໓. ຕຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໐. ຕຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ທິຏ຺ຐາ ມຍາຕິ ມຍາ ທິຏ຺ຐາ, ມມ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸນາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ຈາຕິ ທ຺ວີຫິປິ ຈກ຺ຂູຫິ ທິຏ຺ຐາ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ວິທິຕາ. ເຕນ ອນຸສ຺ສວາທິໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ອິທາເນວ ປາຬິຍໍ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມງ຺ຄີຠູຕາ. ອຣິຍານໍ ອຸປວາທກາຕິ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ອຣິຍານໍ ອນ຺ຕມໂສ ຄິຫິໂສຕາປນ຺ນານມ຺ປິ ຄຸຓປຣິຘໍສເນນ ອຠູຕພ຺ຠກ຺ຂາເນນ ອຸປວາທກາ ອກ຺ໂກສກາ ຄຣຫກາ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາຕິ ວິປຣີຕທສ຺ສນາ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາຕິ ມິຈ຺ຉາທສ຺ສນເຫຕຸ ສມາທິນ຺ນນານາວິຘກມ຺ມາ ເຍ ຈ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິມູລເກສຸ ກາຍກມ຺ມາທີສຸ ອຎ຺ເຎປິ ສມາທເປນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວຈີມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ອຣິຍູປວາທມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີສຸ ຄຫິຕາສຸ ປຸນວຈນໍ ມຫາສາວຊ຺ຊຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ເນສໍ. ມຫາສາວຊ຺ໂຊ ຫິ ອຣິຍູປວາໂທ ອານນ຺ຕຣິຍສທິໂສ. ຍຖາຫ –

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ, ສມາຘິສມ຺ປນ຺ໂນ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ໂນ, ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອຎ຺ຎໍ ອາຣາເຘຍ຺ຍ; ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວທາມິ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ, ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ, ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ນິຣເຍ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໔໙).

ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂຕ ຈ ມຫາສາວຊ຺ຊຕຣໍ ນາມ ອຎ຺ຎໍ ນຕ຺ຖິ. ຍຖາຫ –

‘‘ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎໍ ເອກຘມ຺ມມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ, ຍໍ ເອວໍ ມຫາສາວຊ຺ຊຕຣໍ ຍຖຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຣມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຊ຺ຊານີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໓໑໐).

ຕໍ ໂຂ ປນາຕິອາທິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂຠາວໍ ທຬ຺ຫຕຣໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕມ຺ປິ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ຄາຖາສຸ ມິຈ຺ຉາ ມນໍ ປຓິຘາຍາຕິ ອຠິຊ຺ຌາທີນໍ ວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ອໂຍນິໂສ ຐເປຕ຺ວາ. ມິຈ຺ຉາ ວາຈຎ຺ຈ ຠາສິຍາຕິ ມິຈ຺ຉາ ມຸສາວາທາທິວເສນ ວາຈໍ ຠາສິຕ຺ວາ. ມິຈ຺ຉາ ກມ຺ມານິ ກຕ຺ວານາຕິ ປາຓາຕິປາຕາທິວເສນ ກາຍກມ຺ມານິ ກຕ຺ວາ. ອຖ ວາ ມິຈ຺ຉາ ມນໍ ປຓິຘາຍາຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປຣີຕໍ ຐເປຕ຺ວາ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິທານິສ຺ສ ຕຖາ ທຸຈ຺ຈຣິຕຈຣເຓ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສຎ຺ຈ ຫິຕາວເຫນ ສຸເຕນ ວິຣຫິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປຸຎ຺ຎກໂຣຕິ ຕໂຕ ເອວ ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິທຕາຍ ກິພ຺ພິສກາຣີ ປາປຘມ຺ໂມ. ອປ຺ປສ຺ມິໍ ອິຘ ຊີວິເຕຕິ ອິຘ ມນຸສ຺ສໂລເກ ຊີວິເຕ ອຕິປຣິຕ຺ເຕ. ຕຖາ ຈາຫ ‘‘ໂຍ ຈິຣໍ ຊີວຕິ, ໂສ ວສ຺ສສຕໍ ອປ຺ປໍ ວາ ຠິຍ຺ໂຍ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໙໓; ສໍ. ນິ. ໑.໑໔໕), ‘‘ອປ຺ປມາຍຸ ມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໔໕; ມຫານິ. ໑໐) ຈ. ຕສ຺ມາ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ສປ຺ປຎ຺ໂຎ ສີຆໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ສຄ຺ຄູປໂຄ ນິພ຺ພານປຕິຏ຺ໂຐ ວາ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕ ອປຸຎ຺ຎກໂຣ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ນິຣຍໍ ໂສ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ.

ປຐມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໑. ທຸຕິເຍ ປຐມສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ທຸຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ນິສ຺ສຣຓິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໒. ຕຕິເຍ ນິສ຺ສຣຓິຍາຕິ ນິສ຺ສຣຓປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ. ຘາຕຸໂຍຕິ ສຕ຺ຕສຸຎ຺ຎສຠາວາ. ກາມານນ຺ຕິ ກິເລສກາມານຎ຺ເຈວ ວຕ຺ຖຸກາມານຎ຺ຈ. ອຖ ວາ ກາມານນ຺ຕິ ກິເລສກາມານໍ. ກິເລສກາມໂຕ ຫິ ນິສ຺ສຣຓາ ວຕ຺ຖຸກາເມຫິປິ ນິສ຺ສຣຓໍເຍວ ໂຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ນ ເຕ ກາມາ ຍານິ ຈິຕ຺ຣານິ ໂລເກ,

ສງ຺ກປ຺ປຣາໂຄ ປຸຣິສສ຺ສ ກາໂມ;

ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຣານິ ຕເຖວ ໂລເກ,

ອເຖຕ຺ຖ ຘີຣາ ວິນຍນ຺ຕິ ຉນ຺ທ’’ນ຺ຕິ. (ອ. ນິ. ໖.໖໓);

ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ອປຄໂມ. ເນກ຺ຂມ຺ມນ຺ຕິ ປຐມຊ຺ຌານໍ, ວິເສສໂຕ ຕໍ ອສຸຠາຣມ຺ມຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ໂຍ ປນ ຕໍ ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ຕຕິຍມຄ຺ຄໍ ປຕ຺ວາ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ນິພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ກາເມຫິ ນິສ຺ສຏນ຺ຕິ ອິທໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐໂຕ ກາມານໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຣູປານນ຺ຕິ ຣູປຘມ຺ມານໍ, ວິເສເສນ ສທ຺ຘິໍ ອາຣມ຺ມເຓຫິ ກຸສລວິປາກກິຣິຍາເຠທໂຕ ສພ຺ເພສໍ ຣູປາວຈຣຘມ຺ມານໍ. ອາຣຸປ຺ປນ຺ຕິ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌານໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ກາມານ’’ນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ສພ຺ເພສໍ ກາມາວຈຣຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ປຎ຺ຈ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານີ’’ຕິ. ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ນຕ຺ຖິ, ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ຈ. ຠູຕນ຺ຕິ ຊາຕໍ. ສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ສເມຈ຺ຈ ສມ຺ຠຸຍ຺ຍ ປຈ຺ຈເຍຫິ ກຕໍ. ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ກາຣຓໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ. ຕີຫິປິ ປເທຫິ ເຕຠູມເກ ຘມ຺ເມ ອນວເສສໂຕ ປຣິຍາທິຍຕິ. ນິໂຣໂຘຕິ ນິພ຺ພານໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຐມາຍ ຘາຕຸຍາ ກາມປຣິຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ, ທຸຕິຍາຍ ຣູປປຣິຎ຺ຎາ, ຕຕິຍາຍ ສພ຺ພສງ຺ຂຕປຣິຎ຺ຎາ ສພ຺ພຠວສມຕິກ຺ກໂມ ວຸຕ຺ໂຕ.

ຄາຖາສຸ ກາມນິສ຺ສຣຓໍ ຎຕ຺ວາຕິ ‘‘ອິທໍ ກາມນິສ຺ສຣຓໍ – ເອວຎ຺ຈ ກາມໂຕ ນິສ຺ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ຊານິຕ຺ວາ. ອຕິກ຺ກມຕິ ເອເຕນາຕິ ອຕິກ຺ກໂມ, ອຕິກ຺ກມນູປາໂຍ, ຕໍ ອຕິກ຺ກມໍ ອາຣຸປ຺ປໍ ຎຕ຺ວາ. ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ສມນ຺ຕິ ວູປສມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ, ນິພ຺ພານໍ, ຕໍ ຜຸສໍ ຜຸສນ຺ໂຕ. ເສສໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ຕຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ສນ຺ຕຕຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໓. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຣູເປຫີຕິ ຣູປາວຈຣຘມ຺ເມຫິ. ສນ຺ຕຕຣາຕິ ອຕິສເຍນ ສນ຺ຕາ. ຣູປາວຈຣຘມ຺ມາ ຫິ ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນໂຕ ວິຕກ຺ກາທິໂອຬາຣິກງ຺ຄປ຺ປຫານໂຕ ສມາຘິຠູມິຠາວໂຕ ຈ ສນ຺ຕາ ນາມ, ອາຣຸປ຺ປາ ປນ ເຕຫິປິ ອງ຺ຄສນ຺ຕຕາຍ ເຈວ ອາຣມ຺ມຓສນ຺ຕຕາຍ ຈ ອຕິສເຍນ ສນ຺ຕວຸຕ຺ຕິກາ, ເຕນ ສນ຺ຕຕຣາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ນິໂຣໂຘຕິ ນິພ຺ພານໍ. ສງ຺ຂາຣາວເສສສຸຂຸມຠາວປ຺ປຕ຺ຕິໂຕປິ ຫິ ຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ປໂຕ ຜລສມາປຕ຺ຕິໂຍວ ສນ຺ຕຕຣາ ກິເລສທຣຖປຏິປສ຺ສທ຺ຘິໂຕ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໂຕ ຈ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ ນິພ຺ພານໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາຣຸປ຺ເປຫິ ນິໂຣໂຘ ສນ຺ຕຕໂຣ’’ຕິ.

ຄາຖາສຸ ຣູປູປຄາຕິ ຣູປຠວູປຄາ. ຣູປຠໂວ ຫິ ອິຘ ຣູປນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ‘‘ຣູປູປປຕ຺ຕິຍາ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ອຣູປຏ຺ຐາຍິໂນຕິ ອຣູປາວຈຣາ. ນິໂຣຘໍ ອປ຺ປຊານນ຺ຕາ, ອາຄນ຺ຕາໂຣ ປຸນພ຺ຠວນ຺ຕິ ເອເຕນ ຣູປາຣູປາວຈຣຘມ຺ເມຫິ ນິໂຣຘສ຺ສ ສນ຺ຕຠາວເມວ ທສ຺ເສຕິ. ອຣູເປສຸ ອສຓ຺ຐິຕາຕິ ອຣູປຣາເຄນ ອຣູປຠເວສຸ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕາ, ເຕປິ ປຣິຊານນ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິໂຣເຘ ເຍ ວິມຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເຍຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ເສສໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ຈຕຸຕ຺ຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໔. ປຎ຺ຈເມ ປຸຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ຣຊາ ໂອຣສປຸຕ຺ຕາ, ທິນ຺ນກາທໂຍປິ ວາ. ສນ຺ໂຕຕິ ຠວນ຺ຕາ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ອຸປລພ຺ຠມານາ. ອຕ຺ຖິຠາເວນ ສນ຺ໂຕ, ປາກຏຠາເວນ ວິຊ຺ຊມານາ. ອຕິຊາໂຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸເຓຫິ ມາຕາປິຕໂຣ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຊາໂຕ, ເຕຫິ ອຘິກຄຸໂຓຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸຊາໂຕຕິ ຄຸເຓຫິ ມາຕາປິຕູນໍ ອນຸຣູໂປ ຫຸຕ຺ວາ ຊາໂຕ, ເຕຫິ ສມານຄຸໂຓຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວຊາໂຕຕິ ຄຸເຓຫິ ມາຕາປິຕູນໍ ອຘໂມ ຫຸຕ຺ວາ ຊາໂຕ, ເຕຫິ ຫີນຄຸໂຓຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍຫິ ປນ ຄຸເຓຫິ ຍຸຕ຺ໂຕ ມາຕາປິຕູນໍ ອຘິໂກ ສໂມ ຫີໂນຕິ ຈ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ເຕ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຕ຺ໂຕ ອຕິຊາໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາຍ ປຸຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ນິທ຺ເທໂສ ອາຣທ຺ໂຘ.

ຕຕ຺ຖ ນ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຕາຕິອາທີສຸ ພຸທ຺ໂຘຕິ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓນິມິຕ຺ຕານຸຕ຺ຕຣວິໂມກ຺ຂາຘິຄມປຣິຠາວິຕໍ ຂນ຺ຘສນ຺ຕານໍ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓປທຏ຺ຐານໍ ວາ ສຈ຺ຈາຠິສມ຺ໂພຘິໍ ອຸປາທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂກ ສຕ຺ຕາຕິສໂຍ ພຸທ຺ໂຘ. ຍຖາຫ –

‘‘ພຸທ຺ໂຘຕິ ໂຍ ໂສ ຠຄວາ ສຍມ຺ຠູ ອນາຈຣິຍໂກ ປຸພ຺ເພ ອນນຸສ຺ສຸເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສາມໍ ສຈ຺ຈານິ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິ, ຕຕ຺ຖ ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ພເລສຸ ຈ ວສີຠາວ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬນິ. ປາຣາຍນຕ຺ຖຸຕິຄາຖານິທ຺ເທສ ໙໗; ປຏິ. ມ. ໑.໑໖໑) –

ອຍໍ ຕາວ ອຕ຺ຖໂຕ ພຸທ຺ຘວິຠາວນາ.

ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ປນ ສວາສນາຍ ກິເລສນິທ຺ທາຍ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິຄເມນ ພຸທ຺ຘວາ ປຏິພຸທ຺ຘວາຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ພຸທ຺ຘິຍາ ວາ ວິກສິຕຠາເວນ ພຸທ຺ຘວາ ວິພຸທ຺ຘວາຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ພຸຊ຺ຌິຕາຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ໂພເຘຕາຕິ ພຸທ຺ໂຘຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຖາຫ –

‘‘ພຸຊ຺ຌິຕາ ສຈ຺ຈານີຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ໂພເຘຕາ ປຊາຍາຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາຍ ພຸທ຺ໂຘ, ສພ຺ພທສ຺ສາວິຕາຍ ພຸທ຺ໂຘ, ອນຎ຺ຎເນຍ຺ຍຕາຍ ພຸທ຺ໂຘ, ວິສວິຕາຍ ພຸທ຺ໂຘ, ຂີຓາສວສງ຺ຂາເຕນ ພຸທ຺ໂຘ, ນິຣຸປກ຺ກິເລສສງ຺ຂາເຕນ ພຸທ຺ໂຘ, ເອກນ຺ຕວີຕຣາໂຄຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ເອກນ຺ຕວີຕໂທໂສຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ເອກນ຺ຕວີຕໂມໂຫຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ເອກນ຺ຕນິກ຺ກິເລໂສຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ເອກາຍນມຄ຺ຄໍ ຄໂຕຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ເອໂກ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ອພຸທ຺ຘິວິຫຕຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘິປຏິລາຠາຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ພຸທ຺ໂຘຕິ ເຈຕໍ ນາມໍ ນ ມາຕຣາ ກຕໍ, ນ ປິຕຣາ ກຕໍ, ນ ຠາຕຣາ ກຕໍ, ນ ຠຄິນິຍາ ກຕໍ, ນ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ເຈຫິ ກຕໍ, ນ ຎາຕິສາໂລຫິເຕຫິ ກຕໍ, ນ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ກຕໍ, ນ ເທວຕາຫິ ກຕໍ, ອຖ ໂຂ ວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິກເມຕໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ໂພຘິຍາ ມູເລ ສຫ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຏິລາຠາ ສຈ຺ຉິກາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຍທິທໍ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ (ຈູຬນິ. ປາຣາຍນຕ຺ຖຸຕິຄາຖານິທ຺ເທສ ໙໗; ປຏິ. ມ. ໑.໑໖໒).

