໑. ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໐. ທຸຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນີຕິ ປຸຊ຺ຊຠວຜລໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕານໍ ປຸນນ຺ຕີຕິ ວາ ປຸຎ຺ຎານິ, ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ຕານິ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ກິຣິຍາ ຈາຕິ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາ. ຕາ ເອວ ຈ ເຕສໍ ເຕສໍ ອານິສໍສານໍ ວຕ຺ຖຸຠາວໂຕ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນິ. ທານມຍນ຺ຕິ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ນຠວມູລສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄຫວເສນ ປູຊາວເສນ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ປເຣສໍ ປຣິຈ຺ຈາຄເຈຕນາ ທີຍຕິ ເອຕາຍາຕິ ທານໍ, ທານເມວ ທານມຍໍ. ຈີວຣາທີສຸ ຫິ ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ອນ຺ນາທີສຸ ວາ ທສສຸ ທານວຕ຺ຖູສຸ ຣູປາທີສຸ ວາ ຉສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຕໍ ຕໍ ເທນ຺ຕສ຺ສ ເຕສໍ ອຸປ຺ປາທນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ປຣິຈ຺ຈາຄກາເລ ປຈ຺ຉາ ໂສມນສ຺ສຈິຕ຺ເຕນ ອນຸສ຺ສຣເຓ ຈາຕິ ຕີສຸ ກາເລສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປວຕ຺ຕເຈຕນາ ທານມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ ນາມ.

ສີລມຍນ຺ຕິ ນິຈ຺ຈສີລອຸໂປສຖນິຍມາທິວເສນ ປຎ຺ຈ, ອຏ຺ຐ, ທສ ວາ ສີລານິ ສມາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ສີລປູຣຓຕ຺ຖໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີຕິ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊນ຺ຕສ຺ສ ມໂນຣຖໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ‘‘ປພ຺ພຊິໂຕ ວຕມ຺ຫິ ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐູ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ຘາຍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ປຣິປູເຣນ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຎາຍ ຈີວຣາທິເກ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ສຕິຍາ ອາປາຖຄເຕສຸ ຣູປາທີສຸ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທີນິ ສໍວຣນ຺ຕສ຺ສ ວີຣິເຍນ ອາຊີວໍ ໂສເຘນ຺ຕສ຺ສ ຈ ປວຕ຺ຕາ ເຈຕນາ ສີລຕີຕິ ສີລມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ ນາມ.

ຕຖາ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ (ປຏິ. ມ. ໑.໔໘) ວຸຕ຺ເຕນ ວິປສ຺ສນາມຄ຺ເຄນ ຈກ຺ຂຸໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຕ຺ຕໂຕ ວິປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ໂສຕໍ, ຆານໍ, ຊິວ຺ຫໍ, ກາຍໍ, ມນໍ. ຣູເປ…ເປ… ຘມ຺ເມ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ…ເປ… ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ. ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສໍ…ເປ… ມໂນສມ຺ຜສ຺ສໍ, ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ເວທນໍ…ເປ… ມໂນສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ເວທນໍ. ຣູປສຎ຺ຎໍ…ເປ… ຘມ຺ມສຎ຺ຎໍ. ຊຣາມຣຓໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຕ຺ຕໂຕ ວິປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ຍາ ເຈຕນາ, ຍາ ຈ ປຖວີກສິຓາທີສຸ ອຏ຺ຐຕິໍສາຍ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ປວຕ຺ຕາ ຌານເຈຕນາ, ຍາ ຈ ອນວຊ຺ເຊສຸ ກມ຺ມາຍຕນສິປ຺ປາຍຕນວິຊ຺ຊາຏ຺ຐາເນສຸ ປຣິຈຍມນສິກາຣາທິວເສນ ປວຕ຺ຕາ ເຈຕນາ, ສພ຺ພາ ຠາເວຕິ ເອຕາຍາຕິ ຠາວນາມຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ ຈາຕິ.

ເອກເມກຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຍຖາຣຫໍ ປຸພ຺ພຠາຄໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກາເຍນ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກາຍກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ຕທຕ຺ຖໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣນ຺ຕສ຺ສ ວຈີກມ຺ມໍ, ກາຍງ຺ຄໍ ວາຈງ຺ຄຎ຺ຈ ອໂຈເປຕ຺ວາ ມນສາ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ມໂນກມ຺ມໍ. ອນ຺ນາທີນິ ເທນ຺ຕສ຺ສ ຈາປິ ‘‘ອນ຺ນທານາທີນິ ເທມີ’’ຕິ ວາ ທານປາຣມິໍ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວາ ທານກາເລ ທານມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ ໂຫຕິ. ວຕ຺ຕສີເສ ຐຕ຺ວາ ທທໂຕ ສີລມຍໍ, ຂຍໂຕ ວຍໂຕ ກມ຺ມໂຕ ສມ຺ມສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ທທໂຕ ຠາວນາມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ ໂຫຕິ.

