຐາກາ. ເຕຫິ ເຄຫສິຕເປມວເສນ ສຫ ນນ຺ທນສີໂລ ສຫນນ຺ທີ ອມຈ຺ເຈຫິ, ອິມິນາ ປຣານຸທ຺ທຍຕາປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ວິຕກ຺ກໍ ທສ຺ເສຕິ. ອາຣາ ສໍໂຍຊນກ຺ຂຍາຕິ ອິເມຫິ ຕີຫິ ວິຕກ຺ເກຫິ ອຠິຠູໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ສໍໂຍຊນກ຺ຂຍໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໂຕ ທູເຣ, ຕສ຺ສ ຕໍ ທຸລ຺ລຠນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຸຕ຺ຕປສຸນ຺ຕິ ປຸຕ຺ເຕ ຈ ປສໂວ ຈ. ປຸຕ຺ຕສທ຺ເທນ ເຈຕ຺ຖ ທາຣາທໂຍ; ປສຸສທ຺ເທນ ອສ຺ສມຫິໍສເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖາທໂຍ ຈ ສງ຺ຄຫິຕາ. ວິວາເຫຕິ ວິວາຫກາຣາປເນ. ອິມິນາ ອາວາໂຫປິ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ສໍຫຣານີຕິ ປຣິຄ຺ຄຫານິ, ປຣິກ຺ຂາຣສງ຺ຄຫານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສນ຺ຖວານີ’’ຕິ ຈ ປຐນ຺ຕິ, ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ຫິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຠພ຺ໂພ ໂສ ຕາທິໂສ ຠິກ຺ຂູຕິ ໂສ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໍ ປປຎ຺ຈໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ຍຖາ ສຕ຺ຖາຣາ ວຸຕ຺ຕາຍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ, ຕຖາ ປສ຺ສິຕພ຺ພໂຕ ຕາທິໂສ ສໍສາເຣ ຠຍໍ ອິກ຺ຂຕີຕິ ຠິກ຺ຂຸ ອຸຕ຺ຕມໍ ສມ຺ໂພຘິໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕຸໍ ອຣຫຕິ.

ປຐມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສກ຺ກາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໑. ທຸຕິເຍ ສກ຺ກາເຣນາຕິ ສກ຺ກາເຣນ ເຫຕຸຠູເຕນ, ອຖ ວາ ສກ຺ກາເຣນາຕິ ສກ຺ກາຣເຫຕຸນາ, ສກ຺ກາຣເຫຕຸເກນ ວາ. ສກ຺ກາຣຎ຺ຫິ ນິສ຺ສາຍ ອິເຘກຈ຺ເຈ ປຸຄ຺ຄລາ ປາປິຈ຺ຉາ ອິຈ຺ຉາປກຕາ ອິຈ຺ຉາຈາເຣ ຐຕ຺ວາ ‘‘ສກ຺ກາຣໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສ຺ສາມາ’’ຕິ ອເນກວິຫິຕໍ ອເນສນໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈຸຕາ ອປາເຍສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອປເຣ ຍຖາສກ຺ກາຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕໍ ມານມທມຈ຺ຉຣິຍາທິວເສນ ປມາທໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈຸຕາ ອປາເຍສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສກ຺ກາເຣນ ອຠິຠູຕາ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຠິຠູຕາຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏາ. ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ຕາຕິ ເຂປິຕຈິຕ຺ຕາ, ອິຈ຺ຉາຈາເຣນ ມານມທາທິນາ ຈ ຂຍໍ ປາປິຕກຸສລຈິຕ຺ຕາ. ອຖ ວາ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ຕາຕິ ປຣິໂຕ ອາທິນ຺ນຈິຕ຺ຕາ, ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ອກຸສລໂກຏ຺ຐາເສນ ຍຖາ ກຸສລຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວາໂຣ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສມນ຺ຕໂຕ ຄຫິຕຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສກ຺ກາເຣນາຕິ ຫີເຬຕ຺ວາ ປຣິຠວິຕ຺ວາ ປເຣຫິ ອຕ຺ຕນິ ປວຕ຺ຕິເຕນ ອສກ຺ກາເຣນ ເຫຕຸນາ, ອສກ຺ກາຣເຫຕຸເກນ ວາ ມານາທິນາ. ສກ຺ກາເຣນ ຈ ອສກ຺ກາເຣນ ຈາຕິ ເກຫິຈິ ປວຕ຺ຕິເຕນ ສກ຺ກາເຣນ ເກຫິຈິ ປວຕ຺ຕິເຕນ ອສກ຺ກາເຣນ ຈ. ເຍ ຫິ ເກຫິຈິ ປຐມໍ ສກ຺ກຕາ ຫຸຕ຺ວາ ເຕຫິເຍວ ອສາຣຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອສກ຺ກຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕາທິເສ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສກ຺ກາເຣນ ຈ ອສກ຺ກາເຣນ ຈາ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ສກ຺ກາເຣນ ອຠິຠູຕາ ເທວທຕ຺ຕາທໂຍ ນິທສ຺ເສຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ຜລໍ ເວ ກທລິໍ ຫນ຺ຕິ, ຜລໍ ເວຬຸໍ ຜລໍ ນຬໍ;

ສກ຺ກາໂຣ ກາປຸຣິສໍ ຫນ຺ຕິ, ຄພ຺ໂຠ ອສ຺ສຕຣິໍ ຍຖາ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໘໓; ອ. ນິ. ໔.໖໘; ຈູຬວ. ໓໓໕);

ສາຘູນໍ ອຸປຣິ ກເຕນ ອສກ຺ກາເຣນ ອຠິຠູຕາ ທຓ຺ຑກີຣາຊກາລິງ຺ຄຣາຊມຊ຺ຌຣາຊາທໂຍ ນິທສ຺ເສຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ກິສຎ຺ຫິ ວຈ຺ຉໍ ອວກິຣິຍ ທຓ຺ຑກີ,

ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູໂລ ສຊໂນ ສຣຏ຺ໂຐ;

ກຸກ຺ກຸຬນາເມ ນິຣຍມ຺ຫິ ປຈ຺ຈຕິ,

ຕສ຺ສ ຜຸລິງ຺ຄານິ ປຕນ຺ຕິ ກາເຍ.

‘‘ໂຍ ສຎ຺ຎເຕ ປພ຺ພຊິເຕ ອວຎ຺ຈຍິ,

ຘມ຺ມໍ ຠຓນ຺ເຕ ສມເຓ ອທູສເກ;

ຕໍ ນາຬິເກຣໍ ສຸນຂາ ປຣຕ຺ຖ,

ສງ຺ຄມ຺ມ ຂາທນ຺ຕິ ວິຜນ຺ທມານໍ’’. (ຊາ. ໒.໑໗.໗໐-໗໑);

‘‘ອຸປຫຈ຺ຈ ມນໍ ມຊ຺ໂຌ, ມາຕງ຺ຄສ຺ມິໍ ຍສສ຺ສິເນ;

ສປາຣິສຊ຺ໂຊ ອຸຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ມຊ຺ຌາຣຎ຺ຎໍ ຕທາ ອຫູ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໑໙.໙໖);

ສກ຺ກາເຣນ ຈ ອສກ຺ກາເຣນ ຈ ອຠິຠູຕາ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ນາຏປຸຕ຺ຕາທໂຍ ນິທສ຺ເສຕພ຺ພາ.

ຄາຖາສຸ ອຸຠຍນ຺ຕິ ອຸຠເຍນ ສກ຺ກາເຣນ ຈ ອສກ຺ກາເຣນ ຈ. ສມາຘິ ນ ວິກມ຺ປຕີຕິ ນ ຈລຕິ, ເອກຄ຺ຄຠາເວນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ກສ຺ສ ປນ ນ ຈລຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອປ຺ປມາທວິຫາຣິໂນ’’ຕິ. ໂຍ ປມາທກຣຘມ຺ມານໍ ຣາຄາທີນໍ ສຸຏ຺ຐຸ ປຫີນຕ຺ຕາ ອປ຺ປມາທວິຫາຣີ ອຣຫາ, ຕສ຺ສ. ໂສ ຫິ ໂລກຘມ຺ເມຫິ ນ ວິກມ຺ປຕິ. ສຸຂຸມທິຏ຺ຐິວິປສ຺ສກນ຺ຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິອຕ຺ຖໍ ສຸຂຸມາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ອຠິຓ຺ຫໍ ປວຕ຺ຕວິປສ຺ສນຕ຺ຕາ ສຸຂຸມທິຏ຺ຐິວິປສ຺ສກໍ. ອຸປາທານກ຺ຂຍາຣາມນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຸປາທານານໍ ຂຍໍ ປຣິໂຍສານຠູຕໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ອາຣມິຕພ຺ພໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຸປາທານກ຺ຂຍາຣາມໍ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ທຸຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ເທວສທ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໒. ຕຕິເຍ ເທເວສູຕິ ຐເປຕ຺ວາ ອຣູປາວຈຣເທເວ ເຈວ ອສຎ຺ຎເທເວ ຈ ຕທຎ຺ເຎສຸ ອຸປປຕ຺ຕິເທເວສຸ. ເທວສທ຺ທາຕິ ເທວານໍ ປີຕິສມຸທາຫາຣສທ຺ທາ. ນິຈ຺ຉຣນ຺ຕີຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາລາປສລ຺ລາປວເສນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ສມຍາ ສມຍໍ ອຸປາທາຍາຕິ ສມຍໂຕ ສມຍໍ ປຏິຈ຺ຈ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ຐິຕາ ເຕ ເທວາ ຕໍ ກາລໍ ອາຄມ຺ມ ນໍ ປສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຕໍ ສມຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕໍ ອາຄມ຺ມາຕິ. ‘‘ສມຍໍ ສມຍໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ ຈ ເກຈິ ປຐນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຕໍ ຕໍ ສມຍໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມິໍ ສມເຍຕິ ຍທາ ‘‘ອຏ຺ຐິກງ຺ກລູປມາ ກາມາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໓໔; ປາຈິ. ໔໑໗), ‘‘ສມ຺ພາໂຘ ຆຣາວາໂສ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໑໙໑; ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໔) ຈ ກາເມສຸ ຆຣາວາເສ ຈ ອາທີນວາ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສາ ຈ ສຸທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ. ຕທາ ຫິສ຺ສ ເອກນ຺ເຕນ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕິ. ອຣິຍສາວໂກຕິ ອຣິຍສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາວໂກ, ສາວກຠາວໍ ອຸປຄນ຺ຕຸກາໂມ, ອຣິຍສາວໂກ ວາ ອວສ຺ສໍຠາວີ. ອນ຺ຕິມຠວິກໍ ສາວກໂພຘິສຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ອຍມາຣມ຺ໂຠ. ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາຕິ ເກເສ ຈ ມສ຺ສຸຎ຺ຈ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ອປເນຕ຺ວາ. ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາຕິ ກສາເຍນ ຣຕ຺ຕຕາຍ ກາສາຍານິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕານໍ ອນຸຈ຺ຉວິການິ ວຕ຺ຖານິ ນິວາເສຕ຺ວາ ເຈວ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຈ. ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ເຈເຕຕີຕິ ອຄາຣສ຺ມາ ຆຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍນ຺ຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ເຈເຕຕິ ປກປ຺ເປຕິ, ປພ຺ພຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍສ຺ມາ ອຄາຣສ຺ສ ຫິຕໍ ກສິວຓິຊ຺ຊາທິກມ຺ມໍ ອຄາຣິຍນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຎ຺ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອນຄາຣິຍນ຺ຕິ ຎາຕພ຺ພາ.

ມາເຣນາຕິ ກິເລສມາເຣນ. ສງ຺ຄາມາຍ ເຈເຕຕີຕິ ຍຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ມາຣໍ ອຠິວິເຊຕຸໍ ສນ຺ນຍ຺ຫຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ເອວຣູປສ຺ສ ປຏິປຊ຺ຊນກປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເທວປຸຕ຺ຕມາໂຣປິ ອນ຺ຕຣາຍາຍ ອຸປກ຺ກມຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສປິ ວເສນ ມາເຣນາຕິ ເອຕ຺ຖ ເທວປຸຕ຺ຕມາເຣນາຕິປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ສາປິ ອຍໍ ອິຈ຺ຉາວິຆາຕໍ ກຣິສ຺ສເຕວາຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຂຸຣຄ຺ຄໂຕ ວາ ປຏ຺ຐາຍ ສີລານິ ສມາທິຍນ຺ໂຕ ປຣິໂສເຘນ຺ໂຕ ສມຖວິປສ຺ສນາສຸ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຍຖາຣຫໍ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານານໍ ວເສນ ກິເລສມາຣໍ ປຣິປາເຕຕິ ນາມ, ນ ຍຸຊ຺ຌຕິ ນາມ ສມ຺ປຫາຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ສງ຺ຄາມາຍ ເຈເຕຕີ’’ຕິ.

ສຕ຺ຕນ຺ນນ຺ຕິ ໂກຏ຺ຐາສໂຕ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ, ປເຠທໂຕ ປນ ເຕ ສຕ຺ຕຕິໍສ ໂຫນ຺ຕິ. ກຖໍ? ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ, ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ປຎ຺ຈ ພລານິ, ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄຕິ. ເອວໍ ປເຠທໂຕ ສຕ຺ຕຕິໍສວິຘາປິ ສຕິປຏ຺ຐານາທິໂກຏ຺ຐາສໂຕ ສຕ຺ເຕວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຕ຺ຕນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ໂພຘິປກ຺ຂິຍານນ຺ຕິ ພຸຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ໂພຘີຕິ ລທ຺ຘນາມສ຺ສ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ມຄ຺ຄຎາຓສ຺ເສວ ວາ ປກ຺ເຂ ຠວານໍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍານໍ, ໂພຘິໂກຏ຺ຐາສິຍານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ໂພຘິປກ຺ຂິການ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ໂພຘິປກ຺ຂວນ຺ຕານໍ, ໂພຘິປກ຺ເຂ ວາ ນິຍຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠາວນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕຕິ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ອຣິຍມຄ຺ຄຠາວນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ. ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ຫິ ສຕິປຏ຺ຐານາທໂຍ ປຣິຍາເຍນ ໂພຘິປກ຺ຂິຍາ ນາມ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓເຍວ ປນ ເຕ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ໂພຘິປກ຺ຂິຍາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ.

ອາສວານໍ ຂຍາຕິ ກາມາສວາທີນໍ ສພ຺ເພສໍ ອາສວານໍ ຂຍາ. ອາສເວສຸ ຫິ ຂີເຓສຸ ສພ຺ເພ ກິເລສາ ຂີຓາເຍວ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອນາສວນ຺ຕິ ອາສວວິຣຫິຕໍ. ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຈໂຕວຈເນນ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາຘິ, ປຎ຺ຎາວຈເນນ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈ ປຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ສມາຘິ ຣາຄໂຕ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ປຎ຺ຎາ ອວິຊ຺ຊາຍ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ໂຍ ຫິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມາຘິ, ຕທສ຺ສ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຍາ ຫິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຎາ, ຕທສ຺ສ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຄວິຣາຄາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໕໑໖).