ຫິໍສຕີຕິ ສຣຓໍ, ສພ຺ພໍ ອນຕ຺ຖໍ ອປາຍທຸກ຺ຂໍ ສພ຺ພໍ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ ຫິໍສຕິ ວິນາເສຕິ ວິທ຺ຘໍເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຣຓໍ ຄຕາຕິ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ອມ຺ຫາກໍ ສຣຓໍ ຄຕິ ປຣາຍຓໍ ປຏິສຣຓໍ ອຆສ຺ສ ຫນ຺ຕາ ຫິຕສ຺ສ ວິຘາຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ພຸທ຺ຘໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉາມ ຠຊາມ ເສວາມ ປຍິຣຸປາສາມ. ເອວໍ ວາ ຊານາມ ພຸຊ຺ຌາມາຕິ ເອວໍ ຄຕາ ອຸປຄຕາ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຕາ. ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂເປນ ນ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຕາ.

ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄຕາຕິ ອຘິຄຕມຄ຺ເຄ ສຈ຺ຉິກຕນິໂຣເຘ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊມາເນ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ອປຕມາເນ ກຕ຺ວາ ຘາເຣຕີຕິ ຘມ຺ໂມ. ໂສ ອຕ຺ຖໂຕ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ເຈວ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂຕາ, ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິ ວິຕ຺ຖາໂຣ (ອ. ນິ. ໔.໓໔).

ນ ເກວລຎ຺ຈ ອຣິຍມຄ຺ຄນິພ຺ພານານິ ເອວ, ອປິຈ ໂຂ ອຣິຍຜເລຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ຈ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຉຕ຺ຕມາຓວກວິມາເນ –

‘‘ຣາຄວິຣາຄມເນຊມໂສກໍ,

ຘມ຺ມມສງ຺ຂຕມປ຺ປຏິກູລໍ;

ມຘຸຣມິມໍ ປຄຸຓໍ ສຸວິຠຕ຺ຕໍ,

ຘມ຺ມມິມໍ ສຣຓຕ຺ຖມຸເປຫີ’’ຕິ. (ວິ. ວ. ໘໘໗);

ຕຕ຺ຖ ຫິ ຣາຄວິຣາໂຄຕິ ມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ, ອເນຊມໂສກນ຺ຕິ ຜລໍ, ຘມ຺ມສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ, ອປ຺ປຏິກູລໍ ມຘຸຣມິມໍ ປຄຸຓໍ ສຸວິຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ປິຏກຕ຺ຕເຍນ ວິຠຕ຺ຕາ ສພ຺ພຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘາ ກຖິຕາ. ຕໍ ຘມ຺ມໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສຣຓນ຺ຕິ ຄຕາ ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄຕາ. ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂເປນ ນ ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄຕາ.

ທິຏ຺ຐິສີລສງ຺ຆາເຕນ ສໍຫໂຕຕິ ສງ຺ໂຆ. ໂສ ອຕ຺ຖໂຕ ອຏ຺ຐອຣິຍປຸຄ຺ຄລສມູໂຫ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຕສ຺ມິໍ ເອວ ວິມາເນ –

‘‘ຍຕ຺ຖ ຈ ທິນ຺ນ ມຫປ຺ຜລມາຫຸ,

ຈຕູສຸ ສຸຈີສຸ ປຸຣິສຍຸເຄສຸ;

ອຏ຺ຐ ຈ ປຸຄ຺ຄລ ຘມ຺ມທສາ ເຕ,

ສງ຺ຆມິມໍ ສຣຓຕ຺ຖມຸເປຫີ’’ຕິ. (ວິ. ວ. ໘໘໘);

ຕໍ ສງ຺ຆໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສຣຓນ຺ຕິ ຄຕາ ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄຕາ. ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂເປນ ນ ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄຕາຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ສຣຓຄມນໂກສລ຺ລຕ຺ຖໍ ສຣຓໍ ສຣຓຄມນໍ, ໂຍ ຈ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉຕິ ສຣຓຄມນປ຺ປເຠໂທ, ຜລໍ, ສໍກິເລໂສ, ເຠໂທ, ໂວທານນ຺ຕິ ອຍໍ ວິຘິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ປທຕ຺ຖໂຕ ຕາວ ຫິໍສຕີຕິ ສຣຓໍ, ສຣຓຄຕານໍ ເຕເນວ ສຣຓຄມເນນ ຠຍໍ ສນ຺ຕາສໍ ທຸກ຺ຂໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ປຣິກິເລສໍ ຫນຕິ ວິນາເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຖ ວາ ຫິເຕ ປວຕ຺ຕເນນ ອຫິຕາ ນິວຕ຺ຕເນນ ຈ ສຕ຺ຕານໍ ຠຍໍ ຫິໍສຕີຕິ ພຸທ຺ໂຘ ສຣຓໍ, ຠວກນ຺ຕາຣໂຕ ອຸຕ຺ຕາຣເຓນ ອສ຺ສາສທາເນນ ຈ ຘມ຺ໂມ, ອປ຺ປການມ຺ປິ ກາຣານໍ ວິປຸລຜລປຏິລາຠກຣເຓນ ສງ຺ໂຆ. ຕສ຺ມາ ອິມິນາປິ ປຣິຍາເຍນ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ສຣຓໍ. ຕປ຺ປສາທຕຄ຺ຄຣຸຕາຫິ ວິຫຕກິເລໂສ ຕປ຺ປຣາຍຓຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ສຣຓຄມນໍ. ຕໍສມງ຺ຄິສຕ຺ໂຕ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທນ ‘‘ເອຕານິ ເມ ຕີຓິ ຣຕນານິ ສຣຓໍ, ເອຕານິ ປຣາຍຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອຸເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ຕາວ ສຣຓໍ ສຣຓຄມນໍ, ໂຍ ຈ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອິທໍ ຕຍໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປເຠທໂຕ ປນ ທຸວິຘໍ ສຣຓຄມນໍ – ໂລກິຍໍ, ໂລກຸຕ຺ຕຣຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ທິຏ຺ຐສຈ຺ຈານໍ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສຣຓຄມນຸປກ຺ກິເລສສມຸຈ຺ເຉເທນ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ກິຈ຺ຈໂຕ ສກເລປິ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ອິຊ຺ຌຕິ, ໂລກິຍໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ສຣຓຄມນຸປກ຺ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ພຸທ຺ຘາທິຄຸຓາຣມ຺ມຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ອິຊ຺ຌຕິ. ຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ພຸທ຺ຘາທີສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ສທ຺ຘາປຏິລາໂຠ, ສທ຺ຘາມູລິກາ ຈ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ທສສຸ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູສຸ ທິຏ຺ຐິຊຸກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຕຍິທໍ ຈຕຸຘາ ປວຕ຺ຕຕິ – ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕເນນ, ຕປ຺ປຣາຍຓຕາຍ, ສິສ຺ສຠາວູປຄມເນນ, ປຓິປາເຕນາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕນໍ ນາມ ‘‘ອຊ຺ຊ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອຫໍ ອຕ຺ຕານໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເຕມິ, ຘມ຺ມສ຺ສ, ສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ອຕ຺ຕປຣິຈ຺ຈຊນໍ. ຕປ຺ປຣາຍຓໍ ນາມ ‘‘ອຊ຺ຊ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອຫໍ ພຸທ຺ຘປຣາຍໂຓ, ຘມ຺ມປຣາຍໂຓ, ສງ຺ຆປຣາຍໂຓ ອິຕິ ມໍ ຘາເຣຫີ’’ຕິ ເອວໍ ຕປ຺ປຏິສຣຓຠາໂວ ຕປ຺ປຣາຍຓຕາ. ສິສ຺ສຠາວູປຄມນໍ ນາມ ‘‘ອຊ຺ຊ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອຫໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິໂກ, ຘມ຺ມສ຺ສ, ສງ຺ຆສ຺ສ ອິຕິ ມໍ ຘາເຣຕູ’’ຕິ ເອວໍ ສິສ຺ສຠາວສ຺ສ ອຸປຄມນໍ. ປຓິປາໂຕ ນາມ ‘‘ອຊ຺ຊ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອຫໍ ອຠິວາທນປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານອຎ຺ຊລິກມ຺ມສາມີຈິກມ຺ມໍ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ເອວ ຕິຓ຺ຓໍ ວຕ຺ຖູນໍ ກໂຣມິ ອິຕິ ມໍ ຘາເຣຕູ’’ຕິ ເອວໍ ພຸທ຺ຘາທີສຸ ປຣມນິປຈ຺ຈກາໂຣ. ອິເມສຎ຺ຫິ ຈຕຸນ຺ນໍ ອາກາຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ຄຫິຕໍ ເອວ ໂຫຕິ ສຣຓຄມນໍ.

ອປິຈ ‘‘ຠຄວໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຈ຺ຈຊາມິ, ຘມ຺ມສ຺ສ, ສງ຺ຆສ຺ສ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຈ຺ຈຊາມິ, ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊາມິ, ປຣິຈ຺ຈຕ຺ໂຕ ເອວ ເມ ອຕ຺ຕາ ຊີວິຕຎ຺ຈ, ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕິກໍ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ພຸທ຺ໂຘ ເມ ສຣຓໍ ຕາຓໍ ເລຓ’’ນ຺ຕິ ເອວມ຺ປິ ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ສຕ຺ຖາຣຎ຺ຈ ວຕາຫໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ຠຄວນ຺ຕເມວ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ; ສຸຄຕຎ຺ຈ ວຕາຫໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ຠຄວນ຺ຕເມວ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ; ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຎ຺ຈ ວຕາຫໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ; ຠຄວນ຺ຕເມວ ປສ຺ເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໔) ເອວໍ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສຣຓຄມນໍ ວິຍ ສິສ຺ສຠາວູປຄມນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

‘‘ໂສ ອຫໍ ວິຈຣິສ຺ສາມິ, ຄາມາ ຄາມໍ ປຸຣາ ປຸຣໍ;

ນມສ຺ສມາໂນ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ສຸຘມ຺ມຕ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໖; ສຸ. ນິ. ໑໙໔) –

ເອວໍ ອາຬວກາທີນໍ ສຣຓຄມນໍ ວິຍ ຕປ຺ປຣາຍຓຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ອຖ ໂຂ, ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາເທສຸ ສິຣສາ ນິປຕິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາທານິ ມຸເຂນ ຈ ປຣິຈຸມ຺ພຕິ, ປາຓີຫິ ຈ ປຣິສມ຺ພາຫຕິ, ນາມຎ຺ຈ ສາເວຕິ ‘ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ອຫໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ອຫໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໓໙໔) ເອວໍ ປຓິປາໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ໂສ ປເນສ ຎາຕິຠຍາຈຣິຍທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍວເສນ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍປຓິປາເຕນ ສຣຓຄມນໍ ໂຫຕິ, ນ ອິຕເຣຫິ. ເສຏ຺ຐວເສເນວ ຫິ ສຣຓໍ ຄຍ຺ຫຕິ, ເສຏ຺ຐວເສນ ຠິຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ໂຍ ‘‘ອຍເມວ ໂລເກ ສພ຺ພສຕ຺ຕຸຕ຺ຕໂມ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ’’ຕິ ວນ຺ທຕິ, ເຕເນວ ສຣຓໍ ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ, ນ ຎາຕິຠຍາຈຣິຍສຎ຺ຎາຍ ວນ຺ທນ຺ເຕນ. ເອວໍ ຄຫິຕສຣຓສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ວາ ອຸປາສິກາຍ ວາ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິເຍສຸ ປພ຺ພຊິຕມ຺ປິ ‘‘ຎາຕໂກ ເມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ວນ຺ທໂຕ ສຣຓໍ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ, ປເຄວ ອປພ຺ພຊິຕໍ. ຕຖາ ຣາຊານໍ ຠເຍນ ວນ຺ທໂຕ. ໂສ ຫິ ຣຏ຺ຐປູຊິຕຕ຺ຕາ ອວນ຺ທິຍມາໂນ ອນຕ຺ຖມ຺ປິ ກເຣຍ຺ຍາຕິ. ຕຖາ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂາປກໍ ຕິຕ຺ຖິຍມ຺ປິ ‘‘ອາຈຣິໂຍ ເມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ວນ຺ທໂຕປິ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ສຣຓຄມນສ຺ສ ປເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ສຣຓຄມນສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິ ສາມຎ຺ຎຜລານິ ວິປາກຜລໍ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂກ຺ຂໂຍ ອານິສໍສຜລໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ໂຍ ຈ ພຸທ຺ຘຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ, ສງ຺ຆຎ຺ຈ ສຣຓໍ ຄໂຕ;

ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ, ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ.

‘‘ທຸກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂສມຸປ຺ປາທໍ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ອຕິກ຺ກມໍ;

ອຣິຍໍ ຈຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ, ທຸກ຺ຂູປສມຄາມິນໍ.

‘‘ເອຕໍ ໂຂ ສຣຓໍ ເຂມໍ, ເອຕໍ ສຣຓມຸຕ຺ຕມໍ;

ເອຕໍ ສຣຓມາຄມ຺ມ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໙໐-໑໙໒);

ອປິຈ ນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປຄມນາທີນິປິ ເອຕສ຺ສ ອານິສໍສຜລໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ ກຎ຺ຈິ ສງ຺ຂາຣໍ ນິຈ຺ຈໂຕ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ສຸຂໂຕ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ອຕ຺ຕໂຕ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ມາຕຣໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ, ປິຕຣໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ, ອຣຫນ຺ຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ, ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂລຫິຕໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ, ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໒໗-໑໒໘; ອ. ນິ. ໑.໒໖໘-໒໗໖; ວິຠ. ໘໐໙).