ອປຣານິປິ ສຕ຺ຕ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນິ – ອປຈິຕິສຫຄຕໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈສຫຄຕໍ ປຕ຺ຕິອນຸປ຺ປທານໍ ອພ຺ຠນຸໂມທນໍ ເທສນາມຍໍ ສວນມຍໍ ທິຏ຺ຐິຊຸຄຕໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູຕິ. ສຣຓຄມນມ຺ປິ ຫິ ທິຏ຺ຐິຊຸຄເຕເນວ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປຣໂຕ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວຸຑ຺ຒຕຣໍ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນປຕ຺ຕຈີວຣປຏິຄ຺ຄຫຓາຠິວາທນມຄ຺ຄສມ຺ປທານາທິວເສນ ອປຈາຍນສຫຄຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຸຑ຺ຒຕຣານໍ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິກຣຓວເສນ, ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ຐໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄາເມ ຠິກ຺ຂໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຸປສໍຫຣຓວເສນ ‘‘ຄຈ຺ຉ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຕ຺ຕໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕາຫຣຓາທິວເສນ ຈ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈສຫຄຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ທຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜຄນ຺ຘາທີຫິ ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ຕາທິສໍ ປຸຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ປຕ຺ຕິ ໂຫຕູ’’ຕິ ປຣິຓາມວເສນ ປຕ຺ຕິອນຸປ຺ປທານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ປເຣຫິ ທິນ຺ນາຍ ປຕ຺ຕິຍາ ເກວລໍ ວາ ປເຣຫິ ກຕໍ ປຸຎ຺ຎໍ ‘‘ສາຘຸ, ສຸຏ຺ຐູ’’ຕິ ອນຸໂມທນວເສນ ອພ຺ຠນຸໂມທນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຕໂນ ປຄຸຓຘມ຺ມໍ ອປຈ຺ຈາສີສນ຺ໂຕ ຫິຕຊ຺ຌາສເຍນ ປເຣສໍ ເທເສຕິ – ອິທໍ ເທສນາມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ ນາມ. ຍໍ ປນ ເອໂກ ‘‘ເອວໍ ມໍ ຘມ຺ມກຖິໂກຕິ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອິຈ຺ຉາຍ ຐຕ຺ວາ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກສນ຺ນິສ຺ສິໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ຕໍ ນ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອທ຺ຘາ ອຍໍ ອຕ຺ຕຫິຕປຣຫິຕານໍ ປຏິປຊ຺ຊນູປາໂຍ’’ຕິ ໂຍນິໂສມນສິກາຣປຸເຣຈາຣິກຫິຕຜຣເຓນ ມຸທຸຈິຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ, ອິທໍ ສວນມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ ໂຫຕິ. ຍໍ ປເນໂກ ‘‘ອິຕິ ມໍ ສທ຺ໂຘຕິ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ສຸຓາຕິ, ຕໍ ນ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ. ທິຏ຺ຐິຍາ ອຸຊຸຄມນໍ ທິຏ຺ຐິຊຸຄຕໍ, ‘‘ອຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມາທສ຺ສນສ຺ສ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອິທຎ຺ຫິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ວາ ປຈ຺ຉາຠາເຄ ວາ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸຊຸກຣຓກາເລ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ອປເຣ ປນາຫຸ ‘‘ວິຊານນປຊານນວເສນ ທສ຺ສນໍ ທິຏ຺ຐິ ກຸສລຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓໍ ກມ຺ມສ຺ສກຕາຎາຓາທິ ຈ ສມ຺ມາທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກຸສເລນ ວິຎ຺ຎາເຓນ ຎາຓສ຺ສ ອນຸປ຺ປາເທປິ ອຕ຺ຕນາ ກຕປຸຎ຺ຎານຸສ຺ສຣຓວຓ຺ຓາຣຫວຓ຺ຓນາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ, ກມ຺ມສ຺ສກຕາຎາເຓນ ກມ຺ມປຖສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ. ອິຕຣໍ ປນ ທິຏ຺ຐິຊຸຄຕໍ ສພ຺ເພສໍ ນິຍມລກ຺ຂຓໍ. ຍຎ຺ຫິ ກິຎ຺ຈິ ປຸຎ຺ຎໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐິຍາ ອຸຊຸຠາເວເນວ ຕໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ.

ອິເມສໍ ປນ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນໍ ປຸຣິເມຫິ ຕີຫິ ທານມຍາທີຫິ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູຫິ ສງ຺ຄໂຫ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອປຈາຍນເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈານິ ສີລມເຍ, ປຕ຺ຕິອນຸປ຺ປທານອພ຺ຠນຸໂມທນານິ ທານມເຍ, ຘມ຺ມເທສນາສວນານິ ຠາວນາມເຍ, ທິຏ຺ຐິຊຸຄຕໍ ຕີສຸປິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ທານມຍໍ…ເປ… ຠາວນາມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໘.໓໖).

ເອຕ຺ຖ ຈ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ກາມາວຈຣກຸສລເຈຕນານໍ ວເສນ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນໍ ປວຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຫິ ປຄຸຓໍ ຘມ຺ມໍ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ເອກຈ຺ເຈ ອນຸສນ຺ຘິໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ຕສ຺ເສວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວໍ ປຄຸຓໍ ສມຖວິປສ຺ສນາຠາວນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນາປິ ມນສິກາໂຣ ປວຕ຺ຕຕິ. ສພ຺ພໍ ຕໍ ປນ ມຫຄ຺ຄຕກຸສລເຈຕນານໍ ວເສນ ຠາວນາມຍເມວ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ ໂຫຕິ, ນ ອິຕຣານິ. ຄາຖາຍ ອຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ.

ປຐມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.