ອປິເຈຕ຺ຖ ສມຖຜລໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ວິປສ຺ສນາຜລໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ. ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕນາເຍວ ອຠິວິສິຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຎາຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈເຍນ ຎຕ຺ວາ. ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີຕິ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ຕເມວ ສງ຺ຄາມສີສໍ ອຠິວິຊິຍ ອຊ຺ຌາວສຕີຕິ ມາຣໍ ອຠິວິຊິນິຕ຺ວາ ວິຊິຕວິຊຍຕ຺ຕາ ເຕນ ກຕສງ຺ຄາມສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ສີສຠູຕໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິອິສ຺ສຣິຍຏ຺ຐານໍ, ອຠິຠວນ຺ໂຕ ອາວສຕິ, ສມາປຊ຺ຊຕິ ອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ. ອິເມ ຈ ເທວສທ຺ທາ ທິຏ຺ຐສຈ຺ເຈສຸ ເທເວສຸ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ວິເສສໂຕ ສຸທ຺ຘາວາສເທເວສູຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຄາຖາສຸ ມຫນ຺ຕນ຺ຕິ ສີລາທິຄຸຓມຫຕ຺ເຕນ ມຫນ຺ຕໍ. ວີຕສາຣທນ຺ຕິ ສາຣຊ຺ຊກຣານໍ ກິເລສານໍ ອຠາເວນ ວິຄຕສາຣຊ຺ຊໍ ອປຄຕມງ຺ກຸຠາວໍ. ປຸຣິສາຊຎ຺ຎາຕິ ອສ຺ສາທີສຸ ອສ຺ສາຊານີຍາທໂຍ ວິຍ ປຸຣິເສສຸ ອາຊານີຍຠູຕາ ອຸຕ຺ຕມປຸຣິສາ. ທຸຊ຺ຊຍມຊ຺ຌຠູຕິ ປຈຸຣຊເນຫິ ເຊຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ ກິເລສວາຫິນິໍ ອຠິຠວິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິ. ‘‘ອຊ຺ຊຍີ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ອຊິນີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຊຕ຺ວານ ມຈ຺ຈຸໂນ ເສນໍ, ວິໂມກ຺ເຂນ ອນາວຣນ຺ຕິ ໂລກຕ຺ຕຍາຠິພ຺ຍາປນໂຕ ທິຍຑ຺ຒສຫສ຺ສາທິວິຠາຄໂຕ ຈ ວິປຸລຕ຺ຕາ ອຎ຺ເຎຫິ ອາວຣິຕຸໍ ປຏິເສເຘຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ຈ ອນາວຣໍ, ມຈ຺ຈຸໂນ ມາຣສ຺ສ ເສນໍ ວິໂມກ຺ເຂນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ເຊຕ຺ວາ ໂຍ ຕ຺ວໍ ທຸຊ຺ຊຍໍ ອຊຍິ, ຕສ຺ສ ນໂມ, ເຕ ປຸຣິສາຊຎ຺ຎາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອິຕີຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ. ຫິ-ອິຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ເອຕໍ ປຕ຺ຕມານສໍ ອຘິຄຕາຣຫຕ຺ຕໍ ຂີຓາສວໍ ເທວຕານມສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ນິຄມນວເສນ ທສ຺ເສຕິ. ອຖ ວາ ອິຕີຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ. ກິໍ ປນ ເອຕໍ ກາຣຓໍ? ນມຸຈິເສນາວິຊເຍນ ປຕ຺ຕມານສຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ກາຣເຓນ ຕໍ ເທວຕາ ນມສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ຕໍ ກາຣຓໍ ຜລໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ເຍນ ມຈ຺ຈຸວສໍ ວເຊ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ມາ ຕສ຺ສ ປຸຣິສາຊຎ຺ຎສ຺ສ ປຓິຘາຍ ຄເວສນ຺ຕາປິ ເທວາ ອຓຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ຕໍ ກາຣຓໍ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ເຍນ ໂສ ມຈ຺ຈຸໂນ ມຣຓສ຺ສ ວສໍ ວເຊ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ວິສຸທ຺ຘິເທວາ ນມສ຺ສນ຺ຕີຕິ.

ຕຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ປຎ຺ຈປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໓. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຍທາຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ. ເທໂວຕິ ອຸປປຕ຺ຕິເທໂວ. ຕໂຍ ຫິ ເທວາ – ສມ຺ມຸຕິເທວາ, ອຸປປຕ຺ຕິເທວາ, ວິສຸທ຺ຘິເທວາຕິ. ເຕສຸ ສມ຺ມຸຕິເທວາ ນາມ ຣາຊາໂນ ຂຕ຺ຕິຍາ. ອຸປປຕ຺ຕິເທວາ ນາມ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕທຸປຣິເທວາ. ວິສຸທ຺ຘິເທວາ ນາມ ຂີຓາສວາ. ອິຘ ປນ ກາມາວຈຣເທໂວ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເທໂວຕິ ອຸປປຕ຺ຕິເທໂວ’’ຕິ. ເທວກາຍາຕິ ເທວສມູຫໂຕ, ເທວຏ຺ຐານໂຕ ວາ, ເທວໂລກໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມູຫນິວາສວາຈໂກ ຫິ ອຍໍ ກາຍສທ຺ໂທ. ຈວນຘມ຺ໂມຕິ ມຣຓຘມ຺ໂມ, ອາຍຸກ຺ຂເຍນ ວາ ປຸຎ຺ຎກ຺ຂເຍນ ວາ ອຸປຏ຺ຐິຕມຣໂຓຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຎ຺ຈສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕີຕິ ອສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐິຕມຣຓສ຺ສ ເທວປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈ ມຣຓສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປກາສານິ ວາ ໂຫນ຺ຕິ. ມາລາ ມິລາຍນ຺ຕີຕິ ເຕນ ປິຬນ຺ຘິຕມາລາ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມເຍ ອາຕເປ ຂິຕ຺ຕາ ວິຍ ມິລາຕາ ວິຫຕໂສຠາ ໂຫນ຺ຕິ.

ວຕ຺ຖານິ ກິລິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ສຣທສມເຍ ວິຄຕວລາຫເກ ອາກາເສ ອພ຺ຠຸສ຺ສກ຺ກມານພາລສູຣິຍສທິສປ຺ປຠານິ ນານາວິຣາຄວຓ຺ຓານິ ເຕນ ນິວຕ຺ຖປາຣຸຕວຕ຺ຖານິ ຕໍ ຂຓໍເຍວ ກທ຺ທເມ ຂິປິຕ຺ວາ ມທ຺ທິຕານິ ວິຍ ວິຫຕປ຺ປຠານິ ມລິນານິ ໂຫນ຺ຕິ.

ກຈ຺ເຉຫິ ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ສຸປຣິສຸທ຺ຘຊາຕິມຓິ ວິຍ ສຸສິກ຺ຂິຕສິປ຺ປາຈຣິຍຣຈິຕສຸວຓ຺ຓປຏິມາ ວິຍ ຈ ປຸພ຺ເພ ເສທມລຊລ຺ລິກາຣຫິຕສຣີຣສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອຸໂຠຫິ ກຈ຺ເຉຫິ ເສທຘາຣາ ສນ຺ທນ຺ຕິ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ກຈ຺ເຉຫິເຍວ, ສກລສຣີຣໂຕປິ ປນສ຺ສ ເສທຊລກຓ຺ຓິກາ ມຸຈ຺ຈຕິເຍວ, ເຍນ ອາມຸຕ຺ຕມຸຕ຺ຕາຊາລຄວຈ຺ຉິໂຕ ວິຍ ຕສ຺ສ ກາໂຍ ໂຫຕິ.

ກາເຍ ທຸພ຺ພຓ຺ຓິຍໍ ໂອກ຺ກມຕີຕິ ປຸພ຺ເພ ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍຖານຸຠາວໍ ເອກໂຍຊນໍ ທ຺ວິໂຍຊນໍ ຍາວ ທ຺ວາທສໂຍຊນມຕ຺ຕມ຺ປິ ປເທສໍ ອາຠາຍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຊ຺ໂຊຕມາໂນ ກາໂຍ ໂຫຕິ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈປາລິຈ຺ຈາທິວິຣຫິໂຕ, ນ ສີຕໍ ນ ອຸຓ຺ຫໍ ອຸປຆາຕກໍ, ເທວຘີຕາ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກາ ວິຍ ໂຫຕິ, ເທວປຸຕ຺ໂຕ ວີສຕິວສ຺ສຸທ຺ເທສິໂກ ວິຍ, ຕໍ ຂຓໍເຍວ ນິປ຺ປເຠ ນິຕ຺ເຕເຊ ກາເຍ ວິຣູປຠາໂວ ອນຸປວິສຕິ ສຓ຺ຐາຕິ.

ສເກ ເທໂວ ເທວາສເນ ນາຠິຣມຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຈ຺ຉຣາຄເຓຫິ ສທ຺ຘິໍ ກີຬນປຣິຈຣຓກທິພ຺ພາສເນ ນ ຣມຕິ, ນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາທໍ ລຠຕິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ມນຸສ຺ສຄຓນາຍ ສຕ຺ຕຫິ ທິວເສຫິ ມຣຓໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອິມານິ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ. ໂສ ເຕສໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ‘‘ເອວຣູປາຍ ນາມ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິນາ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ພລວໂສກາຠິຠູໂຕ ໂຫຕິ. ເຕນສ຺ສ ກາເຍ ມຫາປຣິຬາໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕນ ສພ຺ພໂຕ ຄຕ຺ເຕຫິ ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຈິຣຕຣໍ ກາລໍ ອປຣິຈິຕທຸກ຺ໂຂ ຕໍ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ເອກຈ຺ໂຈ ‘‘ທຍ຺ຫາມິ ທຍ຺ຫາມີ’’ຕິ ກນ຺ທນ຺ໂຕ ປຣິເທວນ຺ໂຕ ກຕ຺ຖຈິ ອສ຺ສາທໍ ອລຠນ຺ໂຕ ວິຊປ຺ປນ຺ໂຕ ວິລປນ຺ໂຕ ຕຫິໍ ຕຫິໍ ອາຫິຓ຺ຑຕິ. ເອກຈ຺ໂຈ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ກາຍວາຈາຫິ ວິກາຣໍ ອກໂຣນ຺ໂຕປິ ປິຍວິປ຺ປໂຍຄທຸກ຺ຂໍ ອສຫນ຺ໂຕ ວິຫຎ຺ຎມາໂນ ວິຈຣຕິ.

ອິມານິ ປນ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ຍຖາ ໂລເກ ມຫາປຸຎ຺ຎານໍ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທີນໍເຍວ ອຸກ຺ກາປາຕຠູມິຈາລຈນ຺ທຄ຺ຄາຫາທີນິ ນິມິຕ຺ຕານິ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ນ ສພ຺ເພສໍ; ເອວເມວ ມເຫສກ຺ຂເທວານໍເຍວ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ນານິ ຈ ຕານິ ‘‘ອິມານິ ມຣຓສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ນາມາ’’ຕິ ເກຈິ ເທວາ ຊານນ຺ຕິ, ນ ສພ຺ເພ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ມນ຺ເທນ ກຸສລກມ຺ເມນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ໂສ ‘‘ອິທານິ ໂກ ຊານາຕິ, ‘ກຸຫິໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສາມີ’’’ຕິ ຠາຍຕິ. ໂຍ ປນ ມຫາປຸຎ຺ໂຎ, ໂສ ‘‘ພຫຸໍ ມຍາ ທານໍ ທິນ຺ນໍ, ສີລໍ ຣກ຺ຂິຕໍ, ປຸຎ຺ຎໍ ອຸປຈິຕໍ, ອິໂຕ ຈຸຕສ຺ສ ເມ ສຸຄຕິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ’’ຕິ ນ ຠາຍຕິ ນ ວິກມ຺ປຕິ. ເອວໍ ອຸປຏ຺ຐິຕປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ ປນ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເທວຕາ ນນ຺ທນວນໍ ປເວເສນ຺ຕິ ສພ຺ພເທວໂລເກສຸ ນນ຺ທນວນໍ ອຕ຺ຖິເຍວ.

ຕີຫິ ວາຈາຫິ ອນຸໂມເທນ຺ຕີຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມາເນຫິ ຕີຫິ ວຈເນຫິ ອນຸໂມເທນ຺ຕິ, ໂມທໍ ປໂມທໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ, ອສ຺ສາເສນ຺ຕິ, ອຠິວທນວເສນ ວາ ຕໍຂຓານຸຣູປໍ ປໂມທໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອນຸໂມເທນ຺ຕີ’’ຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ໂອວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອິໂຕຕິ ເທວໂລກໂຕ. ໂຠຕິ ອາລປນໍ. ສຸຄຕິນ຺ຕິ ສຸນ຺ທຣຄຕິໍ, ມນຸສ຺ສໂລກໍ ສນ຺ຘາຍ ວທນ຺ຕິ. ຄຈ຺ຉາຕິ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ອຸເປຫິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕຕິ ເອວໍ ຕທາ ເຕຫິ ເທເວຫິ ຕສ຺ສ ‘‘ອິໂຕ ໂຠ ສຸຄຕິໍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິອາທິນາ ວຕ຺ຕພ຺ພວຈເນ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ນາມໂຄຕ຺ເຕນ ອປາກໂຏ ຕສ຺ສໍ ປຣິສາຍໍ ນິສິນ຺ໂນ ອນຸສນ຺ຘິກຸສໂລ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ເອເຕ ສຸຄຕິອາທໂຍ ຠຄວຕາ ອວິເສສໂຕ ວຸຕ຺ຕາ ອວິຠູຕາ, ຫນ຺ທ ເຕ ວິຠູຕຕເຣ ກາຣາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອຕໍ ‘‘ກິໍນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ສທ຺ຘາທິຄຸຓວິເສສປຏິລາຠກາຣຓໂຕ ເທວູປປຕ຺ຕິເຫຕຸໂຕ ຈ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ເທວານໍ ອຠິສມ຺ມຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ເທວານໍ ສຸຄຕິຄມນສງ຺ຂາຕ’’ນ຺ຕິ.

ສຸຄຕິຄມນສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ‘‘ສຸຄຕິຄມນ’’ນ຺ຕິ ສມ຺ມາ ກຖິຕໍ, ວຓ຺ຓິຕໍ ໂຖມິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍ ມນຸສ຺ສຠູໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຍນ຺ຕິ ກິຣິຍາປຣາມສນໍ, ເຕນ ປຏິລຠຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຏິລຠນກິຣິຍາ ອາມສີຍຕິ, ໂຍ ສທ຺ຘາປຏິລາໂຠຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມນຸສ຺ສຠູໂຕຕິ ມນຸສ຺ເສສຸ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ມນຸສ຺ສຠາວໍ ວາ ປຕ຺ໂຕ. ຍສ຺ມາ ເທວໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ທຸລ຺ລຠາ ສວນາຍ, ນ ຕຖາ ມນຸສ຺ສານໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມນຸສ຺ສຠູໂຕ’’ຕິ. ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍຕິ ຕຖາຄເຕນ ຠຄວຕາ ເທສິເຕ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄເຫ ສາສເນ. ຕຎ຺ຫິ ຘມ຺ມໂຕ ອນເປຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ໂມ ຈ, ອາສຍານຸຣູປໍ ວິເນຍ຺ຍານໍ ວິນຍນໂຕ ວິນໂຍ ຈາຕິ ຘມ຺ມວິນໂຍ, ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວາ ຘມ຺ມໂຕ ອນເປຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ມໍ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກໍ ວິເນຕີຕິ ຘມ຺ມວິນໂຍ. ຘມ຺ເມເນວ ວາ ວິນໂຍ, ນ ທຓ຺ຑສຕ຺ເຖຫີຕິ ຘມ຺ມວິນໂຍ, ຘມ຺ມຍຸຕ຺ໂຕ ວາ ວິນໂຍຕິ ຘມ຺ມວິນໂຍ, ຘມ຺ມາຍ ວາ ສຫ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານາຍ ວິນໂຍຕິ ຘມ຺ມວິນໂຍ, ມຫາກຣຸຓາສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓາທິຘມ຺ມໂຕ ວາ ປວຕ຺ໂຕ ວິນໂຍຕິ ຘມ຺ມວິນໂຍ. ຘມ຺ໂມ ວາ ຠຄວາ ຘມ຺ມຠູໂຕ ຘມ຺ມກາໂຍ ຘມ຺ມສ຺ສາມີ, ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ວິນໂຍ, ນ ຕກ຺ກິຍານນ຺ຕິ ຘມ຺ມວິນໂຍ, ຘມ຺ເມ ວາ ມຄ຺ຄຜເລ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ພວິສຍຠູເຕ ວາ ປວຕ຺ໂຕ ວິນໂຍຕິ ຘມ຺ມວິນໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ.

ສທ຺ຘໍ ປຏິລຠຕີຕິ ‘‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິນາ ສທ຺ຘໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ສທ຺ໂຘ ຫິ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກປຣມຕ຺ເຖ ອາຣາເຘສ຺ສຕິ. ສຸລທ຺ຘລາຠສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖາທິລາໂຠ ສຕ຺ຕານໍ ອຸປໂຠຄສຸຂໍ ອາວຫຕິ, ຂຸປ຺ປິປາສາທິທຸກ຺ຂໍ ປຏິພາຫຕິ, ຘນທາລິທ຺ທິຍໍ ວູປສເມຕິ, ມຸຕ຺ຕາທິຣຕນປຏິລາຠເຫຕຸ ໂຫຕິ, ໂລກສນ຺ຕຕິຎ຺ຈ ອາວຫຕິ; ເອວໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ສທ຺ຘາປິ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ວິປາກສຸຂມາວຫຕິ, ສທ຺ຘາຘຸເຣນ ປຏິປນ຺ນານໍ ຊາຕິຊຣາທິທຸກ຺ຂໍ ປຏິພາຫຕິ, ຄຸຓທາລິທ຺ທິຍໍ ວູປສເມຕິ, ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທິຣຕນປຏິລາຠເຫຕຸ ໂຫຕິ, ໂລກສນ຺ຕຕິຎ຺ຈ ອາວຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ສທ຺ໂຘ ສີເລນ ສມ຺ປນ຺ໂນ, ຍໂສ ໂຠຄສມປ຺ປິໂຕ;

ຍໍ ຍໍ ປເທສໍ ຠຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ປູຊິໂຕ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໐໓);

ເອວໍ ສທ຺ຘາປຏິລາຠສ຺ສ ສຸລທ຺ຘລາຠຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍສ຺ມາ ປນາຍໍ ສທ຺ຘາປຏິລາໂຠ ອນຸຄາມິໂກ ອນຎ຺ຎສາຘາຣໂຓ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸ, ໂລກິຍສ຺ສ ຈ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທິຘນລາຠສ຺ສ ກາຣຓໍ. ສທ຺ໂຘເຍວ ຫິ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ອຸຬາຣຸຬາຣວິຕ຺ຕູປກຣຓານິ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ເຕຫິ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສຎ຺ຈ ອຕ຺ຖເມວ ສມ຺ປາເທຕິ. ອສ຺ສທ຺ຘສ຺ສ ປນ ຕານິ ອນຕ຺ຖາວຫານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອິຘ ເຈວ ສມ຺ປຣາເຍ ຈາຕິ, ເອວມ຺ປິ ສທ຺ຘາຍ ສຸລທ຺ຘລາຠຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຖາ ຫິ –

‘‘ສທ຺ຘາ ພນ຺ຘຕິ ປາເຖຍ຺ຍໍ’’. (ສໍ. ນິ. ໑.໗໙).

‘‘ສທ຺ຘາ ທຸຕິຍາ ປຸຣິສສ຺ສ ໂຫຕີ’’ຕິ ຈ. (ສໍ. ນິ. ໑.໓໖, ໕໙).

‘‘ສທ຺ຘີຘ ວິຕ຺ຕໍ ປຸຣິສສ຺ສ ເສຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ຈ. (ສໍ. ນິ. ໑.໗໓; ສຸ. ນິ. ໑໘໔).

‘‘ສທ຺ຘາຫຕ຺ໂຖ ມຫານາໂຄ’’ຕິ ຈ. (ອ. ນິ. ໖.໔໓; ເຖຣຄາ. ໖໙໔).

‘‘ສທ຺ຘາ ພີຊໍ ຕໂປ ວຸຏ຺ຐີ’’ຕິ ຈ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໙໗; ສຸ. ນິ. ໗໗).

‘‘ສທ຺ເຘສິໂກ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໗.໖໗) ຈ.

‘‘ສທ຺ຘາຍ ຕຣຕິ ໂອຆ’’ນ຺ຕິ ຈ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໖) –

ອເນເກສຸ ຐາເນສຸ ອເນເກຫິ ກາຣເຓຫິ ສທ຺ຘາ ສໍວຓ຺ຓິຕາ.

ອິທານິ ຍາຍ ສທ຺ຘາຍ ສາສເນ ກຸສລຘມ຺ເມສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ ນິຍາໂມກ຺ກນ຺ຕິຍາ, ຕໍ ສທ຺ຘໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສາ ໂຂ ປນສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອສ຺ສາຕິ ອິມສ຺ສ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິວິຏ຺ຐາຕິ ອຠິນິວິຏ຺ຐາ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ອນຸປວິຏ຺ຐາ. ມູລຊາຕາຕິ ຊາຕມູລາ. ກິໍ ປນ ສທ຺ຘາຍ ມູລໍ ນາມ? ສທ຺ເຘຍ຺ຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂອກປ຺ປນເຫຕຸຠູໂຕ ອຸປາຍມນສິກາໂຣ. ອປິຈ ສປ຺ປຸຣິສເສວນາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປຕ຺ຕີຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ຄານິ ມູລານິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ປຕິຏ຺ຐິຕາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ເກນຈິ ອກມ຺ປນີຍຠາເວນ ອວຏ຺ຐິຕາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ທຬ຺ຫາ ອສໍຫາຣິຍາ’’ຕິ. ທຬ຺ຫາຕິ ຖິຣາ. ອສໍຫາຣິຍາຕິ ເກນຈິ ສໍຫຣິຕຸໍ ວາ ຫາເປຕຸໍ ວາ ອປເນຕຸໍ ວາ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ. ອິຕິ ເຕ ເທວາ ຕສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສມຘິຄມໍ ອາສີສນ຺ຕາ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ເທວໂລເກ ກາມສຸຂູປໂຠຄາຣຫເມວ ຫິ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລໍ ເຕ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອຫິ, ເທວ, ປຸນປ຺ປຸນ’’ນ຺ຕິ.

ຄາຖາສຸ ປຸຎ຺ຎກ຺ຂຍມຣຓມ຺ປິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉເທເນວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຈວຕິ ອາຍຸສງ຺ຂຍາ’’ຕິ. ອນຸໂມທຕນ຺ຕິ ອນຸໂມທນ຺ຕານໍ. ມນຸສ຺ສານໍ ສຫພ຺ຍຕນ຺ຕິ ມນຸສ຺ເສຫິ ສຫຠາວໍ. ສຫ ພ຺ເຍຕີຕິ ສຫພ຺ໂຍ, ສຫປວຕ຺ຕນໂກ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ສຫພ຺ຍຕາ. ນິວິຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ນິວິຏ຺ຐາ ຠເວຍ຺ຍ. ຍາວຊີວນ຺ຕິ ຍາວ ຊີວິຕປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ, ຍາວ ປຣິນິພ຺ພານາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ພຫຸໍ ອຸຬາຣໍ ພຫຸກ຺ຂຕ຺ຕຸຎ຺ຈ ກຣຓວເສນ ປມາຓຣຫິຕໍ. ນິຣູປຘິນ຺ຕິ ກິເລສູປຘິຣຫິຕໍ, ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ນິມ຺ມລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຕ ເທວາ ມຫຄ຺ຄຕກຸສລໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ກາມໂລກສມຕິກ຺ກມນໂຕ, ກາມາວຈຣປຸຎ຺ຎເມວ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ – ‘‘ອິໂຕ ເທວໂລກໂຕ ຈຸໂຕ ມນຸສ຺ເສສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິໍ ສພ຺ພໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫາຍ ກາຍສຸຈຣິຕາທິໍ ສພ຺ພໍ ສຸຈຣິຕໍ ອຸຬາຣໍ ວິປຸລໍ ອຸປຈິນິຕ຺ວາ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ອາຄຕສທ຺ໂຘ ຠວາຫີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ໂລກຸຕ຺ຕເຣສຸ ປຐມມຄ຺ຄໍ ທຸຕິຍມຄ຺ຄມ຺ປິ ວາ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ເທວໂລກູປປຕ຺ຕິຍາ ອນຕິວຕ຺ຕນໂຕ, ຕສ຺ມາ ເຕສມ຺ປິ ວເສນ ‘‘ອປ຺ປມາຓໍ ນິຣູປຘິ’’ນ຺ຕິປທານໍ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ – ປມາຓກຣານໍ ທິຏ຺ເຐກຏ຺ຐໂອຬາຣິກກາມຣາຄາທິກິເລສານໍ ອຸປຈ຺ເຉເທນ ອປ຺ປມາຓໍ, ສຕ຺ຕມຠວໂຕ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫສ຺ສ ຂນ຺ຘູປຘິສ຺ສ ຕໍນິພ຺ພຕ຺ຕກອຠິສງ຺ຂາຣູປຘິສ຺ສ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວຊ຺ຌກິເລສູປຘິສ຺ສ ຈ ປຫາເນນ ເຕສໍ ອນິພ຺ພຕ຺ຕນໂຕ ນິຣຸປຘິສງ຺ຂາຕນິພ຺ພານສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ຈ ນິຣຸປຘີຕິ.

ເອວໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ອປາຍທ຺ວາຣປິຘາຍກໍ ກມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສຄ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິນິພ຺ພຕ຺ຕກກມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໂຕ ໂອປຘິກ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂອປຘິກນ຺ຕິ ອຸປຘິເວປກ຺ກໍ ອຕ຺ຕຠາວສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເຈວ ໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປຘີຕິ ຫິ ອຕ຺ຕຠາໂວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ສນ຺ເຕກຈ຺ຈານິ ປາປການິ ກມ຺ມສມາທານານິ ອຸປຘິສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຫິຕານິ ນ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໘໑໐). ກາມຄຸຓາປິ. ຍຖາຫ ‘‘ອຸປຘີຫິ ນຣສ຺ສ ໂສຈນາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒; ສຸ. ນິ. ໓໔). ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ – ອຸປຘີຍຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຂທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຸປຘິ, ອຕ຺ຕຠາໂວ ກາມຄຸຓາ ຈ. ອຸປຘິກຣຓໍ ສີລໍ ເອຕສ຺ສ, ອຸປຘິໍ ວາ ອຣຫຕີຕິ ໂອປຘິກໍ, ປຸຎ຺ຎໍ, ຕໍ ພຫຸໍ ອຸຬາຣໍ ກຕ຺ວາ. ກຖໍ? ທາເນນ. ທານຎ຺ຫິ ອິຕເຣຫິ ສຸກຣນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທາເນນາຕິ ວາ ປເທນ ອຠຍທານມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ອາມິສທານເມວາຕິ ສີລສ຺ສາປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຕ ເທວາ ອສຸຣກາຍຫານິໍ ເອກນ຺ເຕເນວ ເທວກາຍປາຣິປູຣິຎ຺ຈ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ອຸປາຍໍ ທສ຺ເສນ຺ຕາ ‘‘ອຎ຺ເຎປິ ມຈ຺ເຈ ສທ຺ຘມ຺ເມ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍ ນິເວສຍາ’’ຕິ ຘມ຺ມທາເນ ນິໂຍເຊນ຺ຕິ. ຍທາ ວິທູຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ເທວາ ເທວໍ ຈວນ຺ຕໍ ວິທູ ວິຊາເນຍ຺ຍຸໍ, ຕທາ ອິມາຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ອນຸກມ຺ປາຍ ທຸກ຺ຂາປນຍນກມ຺ຍຕາຍ ‘‘ເທວ, ອິເມ ເທວກາເຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວເສນ ເອຫິ ອາຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ຈ ອນຸໂມເທນ຺ຕີຕິ.