ໂລກິຍສ຺ສ ປນ ສຣຓຄມນສ຺ສ ຠວສມ຺ປທາປິ ໂຠຄສມ຺ປທາປິ ຜລເມວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ເຍ ເກຈິ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຕາເສ,

ນ ເຕ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ ອປາຍຠູມິໍ;

ປຫາຍ ມານຸສໍ ເທຫໍ,

ເທວກາຍໍ ປຣິປູເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໓໗);

ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອຖ ໂຂ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ອສີຕິຍາ ເທວຕາສຫສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຍນາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິ…ເປ… ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕໍ ໂຂ ສກ຺ກໍ ເທວານມິນ຺ທໍ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເອຕທໂວຈ – ‘ສາຘຸ ໂຂ, ເທວານມິນ຺ທ, ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓຄມນໍ ໂຫຕິ. ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓຄມນເຫຕຸ ໂຂ, ເທວານມິນ຺ທ, ເອວມິເຘກຈ຺ເຈ ສຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕ ອຎ຺ເຎ ເທເວ ທສຫິ ຐາເນຫິ ອຘິຄຓ຺ຫນ຺ຕິ – ທິພ຺ເພນ ອາຍຸນາ, ທິພ຺ເພນ ວຓ຺ເຓນ, ທິພ຺ເພນ ສຸເຂນ, ທິພ຺ເພນ ຍເສນ, ທິພ຺ເພນ ອາຘິປເຕຍ຺ເຍນ, ທິພ຺ເພຫິ ຣູເປຫິ, ທິພ຺ເພຫິ ສທ຺ເທຫິ, ທິພ຺ເພຫິ ຄນ຺ເຘຫິ, ທິພ຺ເພຫິ ຣເສຫິ, ທິພ຺ເພຫິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພຫິ…ເປ… ຘມ຺ມໍ, ສງ຺ຆໍ…ເປ… ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພຫີ’’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໔໑).

ເວລາມສຸຕ຺ຕາທິວເສນປິ (ອ. ນິ. ໙.໒໐) ສຣຓຄມນສ຺ສ ຜລວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ສຣຓຄມນສ຺ສ ຜລໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ໂລກິຍສຣຓຄມນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຕີສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ອຎ຺ຎາຓສໍສຍມິຈ຺ຉາຎາຓາທີຫິ ສໍກິລິສ຺ສຕິ, ນ ມຫາຊຸຕິກໍ ໂຫຕິ ນ ມຫາວິປ຺ຜາຣໍ. ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ປນ ສໍກິເລໂສ ນຕ຺ຖິ. ໂລກິຍສ຺ສ ຈ ສຣຓຄມນສ຺ສ ທຸວິໂຘ ເຠໂທ – ສາວຊ຺ໂຊ, ອນວຊ຺ໂຊ ຈ. ຕຕ຺ຖ ສາວຊ຺ໂຊ ອຎ຺ຎສຕ຺ຖາຣາທີສຸ ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕນາທີຫິ ໂຫຕິ, ໂສ ອນິຏ຺ຐຜໂລ. ອນວຊ຺ໂຊ ກາລກິຣິຍາຍ, ໂສ ອວິປາກຕ຺ຕາ ອຜໂລ. ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ປນ ເນວຕ຺ຖິ ເຠໂທ. ຠວນ຺ຕເຣປິ ຫິ ອຣິຍສາວໂກ ອຎ຺ຎໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ນ ອຸທ຺ທິສຕີຕິ ເອວໍ ສຣຓຄມນສ຺ສ ສໍກິເລໂສ ຈ ເຠໂທ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ໂວທານມ຺ປິ ຈ ໂລກິຍສ຺ເສວ ຍສ຺ສ ຫິ ສໍກິເລໂສ, ຕສ຺ເສວ ຕໂຕ ໂວທາເນນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ປນ ນິຈ຺ຈໂວທານເມວາຕິ.

ປາຓາຕິປາຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ປາຓສ຺ສ ສຣເສເນວ ປຕນສຠາວສ຺ສ ອນ຺ຕຣາ ເອວ ອຕິປາຕນໍ ອຕິປາໂຕ, ສຓິກໍ ປຕິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ສີຆໍ ປາຕນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕິກ຺ກມ຺ມ ວາ ສຕ຺ຖາທີຫິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປາຕນໍ ອຕິປາໂຕ, ປາຓຆາໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປາໂຓຕິ ເຈຕ຺ຖ ຂນ຺ຘສນ຺ຕາໂນ, ໂຍ ສຕ຺ໂຕຕິ ໂວຫຣີຍຕິ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຣູປາຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິເຍ ຫິ ວິໂກປິເຕ ອິຕຣມ຺ປິ ຕໍສມ຺ພນ຺ຘຕາຍ ວິນສ຺ສຕີຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ປາເຓ ປາຓສຎ຺ຎິໂນ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉທກອຸປກ຺ກມສມຸຏ຺ຐາປິກາ ກາຍວຈີທ຺ວາຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ວຘກເຈຕນາ ປາຓາຕິປາໂຕ. ຍາຍ ຫິ ເຈຕນາຍ ປວຕ຺ຕມານສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠູເຕສຸ ອຸປກ຺ກມກຣຓເຫຕຸກມຫາຠູຕປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກມຫາຠູຕາ ປຸຣິມສທິສາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ວິສທິສາ ເອວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສາ ຕາທິສປ຺ປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ປາຓາຕິປາໂຕ. ລທ຺ຘູປກ຺ກມານິ ຫິ ຠູຕານິ ປຸຣິມຠູຕານິ ວິຍ ນ ວິສທານີຕິ ສມານຊາຕິຍານໍ ກາຣຓານິ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ‘‘ກາຍວຈີທ຺ວາຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິທໍ ມໂນທ຺ວາເຣ ປວຕ຺ຕາຍ ວຘກເຈຕນາຍ ປາຓາຕິປາຕຕາສມ຺ຠວທສ຺ສນໍ. ກຸລຸມ຺ພສຸຕ຺ເຕປິ ຫິ ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕ ວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິຄຕໍ ຄພ຺ຠໍ ປາປເກນ ມນສາ ອນຸເປກ຺ຂິຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ ວິຊ຺ຊາມຍິທ຺ຘິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ສາ ຈ ວຈີທ຺ວາຣໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ນ ສກ຺ກາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸນ຺ຕິ ວຈີທ຺ວາຣວເສເນວ ນິປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເຍ ປນ ‘‘ຠາວນາມຍິທ຺ຘິ ຕຕ຺ຖ ອຘິປ຺ເປຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວາໂທ ກຸສລຕ຺ຕິກເວທນຕ຺ຕິກວິຕກ຺ກຕ຺ຕິກຠູມນ຺ຕເຣຫິ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ.

ສ຺ວາຍໍ ປາຓາຕິປາໂຕ ຄຸຓຣຫິເຕສຸ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາທີສຸ ຂຸທ຺ທເກ ປາເຓ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ມຫາສຣີເຣ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ກສ຺ມາ? ປໂຍຄມຫນ຺ຕຕາຍ. ປໂຍຄສມຕ຺ເຕປິ ວຕ຺ຖຸມຫນ຺ຕຕາທີຫິ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ, ຄຸຓວນ຺ເຕສຸ ມນຸສ຺ສາທີສຸ ອປ຺ປຄຸເຓ ປາເຓ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ມຫາຄຸເຓ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ສຣີຣຄຸຓານໍ ປນ ສມຠາເວ ສຕິ ກິເລສານໍ ອຸປກ຺ກມານຎ຺ຈ ມຸທຸຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ຕິພ຺ພຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ປໂຍຄວຕ຺ຖຸມຫນ຺ຕຕາທີຫິ ມຫາສາວຊ຺ຊຕາ ເຕຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຍ ເຈຕນາຍ ພລວຠາວໂຕ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍຖາຘິປ຺ເປຕສ຺ສ ປໂຍຄສ຺ສ ສຫສາ ນິປ຺ຜາທນວເສນ ສກິຈ຺ຈສາຘິກາຍ ພຫຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປວຕ຺ຕຊວເນຫິ ລທ຺ຘາເສວນາຍ ຈ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາຍ ປໂຍຄສ຺ສ ມຫນ຺ຕຠາໂວ. ສຕິປິ ກທາຈິ ຂຸທ຺ທເກ ເຈວ ມຫນ຺ເຕ ຈ ປາເຓ ປໂຍຄສ຺ສ ສມຠາເວ ມຫນ຺ຕໍ ຫນນ຺ຕສ຺ສ ເຈຕນາ ຕິພ຺ພຕຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຕ຺ຖຸມຫນ຺ຕຕາປິ ເຈຕນາຍ ພລວຠາວສ຺ສ ກາຣຓໍ. ອິຕິ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ເຈຕນາພລວຠາເວເນວ ມຫາສາວຊ຺ຊຕາຍ ເຫຕຸ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫນ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ມຫາຄຸຓຠາເວ ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕອຸປກາຣເຈຕນາ ວິຍ ເຂຕ຺ຕວິເສສນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ອປກາຣເຈຕນາປິ ພລວຕີ ຕິພ຺ພຕຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຕສ຺ສ ມຫາສາວຊ຺ຊຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຕສ຺ມາ ປໂຍຄວຕ຺ຖຸອາທິປຈ຺ຈຍານໍ ອມຫຕ຺ເຕປິ ຄຸຓມຫນ຺ຕຕາທິປຈ຺ຈເຍຫິ ເຈຕນາຍ ພລວຠາວວເສເນວ ມຫາສາວຊ຺ຊຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕສ຺ສ ປາໂຓ, ປາຓສຎ຺ຎິຕາ, ວຘກຈິຕ຺ຕໍ, ອຸປກ຺ກໂມ, ເຕນ ມຣຓນ຺ຕິ ປຎ຺ຈ ສມ຺ຠາຣາ. ປຎ຺ຈສມ຺ຠາຣຍຸຕ຺ໂຕ ປາຓາຕິປາໂຕຕິ ປຎ຺ຈສມ຺ຠາຣາວິນິມຸຕ຺ໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕສຸ ປາຓສຎ຺ຎິຕາວຘກຈິຕ຺ຕານິ ປຸພ຺ພຠາຄິຍານິປິ ໂຫນ຺ຕິ, ອຸປກ຺ກໂມ ວຘກເຈຕນາສມຸຏ຺ຐາປິໂຕ. ຕສ຺ສ ຉ ປໂຍຄາ – ສາຫຕ຺ຖິໂກ, ອາຓຕ຺ຕິໂກ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ, ຖາວໂຣ, ວິຊ຺ຊາມໂຍ, ອິທ຺ຘິມໂຍຕິ. ເຕສຸ ສຫຕ຺ເຖນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ສາຫຕ຺ຖິໂກ. ປເຣສໍ ອາຓາປນວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ອາຓຕ຺ຕິໂກ. ອຸສຸສຕ຺ຕິອາທີນໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ. ໂອປາຕຂຓນາທິວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ຖາວໂຣ. ອາຖພ຺ພຓິກາທີນໍ ວິຍ ມນ຺ຕປຣິຊປ຺ປນປໂຍໂຄ ວິຊ຺ຊາມໂຍ. ທາຐາໂກຏ຺ຏນາທີນໍ ວິຍ ກມ຺ມວິປາກຊິທ຺ຘິມໂຍ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ຂເຓ ຂເຓ ນິຣຸຊ຺ຌນສຠາເວສຸ ສງ຺ຂາເຣສຸ, ໂກ ຫນ຺ຕາ, ໂກ ວາ ຫຎ຺ຎຕິ? ຍທິ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກສນ຺ຕາໂນ, ໂສ ອຣູປິຕາຍ ນ ເຉທນເຠທນາທິວເສນ ວິໂກປນສມຕ຺ໂຖ, ນາປິ ວິໂກປນີໂຍ, ອຖ ຣູປສນ຺ຕາໂນ, ໂສ ອເຈຕນຕາຍ ກຏ຺ຐກລິງ຺ຄຣູປໂມຕິ ນ ຕຕ຺ຖ ເຉທນາທິນາ ປາຓາຕິປາໂຕ ລພ຺ຠຕິ, ຍຖາ ມຕສຣີເຣ. ປໂຍໂຄປິ ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ປຫຣຓປ຺ປຫາຣາທິໂກ ອຕີເຕສຸ ສງ຺ຂາເຣສຸ ຠເວຍ຺ຍ ອນາຄເຕສຸ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ວາ. ຕຕ຺ຖ ນ ຕາວ ອຕີເຕສຸ ອນາຄເຕສຸ ຈ ສມ຺ຠວຕິ ເຕສໍ ອວິຊ຺ຊມານສຠາວຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຈ ສງ຺ຂາຣານໍ ຂຓິກຕ຺ຕາ ສຣເສເນວ ນິຣຸຊ຺ຌນສຠາວຕາຍ ວິນາສາຠິມຸເຂສຸ ນິປ຺ປໂຍຊໂນ ປໂຍໂຄ ສິຍາ, ວິນາສສ຺ສ ຈ ກາຣຓຣຫິຕຕ຺ຕາ ນ ປຫຣຓປ຺ປຫາຣາທິປ຺ປໂຍຄເຫຕຸກໍ ມຣຓໍ, ນິຣີຫຕ຺ຕາ ຈ ສງ຺ຂາຣານໍ ກສ຺ສ ໂສ ປໂຍໂຄ, ຂຓິກຠາເວນ ວຘາຘິປ຺ປາຍສມກາລເມວ ຠິຊ຺ຊນກສ຺ສ ຍາວ ກິຣິຍາປຣິໂຍສານກາລມນວຏ຺ຐານໂຕ ກສ຺ສ ວາ ປາຓາຕິປາໂຕ ກມ຺ມພນ຺ໂຘຕິ?

ວຸຈ຺ຈເຕ – ຍຖາວຸຕ຺ຕວຘກເຈຕນາສມງ຺ຄີ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຸຎ຺ໂຊ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຕ ຫນ຺ຕາ. ເຕນ ປວຕ຺ຕິຕວຘປ຺ປໂຍຄນິມິຕ຺ຕໍ ອປຄຕຸສ຺ມາວິຎ຺ຎາຓຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ມໂຕຕິ ໂວຫາຣສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຠູໂຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕວຘປ຺ປໂຍຄາກຣເຓ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ອຸທ຺ຘໍ ປວຕ຺ຕນາຣໂຫ ຣູປາຣູປຘມ຺ມປຸຎ຺ໂຊ ຫຎ຺ຎຕິ, ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກສນ຺ຕາໂນ ເອວ ວາ. ວຘປ຺ປໂຍຄາວິສຍຠາເວປິ ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວ ຣູປສນ຺ຕານາຘີນວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຠູຕຣູເປສຸ ກຕປ຺ປໂຍຄວເສນ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍວິຈ຺ເຉເທນ ໂສປິ ວິຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີຕິ ນ ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ອສມ຺ຠໂວ, ນາປິ ອເຫຕຸໂກ, ນ ຈ ປໂຍໂຄ ນິປ຺ປໂຍຊໂນ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ສງ຺ຂາເຣສຸ ກຕປ຺ປໂຍຄວເສນ ຕທນນ຺ຕຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫສ຺ສ ສງ຺ຂາຣກລາປສ຺ສ ຕຖາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ຂຓິການຎ຺ຈ ສງ຺ຂາຣານໍ ຂຓິກມຣຓສ຺ສ ອິຘ ມຣຓຠາເວນ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ສນ຺ຕຕິມຣຓສ຺ສ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ສເຫຕຸກຠາວໂຕ ນ ອເຫຕຸກໍ ມຣຓໍ, ນິຣີຫເກສຸປິ ສງ຺ຂາເຣສຸ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖິຠາວມຕ຺ເຕເນວ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູປຜລຸປ຺ປາທນນິຍຕານິ ກາຣຓານິເຍວ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍຖາ ປທີໂປ ປກາເສຕີຕິ, ຕເຖວ ຆາຕກໂວຫາໂຣ. ນ ຈ ເກວລສ຺ສ ວຘາຘິປ຺ປາຍສຫຠຸໂນ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກກລາປສ຺ສ ປາຓາຕິປາໂຕ ອິຈ຺ຉິໂຕ, ສນ຺ຕານວເສນ ວຕ຺ຕມານສ຺ເສວ ປນ ອິຈ຺ຉິໂຕຕິ ອຕ຺ເຖວ ປາຓາຕິປາເຕນ ກມ຺ມພນ຺ໂຘ. ສນ຺ຕານວເສນ ວຕ຺ຕມານານຎ຺ຈ ປທີປາທີນໍ ອຕ຺ຖກິຣິຍາສິທ຺ຘິ ທິສ຺ສຕີຕິ. ອຍຎ຺ຈ ວິຈາຣຓາ ອທິນ຺ນາທານາທີສຸປິ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ວິຠາເວຕພ຺ພາ. ຕສ຺ມາ ປາຓາຕິປາຕາ. ນ ປຏິວິຣຕາຕິ ອປ຺ປຏິວິຣຕາ.