ຈຕຸຕ຺ຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ພຫຸຊນຫິຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໔. ປຎ຺ຈເມ ໂລເກຕິ ເອຕ຺ຖ ຕໂຍ ໂລກາ – ສຕ຺ຕໂລໂກ, ສງ຺ຂາຣໂລໂກ, ໂອກາສໂລໂກຕິ. ເຕສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘານໍ ຣູປຘມ຺ມານໍ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານຎ຺ຈ ສນ຺ຕານວເສນ ວຕ຺ຕມານານໍ ສມູໂຫ ສຕ຺ຕໂລໂກ, ປຖວີປພ຺ພຕາທິເຠໂທ ໂອກາສໂລໂກ, ອຸຠເຍປິ ຂນ຺ຘາ ສງ຺ຂາຣໂລໂກ. ເຕສຸ ສຕ຺ຕໂລໂກ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕສ຺ມາ ໂລເກຕິ ສຕ຺ຕໂລເກ. ຕຕ຺ຖາປິ ນ ເທວໂລເກ, ນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ, ມນຸສ຺ສໂລເກ. ມນຸສ຺ສໂລເກປິ ນ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຈກ຺ກວາເຬ, ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຈກ຺ກວາເຬ. ຕຕ຺ຣາປິ ນ ສພ຺ພຏ຺ຐາເນສຸ, ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ຄຊງ຺ຄລໍ ນາມ ນິຄໂມ, ຕສ຺ສ ອປເຣນ ມຫາສາລາ, ຕໂຕ ປຣໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມາ ຊນປທາ, ໂອຣໂຕ ມຊ຺ເຌ; ປຸຣຕ຺ຖິມທກ຺ຂິຓາຍ ທິສາຍ ສລ຺ລວຕີ ນາມ ນທີ, ຕໂຕ ປຣໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມາ ຊນປທາ, ໂອຣໂຕ ມຊ຺ເຌ; ທກ຺ຂິຓາຍ ທິສາຍ ເສຕກຓ຺ຓິກໍ ນາມ ນິຄໂມ, ຕໂຕ ປຣໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມາ ຊນປທາ, ໂອຣໂຕ ມຊ຺ເຌ; ປຈ຺ຉິມາຍ ທິສາຍ ຖູຓໍ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາໂມ, ຕໂຕ ປຣໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມາ ຊນປທາ, ໂອຣໂຕ ມຊ຺ເຌ; ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ອຸສິຣທ຺ຘໂຊ ນາມ ປພ຺ພໂຕ, ຕໂຕ ປຣໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມາ ຊນປທາ, ໂອຣໂຕ ມຊ຺ເຌ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໕໙) ເອວໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ອາຍາມໂຕ ຕິໂຍຊນສເຕ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍໂຍຊນສເຕ ປຣິກ຺ເຂປໂຕ ນວໂຍຊນສເຕ ມຊ຺ຌິມເທເສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຕຖາຄໂຕ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ຕຖາຄໂຕວ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ອຄ຺ຄສາວກາ ອສີຕິມຫາເຖຣາ ພຸທ຺ຘມາຕາ ພຸທ຺ຘປິຕາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ ອຎ຺ເຎ ຈ ສາຣປ຺ປຕ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ເອຕ຺ເຖວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອິຘ ປນ ຕຖາຄຕວາເຣເຍວ ສພ຺ພຕ຺ຖກວເສນ ອຍໍ ນໂຍ ລພ຺ຠຕິ, ອິຕເຣສຸ ເອກເທສວເສນ.

ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ປນ ອຸຠຍມ຺ປິ ວິປ຺ປກຕວຈນເມວ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕາ ພຫຸຊນຫິຕຕ຺ຖາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ເຎນ ກາຣເຓນາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວຣູປຎ຺ເຫຕ຺ຖ ສທ຺ທລກ຺ຂຓໍ ນ ສກ຺ກາ ອຎ຺ເຎນ ສທ຺ທລກ຺ຂເຓນ ປຏິພາຫິຕຸໍ.

ອປິຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ນາມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນາມ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ນາມາຕິ ອຍໍ ປເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຖາຄໂຕ ຫິ ມຫາຠິນີຫາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ, ພຸທ຺ຘກເຣ ຘມ຺ເມ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ, ປາຣມິໂຍ ປູເຣນ຺ໂຕ, ປຎ຺ຈ ມຫາປຣິຈ຺ຈາເຄ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ໂຕ, ຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ໂຕ, ໂລກຕ຺ຖຈຣິຍໍ, ພຸທ຺ຘຕ຺ຖຈຣິຍໍ ໂກຏິໍ ປາເປນ຺ໂຕ, ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ຕຸສິຕຠວເນ ຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕ, ຕໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຈຣິມຠເວ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ, ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສນ຺ໂຕ, ອຠິນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ, ມຫາປຘານໍ ປທຫນ຺ໂຕ, ປຣິປກ຺ກຎາໂຓ ໂພຘິມຓ຺ຑໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ມາຣພລໍ ວິຘເມນ຺ໂຕ ປຐມຍາເມ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ, ມຊ຺ຌິມຍາເມ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ວິໂສເຘນ຺ໂຕ, ປຈ຺ຉິມຍາເມ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາເທ ຎາຓໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ອເນກາກາຣໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ຍາວ ອນາຄາມິຜລໍ ສຈ຺ຉິກໂຣນ຺ໂຕປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ເອວ ນາມ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນາມ, ອຣຫຕ຺ຕຜລກ຺ຂເຓ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ນາມ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ສາວການໍ ວິຍ ນ ປຏິປາຏິຍາ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓາທີນໍ ອຸປ຺ປາທນກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ, ສເຫວ ປນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສກໂລປິ ພຸທ຺ຘຄຸຓຣາສິ ອາຄໂຕວ ນາມ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕສພ຺ພກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ອຣຫຕ຺ຕຜລກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຘ ອຣຫຕ຺ຕຜລກ຺ຂຓໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ.

ສາວໂກປິ ຂີຓາສໂວ ສາວກໂພຘິຍາ ເຫຕຸຠູເຕ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາເຣ ສມ຺ຠຣນ຺ໂຕ ປຸພ຺ພໂຍຄໍ ປຸພ຺ພຈຣິຍໍ ຄຕປຈ຺ຈາຄຕວຕ຺ຕໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ຈຣິມຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ສໍສາເຣ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ເຈຕຍມາໂນ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ສີລາທີນິ ປຣິປູເຣນ຺ໂຕ ຘຸຕຘມ຺ເມ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕມາໂນ ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ຎາຓານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ເຄ ອຘິຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ເອວ ນາມ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນາມ, ອຣຫຕ຺ຕຜລກ຺ຂເຓ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ນາມ. ເສກ຺ໂຂ ປນ ປຸພ຺ພູປນິສ຺ສຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ນາມ, ປຐມມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນາມ, ປຐມຜລກ຺ຂຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ນາມ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ‘‘ຕໂຍເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ປທານໍ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

ອິທານິ ພຫຸຊນຫິຕາຍາຕິອາທີສຸ ພຫຸຊນຫິຕາຍາຕິ ມຫາຊນສ຺ສ ຫິຕຕ຺ຖາຍ. ພຫຸຊນສຸຂາຍາຕິ ມຫາຊນສ຺ສ ສຸຂຕ຺ຖາຍ. ໂລການຸກມ຺ປາຍາຕິ ສຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ອນຸກມ຺ປໍ ປຏິຈ຺ຈ. ກຕຣສຕ຺ຕໂລກສ຺ສາຕິ? ໂຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ອມຕປານໍ ປິວຕິ, ຕສ຺ສ. ຠຄວໂຕ ຫິ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາຍ ອຎ຺ຎາຕໂກຓ຺ຑຎ຺ຎປ຺ປມຸຂາ ອຏ຺ຐາຣສ ພ຺ຣຫ຺ມໂກຏິໂຍ ຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊ຺ຌິໍສຸ. ເອວໍ ຍາວ ສຸຠທ຺ທປຣິພ຺ພາຊກວິນຍນາ ຘມ຺ມໍ ປຏິວິທ຺ຘສຕ຺ຕານໍ ຄຓນາ ນຕ຺ຖິ, ມຫາສມຍສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາຍໍ ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕໍ, ຈູຬຣາຫຸໂລວາທໍ, ສມຈິຕ຺ຕເທສນາຍນ຺ຕິ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ອຠິສມຍໍ ປຕ຺ຕສຕ຺ຕານໍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖິ. ເອວເມຕສ຺ສ ອປຣິມາຓສ຺ສ ສຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ອນຸກມ຺ປາຍ. ສາວກສ຺ສ ປນ ອຣຫໂຕ ເສກ຺ຂສ຺ສ ຈ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຘມ຺ມເສນາປຕິອາທີຫິ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິກາທີຫິ ຈ ເທສິຕເທສນາຍ ປຏິເວຘປ຺ປຕ຺ຕສຕ຺ຕານໍ ວເສນ, ອປຣຠາເຄ ຈ ມຫາມຫິນ຺ທຕ຺ເຖຣາທີຫິ ເທສິຕເທສນາຍ ປຏິວິທ຺ຘສຈ຺ຈານໍ ວເສນ, ຍາວຊ຺ຊຕນາ ອິໂຕ ປຣໍ ອນາຄເຕ ຈ ສາສນໍ ນິສ຺ສາຍ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂມຄ຺ເຄສຸ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕານໍ ວເສນປິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຠາເວຕພ຺ໂພ.

ອປິຈ ພຫຸຊນຫິຕາຍາຕິ ພຫຸຊນສ຺ສ ຫິຕຕ຺ຖາຍ, ເນສໍ ປຎ຺ຎາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກຫິຕູປເທສໂກຕິ. ພຫຸຊນສຸຂາຍາຕິ ພຫຸຊນສ຺ສ ສຸຂຕ຺ຖາຍ, ຈາຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປກຣຓສຸຂສມ຺ປທາຍໂກຕິ. ໂລການຸກມ຺ປາຍາຕິ ໂລກສ຺ສ ອນຸກມ຺ປນຕ຺ຖາຍ, ເມຕ຺ຕາກຣຸຓາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ມາຕາປິຕໂຣ ວິຍ ໂລກສ຺ສ ຣກ຺ຂິຕາ ໂຄປິຕາຕິ. ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານນ຺ຕິ ອິຘ ເທວມນຸສ຺ສຄ຺ຄຫເຓນ ຠພ຺ພປຸຄ຺ຄເລ ເວເນຍ຺ຍສຕ຺ເຕ ເອວ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕສໍ ນິພ຺ພານມຄ຺ຄຜລາຘິຄມາຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ທສ຺ສິຕາ ປຐມວາເຣ, ທຸຕິຍຕຕິຍວາເຣສຸ ປນ ອຣຫໂຕ ເສກ຺ຂສ຺ສ ຈ ວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖາຍາຕິ ອິມິນາ ປຣມຕ຺ຖາຍ, ນິພ຺ພານາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຫິຕາຍາຕິ ຕໍສມ຺ປາປກມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນິພ຺ພານສມ຺ປາປກມຄ຺ຄໂຕ ຫິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ຫິຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ສຸຂາຍາຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸຂຕ຺ຖາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ສຸຂາຠາວໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ອຍໍ ສມາຘິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສຸໂຂ ເຈວ ອາຍຕິຎ຺ຈ ສຸຂວິປາໂກ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໕໕; ອ. ນິ. ໕.໒໗; ວິຠ. ໘໐໔).

ຕຖາຄໂຕຕິອາທີນໍ ປທານໍ ອຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕ. ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນຕິອາທີສຸ ຕິສ຺ໂສປິ ວິຊ຺ຊາ ຠຍເຠຣເວ (ມ. ນິ. ໑.໓໔ ອາທໂຍ) ອາຄຕນເຍນ, ຉປິ ວິຊ຺ຊາ ຉຬຠິຎ຺ຎາວເສນ, ອຏ຺ຐປິ ວິຊ຺ຊາ ອມ຺ພຏ຺ຐສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕາຕິ ວິຊ຺ຊາຫິ, ສີລສໍວຣາທີຫິ, ປນ຺ນຣສຫິ ຈຣຓຘມ຺ເມຫິ ຈ, ອນຎ຺ຎສາຘາຣເຓຫິ ສມ຺ປນ຺ໂນ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ. ໂສຠນຄມນຕ຺ຕາ, ສຸນ຺ທຣໍ ຐານໍ ຄຕຕ຺ຕາ, ສມ຺ມາ ຄຕຕ຺ຕາ, ສມ຺ມາ ຄທຕ຺ຕາ ຈ ສຸຄໂຕ. ສພ຺ພຖາ ວິທິຕໂລກຕ຺ຕາ ໂລກວິທູ. ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຕໂຣຕິ ອນຸຕ຺ຕໂຣ. ປຸຣິສທມ຺ເມ ປຸຣິສເວເນຍ຺ເຍ ສາເຣຕິ ວິເນຕີຕິ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກປຣມຕ຺ເຖຫິ ຍຖາຣຫໍ ອນຸສາສຕີຕິ ສຕ຺ຖາ. ສພ຺ພສ຺ສາປິ ເນຍ຺ຍສ຺ສ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນ ສຍມ຺ຠຸຎາເຓນ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ພຸທ຺ໂຘຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໂຕ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໓໒-໑໓໓) ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິ…ເປ… ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓນ຺ຕິ ໂສ ຠຄວາ ສຕ຺ເຕສຸ ກາຣຸຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ຫິຕ຺ວາປິ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ວິເວກສຸຂໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອປ຺ປໍ ວາ ພຫຸໍ ວາ ເທເສນ຺ໂຕ ອາທິກລ຺ຍາຓາທິປ຺ປກາຣເມວ ເທເສຕິ. ກຖໍ? ເອກຄາຖາປິ ຫິ ສມນ຺ຕຠທ຺ທກຕ຺ຕາ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຐມປາເທນ ອາທິກລ຺ຍາຓາ, ທຸຕິຍຕຕິເຍຫິ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓາ, ປຈ຺ຉິເມນ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓາ. ເອການຸສນ຺ຘິກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ນິທາເນນ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ, ນິຄມເນນ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ, ເສເສນ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ. ນານານຸສນ຺ຘິກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ປຐເມນ ອນຸສນ຺ຘິນາ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ, ປຈ຺ຉິເມນ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ, ເສເສຫິ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ. ສກໂລປິ ວາ ສາສນຘມ຺ໂມ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖຠູເຕນ ສີເລນ ອາທິກລ຺ຍາໂຓ, ສມຖວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜເລຫິ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາໂຓ, ນິພ຺ພາເນນ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາໂຓ. ສີລສມາຘີຫິ ວາ ອາທິກລ຺ຍາໂຓ, ວິປສ຺ສນາມຄ຺ເຄຫິ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາໂຓ, ຜລນິພ຺ພາເນຫິ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາໂຓ. ພຸທ຺ຘສຸພຸທ຺ຘຕາຍ ວາ ອາທິກລ຺ຍາໂຓ, ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕາຍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາໂຓ, ສງ຺ຆສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາໂຓ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຖຕ຺ຕາຍ ປຏິປນ຺ເນນ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພາຍ ອຠິສມ຺ໂພຘິຍາ ວາ ອາທິກລ຺ຍາໂຓ, ປຈ຺ເຈກໂພຘິຍາ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາໂຓ, ສາວກໂພຘິຍາ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາໂຓ. ສຸຍ຺ຍມາໂນ ເຈສ ນີວຣຓວິກ຺ຂມ຺ຠນໂຕ ສວເນນປິ ກລ຺ຍາຓເມວ ອາວຫຕີຕິ ອາທິກລ຺ຍາໂຓ, ປຏິປຊ຺ຊິຍມາໂນ ສມຖວິປສ຺ສນາສຸຂາວຫນໂຕ ປຏິປຕ຺ຕິຍາປິ ສຸຂເມວ ອາວຫຕີຕິ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາໂຓ, ຕຖາປຏິປນ຺ໂນ ຈ ປຏິປຕ຺ຕິຜເລ ນິຏ຺ຐິເຕ ຕາທິຠາວາວຫນໂຕ ປຏິປຕ຺ຕິຜເລນປິ ກລ຺ຍາຓເມວ ອາວຫຕີຕິ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາໂຓ. ນາຖປ຺ປຠວຕ຺ຕາ ຈ ປຠວສຸທ຺ຘິຍາ ອາທິກລ຺ຍາໂຓ, ອຕ຺ຖສຸທ຺ຘິຍາ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາໂຓ, ກິຈ຺ຈສຸທ຺ຘິຍາ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາໂຓ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິ…ເປ… ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓ’’ນ຺ຕິ.

ຍໍ ປນ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍຎ຺ຈ ປກາເສຕິ, ນານານເຍຫິ ທີເປຕິ, ຕໍ ຍຖານຸຣູປໍ ອຕ຺ຖສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສາຕ຺ຖໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ. ສງ຺ກາສນ, ປກາສນ, ວິວຣຓ, ວິຠຊນ, ອຸຕ຺ຕານີກຣຓ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິອຕ຺ຖປທສມາໂຍຄໂຕ ສາຕ຺ຖໍ, ອກ຺ຂຣປທພ຺ຍຎ຺ຊນາກາຣນິຣຸຕ຺ຕິນິທ຺ເທສສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ອຕ຺ຖຄມ຺ຠີຣຕາປຏິເວຘຄມ຺ຠີຣຕາຫິ ວາ ສາຕ຺ຖໍ, ຘມ຺ມຄມ຺ຠີຣຕາເທສນາຄມ຺ຠີຣຕາຫິ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ. ອຕ຺ຖປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາວິສຍໂຕ ວາ ສາຕ຺ຖໍ, ຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາວິສຍໂຕ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ. ປຓ຺ຑິຕເວທນີຍໂຕ ປຣິກ຺ຂກຊນປ຺ປສາທກນ຺ຕິ ສາຕ຺ຖໍ, ສທ຺ເຘຍ຺ຍໂຕ ໂລກິຍຊນປ຺ປສາທກນ຺ຕິ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ. ຄມ຺ຠີຣາຘິປ຺ປາຍໂຕ ສາຕ຺ຖໍ, ອຸຕ຺ຕານປທໂຕ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ. ອຸປເນຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວໂຕ ສກລປຣິປຸຓ຺ຓຠາເວນ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ, ອປເນຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວໂຕ ນິທ຺ໂທສຠາເວນ ປຣິສຸທ຺ຘໍ, ອປິຈ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຘິຄມພ຺ຍຕ຺ຕິໂຕ ສາຕ຺ຖໍ, ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ອາຄມພ຺ຍຕ຺ຕິໂຕ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ສີລາທິປຎ຺ຈຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘປາຣິປູຣິຍາ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ, ນິຣຸປກ຺ກິເລສໂຕ ນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາຍ ປວຕ຺ຕິໂຕ ໂລກາມິສນິຣເປກ຺ຂໂຕ ຈ ປຣິສຸທ຺ຘໍ, ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍປຣິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຠູເຕຫິ ເສຏ຺ເຐຫິ ຈຣິຕພ຺ພໂຕ ເຕສໍ ຈຣິຍຠາວໂຕ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ…ເປ… ປກາເສຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຐໂມຕິ ຄຓນານຸປຸພ຺ພໂຕ ສພ຺ພໂລກຸຕ຺ຕມຠາວໂຕ ຈ ປຐໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ.

ຕສ຺ເສວ ສຕ຺ຖຸ ສາວໂກຕິ ຕສ຺ເສວ ຍຖາວຸຕ຺ຕຄຸຓສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາຍ ສວນນ຺ເຕ ຊາໂຕ ຘມ຺ມເສນາປຕິສທິໂສ ສາວໂກ, ນ ປູຣຓາທິ ວິຍ ປຏິຎ຺ຎາມຕ຺ເຕນ ສຕ຺ຖຸ ສາວໂກ. ປາຏິປໂທຕິ ປຏິປທາສງ຺ຂາເຕນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ຊາໂຕ ຠໂວຕິ ປາຏິປໂທ, ອນິຏ຺ຐິຕປຏິປຕ຺ຕິກິຈ຺ໂຈ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ພຫຸໍ ສຸໂຕ ເອເຕນາຕິ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ. ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣາທິສີເລນ ເຈວ ອາຣຎ຺ຎິກງ຺ຄາທິຘຸຕງ຺ຄວເຕຫິ ຈ ອຸປປນ຺ໂນ ສມ຺ປນ຺ໂນ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ສີລວຕູປປນ຺ໂນ. ອິຕິ ຠຄວາ ‘‘ໂລການຸກມ຺ປາ ນາມ ຫິຕຊ຺ຌາສເຍນ ຘມ຺ມເທສນາ, ສາ ຈ ອິເມສຸ ເອວ ຕີສຸ ປຸຄ຺ຄເລສຸ ປຏິພທ຺ຘາ’’ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ຄາຖາສຸ ຕສ຺ສນ຺ວໂຍຕິ ຕສ຺ເສວ ສຕ຺ຖຸ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຘມ຺ມເທສນາຍ ຈ ອນຸຄມເນນ ຕສ຺ສນ຺ວໂຍ ອນຸຊາໂຕ. ອວິຊ຺ຊນ຺ຘກາຣໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ສປຣສນ຺ຕາເນສຸ ຘມ຺ມາໂລກສງ຺ຂາຕາຍ ປຠາຍ ກຣຓໂຕ ປຠງ຺ກຣາ. ຘມ຺ມມຸທີຣຍນ຺ຕາຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ຕາ. ອປາປຸຣນ຺ຕີຕິ ອຸຄ຺ຆາເຏນ຺ຕິ. ອມຕສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ. ທ຺ວາຣໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ. ໂຍຄາຕິ ກາມໂຍຄາທິໂຕ. ສຕ຺ຖວາເຫນາຕິ ເວເນຍ຺ຍສຕ຺ຖວາຫນໂຕ ຠວກນ຺ຕາຣນິຕ຺ຖຣຓໂຕ ສຕ຺ຖວາໂຫ, ຠຄວາ, ເຕນ ສຕ຺ຖວາເຫນ. ສຸເທສິຕໍ ມຄ຺ຄມນຸກ຺ກມນ຺ຕີຕິ ເຕນ ສມ຺ມາ ເທສິຕໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ຕສ຺ສ ເທສນານຸສາເຣນ ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອິເຘວາຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ປຎ຺ຈມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ອສຸຠານຸປສ຺ສີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໕. ຉຏ຺ເຐ ອສຸຠານຸປສ຺ສີຕິ ອສຸຠໍ ອນຸປສ຺ສນ຺ຕາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣວເສນ ເຈວ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທີສຸ ຄຫິຕນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປສໍຫຣຓວເສນ ຈ ກາຍສ຺ມິໍ ອສຸຠໍ ອສຸຠາກາຣໍ ອນຸປສ຺ສກາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣຖ. ອານາປານສ຺ສຕີຕິ ອານາປາເນ ສຕິ, ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕາ ສຕິ, ອສ຺ສາສປສ຺ສາສປຣິຄ຺ຄາຫິກາ ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ອານນ຺ຕິ ອສ຺ສາໂສ, ໂນ ປສ຺ສາໂສ. ປານນ຺ຕິ ປສ຺ສາໂສ, ໂນ ອສ຺ສາໂສ’’ຕິອາທິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໖໐).

ໂວຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິຘ ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ປຣິມຸຂນ຺ຕິ ອຠິມຸຂໍ. ສູປຏ຺ຐິຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປຏ຺ຐິຕາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອານາປານສ຺ສຕິ ຈ ຕຸມ຺ຫາກໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານາຠິມຸຂໍ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕູຕິ. ອຖ ວາ ປຣິມຸຂນ຺ຕິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕນິຍ຺ຍານໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ – ‘‘ປຣີຕິ ປຣິຄ຺ຄຫຏ຺ໂຐ, ມຸຂນ຺ຕິ ນິຍ຺ຍານຏ຺ໂຐ, ສຕີຕິ ອຸປຏ຺ຐານຏ຺ໂຐ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຣິມຸຂໍ ສຕິ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໖໔). ອິມິນາ ຈຕຸສຕິປຏ຺ຐານໂສຬສປ຺ປເຠທາ ອານາປານສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນາ ທສ຺ສິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ເອວໍ ສງ຺ເຂເປເນວ ຣາຄຈຣິຕວິຕກ຺ກຈຣິຕານໍ ສປ຺ປາຍໍ ປຏິກູລມນສິກາຣກາຍານຸປສ຺ສນາວເສນ ສມຖກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວິປສ຺ສນາກມ຺ມຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອຸປທິສິຕ຺ວາ ອິທານິ ສຸທ຺ຘວິປສ຺ສນາກມ຺ມຏ຺ຐານເມວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນິຈ຺ຈໍ, ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ, ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ, ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສີຕິ ອິທໍ ຈຕຸກ຺ກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຫຸຕ຺ວາ, ອຠາວໂຕ, ອຸທຍພ຺ພຍໂຍຄໂຕ, ຕາວກາລິກໂຕ, ນິຈ຺ຈປຏິກ຺ເຂປໂຕ ຈ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ອນິຈ຺ຈໍ ນາມ. ຕສ຺ສ ໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວາກາໂຣ, ຕໍ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ນາມ. ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນາ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ. ຕໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວິປສ຺ສໂກ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສີ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເອກາທສວິຘາ ອສຸຠກຖາ ປຐມຊ຺ຌານໍ ປາເປຕ຺ວາ, ໂສຬສວຕ຺ຖຸກາ ຈ ອານາປານກຖາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ປາເປຕ຺ວາ, ວິປສ຺ສນາກຖາ ຈ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ສາ ປນ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໗໓໗-໗໔໐) ກຖິຕາຕິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິທານິ ອສຸຠານຸປສ຺ສນາທີຫິ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ພໍ ຜລວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອສຸຠານຸປສ຺ສີນ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຸຠາຍ ຘາຕຸຍາຕິ ສຸຠຠາເວ, ສຸຠນິມິຕ຺ເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣາຄານຸສໂຍຕິ ສຸຠາຣມ຺ມເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣໂຫ ກາມຣາຄານຸສໂຍ. ໂສ ເກສາທີສຸ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທີສຸ ວາ ອສຸຠານຸປສ຺ສີນໍ ອສຸຠນິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຐມຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຘິຄເຕນ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ປຫີຍຕິ, ສພ຺ພໂສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ອສຸຠາ ຠາເວຕພ຺ພາ ກາມຣາຄສ຺ສ ປຫານາຍາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໙.໓; ອຸທາ. ໓໑). ພາຫິຣາຕິ ພຫິທ຺ຘາວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາ ອນຕ຺ຖາວຫຕ຺ຕາ ຈ ພາຫິຣາ ພຫິຠູຕາ. ວິຕກ຺ກາສຍາຕິ ກາມສງ຺ກປ຺ປາທິມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ກາ. ເຕ ຫິ ອປ຺ປຫີນາ ອາສຍານຸຄຕາ ສຕິ ປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ວິຕກ຺ກາສຍາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ກາມວິຕກ຺ໂກ ເຈຕ຺ຖ ກາມຣາຄຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິໂຕ ເອວາຕິ ຕທວເສສາ ວິຕກ຺ກາ ເອວ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິຆາຕປກ຺ຂິກາຕິ ທຸກ຺ຂຠາຄິຍາ, ອິຈ຺ຉາວິຆາຕນິພ຺ພຕ຺ຕນກາ ວາ. ເຕ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຕ ປຫີຍນ຺ຕິ. ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ, ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ, ຎາຕິວິຕກ຺ໂກ, ຊນປທວິຕກ຺ໂກ, ອມຣາວິຕກ຺ໂກ, ອນວຎ຺ຎຕ຺ຕິປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ, ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ, ປຣານຸທ຺ທຍຕາປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກຕິ ອຏ຺ຐ, ກາມວິຕກ຺ເກນ ສທ຺ຘິໍ ນວວິຘາ ມຫາວິຕກ຺ກາ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິນາ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕາຍ ຈ ວິປສ຺ສນາຍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາ. ຕໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ອຘິຄເຕນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ຍຖາຣຫໍ ອນວເສສໂຕ ປຫີຍນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ອານາປານສ຺ສຕິ ຠາເວຕພ຺ພາ ວິຕກ຺ກຸປຈ຺ເຉທາຍາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໙.໓; ອຸທາ. ໓໑).

ຍາ ອວິຊ຺ຊາ, ສາ ປຫີຍຕີຕິ ຍາ ສຈ຺ຈສຠາວປຏິຈ຺ຉາທິນີ ສພ຺ພານຕ຺ຖກາຣີ ສກລສ຺ສ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລຠູຕາ ອວິຊ຺ຊາ, ສາ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສີນໍ ວິຫຣຕໍ ສມຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ. ອິທໍ ກິຣ ຠຄວຕາ ອນິຈ຺ຈາກາຣໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກຂີຓາສວສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ເຕຠູມເກສຸ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ສມ຺ມສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນ຺ຕານໍ ຍທາ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕມານາ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີວິປສ຺ສນາ ມຄ຺ເຄນ ຆຏີຍຕິ, ອນຸກ຺ກເມນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕສໍ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສີນໍ ວິຫຣຕໍ ອວິຊ຺ຊາ ອນວເສສໂຕ ປຫີຍຕິ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສີນໍ ວິຫຣຕນ຺ຕິ ອິທໍ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓສ຺ສ ເຕສໍ ປາກຏຠາວໂຕ ອິຕຣສ຺ສ ລກ຺ຂຓທ຺ວຍສ຺ສ ຄຫເຓ ອຸປາຍຠາວໂຕ ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ເອກສ຺ເສວ ລກ຺ຂຓສ຺ສ ອນຸປສ຺ສິຕພ຺ພໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕທນຕ຺ຕາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໕). ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎິໂນ ຫິ, ເມຆິຍ, ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ສຓ຺ຐາຕິ, ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎີ ອສ຺ມິມານສມຸຄ຺ຆາຕໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ.