ອທິນ຺ນສ຺ສ ອາທານໍ ອທິນ຺ນາທານໍ, ປຣສ຺ສ ຫຣຓໍ ເຖຍ຺ຍໍ ໂຈຣິກາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ອທິນ຺ນນ຺ຕິ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ, ຍຕ຺ຖ ປໂຣ ຍຖາກາມກາຣິຕໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອທຓ຺ຑາຣໂຫ ອນຸປວຊ຺ໂຊ ຈ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິເຕ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕສຎ຺ຎິໂນ ຕທາທາຍກອຸປກ຺ກມສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຖຍ຺ຍເຈຕນາ ອທິນ຺ນາທານໍ. ຕໍ ຫີເນ ປຣສນ຺ຕເກ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊໍ, ປຓີເຕ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ. ກສ຺ມາ? ວຕ຺ຖຸປຓີຕຕາຍ. ຕຖາ ຂຸທ຺ທເກ ປຣສນ຺ຕເກ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊໍ, ມຫນ຺ເຕ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ. ກສ຺ມາ? ວຕ຺ຖຸມຫນ຺ຕຕາຍ ປໂຍຄມຫນ຺ຕຕາຍ ຈ. ວຕ຺ຖຸສມຕ຺ເຕ ປນ ສຕິ ຄຸຓາຘິການໍ ສນ຺ຕເກ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ, ຕໍຕໍຄຸຓາຘິກໍ ອຸປາທາຍ ຕໂຕ ຕໂຕ ຫີນຄຸຓສ຺ສ ສນ຺ຕເກ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊໍ. ວຕ຺ຖຸຄຸຓານໍ ປນ ສມຠາເວ ສຕິ ກິເລສານໍ ປໂຍຄສ຺ສ ຈ ມຸທຸຠາເວ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊໍ, ຕິພ຺ພຠາເວ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈ ສມ຺ຠາຣາ – ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ, ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕສຎ຺ຎິຕາ, ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕໍ, ອຸປກ຺ກໂມ, ເຕນ ຫຣຓນ຺ຕິ. ຉ ປໂຍຄາ ສາຫຕ຺ຖິກາທໂຍວ. ເຕ ຈ ໂຂ ຍຖານຸຣູປໍ ເຖຍ຺ຍາວຫາໂຣ, ປສຍ຺ຫາວຫາໂຣ, ປຣິກປ຺ປາວຫາໂຣ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາວຫາໂຣ, ກຸສາວຫາໂຣຕິ ອິເມສໍ ອວຫາຣານໍ ວເສນ ປວຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ມນ຺ຕປຣິຊປ຺ປເນນ ປຣສນ຺ຕກຫຣຓໍ ວິຊ຺ຊາມໂຍ ປໂຍໂຄ. ວິນາ ມນ຺ເຕນ ຕາທິເສນ ອິທ຺ຘານຸຠາວສິທ຺ເຘນ ກາຍວຈີປໂຍເຄນ ປຣສນ຺ຕກສ຺ສ ອາກຑ຺ຒນໍ ອິທ຺ຘິມໂຍ ປໂຍໂຄຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ກາເມສູຕິ ເມຖຸນສມາຈາເຣສຸ. ມິຈ຺ຉາຈາໂຣຕິ ເອກນ຺ຕນິນ຺ທິໂຕ ລາມກາຈາໂຣ. ລກ຺ຂຓໂຕ ປນ ອສທ຺ຘມ຺ມາຘິປ຺ປາເຍນ ກາຍທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ອຄມນີຍຏ຺ຐານວີຕິກ຺ກມເຈຕນາ ກາເມສຸ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ. ຕຕ຺ຖ ອຄມນີຍຏ຺ຐານໍ ນາມ ປຸຣິສານໍ ຕາວ ມາຕຸຣກ຺ຂິຕາທໂຍ ທສ, ຘນກ຺ກີຕາທໂຍ ທສາຕິ ວີສຕິ ອິຕ຺ຖິໂຍ, ອິຕ຺ຖີສຸ ປນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສາຣກ຺ຂສປຣິທຓ຺ຑານໍ, ທສນ຺ນຎ຺ຈ ຘນກ຺ກີຕາທີນນ຺ຕິ ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ອິຕ຺ຖີນໍ ອຎ຺ຎປຸຣິສາ. ສ຺ວາຍໍ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ສີລາທິຄຸຓຣຫິເຕ ອຄມນີຍຏ຺ຐາເນ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ສີລາທິຄຸຓສມ຺ປນ຺ເນ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ຄຸຓຣຫິເຕປິ ຈ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ມິຈ຺ຉາ ຈຣນ຺ຕສ຺ສ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ, ອຸຠິນ຺ນໍ ສມານຈ຺ຉນ຺ທຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ. ສມານຈ຺ຉນ຺ທຠາເວປິ ກິເລສານໍ ອຸປກ຺ກມານຎ຺ຈ ມຸທຸຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ຕິພ຺ພຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ຕສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ຠາຣາ – ອຄມນີຍວຕ຺ຖຸ, ຕສ຺ມິໍ ເສວນຈິຕ຺ຕໍ, ເສວນປໂຍໂຄ, ມຄ຺ເຄນມຄ຺ຄປ຺ປຏິປຕ຺ຕິອຘິວາສນນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ປວຕ຺ຕິຕສ຺ສ ຕໂຍ, ພລກ຺ກາເຣນ ປວຕ຺ຕິຕສ຺ສ ຕໂຍຕິ ອນວເສສຄ຺ຄຫເຓນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິ ປນ ຕີເຫວ. ເອໂກ ປໂຍໂຄ ສາຫຕ຺ຖິໂກວ.

ມຸສາຕິ ວິສໍວາທນປຸເຣກ຺ຂາຣສ຺ສ ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊໂກ ກາຍວຈີປໂຍໂຄ, ວິສໍວາທນາຘິປ຺ປາເຍນ ປນສ຺ສ ປຣວິສໍວາທກກາຍວຈີປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ມຸສາວາໂທ. ອປໂຣ ນໂຍ ມຸສາຕິ ອຠູຕໍ ວຕ຺ຖຸ, ວາໂທຕິ ຕສ຺ສ ຠູຕໂຕ ຕຈ຺ຉໂຕ ວິຎ຺ຎາປນໍ. ຕສ຺ມາ ອຕຖໍ ວຕ຺ຖຸໍ ຕຖໂຕ ປຣໍ ວິຎ຺ຎາເປຕຸກາມສ຺ສ ຕຖາວິຎ຺ຎາປນປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ມຸສາວາໂທ.

ໂສ ຍມຕ຺ຖໍ ຠຎ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ອປ຺ປຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ມຫນ຺ຕຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ອປິຈ ຄຫຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ອທາຕຸກາມຕາຍ ນຕ຺ຖີຕິ ອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ໂຕ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ສກ຺ຂິນາ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊນວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ປພ຺ພຊິຕານໍ ອປ຺ປກມ຺ປິ ເຕລໍ ວາ ສປ຺ປິໍ ວາ ລຠິຕ຺ວາ ຫສາຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ອຊ຺ຊ ຄາເມ ເຕລໍ ນທີ ມຎ຺ເຎ ສນ຺ທຕີ’’ຕິ ປູຣຓກຖານເຍນ ປວຕ຺ໂຕ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ອທິຏ຺ຐໍເຍວ ປນ ‘‘ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວທນ຺ຕານໍ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ຕຖາ ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ຠຎ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ອປ຺ປຄຸຓຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ມຫາຄຸຓຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ກິເລສານໍ ມຸທຸຕິພ຺ພຕາວເສນ ຈ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊມຫາສາວຊ຺ຊຕາ ລພ຺ຠເຕວ.

ຕສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ຠາຣາ – ອຕຖໍ ວຕ຺ຖຸ, ວິສໍວາທນຈິຕ຺ຕໍ, ຕຊ຺ໂຊ ວາຍາໂມ, ປຣສ຺ສ ຕທຕ຺ຖວິຊານນນ຺ຕິ. ວິສໍວາທນາຘິປ຺ປາເຍນ ຫິ ປໂຍເຄ ກເຕປິ ປເຣນ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອວິຎ຺ຎາເຕ ວິສໍວາທນສ຺ສ ອສິຊ຺ຌນໂຕ ປຣສ຺ສ ຕທຕ຺ຖວິຊານນມ຺ປິ ເອໂກ ສມ຺ຠາໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອຠູຕວຈນໍ, ວິສໍວາທນຈິຕ຺ຕໍ, ປຣສ຺ສ ຕທຕ຺ຖວິຊານນນ຺ຕິ ຕໂຍ ສມ຺ຠາຣາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສເຈ ປນ ປໂຣ ທນ຺ຘຕາຍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ, ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາຍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກິຣິຍາສມຸຏ຺ຐາປກເຈຕນາກ຺ຂເຓເຍວ ມຸສາວາທກມ຺ມຸນາ ພຊ຺ຌຕິ.

ສຸຣາຕິ ປິຏ຺ຐສຸຣາ, ປູວສຸຣາ, ໂອທນສຸຣາ, ກິຓ຺ຓປກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ສມ຺ຠາຣສໍຍຸຕ຺ຕາຕິ ປຎ຺ຈ ສຸຣາ. ເມຣຍນ຺ຕິ ປຸປ຺ຜາສໂວ, ຜລາສໂວ, ມຘ຺ວາສໂວ, ຄຸຬາສໂວ ສມ຺ຠາຣສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ປຎ຺ຈ ອາສວາ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ມທນີຍຏ຺ເຐນ ມຊ຺ຊໍ. ຍາຍ ເຈຕນາຍ ຕໍ ປິວຕິ, ສາ ປມາທກາຣຓຕ຺ຕາ ປມາທຏ຺ຐານໍ. ລກ຺ຂຓໂຕ ປນ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຣາເມຣຍສງ຺ຂາຕສ຺ສ ມຊ຺ຊສ຺ສ ພີຊໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມທວເສນ ກາຍທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ປມາທເຈຕນາ ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານໍ. ຕສ຺ສ ມຊ຺ຊຠາໂວ, ປາຕຸກມ຺ຍຕາຈິຕ຺ຕໍ, ຕຊ຺ໂຊ ວາຍາໂມ, ອຊ຺ໂຌຫຣຓນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ຠາຣາ. ອກຸສລຈິຕ຺ເຕເນວ ຈສ຺ສ ປາຕພ຺ພໂຕ ເອກນ຺ເຕນ ສາວຊ຺ຊຠາໂວ. ອຣິຍສາວການໍ ປນ ວຕ຺ຖຸໍ ອຊານນ຺ຕານມ຺ປິ ມຸຂໍ ນ ປວິສຕິ, ປເຄວ ຊານນ຺ຕານໍ. ອຑ຺ຒປສຕມຕ຺ຕສ຺ສ ປານໍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊໍ, ອທ຺ຘາຬ຺ຫກມຕ຺ຕສ຺ສ ປານໍ ຕໂຕ ມຫນ຺ຕໍ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ, ກາຍສຎ຺ຈາລນສມຕ຺ຖໍ ພຫຸໍ ປິວິຕ຺ວາ ຄາມຆາຕກາທິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ມຫາສາວຊ຺ຊເມວ. ປາປກມ຺ມຎ຺ຫິ ປາຓາຕິປາຕໍ ປຕ຺ວາ ຂີຓາສເວ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ, ອທິນ຺ນາທານໍ ປຕ຺ວາ ຂີຓາສວສ຺ສ ສນ຺ຕເກ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ, ມິຈ຺ຉາຈາຣໍ ປຕ຺ວາ ຂີຓາສວາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວີຕິກ຺ກເມ, ມຸສາວາທໍ ປຕ຺ວາ ມຸສາວາເທນ ສງ຺ຆເຠເທ, ສຸຣາປານໍ ປຕ຺ວາ ກາຍສຎ຺ຈາລນສມຕ຺ຖໍ ພຫຸໍ ປິວິຕ຺ວາ ຄາມຆາຕກາທິກມ຺ມໍ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ. ສພ຺ເພຫິປິ ເຈເຕຫິ ມຸສາວາເທນ ສງ຺ຆເຠໂທວ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ຕຎ຺ຫິ ກຕ຺ວາ ກປ຺ປໍ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈຕິ.

ອິທານິ ເອເຕສຸ ສຠາວໂຕ, ອາຣມ຺ມຓໂຕ, ເວທນໂຕ, ມູລໂຕ, ກມ຺ມໂຕ, ຜລໂຕຕິ ຉຫິ ອາກາເຣຫິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ສຠາວໂຕ ປາຓາຕິປາຕາທໂຍ ສພ຺ເພປິ ເຈຕນາສຠາວາວ. ອາຣມ຺ມຓໂຕ ປາຓາຕິປາໂຕ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາຣມ຺ມຓໂຕ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມໂຓ, ອທິນ຺ນາທານໍ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ວາ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓໍ ວາ, ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພວເສນ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມໂຓ, ສຕ຺ຕາຣມ຺ມໂຓຕິ ເອເກ. ມຸສາວາໂທ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມໂຓ ວາ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມໂຓ ວາ, ສຸຣາປານໍ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓໍ. ເວທນໂຕ ປາຓາຕິປາໂຕ ທຸກ຺ຂເວທໂນ, ອທິນ຺ນາທານໍ ຕິເວທນໍ, ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ສຸຂມຊ຺ຌຕ຺ຕວເສນ ທ຺ວິເວທໂນ, ຕຖາ ສຸຣາປານໍ. ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກຈິຕ຺ເຕນ ປນ ອຸຠຍມ຺ປິ ມຊ຺ຌຕ຺ຕເວທນໍ ນ ໂຫຕິ. ມຸສາວາໂທ ຕິເວທໂນ. ມູລໂຕ ປາຓາຕິປາໂຕ ໂທສໂມຫວເສນ ທ຺ວິມູລໂກ, ອທິນ຺ນາທານໍ ມຸສາວາໂທ ຈ ໂທສໂມຫວເສນ ວາ ໂລຠໂມຫວເສນ ວາ, ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ສຸຣາປານຎ຺ຈ ໂລຠໂມຫວເສນ ທ຺ວິມູລໍ. ກມ຺ມໂຕ ມຸສາວາໂທເຍເວຕ຺ຖ ວຈີກມ຺ມໍ, ເສສໍ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ກາຍກມ຺ມເມວ. ຜລໂຕ ສພ຺ເພປິ ອປາຍູປປຕ຺ຕິຜລາ ເຈວ ສຸຄຕິຍມ຺ປິ ອປ຺ປາຍຸກຕາທິນານາວິຘອນິຏ຺ຐຜລາ ຈາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ສຠາວາທິໂຕ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອປ຺ປຏິວິຣຕາຕິ ສມາທານວິຣຕິຍາ ສມ຺ປຕ຺ຕວິຣຕິຍາ ຈ ອຠາເວນ ນ ປຏິວິຣຕາ. ທຸສ຺ສີລາຕິ ຕໂຕ ເອວ ປຎ຺ຈສີລມຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອຠາເວນ ນິສ຺ສີລາ. ປາປຘມ຺ມາຕິ ລາມກຘມ຺ມາ, ຫີນາຈາຣາ. ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕຕິ ສິກ຺ຂາປທສມາທາເນນ ປາຓາຕິປາຕໂຕ ວິຣໂຕ, ອາຣກາ ຐິໂຕ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ.