ຄາຖາສຸ ອານາປາເນ ປຏິສ຺ສໂຕຕິ ອານາປານນິມິຕ຺ຕສ຺ມິໍ ປຏິ ປຏິ ສໂຕ, ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປສ຺ສນ຺ຕິ ອາສວກ຺ຂຍຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ສງ຺ຂາຣູປສມໍ ນິພ຺ພານໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ. ອາຕາປີ ສພ຺ພທາຕິ ອນ຺ຕຣາໂວສານໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອສຸຠານຸປສ຺ສນາທີສຸ ສຕຕໍ ອາຕາປີ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ, ຕໂຕ ເອວ ຍໂຕ ວາຍມມາໂນ, ນິຍໂຕ ວາ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາເມນ ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມເຖ ນິພ຺ພາເນ ອຣຫຕ຺ຕຜລວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ຉຏ຺ຐສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປຏິປນ຺ນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໖. ສຕ຺ຕເມ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປຏິປນ຺ນສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ໂມ ນາມ ນວວິໂຘ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ, ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຘມ຺ໂມ ສີລວິສຸທ຺ຘິອາທິ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາຘມ຺ໂມ, ຕໍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມໍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ ປຏິປຊ຺ຊມານສ຺ສ. ອຍມນຸຘມ຺ໂມ ໂຫຕີຕິ ອຍໍ ອນຸຈ຺ຉວິກສຠາໂວ ປຕິຣູປສຠາໂວ ໂຫຕິ. ເວຍ຺ຍາກຣຓາຍາຕິ ກຖນາຍ. ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປຏິປນ຺ໂນຍນ຺ຕິ ຍນ຺ຕິ ກຣຓຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເຍນ ອນຸຘມ຺ເມນ ຕໍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມໍ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ສມ຺ມເທວ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ ນາມ ສິຍາ, ນ ຕໂຕນິທານໍ ວິຎ຺ຎູຫິ ຄຣຫິຕພ຺ໂພ ສິຍາຕິ. ຍນ຺ຕິ ວາ ກິຣິຍາປຣາມສນໍ, ເຕເນຕໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຍທິທໍ ຘມ຺ມສ຺ເສວ ຠາສນໍ, ຘມ຺ມວິຕກ຺ກສ຺ເສວ ຈ ວິຕກ຺ກນໍ ຕທຸຠຍາຠາເວ ຎາຓຸເປກ຺ຂາຍ, ອຍໍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປຏິປນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາຣູໂປ ອຍນ຺ຕິ ກຖນາຍານຸຣູປເຫຕຸ ອນຸຈ຺ຉວິກກາຣຓໍ. ຠາສມາໂນ ຘມ຺ມໍເຍວ ຠາເສຍ຺ຍາຕິ ກເຖນ຺ໂຕ ເຈ ທສກຖາວຕ຺ຖຸຘມ຺ມໍເຍວ ກເຖຍ຺ຍ, ນ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂມຫິຈ຺ຉຕາທິອຘມ຺ມໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຍາຍໍ ກຖາ ອຠິສລ຺ເລຂິກາ ເຈໂຕວິວຣຓສປ຺ປາຍາ ເອກນ຺ຕນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ອຸປສມາຍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ສມ຺ໂພຘາຍ ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖາ, ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິກຖາ, ປວິເວກກຖາ, ອສໍສຄ຺ຄກຖາ, ວີຣິຍາຣມ຺ຠກຖາ, ສີລກຖາ, ສມາຘິກຖາ, ປຎ຺ຎາກຖາ, ວິມຸຕ຺ຕິກຖາ, ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກຖາ, ເອວຣູປາຍ ກຖາຍ ນິກາມລາຠີ ໂຫຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໙.໓; ອຸທາ. ໓໑).

ອຠິສລ຺ເລຂິກາຍ ກຖາຍ ລາຠີ ເອວ ຫິ ຕໍ ຠາເສຍ຺ຍ. ເອເຕນ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສມ຺ປທາ ທສ຺ສິຕາ.

ຘມ຺ມວິຕກ຺ກນ຺ຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມວິຕກ຺ກາທິໍ ຘມ຺ມໂຕ ອນເປຕໍ ວິຕກ຺ກຍໂຕ ‘‘ສີລາທິປຏິປທໍ ປຣິປູເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປຣູປຣິ ອຸສ຺ສາໂຫ ອຠິວຑ຺ຒິສ຺ສຕິ. ໂສ ປນ ວິຕກ຺ໂກ ສີລາທີນໍ ອນຸປກາຣຘມ຺ເມ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຸປກາຣຘມ຺ເມ ອນຸພ຺ຣູຫນວເສນ ຫານຠາຄິຍຠາວໍ ອປເນຕ຺ວາ ຐິຕິຠາຄິຍຠາເວປິ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ວິເສສຠາຄິຍຕໍ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍຕຎ຺ຈ ປາປນວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ອເນກປ຺ປເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂນ ອຘມ຺ມວິຕກ຺ກນ຺ຕິ ກາມວິຕກ຺ກໍ ໂນ ວິຕກ຺ເກຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕທຸຠຍໍ ວາ ປນາຕິ ຍເທຕໍ ປເຣສໍ ອນຸຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມຠາສນໍ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມວິຕກ຺ກນຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ປນ ຕໍ ອຸຠຍໍ ອຠິນິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອປ຺ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອກຕ຺ວາ. ອຸເປກ຺ຂໂກຕິ ຕຖາປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ອຸທາສີໂນ ສມຖວິປສ຺ສນາຠາວນເມວ ອນຸພ຺ຣູຫນ຺ໂຕ ວິຫເຣຍ຺ຍ, ສມຖປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ອຸເປກ຺ຂໂກ ຫຸຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍເມວ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຫເຣຍ຺ຍ. ວິປສ຺ສນມ຺ປິ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖປິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓວເສນ ອຸເປກ຺ຂໂກ ຍາວ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ມຄ຺ເຄນ ຆຏີຍຕິ, ຕາວ ຍຖາ ຕໍ ຕິກ຺ຂໍ ສູຣໍ ປສນ຺ນໍ ຫຸຕ຺ວາ ວຫຕິ, ຕຖາ ວິຫເຣຍ຺ຍ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນຕິ.

ຄາຖາສຸ ສມຖວິປສ຺ສນາຘມ຺ໂມ ອາຣມິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ອາຣາໂມ ເອຕສ຺ສາຕິ ຘມ຺ມາຣາໂມ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ຘມ຺ເມ ຣໂຕຕິ ຘມ຺ມຣໂຕ. ຕສ຺ເສວ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວິຈິນ຺ຕນໂຕ ຘມ຺ມໍ ອນຸວິຈິນ຺ຕຍໍ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ, ມນສິ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ ຕເມວ ຘມ຺ມໍ ອຸປຣູປຣິຠາວນາວເສນ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ. ອຖ ວາ ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນສີເສ ຐຕ຺ວາ ປເຣສໍ ເທສນາວເສນ ສີລາທິຘມ຺ໂມ ອາຣມິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ອາຣາໂມ ເອຕສ຺ສາຕິ ຘມ຺ມາຣາໂມ. ຕເຖວ ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ຣໂຕ ອຠິຣໂຕຕິ ຘມ຺ມຣໂຕ. ເຕສໍເຍວ ສີລາທິຘມ຺ມານໍ ຄຕິໂຍ ສມນ຺ເວສນ຺ໂຕ ກາມວິຕກ຺ກາທີນໍ ໂອກາສໍ ອທຕ຺ວາ ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ກປ຺ປາທິຘມ຺ມໍເຍວ ອນຸວິຈິນ຺ຕນໂຕ ຘມ຺ມໍ ອນຸວິຈິນ຺ຕຍໍ. ຕທຸຠຍໍ ວາ ປນ ໂອຬາຣິກໂຕ ທຫນ຺ໂຕ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ສມຖວິປສ຺ສນາຘມ຺ມເມວ ອຸປຣູປຣິ ຠາວນາວເສນ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ອນຸພ຺ຣູຫນວເສນ ປວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ. ສທ຺ຘມ຺ມາຕິ ສຕ຺ຕຕິໍສປ຺ປເຠທາ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ ນວວິຘໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ ຈ ນ ປຣິຫາຍຕິ, ນ ຈິຣສ຺ເສວ ຕໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ຕສ຺ສ ອນຸສ຺ສຣຓວິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈຣໍ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຈຣໍ ວາຕິ ຠິກ຺ຂາຈາຣວເສນ ຈງ຺ກມນວເສນ ຈ ຈຣນ຺ໂຕ ວາ. ຍທິ ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕ ວາ ນິສິນ຺ໂນ ວາ, ອຸທ ວາ ສຍນ຺ຕິ ສຍນ຺ໂຕ ວາ. ເອວໍ ຈຕູສຸປິ ອິຣິຍາປເຖສຸ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມຍໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານສງ຺ຂາເຕ ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ຣາຄາທິກິເລສານໍ ວູປສມນວເສນ ປຊຫນວເສນ ສມຍໍ ສເມນ຺ໂຕ. ສນ຺ຕິເມວາຘິຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສນ຺ຕິໍ ນິພ຺ພານເມວ ປາປຸຓາຕີຕິ.

ສຕ຺ຕມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ອນ຺ຘກຣຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໗. ອຏ຺ຐເມ ອກຸສລວິຕກ຺ກາຕິ ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕາ ວິຕກ຺ກາ. ອນ຺ຘກຣຓາຕິອາທີສຸ ຍສ຺ສ ສຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໍ ຍຖາຠູຕທສ຺ສນນິວາຣເຓນ ອນ຺ຘໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອນ຺ຘກຣຓາ. ນ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອຈກ຺ຂຸກຣຓາ. ອຎ຺ຎາຓໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອຎ຺ຎາຓກຣຓາ. ປຎ຺ຎານິໂຣຘິກາຕິ ກມ຺ມສ຺ສກຕາປຎ຺ຎາ, ຌານປຎ຺ຎາ, ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຕິ ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ປຎ຺ຎາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣເຓນ ນິໂຣເຘນ຺ຕີຕິ ປຎ຺ຎານິໂຣຘິກາ. ອນິຏ຺ຐຜລທາຍກຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂສງ຺ຂາຕສ຺ສ ວິຆາຕສ຺ສ ປກ຺ເຂ ວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ວິຆາຕປກ຺ຂິກາ. ກິເລສນິພ຺ພານໍ ນ ສໍວຕ຺ຕຍນ຺ຕີຕິ ອນິພ຺ພານສໍວຕ຺ຕນິກາ.

ກາມວິຕກ຺ໂກຕິ ກາມປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ. ໂສ ຫິ ກິເລສກາມສຫິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ປວຕ຺ຕຕິ. ພ຺ຍາປາທປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ. ວິຫິໍສາປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ. ອິເມ ທ຺ເວ ຈ ສຕ຺ເຕສຸປິ ສງ຺ຂາເຣສຸປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ກາມວິຕກ຺ໂກ ຫິ ປິຍມນາເປ ສຕ຺ເຕ ວາ ສງ຺ຂາເຣ ວາ ວິຕກ຺ເກນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ ອປ຺ປິເຍ ອມນາເປ ສຕ຺ເຕ ວາ ສງ຺ຂາເຣ ວາ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ໂອໂລກນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ນາສນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ ສງ຺ຂາເຣສຸ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສງ຺ຂາຣາ ທຸກ຺ຂາເປຕພ຺ພາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ‘‘ອິເມ ສຕ຺ຕາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕຸ ວາ ພຊ຺ຌນ຺ຕຸ ວາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ຕຸ ວາ ວິນສ຺ສນ຺ຕຸ ວາ ມາ ວາ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ຕນກາເລ ປນ ສຕ຺ເຕສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ອິເມເຍວ ປນ ກາມສງ຺ກປ຺ປາທໂຍ. ອຕ຺ຖໂຕ ຫິ ກາມວິຕກ຺ກາທີນໍ ກາມສງ຺ກປ຺ປາທີນຎ຺ຈ ນານາກຣຓໍ ນຕ຺ຖິ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປນ ສຎ຺ຎາທໂຍ ກາມສຎ຺ຎາທໂຍ. ກາມຘາຕຸອາທີນໍ ປນ ຍສ຺ມາ ປາຬິຍໍ –

‘‘ກາມປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຕກ຺ໂກ ວິຕກ຺ໂກ…ເປ… ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກາມຘາຕຸ, ສພ຺ເພປິ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ກາມຘາຕຸ. ພ຺ຍາປາທປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຕກ຺ໂກ ວິຕກ຺ໂກ…ເປ… ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ພ຺ຍາປາທຘາຕຸ. ທສສຸ ອາຆາຕວຕ຺ຖູສຸ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຆາໂຕ ປຏິຆາໂຕ…ເປ… ອນຕ຺ຕມນຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ພ຺ຍາປາທຘາຕຸ. ວິຫິໍສາປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຕກ຺ໂກ ວິຕກ຺ໂກ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິຫິໍສາຘາຕຸ. ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປາຓິນາ ວາ ເລຑ຺ຑຸນາ ວາ ທຓ຺ເຑນ ວາ ສຕ຺ເຖນ ວາ ຣຊ຺ຊຸຍາ ວາ ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕເຣນ ສຕ຺ເຕ ວິເຫເຐຕິ, ອຍໍ ວິຫິໍສາຘາຕູ’’ຕິ (ວິຠ. ໑໘໒, ໙໑໐) –

ອາຄຕຕ຺ຕາ ວິເສໂສ ລພ຺ຠຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທ຺ເວ ກຖາ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກາ ຈ ອສມ຺ຠິນ຺ນາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ກາມຘາຕຸຍາ ຄຫິຕາຍ ອິຕຣາ ທ຺ເວປິ ຄຫິຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ຕໂຕ ປນ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຍໍ ພ຺ຍາປາທຘາຕຸ, ອຍໍ ວິຫິໍສາຘາຕູຕິ ທສ຺ເສຕີຕິ ອຍໍ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກາ ນາມ. ກາມຘາຕຸໍ ກເຖນ຺ໂຕ ປນ ຠຄວາ ພ຺ຍາປາທຘາຕຸໍ ພ຺ຍາປາທຘາຕຸຏ຺ຐາເນ, ວິຫິໍສາຘາຕຸໍ ວິຫິໍສາຘາຕຸຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາວ ອວເສສໍ ກາມຘາຕຸ ນາມາຕິ ກເຖສີຕິ ອຍໍ ອສມ຺ຠິນ຺ນກຖາ ນາມ.

ສຸກ຺ກປກ຺ເຂ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເນກ຺ຂມ຺ມປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ເນກ຺ຂມ຺ມວິຕກ຺ໂກ. ໂສ ອສຸຠປຸພ຺ພຠາເຄ ກາມາວຈໂຣ ໂຫຕິ, ອສຸຠຊ຺ຌາເນ ຣູປາວຈໂຣ, ຕໍ ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນມຄ຺ຄຜລກາເລ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ. ອພ຺ຍາປາທປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ອພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ. ໂສ ເມຕ຺ຕາປຸພ຺ພຠາເຄ ກາມາວຈໂຣ ໂຫຕິ, ເມຕ຺ຕາຌາເນ ຣູປາວຈໂຣ, ຕໍ ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນມຄ຺ຄຜລກາເລ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ. ອວິຫິໍສາປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ອວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ. ໂສ ກຣຸຓາປຸພ຺ພຠາເຄ ກາມາວຈໂຣ, ກຣຸຓາຊ຺ຌາເນ ຣູປາວຈໂຣ, ຕໍ ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນມຄ຺ຄຜລກາເລ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ. ຍທາ ປນ ອໂລໂຠ ສີສໍ ໂຫຕິ, ຕທາ ອິຕເຣ ທ຺ເວ ຕທນ຺ວາຍິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍທາ ເມຕ຺ຕາ ສີສໍ ໂຫຕິ, ຕທາ ອິຕເຣ ທ຺ເວ ຕທນ຺ວາຍິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍທາ ກຣຸຓາ ສີສໍ ໂຫຕິ, ຕທາ ອິຕເຣ ທ຺ເວ ຕທນ຺ວາຍິກາ ໂຫນ຺ຕິ.

ອິເມເຍວ ປນ ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ກປ຺ປາທໂຍ. ອຕ຺ຖໂຕ ຫິ ເນກ຺ຂມ຺ມວິຕກ຺ກາທີນໍ ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ກປ຺ປາທີນຎ຺ຈ ນານາກຣຓໍ ນຕ຺ຖິ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປນ ສຎ຺ຎາທໂຍ ເນກ຺ຂມ຺ມສຎ຺ຎາທໂຍ. ເນກ຺ຂມ຺ມຘາຕຸອາທີນໍ ປນ ຍສ຺ມາ ປາຬິຍໍ –

‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຕກ຺ໂກ ວິຕກ຺ໂກ ສງ຺ກປ຺ໂປ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມຘາຕຸ, ສພ຺ເພປິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ເນກ຺ຂມ຺ມຘາຕຸ. ອພ຺ຍາປາທປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຕກ຺ໂກ ວິຕກ຺ໂກ ສງ຺ກປ຺ໂປ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອພ຺ຍາປາທຘາຕຸ. ຍາ ສຕ຺ເຕສຸ ເມຕ຺ຕິ ເມຕ຺ຕາຍນາ ເມຕ຺ຕາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອພ຺ຍາປາທຘາຕຸ. ອວິຫິໍສາປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຕກ຺ໂກ ວິຕກ຺ໂກ ສງ຺ກປ຺ໂປ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອວິຫິໍສາຘາຕຸ. ຍາ ສຕ຺ເຕສຸ ກຣຸຓາ ກຣຸຓາຍນາ ກຣຸຓາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອວິຫິໍສາຘາຕູ’’ຕິ. (ວິຠ. ໑໘໒) –

ອາຄຕຕ຺ຕາ ວິເສໂສ ລພ຺ຠຕິ. ອິຘາປິ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກາ, ອສມ຺ຠິນ຺ນາຕິ ທ຺ເວ ກຖາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ຄາຖາສຸ ວິຕກ຺ກເຍຕິ ວິຕກ຺ເກຍ຺ຍ. ນິຣາກເຣຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕານໂຕ ນີຫເຣຍ຺ຍ ວິໂນເທຍ຺ຍ, ປຊເຫຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສເວ ວິຕກ຺ການິ ວິຈາຣິຕານິ, ສເມຕິ ວຸຏ຺ຐີວ ຣຊໍ ສມູຫຕນ຺ຕິ ຍຖາ ນາມ ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິເມ ມາເສ ປຖວິຍໍ ສມູຫຕໍ ສມນ຺ຕໂຕ ອຸຏ຺ຐິຕໍ ຣຊໍ ມຫໂຕ ອກາລເມຆສ຺ສ ວສ຺ສໂຕ ວຸຏ຺ຐິ ຐານໂສ ວູປສເມຕິ, ເອວເມວ ໂສ ໂຍຄາວຈໂຣ ວິຕກ຺ການິ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ເກ ຈ ວິຈາຣິຕານິ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວິຈາເຣ ຈ ສເມຕິ ວູປສເມຕິ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕິ. ຕຖາຠູໂຕ ຈ ວິຕກ຺ກູປສເມນ ເຈຕສາ ສພ຺ເພສໍ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ການໍ ອຸປສມນໂຕ ວິຕກ຺ກູປສເມນ ອຣິຍມຄ຺ຄຈິຕ຺ເຕນ. ອິເຘວ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ, ສນ຺ຕິປທໍ ນິພ຺ພານໍ, ສມຊ຺ຌຄາ ສມຘິຄໂຕ ໂຫຕີຕິ.

ອຏ຺ຐມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ອນ຺ຕຣາມລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໘. ນວເມ ອນ຺ຕຣາມລາຕິ ເອຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣາສທ຺ໂທ –

‘‘ນທີຕີເຣສຸ ສຓ຺ຐາເນ, ສຠາສຸ ຣຖິຍາສຸ ຈ;

ຊນາ ສງ຺ຄມ຺ມ ມນ຺ເຕນ຺ຕິ, ມຎ຺ຈ ຕຎ຺ຈ ກິມນ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ. –

ອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໒໘) ກາຣເຓ ອາຄໂຕ. ‘‘ອທ຺ທສາ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕຣາ ອິຕ຺ຖີ ວິຊ຺ຊນ຺ຕຣິກາຍ ຠາຊນໍ ໂຘວນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໑໔໙) ຂເຓ. ‘‘ອປິຈາຍໍ ຕໂປທາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຫານິຣຍານໍ ອນ຺ຕຣິກາຍ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໒໓໑) ວິວເຣ.

‘‘ປີຕວຕ຺ເຖ ປີຕຘເຊ, ປີຕາລງ຺ກາຣຠູສິເຕ;

ປີຕນ຺ຕຣາຫິ ວຄ຺ຄູຫິ, ອປິຬນ຺ຘາວ ໂສຠສີ’’ຕິ. –

ອາທີສຸ (ວິ. ວ. ໖໕໘) ອຸຕ຺ຕຣິສາຏເກ. ‘‘ຍສ຺ສນ຺ຕຣໂຕ ນ ສນ຺ຕິ ໂກປາ’’ຕິອາທີສຸ (ອຸທາ. ໒໐) ຈິຕ຺ເຕ. ອິຘາປິ ຈິຕ຺ເຕ ເອວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ອນ຺ຕເຣ ຈິຕ຺ເຕ ຠວາ ອນ຺ຕຣາ. ຍສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕສ຺ສ ມລິນຠາວກຣຓໂຕ ມລາ. ຕຕ຺ຖ ມລໍ ນາມ ທຸວິຘໍ – ສຣີຣມລໍ, ຈິຕ຺ຕມລນ຺ຕິ. ເຕສຸ ສຣີຣມລໍ ເສທຊລ຺ລິກາທິ ສຣີເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ລຄ຺ຄໍ ອາຄນ຺ຕຸກຣຊຎ຺ຈ, ຕໍ ອຸທເກນປິ ນີຫຣຓີຍໍ, ນ ຕຖາ ສໍກິເລສິກໍ. ຈິຕ຺ຕມລໍ ປນ ຣາຄາທິສໍກິເລສິກໍ, ຕໍ ອຣິຍມຄ຺ເຄເຫວ ນີຫຣຓີຍໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ໂປຣາເຓຫິ –

‘‘ຣູເປນ ສໍກິລິຏ຺ເຐນ, ສໍກິລິສ຺ສນ຺ຕິ ມາຓວາ;

ຣູເປ ສຸທ຺ເຘ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ອນກ຺ຂາຕໍ ມເຫສິນາ.

‘‘ຈິຕ຺ເຕນ ສໍກິລິຏ຺ເຐນ, ສໍກິລິສ຺ສນ຺ຕິ ມາຓວາ;

ຈິຕ຺ເຕ ສຸທ຺ເຘ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ອິຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ມເຫສິນາ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໗໓; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໐໖);

ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ຈິຕ຺ຕສໍກິເລສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ສໍກິລິສ຺ສນ຺ຕິ, ຈິຕ຺ຕໂວທານາ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໐໐). ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ອິຘາປິ ຈິຕ຺ຕມລວິໂສຘນາຍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕໂຍເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນ຺ຕຣາມລາ’’ຕິ ອາຫ.

ຍຖາ ເຈເຕ ໂລຠາທໂຍ ສຕ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມລິນຠາວກຣາ ນານປ຺ປກາຣສໍກິເລສວິຘາຍກາຕິ ອນ຺ຕຣາມລາ, ເອວໍ ເອກໂຕ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ, ເອກໂຕ ສຍິຕ຺ວາ, ໂອຕາຣຄເວສີ ອມິຕ຺ຕສຕ຺ຕຸ ວິຍ ຈິຕ຺ເຕ ເອວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕານໍ ນານາວິຘອນຕ຺ຖາວຫາ, ນານປ຺ປກາຣທຸກ຺ຂນິພ຺ພຕ຺ຕກາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອນ຺ຕຣາອມິຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ມິຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂໂຕ ອມິຕ຺ຕາ, ສປຕ຺ຕກິຈ຺ຈກຣຓໂຕ ສປຕ຺ຕາ, ຫິໍສນໂຕ ວຘກາ, ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກໂຕ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ.

ຕຕ຺ຖ ທ຺ວີຫິ ອາກາເຣຫິ ໂລຠາທີນໍ ອມິຕ຺ຕາທິຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເວຣີປຸຄ຺ຄໂລ ຫິ ອນ຺ຕຣໍ ລຠມາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ເວຣິສ຺ສ ສຕ຺ເຖນ ວາ ສີສໍ ປາເຕຕິ, ອຸປາເຍນ ວາ ມຫນ຺ຕໍ ອນຕ຺ຖໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ອິເມ ຈ ໂລຠາທໂຍ ປຎ຺ຎາສິຣປາຕເນນ ໂຍນິສມ຺ປຏິປາທເນນ ຈ ຕາທິສໍ ຕໂຕ ພລວຕຣໍ ອນຕ຺ຖໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ. ກຖໍ? ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣສ຺ມິຎ຺ຫິ ອິຏ຺ຐາທີສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ອາປາຖຄເຕສຸ ຍຖາຣຫໍ ຕານິ ອາຣພ຺ຠ ໂລຠາທໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາສ຺ສ ປຎ຺ຎາສິຣໍ ປາຕິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ໂສຕທ຺ວາຣາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອວໍ ຕາວ ປຎ຺ຎາສິຣປາຕນໂຕ ອມິຕ຺ຕາທິສທິສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ໂລຠາທໂຍ ປນ ກມ຺ມນິທານາ ຫຸຕ຺ວາ ອຓ຺ຑຊາທິເຠທາ ຈຕສ຺ໂສ ໂຍນິໂຍ ອຸປເນນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ໂຍນິອຸປຄມນມູລການິ ປຎ຺ຈວີສຕິ ມຫາຠຍານິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ກມ຺ມກຣຓານິ ຈ ອາຄຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຍນິສມ຺ປຏິປາທນໂຕປິ ເນສໍ ອມິຕ຺ຕາທິສທິສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິຕິ ໂລຠາທໂຍ ອມິຕ຺ຕາທິສທິສຕາຍ ຈິຕ຺ຕສມ຺ຠູຕຕາຍ ຈ ‘‘ອນ຺ຕຣາອມິຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕາ. ອປິຈ ອມິຕ຺ເຕຫິ ກາຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ ໂລຠາທໂຍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອມິຕ຺ຕາທິຠາໂວ ຈ ໂລຠາທີຫິ ຊາຍຕີຕິ ເຕສໍ ອມິຕ຺ຕາທິຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ທິໂສ ທິສໍ ຍນ຺ຕໍ ກຍິຣາ, ເວຣີ ວາ ປນ ເວຣິນໍ;

ມິຈ຺ຉາປຓິຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ປາປິໂຍ ນໍ ຕໂຕ ກເຣ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໔໒; ອຸທາ. ໓໓);

ຄາຖາສຸ ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສຎ຺ຈ ອນຕ຺ຖໍ ຊເນຕີຕິ ອນຕ຺ຖຊນໂນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຍທປິ ລຸທ຺ໂຘ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ ກາເຍນ ວາຈາຍ ມນສາ ຕທປິ ອກຸສລໍ; ຍທປິ ລຸທ຺ໂຘ ໂລເຠນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ປຣສ຺ສ ອສຕາ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ ວເຘນ ວາ ພນ຺ເຘນ ວາ ຊານິຍາ ວາ ຄຣຫາຍ ວາ ປພ຺ພາຊນາຍ ວາ ພລວມ຺ຫິ ພລຕ຺ໂຖ ອິຕິ, ຕທປິ ອກຸສລໍ, ອິຕິສ຺ສເມ ໂລຠຊາ ໂລຠນິທານາ ໂລຠສມຸທຍາ ໂລຠປຈ຺ຈຍາ ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໗໐).

ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຣຕ຺ໂຕ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຣາເຄນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ເຈຕສິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕີ’’ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໓.໕໔).

ຈິຕ຺ຕປ຺ປໂກປໂນຕິ ຈິຕ຺ຕສງ຺ໂຂຠໂນ. ໂລໂຠ ຫິ ໂລຠນີເຍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຂເຠນ຺ໂຕ ປໂກເປນ຺ໂຕ ວິປຣິຓາເມນ຺ໂຕ ວິກາຣໍ ອາປາເທນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ປສາທາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ນ ເທຕິ. ຠຍມນ຺ຕຣໂຕ ຊາຕໍ, ຕໍ ຊໂນ ນາວພຸຊ຺ຌຕີຕິ ຕໍ ໂລຠສງ຺ຂາຕໍ ອນ຺ຕຣໂຕ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ເຕເຍວ ຊາຕໍ ອນຕ຺ຖຊນນຈິຕ຺ຕປ຺ປໂກປນາທິໍ ຠຍໍ ຠຍເຫຕຸໍ ອຍໍ ພາລມຫາຊໂນ ນາວພຸຊ຺ຌຕິ ນ ຊານາຕີຕິ.

ລຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ຕຕ຺ຖປຣຕ຺ຖາທິເຠທໍ ອຕ຺ຖໍ ຫິຕໍ ລຸທ຺ຘປຸຄ຺ຄໂລ ຍຖາຠູຕໍ ນ ຊານາຕິ. ຘມ຺ມໍ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ທສກຸສລກມ຺ມປຖຘມ຺ມມ຺ປິ ລຸທ຺ໂຘ ໂລເຠນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ນ ປສ຺ສຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ນ ຊານາຕິ, ປເຄວ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ຣຕ຺ໂຕ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຣາເຄນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ນ ປຊານາຕິ, ປຣຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ນ ປຊານາຕິ, ອຸຠຍຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ນ ປຊານາຕີ’’ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໓.໕໕).