ອິຘາປິ ປາຓາຕິປາຕາເວຣມຓິອາທີນໍ ສຠາວໂຕ ອາຣມ຺ມຓໂຕ, ເວທນໂຕ, ມູລໂຕ, ກມ຺ມໂຕ, ສມາທານໂຕ, ເຠທໂຕ, ຜລໂຕ ຈ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ຕຕ຺ຖ ສຠາວໂຕ ປຎ຺ຈປິ ເຈຕນາໂຍປິ ໂຫນ຺ຕິ ວິຣຕິໂຍປິ, ວິຣຕິວເສນ ປນ ເທສນາ ອາຄຕາ. ຍາ ປາຓາຕິປາຕາ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ຍາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປາຓາຕິປາຕາ ອາຣຕິ ວິຣຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ກຸສລຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ວິຣຕິ. ສາ ປເຠທໂຕ ຕິວິຘາ – ສມ຺ປຕ຺ຕວິຣຕິ, ສມາທານວິຣຕິ, ສມຸຈ຺ເຉທວິຣຕີຕິ. ຕຕ຺ຖ ອສມາທິນ຺ນສິກ຺ຂາປທານໍ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕິວຍພາຫຸສຈ຺ຈາທີນິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ອຍຸຕ຺ຕເມຕໍ ອມ຺ຫາກໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕວຕ຺ຖຸໍ ອວີຕິກ຺ກມນ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ວິຣຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕວິຣຕິ ນາມ. ສມາທິນ຺ນສິກ຺ຂາປທານໍ ສິກ຺ຂາປທສມາທາເນ ຕທຸຕ຺ຕຣິ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕມ຺ປິ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ວຕ຺ຖຸໍ ອວີຕິກ຺ກມນ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ວິຣຕິ ສມາທານວິຣຕິ ນາມ. ອຣິຍມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປນ ວິຣຕິ ສມຸຈ຺ເຉທວິຣຕິ ນາມ, ຍສ຺ສາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລານໍ ‘‘ປາຓໍ ຆາເຕສ຺ສາມາ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕາສຸ ສມາທານວິຣຕິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ.

ອາຣມ຺ມຓໂຕ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ອາຣມ຺ມຓາເນວ ເອເຕສໍ ອາຣມ຺ມຓານິ. ວີຕິກ຺ກມິຕພ຺ພໂຕເຍວ ຫິ ວິຣຕິ ນາມ ໂຫຕິ. ຍຖາ ປນ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມໂຓ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ກິເລເສ ປຊຫຕິ, ເອວໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາທິອາຣມ຺ມຓາເຍວ ເອເຕ ກຸສລຘມ຺ມາ ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ທຸສ຺ສີລ຺ຍານິ ປຊຫນ຺ຕິ. ເວທນໂຕ ສພ຺ພາປິ ສຸຂເວທນາວ.

ມູລໂຕ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ອໂລຠອໂທສອໂມຫວເສນ ຕິມູລາ ໂຫນ຺ຕິ, ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ອໂລຠອໂທສວເສນ ທ຺ວິມູລາ. ກມ຺ມໂຕ ມຸສາວາທາ ເວຣມຓິ ວຈີກມ຺ມໍ, ເສສາ ກາຍກມ຺ມໍ. ສມາທານໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຄຣຸຏ຺ຐານິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຕໍ ອລຠນ຺ເຕນ ສຍເມວ ວາ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ເອກຊ຺ຌໍ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ວາ ສມາທິຍນ຺ເຕນ ສມາທິນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເຠທໂຕ ຄຫຏ຺ຐານໍ ຍໍ ຍໍ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຕໍ ຕເທວ ຠິຊ຺ຊຕິ, ອິຕຣໍ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ. ກສ຺ມາ? ຄຫຏ຺ຐາ ຫິ ອນິພທ຺ຘສີລາ ໂຫນ຺ຕິ, ຍໍ ຍໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕໍ ຕເທວ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ. ປພ຺ພຊິຕານໍ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ວີຕິກ຺ກນ຺ເຕ ສພ຺ພານິ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ.

ຜລໂຕຕິ ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓິຍາ ເຈຕ຺ຖ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄສມ຺ປນ຺ນຕາ, ອາໂຣຫປຣິຓາຫສມ຺ປຕ຺ຕິ, ຊວນສມ຺ປຕ຺ຕິ, ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕປາທຕາ, ຈາຣຸຕາ, ມຸທຸຕາ, ສຸຈິຕາ, ສູຣຕາ, ມຫພ຺ພລຕາ, ວິສ຺ສຏ຺ຐວຈນຕາ, ສຕ຺ຕານໍ ປິຍມນາປຕາ, ອຠິຊ຺ຊປຣິສຕາ, ອຈ຺ຉມ຺ຠິຕາ, ທຸປ຺ປຘໍສິຍຕາ, ປຣູປກ຺ກເມນ ອມຣຓຕາ, ມຫາປຣິວາຣຕາ, ສຸວຓ຺ຓຕາ, ສຸສຓ຺ຐານຕາ, ອປ຺ປາພາຘຕາ, ອໂສກຕາ, ປິຍມນາເປຫິ ອວິປ຺ປໂຍໂຄ, ທີຆາຍຸກຕາຕິ ເອວມາທີນິ ຜລານິ.

ອທິນ຺ນາທານາ ເວຣມຓິຍາ ມຫາຘນຘຎ຺ຎຕາ, ອນນ຺ຕໂຠຄຕາ, ຖິຣໂຠຄຕາ, ອິຈ຺ຉິຕານໍ ໂຠຄານໍ ຂິປ຺ປໍ ປຏິລາໂຠ, ຣາຊາທີຫິ ອສາຘາຣຓໂຠຄຕາ, ອຸຬາຣໂຠຄຕາ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ເຊຏ຺ຐກຠາໂວ, ນຕ຺ຖິຠາວສ຺ສ ອຊານນຕາ, ສຸຂວິຫາຣິຕາຕິ ເອວມາທີນິ.

ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ເວຣມຓິຍາ ວິຄຕປຈ຺ຈຕ຺ຖິກຕາ, ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ປິຍມນາປຕາ, ອນ຺ນປານວຕ຺ຖຈ຺ຉາທນາທີນໍ ລາຠິຕາ, ສຸຂສຸປນຕາ, ສຸຂປຏິພຸຊ຺ຌນຕາ, ອປາຍຠຍວິໂມກ຺ໂຂ, ອິຕ຺ຖິຠາວນປຸໍສກຠາວານໍ ອຠພ຺ພຕາ, ອກ຺ໂກຘນຕາ, ສຈ຺ຈກາຣິຕາ, ອມງ຺ກຸຕາ, ອາຣາຘນສຸຂຕາ, ປຣິປຸຓ຺ຓິນ຺ທ຺ຣິຍຕາ, ປຣິປຸຓ຺ຓລກ຺ຂຓຕາ, ນິຣາສງ຺ກຕາ, ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕາ, ສຸຂວິຫາຣິຕາ, ອກຸໂຕຠຍຕາ, ປິຍວິປ຺ປໂຍຄາຠາໂວຕິ ເອວມາທີນິ. ຍສ຺ມາ ປນ ມິຈ຺ຉາຈາຣາເວຣມຓິຍາ ຜລານິປິ ເອຕ຺ເຖວ ອນ຺ໂຕຄຘານິ, ຕສ຺ມາ (ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ເວຣມຓິຍາ).

ມຸສາວາທາ ເວຣມຓິຍາ ວິປ຺ປສນ຺ນິນ຺ທ຺ຣິຍຕາ, ວິສ຺ສຏ຺ຐມຘຸຣຠາຓິຕາ, ສມສິຕສຸທ຺ຘທນ຺ຕຕາ, ນາຕິຖູລຕາ, ນາຕິກິສຕາ, ນາຕິຣສ຺ສຕາ, ນາຕິທີຆຕາ, ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສຕາ, ອຸປ຺ປລຄນ຺ຘມຸຂຕາ, ສຸສ຺ສູສກປຣິສຕາ, ອາເທຍ຺ຍວຈນຕາ, ກມລທລສທິສມຸທຸໂລຫິຕຕນຸຊິວ຺ຫຕາ, ອລີນຕາ, ອນຸທ຺ຘຕຕາຕິ ເອວມາທີນິ.

ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ເວຣມຓິຍາ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ກິຈ຺ຈກຣຓີເຍສຸ ອປ຺ປມາທຕາ, ຎາຓວນ຺ຕຕາ, ສທາ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິຕາ, ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ກິຈ຺ຈກຣຓີເຍສຸ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິກປຏິຠານວນ຺ຕຕາ, ອນລສຕາ, ອຊຬຕາ, ອນຸມ຺ມຕ຺ຕຕາ, ອຈ຺ຉມ຺ຠິຕາ, ອສາຣມ຺ຠິຕາ, ອນິສ຺ສຸກິຕາ, ອມຈ຺ຉຣິຕາ, ສຈ຺ຈວາທິຕາ, ອປິສຸຓອຜຣຸສອສມ຺ຜປ຺ປລາປວາທິຕາ, ກຕຎ຺ຎຸຕາ, ກຕເວທິຕາ, ຈາຄວນ຺ຕຕາ, ສີລວນ຺ຕຕາ, ອຸຊຸກຕາ, ອກ຺ໂກຘນຕາ, ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປສມ຺ປນ຺ນຕາ, ອຸຊຸທິຏ຺ຐິຕາ, ມຫນ຺ຕຕາ, ປຓ຺ຑິຕຕາ, ອຕ຺ຖານຕ຺ຖກຸສລຕາຕິ ເອວມາທີນິ ຜລານິ. ເອວເມຕ຺ຖ ປາຓາຕິປາຕາເວຣມຓິອາທີນມ຺ປິ ສຠາວາທິໂຕ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສີລວາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຎ຺ຈສີລວເສນ ສີລວາ. ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມຕິ ສຸນ຺ທຣຘມ຺ໂມ, ສຣຓຄມນປຣິທີປິຕາຍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ປນ຺ນປຎ຺ໂຎຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ປນ ປຸຕ຺ໂຕ ມາຕາປິຕູສຸ ອສ຺ສທ຺ເຘສຸ ທຸສ຺ສີເລສຸ ຈ ສຍມ຺ປິ ຕາທິໂສ, ໂສປິ ອວຊາໂຕເຍວາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທໂຍ ຫິ ອິຘ ອວຊາຕຠາວສ຺ສ ລກ຺ຂຓໍ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕ ຈ ຕສ຺ມິໍ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ມາຕາປິຕໂຣ ປນ ອຸປາທາຍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕິຊາຕາທິຠາໂວ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ໂຍ ໂຫຕິ ກຸລຄນ຺ຘໂນຕິ ກຸລຈ຺ເຉທໂກ ກຸລວິນາສໂກ. ເຉທນຕ຺ໂຖ ຫິ ອິຘ ຄນ຺ຘສທ຺ໂທ, ‘‘ອຸປ຺ປລຄນ຺ຘປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໖໕) ວິຍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ກຸລຘໍສໂນ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ໂສ ເອວຕ຺ໂຖ.

ເອເຕ ໂຂ ປຸຕ຺ຕາ ໂລກສ຺ມິນ຺ຕິ ເອເຕ ອຕິຊາຕາທໂຍ ຕໂຍ ປຸຕ຺ຕາ ເອວ ອິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕໂລເກ ປຸຕ຺ຕາ ນາມ, ນ ອິໂຕ ວິນິມຸຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖິ. ອິເມສຸ ປນ ເຍ ຠວນ຺ຕິ ອຸປາສກາ ເຍ ສຣຓຄມນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປາສກາ ຠວນ຺ຕິ ກມ຺ມສ຺ສກຕາຎາເຓນ ກມ຺ມສ຺ສ ໂກວິທາ, ເຕ ຈ ປຓ຺ຑິຕາ ປຎ຺ຎວນ຺ໂຕ, ປຎ຺ຈສີລທສສີເລນ ສມ຺ປນ຺ນາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ. ຍາຈການໍ ວຈນໍ ຊານນ຺ຕິ, ເຕສໍ ມຸຂາກາຣທສ຺ສເນເນວ ອຘິປ຺ປາຍປູຣຓໂຕຕິ ວທຎ຺ຎູ, ເຕສໍ ວາ ‘‘ເທຫີ’’ຕິ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ປຸພ຺ເພ ທານໍ ອທຕ຺ວາ ເອວໍຠູຕາ, ມຍາ ປນ ເອວໍ ນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເຕສໍ ປຣິຈ຺ຈາເຄນ ຕທຕ຺ຖໍ ຊານນ຺ຕີຕິ ວທຎ຺ຎູ, ປຓ຺ຑິຕານໍ ວາ ກມ຺ມສ຺ສກຕາທິທີປກໍ ວຈນໍ ຊານນ຺ຕີຕິ ວທຎ຺ຎູ. ‘‘ປທຎ຺ຎູ’’ຕິ ຈ ປຐນ຺ຕິ, ປທານິຍາ ປຣິຈ຺ຈາຄສີລາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕ ເອວ ວິຄຕມຈ຺ເຉຣມລຕ຺ຕາ ວີຕມຈ຺ຉຣາ. ອພ຺ຠຆນາຕິ ອພ຺ຠສງ຺ຂາຕາ ຆນາ, ຆນເມຆປຏລາ ວາ ມຸຕ຺ໂຕ ຈນ຺ໂທວິຍ, ອຸປາສກາທິປຣິສາສຸ ຂຕ຺ຕິຍາທິປຣິສາສຸ ຈ ວິໂຣຈເຣ ວິໂຣຈນ຺ຕິ, ໂສຠນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຎ຺ຈມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ອວຸຏ຺ຐິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໕. ຉຏ຺ເຐ ອວຸຏ຺ຐິກສໂມຕິ ອວຸຏ຺ຐິກເມຆສໂມ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ເມໂຆ ສຕປຏລສຫສ຺ສປຏໂລ ຫຸຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຖນນ຺ໂຕ ຄຊ຺ຊນ຺ໂຕ ວິຊ຺ໂຊຕນ຺ໂຕ ເອກໍ ອຸທກພິນ຺ທຸມ຺ປິ ອປາເຕຕ຺ວາ ວິຄຈ຺ຉຕິ, ຕຖູປໂມ ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອວຸຏ຺ຐິກສໂມ’’ຕິ. ປເທສວສ຺ສີຕິ ເອກເທສວສ຺ສິເມຆສໂມ. ປເທສວສ຺ສີ ວິຍາຕິ ຫິ ປເທສວສ຺ສີ. ເອກຈ຺ໂຈ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ຐິເຕສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ ຍຖາ ເອກຈ຺ເຈ ເຕເມນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ນ ເຕເມນ຺ຕິ, ເອວໍ ມນ຺ທໍ ວສ຺ສຕິ, ຕຖູປມໍ ເອກຈ຺ຈໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ປເທສວສ຺ສີ’’ຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຠິວສ຺ສີຕິ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ປຖວີປພ຺ພຕສມຸທ຺ທາທິເກ ຊຄຕິປ຺ປເທເສ ອຠິວສ຺ສິເມຆສໂມ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ສກລຈກ຺ກວາຬຄພ຺ຠໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ອຠິວສ຺ສຕິ, ຕໍ ຈາຕຸທ຺ທີປິກມຫາເມຆໍ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸປມໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖາຠິວສ຺ສີ’’ຕິ.