ອນ຺ຘຕມນ຺ຕິ ອນ຺ຘຠາວກຣໍ ຕມໍ. ຍນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖ. ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ຫິ ເອຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ. ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ໂລໂຠ ສຫເຕ ອຠິຠວຕິ ນຣໍ, ອນ຺ຘຕມໍ ຕທາ ໂຫຕີຕິ. ຍນ຺ຕິ ວາ ກາຣຓວຈນໍ. ຍສ຺ມາ ໂລໂຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ນຣໍ ສຫເຕ ອຠິຠວຕິ, ຕສ຺ມາ ອນ຺ຘຕມໍ ຕທາ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ, ຍ-ຕ-ສທ຺ທານໍ ເອກນ຺ຕສມ຺ພນ຺ຘຠາວໂຕ. ອຖ ວາ ຍນ຺ຕິ ກິຣິຍາປຣາມສນໍ, ‘‘ໂລໂຠ ສຫເຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍເທຕໍ ໂລຠສ຺ສ ສຫນໍ ອຠິຠວນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕໍ ອນ຺ຘຠາວກຣສ຺ສ ຕມສ຺ສ ຄມນໍ ອຸປ຺ປາໂທຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຍໍ ນຣໍ ໂລໂຠ ສຫເຕ ອຠິຠວຕິ, ຕສ຺ສ ອນ຺ຘຕມໍ ຕທາ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ຈ ລຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານາຕິ, ລຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ມໍ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ໂຍ ຈ ໂລຠໍ ປຫນ຺ຕ຺ວານາຕິ ໂຍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ຕທງ຺ຄວເສນ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ຈ ຍຖາຣຫໍ ສມຖວິປສ຺ສນາຫິ ໂລຠໍ ປຊຫິຕ຺ວາ ຕຖາ ປຊຫນເຫຕຸ ໂລຠເນຍ຺ເຍ ທິພ຺ເພປິ ຣູປາທິເກ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ນ ລຸພ຺ຠຕິ, ພລວວິປສ຺ສນານຸຠາເວນ ໂລໂຠ ປຫີຍເຕ ຕມ຺ຫາຕິ ຕສ຺ມາ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລາ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ໂລໂຠ ປຫີຍຕິ ປຊຫີຍຕິ, ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ປຣິຈ຺ຈຊີຍຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ອຸທພິນ຺ທູວ ໂປກ຺ຂຣາຕິ ປທຸມິນິປຓ຺ຓໂຕ ອຸທກພິນ຺ທຸ ວິຍ. ເສສຄາຖານມ຺ປິ ອິມິນາ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຖາ ໂທສສ຺ສ –

‘‘ຍທປິ ທຸຏ຺ໂຐ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ ກາເຍນ ວາຈາຍ ມນສາ ຕທປິ ອກຸສລໍ; ຍທປິ ທຸຏ຺ໂຐ ໂທເສນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ປຣສ຺ສ ອສຕາ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ ວເຘນ ວາ ພນ຺ເຘນ ວາ ຊານິຍາ ວາ ຄຣຫາຍ ວາ ປພ຺ພາຊນາຍ ວາ ພລວມ຺ຫິ ພລຕ຺ໂຖ ອິຕິ, ຕທປິ ອກຸສລໍ. ອິຕິສ຺ສເມ ໂທສຊາ ໂທສນິທານາ ໂທສສມຸທຍາ ໂທສປຈ຺ຈຍາ ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໗໐).

ຕຖາ –

‘‘ທຸຏ຺ໂຐ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ໂທເສນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ ເຈຕສິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໕໕).

ຕຖາ –

‘‘ທຸຏ຺ໂຐ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ໂທເສນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ນ ປຊານາຕິ, ປຣຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ນ ປຊານາຕິ, ອຸຠຍຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາ ຠູຕໍ ນ ປຊານາຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໕໕) –

ອາທິສຸຕ຺ຕປທານຸສາເຣນ ອນຕ຺ຖຊນນຕາ ອຕ຺ຖຫານິເຫຕຸຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຖາ ໂມຫສ຺ສ ‘‘ຍທປິ ມູຬ຺ໂຫ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ ກາເຍນ ວາຈາຍ ມນສາ’’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໓.໗໐), ‘‘ມູຬ຺ໂຫ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ໂມເຫນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕີ’’ຕິອາທິນາ(ອ. ນິ. ໓.໕໕), ‘‘ອຕ຺ຕຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ນ ປຊານາຕີ’’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໓.໕໕) ຈ ອາຄຕສຸຕ຺ຕປທານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕາລປກ຺ກໍວ ພນ຺ຘນາຕິ ຕາລຜລໍ ວິຍ ອຸສຸມຸປ຺ປາເທນ ວຓ຺ຏໂຕ, ຕຕິຍມຄ຺ຄຎາຓຸປ຺ປາເທນ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໂຕ ໂທໂສ ປຫີຍຕິ, ປຣິຈ຺ຈຊີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂມຫໍ ວິຫນ຺ຕິ ໂສ ສພ຺ພນ຺ຕິ ໂສ ອຣິຍປຸຄ຺ຄໂລ ສພ຺ພໍ ອນວເສສໍ ໂມຫໍ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ເຄນ ວິຫນ຺ຕິ ວິຘມຕິ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕິ. ອາທິຈ຺ໂຈວຸທຍໍ ຕມນ຺ຕິ ອາທິຈ຺ໂຈ ວິຍ ອຸທຍໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕມໍ ອນ຺ຘກາຣໍ.

ນວມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ເທວທຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໙. ທສເມ ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສທ຺ຘມ຺ເມຫິ ອຠິຠູໂຕຕິ ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ເທວທຕ຺ເຕ ຫິ ອວີຈິມຫານິຣຍໍ ປວິຏ຺ເຐ ເທວທຕ຺ຕປກ຺ຂິຍາ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ຈ ‘‘ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ອຠິສປິໂຕ ເທວທຕ຺ໂຕ ປຖວິໍ ປວິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິໍສຸ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສາສເນ ອນຠິປ຺ປສນ຺ນາ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ສິຍາ ນຸ ໂຂ ເອຕເທວໍ, ຍຖາ ອິເມ ຠຓນ຺ຕີ’’ຕິ ອາສງ຺ກໍ ອຸປ຺ປາເທສຸໍ. ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອຖ ຠຄວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕາ ກສ຺ສຈິ ອຠິສປໍ ເທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ເທວທຕ຺ໂຕ ມຍາ ອຠິສປິໂຕ, ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ເມເນວ ນິຣຍໍ ປວິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕສໍ ມິຈ຺ຉາຄາຫໍ ປຏິເສເຘນ຺ໂຕ ອິມາຍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ອສທ຺ຘມ຺ເມຫີຕິ ອສຕໍ ຘມ຺ເມຫິ, ອສນ຺ເຕຫິ ວາ ຘມ຺ເມຫິ. ອເຕກິຈ຺ໂຉຕິ ພຸທ຺ເຘຫິປິ ອນິວຕ຺ຕນີຍຕ຺ຕາ ອວີຈິນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ຕິກິຈ຺ຉາຠາວໂຕ ອເຕກິຈ຺ໂຉ, ອຕິກິຈ຺ຉນີໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນາຘິປ຺ປາເຍນ ປວຕ຺ຕາ ປາປາ ອິຈ຺ຉາ ເອຕສ຺ສາຕິ ປາປິຈ຺ໂຉ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ປາປິຈ຺ຉຕາ, ຕາຍ. ‘‘ອຫໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສາມິ, ສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ໂກກາລິກາທໂຍ ປາປາ ລາມກາ ມິຕ຺ຕາ ເອຕສ຺ສາຕິ ປາປມິຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ປາປມິຕ຺ຕຕາ, ຕາຍ. ອຸຕ຺ຕຣິກຣຓີເຍຕິ ຌານາຠິຎ຺ຎາຫິ ອຸຕ຺ຕຣິກຣຓີເຍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ເພ ມຄ຺ຄຜເລ ອນຘິຄເຕ ສຕິ ເອວ, ຕໍ ອນຘິຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອຣມຕ຺ຕເກນາຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນ ຌານາຠິຎ຺ຎາມຕ຺ເຕນ. ວິເສສາຘິຄເມນາຕິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາຘິຄເມນ. ອນ຺ຕຣາຕິ ເວມຊ຺ເຌ. ໂວສານໍ ອາປາທີຕິ ອກຕກິຈ຺ໂຈວ ສມາໂນ ‘‘ກຕກິຈ຺ໂຈມ຺ຫີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ສມຓຘມ຺ມໂຕ ວິຄມໍ ອາປຊ຺ຊິ. ອິຕິ ຠຄວາ ອິມິນາ ສຸຕ຺ເຕນ ວິເສສໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາເວ ອາທີນວໍ ປກາເສສິ ຠາຣິໂຍ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາໂວ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ຌານາຠິຎ຺ຎາປຣິໂຍສານາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາປິ ອເນການຕ຺ຖາວຫໍ ນານາວິຘໍ ທຸກ຺ຂເຫຕຸໍ ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນໍ ອສປ຺ປຸຣິສສໍສຄ຺ຄໍ ອາລສິຍານຸໂຍຄຎ຺ຈ ອວິຊຫນ຺ໂຕ ອວີຈິມ຺ຫິ ກປ຺ປຏ຺ຐິຍໍ ອເຕກິຈ຺ຉໍ ກິພ຺ພິສໍ ປສວິສ຺ສຕີຕິ.

ຄາຖາສຸ ມາຕິ ປຏິເສເຘ ນິປາໂຕ. ຊາຕູຕິ ເອກໍເສນ. ໂກຈີຕິ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫກວຈນໍ. ໂລກສ຺ມິນ຺ຕິ ສຕ຺ຕໂລເກ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕໂລເກ ໂກຈິ ປຸຄ຺ຄໂລ ເອກໍເສນ ປາປິຈ຺ໂຉ ມາ ໂຫຕູ’’ຕິ. ຕທມິນາປິ ຊານາຖ, ປາປິຈ຺ຉານໍ ຍຖາ ຄຕີຕິ ປາປິຈ຺ຉານໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ຍຖາ ຄຕິ ຍາທິສີ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິ, ຍາທິໂສ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍ, ຕໍ ອິມິນາປິ ກາຣເຓນ ຊານາຖາຕິ ເທວທຕ຺ຕໍ ນິທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ສມຎ຺ຎາໂຕຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິພາຫຸສຈ຺ເຈນ ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ຎາໂຕ. ຠາວິຕຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ມໂຕຕິ ຌານາຠິຎ຺ຎາຫິ ຠາວິຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ຠາວິໂຕ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ປຸພ຺ເພ ‘‘ມຫິທ຺ຘິໂກ ໂຄຘິປຸຕ຺ໂຕ, ມຫານຸຠາໂວ ໂຄຘິປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາປິ ປສໍສິໂຕ ອໂຫສິ. ຊລໍວ ຍສສາ ອຏ຺ຐາ, ເທວທຕ຺ໂຕຕິ ວິສ຺ສຸໂຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກິຕ຺ຕິຍາ ປຣິວາເຣນ ຊລນ຺ໂຕ ວິຍ ໂອຠາເສນ຺ໂຕ ວິຍ ຐິໂຕ ເທວທຕ຺ໂຕຕິ ເອວໍ ວິສ຺ສຸໂຕ ປາກໂຏ ອໂຫສິ. ‘‘ເມ ສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ມຍາ ສຸຕໍ ສຸຕມຕ຺ຕໍ, ກຕິປາເຫເນວ ອຕຖາຠູຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຕໍ ປຓ຺ຑິຈ຺ຈາທິ ສວນມຕ຺ຕເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂສ ສມານມນຸຈິຓ຺ໂຓ, ອາສຊ຺ຊ ນໍ ຕຖາຄຕນ຺ຕິ ໂສ ເອວໍຠູໂຕ ເທວທຕ຺ໂຕ ‘‘ພຸທ຺ໂຘປິ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ, ອຫມ຺ປິ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ, ພຸທ຺ໂຘປິ ສມໂຓ, ອຫມ຺ປິ ສມໂຓ, ພຸທ຺ໂຘປິ ອິທ຺ຘິມາ, ອຫມ຺ປິ ອິທ຺ຘິມາ, ພຸທ຺ໂຘປິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໂກ, ອຫມ຺ປິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໂກ, ພຸທ຺ໂຘປິ ທິພ຺ພໂສຕໂກ, ອຫມ຺ປິ ທິພ຺ພໂສຕໂກ, ພຸທ຺ໂຘປິ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓລາຠີ, ອຫມ຺ປິ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓລາຠີ, ພຸທ຺ໂຘປິ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ຘມ຺ເມ ຊານາຕິ, ອຫມ຺ປິ ເຕ ຊານາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປມາຓໍ ອຊານິຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕນາ ສມສມຏ຺ຐປເນນ ສມານໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ‘‘ອິທານາຫໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສາມິ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຠິມາຣປໂຍຊນາ ຕຖາຄຕໍ ອາສຊ຺ຊ ອາສາເທຕ຺ວາ ວິເຫເຐຕ຺ວາ. ‘‘ປມາທມນຸຊີໂນ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ‘‘ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປມາທໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ປມາທໍ ນິສ຺ສາຍ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຄຄ຺ຄາຫຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທນ ສເຫວ ຌານາຠິຎ຺ຎາຫິ ອນຸຊີໂນ ປຣິຫີໂນ’’ຕິ. ອວີຈິນິຣຍໍ ປຕ຺ໂຕ, ຈຕຸທ຺ວາຣໍ ຠຍານກນ຺ຕິ ຊາລານໍ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ນສຕ຺ຕານໍ ວາ ນິຣນ຺ຕຣຕາຍ ‘‘ອວີຈີ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ຈຕູສຸ ປສ຺ເສສຸ ຈຕຸມຫາທ຺ວາຣໂຍເຄນ ຈຕຸທ຺ວາຣໍ ອຕິຠຍານກໍ ມຫານິຣຍໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ປຕ຺ໂຕ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຈຕຸກ຺ກຓ຺ໂຓ ຈຕຸທ຺ວາໂຣ, ວິຠຕ຺ໂຕ ຠາຄໂສ ມິໂຕ;

ອໂຍປາກາຣປຣິຍນ຺ໂຕ, ອຍສາ ປຏິກຸຊ຺ຊິໂຕ.

‘‘ຕສ຺ສ ອໂຍມຍາ ຠູມິ, ຊລິຕາ ເຕຊສາ ຍຸຕາ;