ສພ຺ເພສານນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ນ ທາຕາ ໂຫຕີຕິ ອທານສີໂລ ໂຫຕິ, ຖທ຺ຘມຈ຺ຉຣິຕາຍ ນ ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈິ ເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ທານສ຺ສ ເຂຕ຺ຕໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິຠາເຄນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສມິຕປາປສມຓາ ເຈວ ປພ຺ພຊ຺ຊມຕ຺ຕສມຓາ ຈ ພາຫິຕປາປພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເຈວ ຊາຕິມຕ຺ຕພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈ ອິຘ ‘‘ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ກປຓາ ນາມ ທຸຄ຺ຄຕາ ທລິທ຺ທມນຸສ຺ສາ. ອທ຺ຘິກາ ນາມ ປຖາວິໂນ ປຣິພ຺ພຍວິຫີນາ. ວນິພ຺ພກາ ນາມ ເຍ ‘‘ອິຏ຺ຐໍ ເທຖ ກນ຺ຕໍ ມນາປໍ ກາເລນ ອນວຊ຺ຊໍ ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ, ເອວໍ ເທນ຺ຕາ ຄຈ຺ຉຖ ສຸຄຕິໍ, ຄຈ຺ຉຖ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ທາເນ ນິໂຍເຊນ຺ຕາ ທານສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ໂຖເມນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ຍາຈກາ ນາມ ເຍ ເກວລໍ ‘‘ມຸຏ຺ຐິມຕ຺ຕໍ ເທຖ, ປສຕມຕ຺ຕໍ ເທຖ, ສຣາວມຕ຺ຕໍ ເທຖາ’’ຕິ ອປ຺ປກມ຺ປິ ຍາຈມານາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓຄ຺ຄຫເຓນ ຄຸຓເຂຕ຺ຕໍ ອຸປກາຣິເຂຕ຺ຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ, ກປຓາທິຄ຺ຄຫເຓນ ກຣຸຓາເຂຕ຺ຕໍ. ອນ຺ນນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ. ປານນ຺ຕິ ອມ຺ພປານາທິປານກໍ. ວຕ຺ຖນ຺ຕິ ນິວາສນປາຣຸປນາທິອຈ຺ຉາທນໍ. ຍານນ຺ຕິ ຣຖວຍ຺ຫາທິ ອນ຺ຕມໂສ ອຸປາຫນໍ ອຸປາທາຍ ຄມນສາຘນໍ. ມາລາຕິ ຄນ຺ຖິຕາຄນ຺ຖິຕເຠທໍ ສພ຺ພໍ ປຸປ຺ຜໍ. ຄນ຺ຘນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຄນ຺ຘຊາຕໍ ປິສິຕໍ ອປິສິຕໍ ຄນ຺ຘູປກຣຓຎ຺ຈ. ວິເລປນນ຺ຕິ ຉວິຣາຄກຣຓໍ. ເສຍ຺ຍາຕິ ມຎ຺ຈປີຐາທິ ເຈວ ປາວາຣໂກຊວາທິ ຈ ສຍິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸ. ເສຍ຺ຍຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ອາສນມ຺ປິ ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອາວສຖນ຺ຕິ ວາຕາຕປາທິປຣິສ຺ສຍວິໂນທນໍ ປຕິສ຺ສຍໍ. ປທີເປຍ຺ຍນ຺ຕິ ທີປກປລ຺ລິກາທິປທີປູປກຣຓໍ.

ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ວິຊ຺ຊມາເນປິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ເມ ປຏິຄ຺ຄາຫການໍ ເອວໍ ທາຕພ຺ພວຕ຺ຖຸໍ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອເທນ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ອວສ຺ສິກເມຆສທິໂສ ໂຫຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຠິກ຺ຂເວ, ຍຖາ ໂສ ເມໂຆ ສຕປຏລສຫສ຺ສປຏໂລ ຫຸຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ນ ກິຎ຺ຈິ ວສ຺ສິ ວິຄຈ຺ຉຕິ, ເອວເມວ ໂຍ ອຸຬາຣໍ ວິປຸລຎ຺ຈ ໂຠຄໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ອາວສນ຺ໂຕ ກສ຺ສຈິ ກຏຈ຺ຉຸມຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂໍ ວາ ອຸຬຸງ຺ກມຕ຺ຕໍ ຍາຄຸໍ ວາ ອທຕ຺ວາ ວິຄຈ຺ຉຕິ, ວິວໂສ ມຈ຺ຈຸວສໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂສ ອວຸຏ຺ຐິກສໂມ ນາມ ໂຫຕີຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ເສເສສຸປິ ນິຄມນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິເມສຸ ຈ ຕີສຸ ປຸຄ຺ຄເລສຸ ປຐໂມ ເອກໍເສເນວ ຄຣຫິຕພ຺ໂພ, ທຸຕິໂຍ ປສໍສນີໂຍ, ຕຕິໂຍ, ປສໍສນີຍຕໂຣ. ປຐໂມ ວາ ເອກນ຺ເຕເນວ ສພ຺ພນິຫີໂນ, ທຸຕິໂຍ ມຊ຺ຌິໂມ, ຕຕິໂຍ ອຸຕ຺ຕໂມຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຄາຖາສຸ ສມເຓຕິ ອຸປໂຍຄວເສນ ພຫຸວຈນໍ ຕຖາ ເສເສສຸປິ. ລທ຺ຘານາຕິ ລຠິຕ຺ວາ, ສມເຓ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ເຍ ປວາເຣຕ຺ວາ ປຸຏ຺ໂຐ ນ ສໍວິຠຊຕິ. ອນ຺ນໍ ປານຎ຺ຈ ໂຠຊນນ຺ຕິ ອນ຺ນໍ ວາ ປານໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ໂຠຊນໍ, ຕໍ ນ ສໍວິຠຊຕິ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ໂຍ ອຕ຺ຖິກຠາເວນ ອຸປຄເຕ ສມ຺ປຏິຄ຺ຄາຫເກ ລຠິຕ຺ວາ ອນ຺ນາທິນາ ສໍວິຠາຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ກໂຣຕິ, ກິໍ ໂສ ອຎ຺ຎໍ ທານໍ ທສ຺ສຕິ, ຕໍ ເອວຣູປໍ ຖທ຺ຘມຈ຺ຉຣິຍໍ ປຸຣິສາຘມໍ ນິຫີນປຸຄ຺ຄລໍ ປຓ຺ຑິຕາ ອວຸຏ຺ຐິກສໂມຕິ ອາຫຸ ກຖຍນ຺ຕີຕິ.

ເອກຈ຺ຈານໍ ນ ທທາຕີຕິ ວິຊ຺ຊມາເນປິ ມຫຕິ ທາຕພ຺ພຘມ຺ເມ ເອເກສໍ ສຕ຺ຕານໍ ເຕສຸ ໂກຘວເສນ ວາ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ເມ ໂລຠວເສນ ວາ ນ ທທາຕິ. ເອກຈ຺ຈານໍ ປເວຈ຺ຉຕີຕິ ເອເກສໍເຍວ ປນ ທທາຕິ. ເມຘາວິໂນຕິ ປຎ຺ຎວນ຺ໂຕ ປຓ຺ຑິຕາ ຊນາ.

ສຸຠິກ຺ຂວາໂຈຕິ ໂຍ ອຸປຄຕານໍ ຍາຈການໍ ‘‘ອນ຺ນໍ ເທຖ, ປານໍ ເທຖາ’’ຕິອາທິນາ ຕໍ ຕໍ ທາເປຕິ, ໂສ ສຸລຠຠິກ຺ຂຕາຍ ສຸຠິກ຺ຂາ ວາຈາ ເອຕສ຺ສາຕິ ສຸຠິກ຺ຂວາໂຈ. ‘‘ສຸຠິກ຺ຂວສ຺ສີ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ຍຖາ ໂລໂກ ສຸຠິກ຺ໂຂ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖາຠິວສ຺ສິຕມຫາເມໂຆ ສຸຠິກ຺ຂວສ຺ສີ ນາມ ໂຫຕິ. ເອວມຍມ຺ປິ ມຫາທາເນຫິ ສພ຺ພຕ຺ຖາຠິວສ຺ສີ ສຸຠິກ຺ຂວສ຺ສີຕິ. ອາໂມທມາໂນ ປກິເຣຕີຕິ ຕຸຏ຺ຐຫຏ຺ຐມານໂສ ສຫຕ຺ເຖນ ທານໍ ເທນ຺ໂຕ ປຏິຄ຺ຄາຫກເຂຕ຺ເຕ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ປກິເຣນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ, ວາຈາຍປິ ‘‘ເທຖ ເທຖາ’’ຕິ ຠາສຕິ.

ອິທານິ ນໍ ສຸຠິກ຺ຂວສ຺ສິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາປິ ເມໂຆ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ມຫາເມໂຆ ປຐມໍ ມນ຺ທນິຄ຺ໂຆເສນ ຖນຍິຕ຺ວາ ປຸນ ສກລນທີກນ຺ທຣານິ ເອກນິນ຺ນາທໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຄຊ຺ຊຍິຕ຺ວາ ປວສ຺ສຕິ, ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ວາຣິນາ ອຸທເກນ ຖລໍ ນິນ຺ນຎ຺ຈ ອຠິສນ຺ທນ຺ໂຕ ປູເຣຕິ ເອໂກຆໍ ກໂຣຕິ, ເອວເມວ ອິຘ ອິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕໂລເກ ເອກຈ຺ໂຈ ອຸຬາຣປຸຄ຺ຄໂລ ສພ຺ພສມຕາຍ ໂສ ມຫາເມໂຆ ວິຍ ວສ຺ສິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຕາທິໂສ ຍຖາ ຘນໍ ອຸຏ຺ຐານາຘິຄຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອນລໂສ ຫຸຕ຺ວາ ຕຎ຺ຈ ຘມ຺ເມນ ຎາເຍນ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ຕນ຺ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ ອນ຺ເນນ ປາເນນ ອຎ຺ເຎນ ຈ ເທຍ຺ຍຘມ຺ເມນ ປຕ຺ເຕ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ວນິພ຺ພເກ ສມ຺ມາ ສມ຺ມເທວ ເທສກາລານຸຣູປຎ຺ເຈວ ອິຈ຺ຉານຸຣູປຎ຺ຈ ຕປ຺ເປຕິ ສມ຺ປວາເຣຕີຕິ.

ຉຏ຺ຐສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ສຸຂປຕ຺ຖນາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໖. ສຕ຺ຕເມ ສຸຂານີຕິ ສຸຂນິມິຕ຺ຕານິ. ປຕ຺ຖຍມາໂນຕິ ອິຈ຺ຉມາໂນ ອາກງ຺ຂມາໂນ. ສີລນ຺ຕິ ຄຫຏ຺ຐສີລໍ ປພ຺ພຊິຕສີລຎ຺ຈ. ຄຫຏ຺ໂຐ ເຈ ຄຫຏ຺ຐສີລໍ, ປພ຺ພຊິໂຕ ເຈ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຣກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ອວີຕິກ຺ກມນ຺ໂຕ ສມ຺ມເທວ ໂຄເປຍ຺ຍ. ປສໍສາ ເມ ອາຄຈ຺ຉຕູຕິ ‘‘ມມ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຓ຺ຑິໂຕ ສປ຺ປຎ຺ໂຎ ສີລໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ. ສີລວໂຕ ຫິ ຄຫຏ຺ຐສ຺ສ ຕາວ ‘‘ອສຸໂກ ອສຸກກຸລສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ສີລວາ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ ສທ຺ໂຘ ປສນ຺ໂນ ທາຍໂກ ກາຣໂກ’’ຕິອາທິນາ ປຣິສມຊ຺ເຌ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ‘‘ອສຸໂກ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ໂນ ໂສຣໂຕ ສຸຂສໍວາໂສ ສຄາຣໂວ ສປ຺ປຕິສ຺ໂສ’’ຕິອາທິນາ…ເປ… ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕີຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຄຫປຕໂຍ, ສີລວໂຕ ສີລສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໒໑໓; ອຸທາ. ໗໖; ມຫາວ. ໒໘໕).

ຕຖາ –

‘‘ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ – ‘ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ປິໂຍ ຈສ຺ສໍ ມນາໂປ, ຄຣຸ ຈ ຠາວນີໂຍ ຈາ’ຕິ, ສີເລສ຺ເວວສ຺ສ ປຣິປູຣກາຣີ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໑.໖໕).

ໂຠຄາ ເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕູຕິ ເອຕ຺ຖ ຄຫຏ຺ຐສ຺ສ ຕາວ ສີລວໂຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມສ຺ສ ເຍນ ເຍນ ສິປ຺ປຏ຺ຐາເນນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ – ຍທິ ກສິຍາ, ຍທິ ວຓິຊ຺ຊາຍ, ຍທິ ຣາຊໂປຣິເສນ, ຕໍ ຕໍ ຍຖາກາລໍ ຍຖາວິຘິຎ຺ຈ ອຕິວິຍ ອປ຺ປມຕ຺ຕຠາວໂຕ ອຖສ຺ສ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເຈວ ໂຠຄາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຈ ໂຠຄາ ຜາຕິໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ. ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ປນ ສີລາຈາຣສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອປ຺ປມາທວິຫາຣິສ຺ສ ສໂຕ ສີລສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສີລສມ຺ປທາຍ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທິຄຸເຓສຸ ຈ ປສນ຺ນາ ມນຸສ຺ສາ ອຸຬາຣຸຬາເຣ ປຈ຺ຈເຍ ອຠິຫຣນ຺ຕິ, ເອວມສ຺ສ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເຈວ ໂຠຄາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຈ ຖິຣາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຄຫປຕໂຍ, ສີລວາ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ອປ຺ປມາທາຘິກຣຓໍ ມຫນ຺ຕໍ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໒໑໓; ອຸທາ. ໗໖; ມຫາວ. ໒໘໕).

ຕຖາ –

‘‘ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ – ‘ລາຠີ ອສ຺ສ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານ’ນ຺ຕິ, ສີເລສ຺ເວວສ຺ສ ປຣິປູຣກາຣີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໖໕) ຈ –

ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ຄາຖາສຸ ປຕ຺ຖຍາໂນຕິ ປຕ຺ຖຍນ຺ໂຕ. ຕໂຍ ສຸເຂຕິ ຕີຓິ ສຸຂານິ. ວິຕ຺ຕລາຠນ຺ຕິ ຘນລາຠໍ, ໂຠຄຸປ຺ປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິເສສໂຕ ເຈຕ຺ຖ ປສໍສາຍ ເຈຕສິກສຸຂໍ, ໂຠເຄຫິ ກາຍິກສຸຂໍ, ອິຕເຣນ ອຸປປຕ຺ຕິສຸຂໍ; ຕຖາ ປຐເມນ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂໍ, ຕຕິເຍນ ສມ຺ປຣາຍສຸຂໍ, ທຸຕິເຍນ ອຸຠຍສຸຂໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິທານິ ປສໍສາທິກາຣຓສ຺ສ ສີລສ຺ສ ວິຍ ປສໍສາທີນມ຺ປິ ວິເສສກາຣຓໍ ປາປມິຕ຺ຕປຣິວຊ຺ຊນໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕເສວນຎ຺ຈ ອາທີນວານິສໍເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອກໂຣນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ກິໂຍຕິ ປາປສ຺ມິໍ ປຣິສງ຺ກິຕພ຺ໂພ ‘‘ອທ຺ຘາ ອິມິນາ ປາປໍ ກຕໍ ວາ ກຣິສ຺ສຕິ ວາ, ຕຖາ ເຫສ ປາປປຸຣິເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຎ຺ຈຣຕີ’’ຕິ. ອສ຺ສາຕິ ອິມສ຺ສ ປາປຊນເສວິໂນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸປຣິ, ອສ຺ສ ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອວຓ຺ໂຓ ອຠູໂຕປິ ປາປຊນເສວິຕາຍ ຣຸຫຕິ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ປຕ຺ຖຣຕິ. ອສ຺ສາຕິ ວາ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ, ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສ ເວ ຕາທິສໂກ ໂຫຕີຕິ ໂຍ ຍາທິສໍ ປາປມິຕ຺ຕໍ ວາ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ວາ ຠຊຕິ ອຸປເສວຕິ ຈ, ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ຠູມິຠາຄວເສນ ອຸທກໍ ວິຍ ຕາທິໂສວ ໂຫຕິ, ປາປຘມ຺ໂມ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ ວາ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ສຫວາໂສ ຫິ ຕາທິໂສ; ຍສ຺ມາ ສຫວາໂສ ສໍສຄ຺ໂຄ ອຸປຣາໂຄ ວິຍ ຜລິກມຓີສຸ ປຸຣິສອຸປນິສ຺ສຍຠູຕໍ ປຸຄ຺ຄລາກາຣໍ ຄາຫາເປຕິ, ຕສ຺ມາ ປາປປຸຄ຺ຄເລນ ສຫ ວາໂສ ນ ກາຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເສວມາໂນ ເສວມານນ຺ຕິ ປຣໍ ປກຕິສຸທ຺ຘໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ກາເລນ ກາລໍ ອຕ຺ຕານໍ ເສວມານໍ ເສວມາໂນ ຠຊມາໂນ ປາປປຸຄ຺ຄໂລ, ເຕນ ວາ ເສວິຍມາໂນ. ສມ຺ຜຸຏ຺ໂຐ ສມ຺ຜຸສນ຺ຕິ ເຕນ ປກຕິສຸທ຺ເຘນ ປຸຄ຺ຄເລນ ສຫວາເສນ ສໍສຄ຺ເຄນ ສມ຺ຜຸຏ຺ໂຐ ປາປປຸຄ຺ຄໂລ ສຍມ຺ປິ, ຕຖາ ຕໍ ຜຸສນ຺ໂຕ. ສໂຣ ທິທ຺ໂຘ ກລາປໍ ວາຕິ ຍຖາ ນາມ ສໂຣ ວິເສນ ທິທ຺ໂຘ ລິຕ຺ໂຕ ສຣກລາປຄໂຕ ສຣສມູຫສງ຺ຂາຕໍ ສຣກລາປໍ ອຕ຺ຕນາ ຜຸຏ຺ຐໍ ອລິຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸປລິມ຺ປຕິ, ເອວໍ ປາເປນ ອຸປເລປຠຍາ ຘີໂຣຕິ ຘິຕິສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຘີໂຣ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິໂສ ປາປສຫາໂຍ ນ ຠເວຍ຺ຍ.

ປູຕິມຈ຺ຉໍ ກຸສຄ຺ເຄນາຕິ ຍຖາ ກຸຈ຺ຉິຕຠາເວນ ປູຕິຠູຕໍ ມຈ຺ຉໍ ກຸສຕິຓຄ຺ເຄນ ໂຍ ປຸຣິໂສ ອຸປນຍ຺ຫຕິ ປຸຏພນ຺ຘວເສນ ພນ຺ຘຕິ, ຕສ຺ສ ເຕ ກຸສາ ອປູຕິກາປິ ປູຕິມຈ຺ຉສມ຺ພນ຺ເຘນ ປູຕິ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘເມວ ວາຍນ຺ຕິ. ເອວໍ ພາລູປເສວນາຕິ ເອວໍສມ຺ປທາ ພາລຊນູປເສວນາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເອວໍ ຘີຣູປເສວນາຕິ ຍຖາ ອສຸຣຠິໂນປິ ປຕ຺ຕາ ຕຄຣສມ຺ພນ຺ເຘນ ສຸຣຠິໍ ວາຍນ຺ຕິ, ເອວໍ ປຓ຺ຑິຕູປເສວນາ ປກຕິຍາ ອສີລວໂຕ ສີລສມາທານາທິວເສນ ສີລຄນ຺ຘວາຍນສ຺ສ ກາຣຓໍ ໂຫຕິ.

ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕເສວນາຍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕເສວນາຍ ຈ ອຍໍ ເອທິໂສ ອາທີນໂວ ອານິສໍໂສ ຈ, ຕສ຺ມາ ປຕ຺ຕປຸຏສ຺ເສວ ປລາສປຸຏສ຺ສ ວິຍ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘສຸຄນ຺ຘວຕ຺ຖຸສໍສຄ຺ເຄນ ອສາຘຸສາຘຸຊນສນ຺ນິສ຺ສເຍນ ຈ. ຎຕ຺ວາ ສມ຺ປາກມຕ຺ຕໂນຕິ ອຕ຺ຕໂນ ທຸກ຺ຂຸທ຺ຣຍໍ ສຸຂຸທ຺ຣຍຎ຺ຈ ຜລນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ຊານິຕ຺ວາ ອສນ຺ເຕ ປາປມິຕ຺ເຕ ນ ອຸປເສເວຍ຺ຍ, ສນ຺ເຕ ອຸປສນ຺ເຕ ວນ຺ຕໂທເສ ປສຕ຺ເຖ ວາ ປຓ຺ຑິເຕ ເສເວຍ຺ຍ. ຕຖາ ຫິ ອສນ຺ໂຕ ນິຣຍໍ ເນນ຺ຕິ, ສນ຺ໂຕ ປາເປນ຺ຕິ ສຸຄ຺ຄຕິນ຺ຕິ. ອິຕິ ຠຄວາ ປຐມຄາຖາຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕານິ ຕີຓິ ສຸຂນິມິຕ຺ຕານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣາຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຄາຖາຫິ ປຏິປກ຺ຂປຣິວຊ຺ຊເນນ ສທ຺ຘິໍ ປສໍສາສຸຂສ຺ສ ອາຄມນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ໂອສານຄາຖາຍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ສຸຂານໍ ອາຄມນກາຣເຓນ ສທ຺ຘິໍ ໂອສານສຸຂໍ ທສ຺ເສຕິ.

ສຕ຺ຕມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ຠິທຸຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໗. ອຏ຺ຐເມ ຠິທຸຣາຍນ຺ຕິ ຠິທຸໂຣ ອຍໍ. ກາໂຍຕິ ຣູປກາໂຍ. ໂສ ຫິ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານໍ ເກສາທີນຎ຺ຈ ສມູຫຏ຺ເຐນ, ເອວໍ ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ເຊຄຸຈ຺ຉານໍ ອາໂຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເທໂສຕິປິ ກາໂຍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ – ອາຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອາໂຍ. ເກ ອາຍນ຺ຕິ? ກຸຈ຺ຉິຕາ ເກສາທໂຍ. ອິຕິ ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ອາໂຍຕິປິ ກາໂຍ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ຈຕຸສນ຺ຕຕິວເສນ ປວຕ຺ຕມານານໍ ຠູຕຸປາທາຍຘມ຺ມານໍ ປຸຎ຺ໂຊ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຠິກ຺ຂເວ, ອຍໍ ຈຕຸມຫາຠູຕມໂຍ ຣູປກາໂຍ ຠິທຸໂຣ ເຠທນສີໂລ ເຠທນສຠາໂວ ຂເຓ ຂເຓ ວິທ຺ຘໍສນສຠາໂວຕິ. ‘‘ຠິນ຺ທຣາຍ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ໂສ ເອວຕ຺ໂຖ. ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ເຕຠູມກໍ ກຸສລາທິຈິຕ຺ຕໍ. ວຈນຕ຺ໂຖ ປນ – ຕໍ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ວິຊານາຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ຍຎ຺ຫິ ສຎ຺ຊານນປຊານນວິຘຸຣໍ ອາຣມ຺ມຓວິຊານນໍ ອຸປລທ຺ຘິ, ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ວິຣາຄຘມ຺ມນ຺ຕິ ວິຣຊ຺ຊນຘມ຺ມໍ, ປລຸຊ຺ຊນສຠາວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ເພ ອຸປຘີຕິ ຂນ຺ຘູປຘິ, ກິເລສູປຘິ, ອຠິສງ຺ຂາຣູປຘິ, ປຎ຺ຈກາມຄຸຓູປຘີຕິ ເອເຕ ‘‘ອຸປຘີຍຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ອຸປຘິສຎ຺ຎິຕາ ສພ຺ເພປິ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣປຎ຺ຈກາມຄຸຓຘມ຺ມາ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວຏ຺ເຐນ ອນິຈ຺ຈາ, ອຸທຍພ຺ພຍປ຺ປຏິປີຬນຏ຺ເຐນ ທຸກ຺ຂາ, ຊຣາຍ ມຣເຓນ ຈາຕິ ທ຺ວິຘາ ວິປຣິຓາເມຕພ຺ພສຠາວຕາຍ ປກຕິວິຊຫນຏ຺ເຐນ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ. ເອວເມຕ຺ຖ ອນິຈ຺ຈທສ຺ສນສຸຂຕາຍ ຣູປຘມ຺ເມ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ ວິສຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນ ອຸປຘິວິຠາເຄນ ສພ຺ເພປິ ເຕຠູມກຘມ຺ເມ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາມຸເຂນ ຕຖາພຸຊ຺ຌນການໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຊ຺ຌາສເຍນ ສມ຺ມສນຈາໂຣ.ກຖິໂຕ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓທ຺ວຍເມວ ປາຬິຍໍ ອາຄຕໍ, ‘‘ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຕທນຕ຺ຕາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໕) ປນ ວຈນໂຕ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂເຓເນວ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓມ຺ປິ ທສ຺ສິຕເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຄາຖາຍໍ ອຸປຘີສຸ ຠຍໍ ທິສ຺ວາຕິ ອຸປຘີສຸ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານຎາຓວເສນ ຠຍໍ ທິສ຺ວາ, ເຕສໍ ຠາຍິຕພ຺ພຕໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ. ອິມິນາ ພລວວິປສ຺ສນໍ ທສ຺ເສຕິ. ຠຍຕຸປຏ຺ຐານຎາຓເມວ ຫິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ວິເສສວເສນ ອາທີນວານຸປສ຺ສນາ ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຊາຕິມຣຓມຈ຺ຈຄາຕິ ເອວໍ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ມຄ຺ເຄນ ຆເຏຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປຣມ຺ປຣາຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ຊາຕິມຣຓໍ ອຕີໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ກຖໍ? ສມ຺ປຕ຺ວາ ປຣມໍ ສນ຺ຕິນ຺ຕິ ປຣມໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສນ຺ຕິໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣູປສມໍ ນິພ຺ພານໍ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ. ເອວໍຠູໂຕ ຈ ກາລໍ ກງ຺ຂຕິ ຠາວິຕຕ຺ໂຕຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍມຄ຺ຄານໍ ວເສນ ຠາວນາຠິສມຍນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ຠາວິຕກາຍສີລຈິຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ຠາວິຕຕ຺ໂຕ ມຣຓໍ ຊີວິຕຎ຺ຈ ອນຠິນນ຺ທນ຺ໂຕ ເກວລໍ ອຕ຺ຕໂນ ຂນ຺ຘປຣິນິພ຺ພານກາລໍ ກງ຺ຂຕິ ອຸທິກ຺ຂຕິ, ນ ຕສ຺ສ ກຕ຺ຖຈິ ປຕ຺ຖນາ ໂຫຕີຕິ. ເຕນາຫ –

‘‘ນາຠິນນ຺ທາມິ ມຣຓໍ, ນາຠິນນ຺ທາມິ ຊີວິຕໍ;

ກາລຎ຺ຈ ປຏິກງ຺ຂາມິ, ນິພ຺ພິສໍ ຠຕໂກ ຍຖາ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໖໐໖);

ອຏ຺ຐມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ຘາຕຸໂສສໍສນ຺ທນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໘. ນວເມ ຘາຕຸໂສຕິ ຘາຕຸໂຕ. ຘາຕູຕິ ຈ ອຊ຺ຌາສຍຘາຕຸ ອຊ຺ຌາສຍສຠາໂວ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ໂຍ ອຘິມຸຕ຺ຕີຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສໍສນ຺ທນ຺ຕີຕິ ຕາຍ ຘາຕຸສຠາຄຕາຍ ຍຖາຘາຕຸ ຍຖາອຊ຺ຌາສຍໍ ອລ຺ລີຍນ຺ຕິ ເອກໂຕ ໂຫນ຺ຕິ. ສເມນ຺ຕີຕິ ຕາຍ ເອວ ສມານຊ຺ຌາສຍຕາຍ ເອກຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ສມາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຠຊນ຺ຕິ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຠາວຂນ຺ຕິທິຏ຺ຐິໂຍ ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສເມ ກໂຣນ຺ຕາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິກາຕິ ຫີເນ ກາມຄຸຓາທິເກ ອຘິມຸຕ຺ຕິ ເອເຕສນ຺ຕິ ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິກາ, ຫີນຊ຺ຌາສຍາ. ກລ຺ຍາຓາຘິມຸຕ຺ຕິກາຕິ ກລ຺ຍາເຓ ເນກ຺ຂມ຺ມາທິເກ ອຘິມຸຕ຺ຕິ ເອເຕສນ຺ຕິ ກລ຺ຍາຓາຘິມຸຕ຺ຕິກາ, ປຓີຕຊ຺ຌາສຍາ. ສເຈ ຫິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ນ ສີລວນ຺ໂຕ, ອນ຺ເຕວາສິກສທ຺ຘິວິຫາຣິກາ ຈ ສີລວນ຺ໂຕ, ເຕ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍປິ ນ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ສທິເສ ສາຣຸປ຺ປຠິກ຺ຂູເຍວ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ. ສເຈ ປນ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ສີລວນ຺ໂຕ, ອິຕເຣ ນ ສີລວນ຺ໂຕ, ເຕປິ ນ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ສທິເສ ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິເກເຍວ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ. ເອວໍ ອຸປສງ຺ກມນໍ ປນ ນ ເກວລໍ ເອຕຣຫິ ເອວ, ອຖ ໂຂ ອຕີຕານາຄເຕປີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຕີຕມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິມາຫ. ສງ຺ເຂປໂຕ ສໍກິເລສຘມ຺ເມສຸ ອຠິນິວິຏ຺ຐາ ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິກາ, ໂວທານຘມ຺ເມສຸ ອຠິນິວິຏ຺ຐາ ກລ຺ຍາຓາຘິມຸຕ຺ຕິກາ.

ອິທໍ ປນ ທຸສ຺ສີລານໍ ທຸສ຺ສີລເສວນເມວ, ສີລວນ຺ຕານໍ ສີລວນ຺ຕເສວນເມວ, ທຸປ຺ປຎ຺ຎານໍ ທຸປ຺ປຎ຺ຎເສວນເມວ, ປຎ຺ຎວນ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎວນ຺ຕເສວນເມວ ໂກ ນິຍາເມຕີຕິ? ອຊ຺ຌາສຍຘາຕຸ ນິຍາເມຕິ. ສມ຺ພຫຸລາ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ເອກສ຺ມິໍ ຄາເມ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ຈຣນ຺ຕິ. ເຕ ມນຸສ຺ສາ ພຫຸໍ ຠຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕານິ ປູເຣຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາສຠາຄໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສຸໍ. ຠິກ຺ຂູ ອາຫໍສຸ ‘‘ອາວຸໂສ, ມນຸສ຺ສາ ຘາຕຸສໍຍຸຕ຺ຕກມ຺ເມ ປໂຍເຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ອຊ຺ຌາສຍຘາຕຸ ນິຍາເມຕີຕິ. ຘາຕຸສໍຍຸຕ຺ເຕນ ອຍມຕ຺ໂຖ ທີເປຕພ຺ໂພ – ຄິຊ຺ຌກູຏປພ຺ພຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຄິລານເສຍ຺ຍາຍ ນິປນ຺ໂນ ຠຄວາ ອາຣກ຺ຂຕ຺ຖາຍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ວສນ຺ເຕສຸ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາທີສຸ ເອກເມກໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ຈງ຺ກມນ຺ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ ‘‘ປສ຺ສຖ ໂນ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ຈງ຺ກມນ຺ຕນ຺ຕິ. ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ. ສພ຺ເພ ໂຂ ເອເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ມຫາປຎ຺ຎາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໙໙) ສພ຺ພໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ.

ຄາຖາສຸ ສໍສຄ຺ຄາຕິ ສໍກິເລສໂຕ ສຫວາສາທິວເສນ ສມາໂຍຄໂຕ, ອຖ ວາ ທສ຺ສນສໍສຄ຺ໂຄ, ສວນສໍສຄ຺ໂຄ, ສມຸລ຺ລາປສໍສຄ຺ໂຄ, ສມ຺ໂຠຄສໍສຄ຺ໂຄ, ກາຍສໍສຄ຺ໂຄຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈວິເຘ ສໍສຄ຺ເຄ ຍໂຕ ກຸໂຕຈິ ສໍສຄ຺ຄໂຕ. ວນໂຖ ຊາໂຕຕິ ກິເລໂສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມຄ຺ເຄນ ອສມູຫໂຕ. ອສໍສຄ຺ເຄນ ຉິຊ຺ຊຕີຕິ ສໍສຄ຺ຄປຏິກ຺ເຂເປນ ກາຍວິເວກາທິນາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນ ອຈ຺ຈນ຺ຕາສໍສຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ເຉທວິເວເກນ ຉິຊ຺ຊຕິ ປຫີຍຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ສງ຺ເຂປໂຕ ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິຍາ ສມຸທໂຍ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ ຈ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ.

ຍສ຺ມາ ປນ ເຕ ສໍສຄ຺ຄາ ເຕ ຈ ກິເລສາ ໂກສຊ຺ຊວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ເຈວ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ ຈ, ນ ວີຣິຍາຣມ຺ຠວເສນ, ຕສ຺ມາ ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິເກ ກຸສີຕປຸຄ຺ຄເລ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ກລ຺ຍາຓາຘິມຸຕ຺ຕິເກ ອາຣທ຺ຘວີຣິເຍ ເສວນ຺ເຕນ ອສໍສຄ຺ເຄນ ສໍສຄ຺ຄໂຊ ວນໂຖ ຉິນ຺ທິຕພ຺ໂພຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ກຸສີຕເສວນາຍ ຕາວ ອາທີນວໍ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ປຣິຕ຺ຕໍ ທາຣຸ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ປຣິຕ຺ຕໍ ທາຣຸນ຺ຕິ ຂຸທ຺ທກໍ ກຏ຺ຐມຍໍ ກຸລ຺ລໍ. ຍຖາ ສີເທ ມຫຓ຺ຓເວຕິ ຍຖາ ຂຸທ຺ທກໍ ກຸລ຺ລໍ ອາຣຸຫິຕ຺ວາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ຕຣິຕຸກາໂມ ຕີຣໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທມຊ຺ເຌເຍວ ສີເທຍ຺ຍ, ປຕິຕ຺ວາ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປຠກ຺ໂຂ ຠເວຍ຺ຍ. ເອວໍ ກຸສີຕໍ ອາຄມ຺ມ, ສາຘຸຊີວີປິ ສີທຕີຕິ ເອວເມວ ກຸສີຕໍ ວີຣິຍາຣມ຺ຠຣຫິຕໍ ກິເລສວສິກໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ນິສ຺ສາຍ ເຕນ ກຕສໍສຄ຺ໂຄ ສາຘຸຊີວີປິ ປຣິສຸທ຺ຘາຊີໂວ ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລປິ ສມາໂນ ຫີນສໍສຄ຺ຄໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນຫິ ກາມວິຕກ຺ກາທີຫິ ຂຊ຺ຊມາໂນ ປາຣໍ ຄນ຺ຕຸໍ ອສມຕ຺ໂຖ ສໍສາຣຓ຺ຓເວເຍວ ສີທຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ເອວໍ ອນຕ຺ຖາວໂຫ ກຸສີຕສໍສຄ຺ໂຄ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອາຄມ຺ມ ອາລສິຍານຸໂຍເຄນ ກຸຈ຺ຉິຕໍ ສີທຕີຕິ ກຸສີຕໍ. ຕໂຕ ເອວ ຫີນວີຣິຍໍ ນິພ຺ພີຣິຍໍ ອກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ເອກນ຺ເຕເນວ ປນ ກາຍວິເວກາທີນຎ຺ເຈວ ຕທງ຺ຄວິເວກາທີນຎ຺ຈ ວເສນ ປວິວິຕ຺ເຕຫິ, ຕໂຕ ເອວ ກິເລເສຫິ ອາຣກຕ຺ຕາ ອຣິເຍຫິ ປຣິສຸທ຺ເຘຫິ ນິພ຺ພານໍ ປຏິເປສິຕຕ຺ຕຠາວໂຕ ປຫິຕຕ຺ເຕຫິ ອາຣມ຺ມຓລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານານໍ ວເສນ ຌາຍນໂຕ ຌາຍີຫິ ສພ຺ພກາລໍ ປຄ຺ຄຫິຕວີຣິຍຕາຍ ອາຣທ຺ຘວີຣິເຍຫິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ສປ຺ປຎ຺ເຎຫິເຍວ ສຫ ອາວເສຍ຺ຍ ສໍວເສຍ຺ຍາຕິ.

ນວມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ປຣິຫານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໙. ທສເມ ປຣິຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອວຸທ຺ຘິຍາ ຠວນ຺ຕິ, ມຄ຺ຄາຘິຄມສ຺ສ ປຣິປນ຺ຖາຍ ໂຫນ຺ຕິ. ອຘິຄຕສ຺ສ ປນ ມຄ຺ຄສ຺ສ ປຣິຫານິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ຕໂຍ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານວເສນ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ເທສນາຍ ວິຠຊນ຺ໂຕ ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເສໂຂ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມໍ ອາຣມິຕພ຺ພໂຕ ອາຣາໂມ ເອຕສ຺ສາຕິ ກມ຺ມາຣາໂມ. ກມ຺ເມ ຣໂຕຕິ ກມ຺ມຣໂຕ. ກມ຺ມາຣາມຕໍ ກມ຺ມາຠິຣຕິໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ປຍຸຕ຺ໂຕຕິ ກມ຺ມາຣາມຕມນຸຍຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມໍ ນາມ ອິຕິກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຈີວຣວິຈາຣຓໍ, ຈີວຣກຣຓໍ, ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນໍ, ປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກໍ, ອໍສພນ຺ຘນໍ, ກາຍພນ຺ຘນໍ, ຘມກຣຓໍ, ອາຘາຣກໍ, ປາທກຖລິກໍ, ສມ຺ມຊ຺ຊນີຕິ ເອວມາທີນໍ ອຸປກຣຓານໍ ກຣຓໍ, ຍຎ຺ຈ ວິຫາເຣ ຂຓ຺ຑຜຸລ຺ລາທິປຏິສງ຺ຂຣຓໍ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ເອຕານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ສກລທິວສໍ ເອຕາເນວ ກໂຣຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍ ປນ ເອເຕສໍ ກຣຓເວລາຍເມວ ເອຕານິ ກໂຣຕິ, ອຸທ຺ເທສເວລາຍໍ ອຸທ຺ເທສໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສຊ຺ຌາຍເວລາຍໍ ສຊ຺ຌາຍຕິ, ເຈຕິຍງ຺ຄຓວຕ຺ຕາທິກຣຓເວລາຍໍ ເຈຕິຍງ຺ຄຓວຕ຺ຕາທີນິ ກໂຣຕິ, ມນສິກາຣເວລາຍໍ ມນສິກາຣໍ ກໂຣຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖກກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ວາ ປາຣິຫາຣິຍກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ວາ, ນ ໂສ ກມ຺ມາຣາໂມ ນາມ. ຕສ຺ສ ຕໍ –

‘‘ຍານິ ໂຂ ປນ ຕານິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ອຸຈ຺ຈາວຈານິ ກິໍກຣຓີຍານິ, ຕຕ຺ຖ ທກ຺ໂຂ ໂຫຕິ ອນລໂສ, ຕຕ຺ຣຸປາຍາຍ ວີມໍສາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອລໍ ກາຕຸໍ ອລໍ ສໍວິຘາຕຸ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໔໕; ອ. ນິ. ໑໐.໑໘) –

ອາທິນາ ສຕ຺ຖາຣາ ອນຸຎ຺ຎາຕກຣຓເມວ ໂຫຕິ.

ຠສ຺ສາຣາໂມຕິ ໂຍ ຠຄວຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຣາຊກຖາທິວເສນ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ວີຕິນາເມຕິ, ອຍໍ ຠສ຺ເສ ປຣິຍນ຺ຕກາຣີ ນ ໂຫຕີຕິ ຠສ຺ສາຣາໂມ ນາມ. ໂຍ ປນ ຣຕ຺ຕິມ຺ປິ ທິວາປິ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕິ, ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ອຍໍ ອປ຺ປຠສ຺ໂສ ຠສ຺ເສ ປຣິຍນ຺ຕກາຣີເຍວ. ກສ຺ມາ? ‘‘ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວຍໍ ກຣຓີຍໍ – ຘມ຺ມີ ວາ ກຖາ, ອຣິໂຍ ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໗໓) ວຸຕ຺ຕວິຘິໍເຍວ ປຏິປນ຺ໂນຕິ.

ນິທ຺ທາຣາໂມຕິ ໂຍ ຍາວທຕ຺ຖໍ ອຸທຣາວເທຫກໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເສຍ຺ຍສຸຂໍ, ປສ຺ສສຸຂໍ, ມິທ຺ຘສຸຂໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊຕິ, ໂຍ ຈ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ນິສິນ຺ໂນປິ ຐິໂຕປິ ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠູໂຕ ນິທ຺ທາຍຕິ, ອຍໍ ນິທ຺ທາຣາໂມ ນາມ. ຍສ຺ສ ປນ ກຣຊກາຍເຄລຎ຺ເຎນ ຈິຕ຺ຕໍ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣຕິ, ນາຍໍ ນິທ຺ທາຣາໂມ, ເຕເນວາຫ –

‘‘ອຠິຊານາມິ ໂຂ ປນາຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິເມ ມາເສ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປ຺ປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ຈຕຸຄ຺ຄຸຓໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໘໗).

ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓໂກປິ ເສໂຂຕ຺ເວວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສປິ ວິເສສາຘິຄມສ຺ສ ອິຕເຣສໍ ອຸປຣິ ວິເສສາຘິຄມສ຺ສ ຈ ປຣິຫານາຍ ວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສຸກ຺ກປກ຺ຂສ຺ສ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ອຕ຺ຖວິຠາວນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຄາຖາສຸ ອຸທ຺ຘໂຕຕິ ຈິຕ຺ຕວິກ຺ເຂປກເຣນ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ອຸທ຺ຘໂຕ ອວູປສນ຺ໂຕ. ອປ຺ປກິຈ຺ຈສ຺ສາຕິ ອນຸຎ຺ຎາຕສ຺ສປິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສ຺ສ ກິຈ຺ຈສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ຕກາເລເຍວ ກຣຓໂຕ ອປ຺ປກິຈ຺ໂຈ ອສ຺ສ ຠເວຍ຺ຍ. ອປ຺ປມິທ຺ໂຘຕິ ‘‘ທິວສໍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕຊາຄຣິຍານຸໂຍເຄນ ນິທ຺ທາຣຫິໂຕ ອສ຺ສ. ອນຸທ຺ຘໂຕຕິ ຠສ຺ສາຣາມຕາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຈິຕ຺ຕວິກ຺ເຂປສ຺ສ ອຠສ຺ສາຣາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິວຊ຺ຊເນນ ນ ອຸທ຺ຘໂຕ ວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ, ສມາຫິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ວຄ຺ເຄ ປຐມທຸຕິຍປຎ຺ຈມຉຏ຺ຐສຕ຺ຕມອຏ຺ຐມນວເມສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ວຏ຺ຏໍ ກຖິຕໍ, ອິຕເຣສຸ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏໍ.