໒. ທຸຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໐. ທຸຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນີຕິ ປຸຊ຺ຊຠວຜລໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕານໍ ປຸນນ຺ຕີຕິ ວາ ປຸຎ຺ຎານິ, ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ຕານິ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ກິຣິຍາ ຈາຕິ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາ. ຕາ ເອວ ຈ ເຕສໍ ເຕສໍ ອານິສໍສານໍ ວຕ຺ຖຸຠາວໂຕ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນິ. ທານມຍນ຺ຕິ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ນຠວມູລສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄຫວເສນ ປູຊາວເສນ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ປເຣສໍ ປຣິຈ຺ຈາຄເຈຕນາ ທີຍຕິ ເອຕາຍາຕິ ທານໍ, ທານເມວ ທານມຍໍ. ຈີວຣາທີສຸ ຫິ ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ອນ຺ນາທີສຸ ວາ ທສສຸ ທານວຕ຺ຖູສຸ ຣູປາທີສຸ ວາ ຉສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຕໍ ຕໍ ເທນ຺ຕສ຺ສ ເຕສໍ ອຸປ຺ປາທນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ປຣິຈ຺ຈາຄກາເລ ປຈ຺ຉາ ໂສມນສ຺ສຈິຕ຺ເຕນ ອນຸສ຺ສຣເຓ ຈາຕິ ຕີສຸ ກາເລສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປວຕ຺ຕເຈຕນາ ທານມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ ນາມ.

ສີລມຍນ຺ຕິ ນິຈ຺ຈສີລອຸໂປສຖນິຍມາທິວເສນ ປຎ຺ຈ, ອຏ຺ຐ, ທສ ວາ ສີລານິ ສມາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ສີລປູຣຓຕ຺ຖໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີຕິ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊນ຺ຕສ຺ສ ມໂນຣຖໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ‘‘ປພ຺ພຊິໂຕ ວຕມ຺ຫິ ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐູ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ຘາຍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ປຣິປູເຣນ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຎາຍ ຈີວຣາທິເກ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ສຕິຍາ ອາປາຖຄເຕສຸ ຣູປາທີສຸ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທີນິ ສໍວຣນ຺ຕສ຺ສ ວີຣິເຍນ ອາຊີວໍ ໂສເຘນ຺ຕສ຺ສ ຈ ປວຕ຺ຕາ ເຈຕນາ ສີລຕີຕິ ສີລມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ ນາມ.

ຕຖາ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ (ປຏິ. ມ. ໑.໔໘) ວຸຕ຺ເຕນ ວິປສ຺ສນາມຄ຺ເຄນ ຈກ຺ຂຸໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຕ຺ຕໂຕ ວິປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ໂສຕໍ, ຆານໍ, ຊິວ຺ຫໍ, ກາຍໍ, ມນໍ. ຣູເປ…ເປ… ຘມ຺ເມ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ…ເປ… ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ. ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສໍ…ເປ… ມໂນສມ຺ຜສ຺ສໍ, ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ເວທນໍ…ເປ… ມໂນສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ເວທນໍ. ຣູປສຎ຺ຎໍ…ເປ… ຘມ຺ມສຎ຺ຎໍ. ຊຣາມຣຓໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຕ຺ຕໂຕ ວິປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ຍາ ເຈຕນາ, ຍາ ຈ ປຖວີກສິຓາທີສຸ ອຏ຺ຐຕິໍສາຍ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ປວຕ຺ຕາ ຌານເຈຕນາ, ຍາ ຈ ອນວຊ຺ເຊສຸ ກມ຺ມາຍຕນສິປ຺ປາຍຕນວິຊ຺ຊາຏ຺ຐາເນສຸ ປຣິຈຍມນສິກາຣາທິວເສນ ປວຕ຺ຕາ ເຈຕນາ, ສພ຺ພາ ຠາເວຕິ ເອຕາຍາຕິ ຠາວນາມຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ ຈາຕິ.

ເອກເມກຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຍຖາຣຫໍ ປຸພ຺ພຠາຄໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກາເຍນ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກາຍກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ຕທຕ຺ຖໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣນ຺ຕສ຺ສ ວຈີກມ຺ມໍ, ກາຍງ຺ຄໍ ວາຈງ຺ຄຎ຺ຈ ອໂຈເປຕ຺ວາ ມນສາ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ມໂນກມ຺ມໍ. ອນ຺ນາທີນິ ເທນ຺ຕສ຺ສ ຈາປິ ‘‘ອນ຺ນທານາທີນິ ເທມີ’’ຕິ ວາ ທານປາຣມິໍ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວາ ທານກາເລ ທານມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ ໂຫຕິ. ວຕ຺ຕສີເສ ຐຕ຺ວາ ທທໂຕ ສີລມຍໍ, ຂຍໂຕ ວຍໂຕ ກມ຺ມໂຕ ສມ຺ມສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ທທໂຕ ຠາວນາມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ ໂຫຕິ.

ອປຣານິປິ ສຕ຺ຕ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນິ – ອປຈິຕິສຫຄຕໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈສຫຄຕໍ ປຕ຺ຕິອນຸປ຺ປທານໍ ອພ຺ຠນຸໂມທນໍ ເທສນາມຍໍ ສວນມຍໍ ທິຏ຺ຐິຊຸຄຕໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູຕິ. ສຣຓຄມນມ຺ປິ ຫິ ທິຏ຺ຐິຊຸຄເຕເນວ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປຣໂຕ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວຸຑ຺ຒຕຣໍ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນປຕ຺ຕຈີວຣປຏິຄ຺ຄຫຓາຠິວາທນມຄ຺ຄສມ຺ປທານາທິວເສນ ອປຈາຍນສຫຄຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຸຑ຺ຒຕຣານໍ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິກຣຓວເສນ, ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ຐໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄາເມ ຠິກ຺ຂໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຸປສໍຫຣຓວເສນ ‘‘ຄຈ຺ຉ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຕ຺ຕໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕາຫຣຓາທິວເສນ ຈ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈສຫຄຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ທຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜຄນ຺ຘາທີຫິ ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ຕາທິສໍ ປຸຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ປຕ຺ຕິ ໂຫຕູ’’ຕິ ປຣິຓາມວເສນ ປຕ຺ຕິອນຸປ຺ປທານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ປເຣຫິ ທິນ຺ນາຍ ປຕ຺ຕິຍາ ເກວລໍ ວາ ປເຣຫິ ກຕໍ ປຸຎ຺ຎໍ ‘‘ສາຘຸ, ສຸຏ຺ຐູ’’ຕິ ອນຸໂມທນວເສນ ອພ຺ຠນຸໂມທນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຕໂນ ປຄຸຓຘມ຺ມໍ ອປຈ຺ຈາສີສນ຺ໂຕ ຫິຕຊ຺ຌາສເຍນ ປເຣສໍ ເທເສຕິ – ອິທໍ ເທສນາມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ ນາມ. ຍໍ ປນ ເອໂກ ‘‘ເອວໍ ມໍ ຘມ຺ມກຖິໂກຕິ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອິຈ຺ຉາຍ ຐຕ຺ວາ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກສນ຺ນິສ຺ສິໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ຕໍ ນ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອທ຺ຘາ ອຍໍ ອຕ຺ຕຫິຕປຣຫິຕານໍ ປຏິປຊ຺ຊນູປາໂຍ’’ຕິ ໂຍນິໂສມນສິກາຣປຸເຣຈາຣິກຫິຕຜຣເຓນ ມຸທຸຈິຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ, ອິທໍ ສວນມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ ໂຫຕິ. ຍໍ ປເນໂກ ‘‘ອິຕິ ມໍ ສທ຺ໂຘຕິ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ສຸຓາຕິ, ຕໍ ນ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ. ທິຏ຺ຐິຍາ ອຸຊຸຄມນໍ ທິຏ຺ຐິຊຸຄຕໍ, ‘‘ອຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມາທສ຺ສນສ຺ສ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອິທຎ຺ຫິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ວາ ປຈ຺ຉາຠາເຄ ວາ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸຊຸກຣຓກາເລ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ອປເຣ ປນາຫຸ ‘‘ວິຊານນປຊານນວເສນ ທສ຺ສນໍ ທິຏ຺ຐິ ກຸສລຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓໍ ກມ຺ມສ຺ສກຕາຎາຓາທິ ຈ ສມ຺ມາທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກຸສເລນ ວິຎ຺ຎາເຓນ ຎາຓສ຺ສ ອນຸປ຺ປາເທປິ ອຕ຺ຕນາ ກຕປຸຎ຺ຎານຸສ຺ສຣຓວຓ຺ຓາຣຫວຓ຺ຓນາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ, ກມ຺ມສ຺ສກຕາຎາເຓນ ກມ຺ມປຖສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ. ອິຕຣໍ ປນ ທິຏ຺ຐິຊຸຄຕໍ ສພ຺ເພສໍ ນິຍມລກ຺ຂຓໍ. ຍຎ຺ຫິ ກິຎ຺ຈິ ປຸຎ຺ຎໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐິຍາ ອຸຊຸຠາເວເນວ ຕໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ.

ອິເມສໍ ປນ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນໍ ປຸຣິເມຫິ ຕີຫິ ທານມຍາທີຫິ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູຫິ ສງ຺ຄໂຫ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອປຈາຍນເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈານິ ສີລມເຍ, ປຕ຺ຕິອນຸປ຺ປທານອພ຺ຠນຸໂມທນານິ ທານມເຍ, ຘມ຺ມເທສນາສວນານິ ຠາວນາມເຍ, ທິຏ຺ຐິຊຸຄຕໍ ຕີສຸປິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ທານມຍໍ…ເປ… ຠາວນາມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໘.໓໖).

ເອຕ຺ຖ ຈ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ກາມາວຈຣກຸສລເຈຕນານໍ ວເສນ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນໍ ປວຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຫິ ປຄຸຓໍ ຘມ຺ມໍ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ເອກຈ຺ເຈ ອນຸສນ຺ຘິໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ຕສ຺ເສວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວໍ ປຄຸຓໍ ສມຖວິປສ຺ສນາຠາວນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນາປິ ມນສິກາໂຣ ປວຕ຺ຕຕິ. ສພ຺ພໍ ຕໍ ປນ ມຫຄ຺ຄຕກຸສລເຈຕນານໍ ວເສນ ຠາວນາມຍເມວ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ ໂຫຕິ, ນ ອິຕຣານິ. ຄາຖາຍ ອຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ.

ປຐມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ຈກ຺ຂຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໑. ທຸຕິເຍ ຈກ຺ຂູນີຕິ ຈກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ຈກ຺ຂູນິ, ສມວິສມໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕານິ ວິຍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຈກ຺ຂນຏ຺ເຐນ ຈກ຺ຂູນິ. ກິມິທໍ ຈກ຺ຂນໍ ນາມ? ອສ຺ສາທນໍ, ຕຖາ ຫິ ວທນ຺ຕິ ‘‘ມຘຸໍ ຈກ຺ຂຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຈກ຺ຂຕີ’’ຕິ ອິມານິ ຈ ອາຣມ຺ມຓຣສໍ ອນຸຠວນ຺ຕານິ ອສ຺ສາເທນ຺ຕານິ ວິຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຈກ຺ຂນຏ຺ເຐນ ຈກ຺ຂູນິ. ຕານິ ປນ ສງ຺ເຂປໂຕ ທ຺ເວ ຈກ຺ຂູນິ – ຎາຓຈກ຺ຂຸ, ມໍສຈກ຺ຂຸ ຈາຕິ. ເຕສຸ ມໍສຈກ຺ຂຸ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ຎາຓຈກ຺ຂຸ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ, ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂູຕິ ອິຘ ທ຺ວິຘາ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ທິພ຺ພຈກ຺ຂູຕິ ທິພ຺ພສທິສຕ຺ຕາ ທິພ຺ພໍ. ເທວຕານຎ຺ຫິ ສຸຈຣິຕກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ປິຕ຺ຕເສມ຺ຫຣຸຫິຣາທີຫິ ອປລິພຸທ຺ຘໍ ອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ຕຕາຍ ທູເຣປິ ອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓສມຕ຺ຖໍ ທິພ຺ພໍ ປສາທຈກ຺ຂຸ ໂຫຕິ. ອິທຎ຺ຈາປິ ວີຣິຍຠາວນາພລນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ຎາຓຈກ຺ຂຸ ຕາທິສເມວາຕິ ທິພ຺ພສທິສຕ຺ຕາ ທິພ຺ພໍ, ທິພ຺ພວິຫາຣວເສນ ປຏິລທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ທິພ຺ພວິຫາຣສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ອາໂລກປຣິຄ຺ຄເຫນ ມຫາຊຸຕິກຕ຺ຕາ. ຕິໂຣກຸຏ຺ຏາທິຄຕຣູປທສ຺ສເນນ ມຫາຄຕິກຕ຺ຕາປິ ທິພ຺ພໍ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ສທ຺ທສຕ຺ຖານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ຈກ຺ຂຸກິຈ຺ຈກຣເຓນ ຈກ຺ຂຸມິວາຕິປິ ຈກ຺ຂຸ, ທິພ຺ພຎ຺ຈ ຕໍ ຈກ຺ຂຸ ຈາຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ.

ປຊານາຕີຕິ ປຎ຺ຎາ. ກິໍ ປຊານາຕິ? ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິນາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ປຊານາຕີຕິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຎາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຎ຺ຈ ປຊານາຕິ? ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໑.໔໔໙).

ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ປຎ຺ຎາປນວເສນ ປຎ຺ຎາ. ກິນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາເປຕິ? ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາເປຕິ, ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາເປຕິ, ອນຕ຺ຕາຕິ ປຎ຺ຎາເປຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາ ປນາຍໍ ລກ຺ຂຓາທິໂຕ ຍຖາສຠາວປຏິເວຘລກ຺ຂຓາ, ອກ຺ຂລິຕປຏິເວຘລກ຺ຂຓາ ວາ ກຸສລິສ຺ສາສຂິຕ຺ຕອຸສຸປຏິເວໂຘ ວິຍ, ວິສໂຍຠາສນຣສາ ປທີໂປ ວິຍ, ອສມ຺ໂມຫປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ ອຣຎ຺ຎຄຕສຸເທສໂກ ວິຍ. ວິເສສໂຕ ປເນຕ຺ຖ ອາສວກ຺ຂຍຎາຓສງ຺ຂາຕາ ປຎ຺ຎາ ຈຕຸສຈ຺ຈທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂູຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ, ຎາຓໍ ອຸທປາທິ, ປຎ຺ຎາ ອຸທປາທິ, ວິຊ຺ຊາ ອຸທປາທິ, ອາໂລໂກ ອຸທປາທີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໕).

ເອເຕສຸ ຈ ມໍສຈກ຺ຂຸ ປຣິຕ຺ຕໍ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ມຫຄ຺ຄຕໍ, ອິຕຣໍ ອປ຺ປມາຓໍ. ມໍສຈກ຺ຂຸ ຣູປໍ, ອິຕຣານິ ອຣູປານິ. ມໍສຈກ຺ຂຸ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ຈ ໂລກິຍານິ ສາສວານິ ຣູປວິສຍານິ, ອິຕຣໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ອນາສວໍ ຈຕຸສຈ຺ຈວິສຍໍ. ມໍສຈກ຺ຂຸ ອພ຺ຍາກຕໍ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ສິຍາ ກຸສລໍ ສິຍາ ອພ຺ຍາກຕໍ, ຕຖາ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸ. ມໍສຈກ຺ຂຸ ກາມາວຈຣໍ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ຣູປາວຈຣໍ, ອິຕຣໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ເອວມາທິ ວິຠາຄາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຄາຖາສຸ ອນຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ອາສວກ຺ຂຍຎາຓຠາວໂຕ ອນຸຕ຺ຕຣໍ. ອກ຺ຂາສິ ປຸຣິສຸຕ຺ຕໂມຕິ ປຸຣິສານໍ ອຸຕ຺ຕໂມ ອຄ຺ໂຄ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ເທເສສິ. ອຸປ຺ປາໂທຕິ ມໍສຈກ຺ຂຸສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ. ມຄ຺ໂຄຕິ ອຸປາໂຍ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸສ຺ສ ກາຣຓໍ. ປກຕິຈກ຺ຂຸມໂຕ ເອວ ຫິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຍສ຺ມາ ກສິຓາໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນໍ, ໂສ ຈ ກສິຓມຓ຺ຑເລ ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ເຕນ ວິນາ ນຕ຺ຖີຕິ. ຍໂຕຕິ ຍທາ. ຎາຓນ຺ຕິ ອາສວກ຺ຂຍຎາຓໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸ ອນຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ. ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ປຏິລາຠາຕິ ຍສ຺ສ ອຣິຍສ຺ສ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຠາວນາຍ ສພ຺ພສ຺ມາ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ປມຸຈ຺ຈຕິ ປຣິມຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ທຸຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໒. ຕຕິເຍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານີຕິ ອຘິປເຕຍ຺ຍຏ຺ເຐນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ຍານິ ຫິ ສຫຊາຕຘມ຺ເມສຸ ອິສ຺ສຣາ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ເຕຫິ ອນຸວຕ຺ຕິຕພ຺ພານິ, ຕານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນາມ. ອປິຈ ອິນ຺ໂທ ຠຄວາ ຘມ຺ມິສ຺ສໂຣ ປຣເມນ ຈິຕ຺ຕິສ຺ສຣິເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ເຕນ ອິນ຺ເທນ ສພ຺ພປຐມໍ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ປເຣສຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ເທສິຕຕ຺ຕາ ວິຫິຕຕ຺ຕາ ໂຄຈຣຠາວນາເສວນາຫິ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ອິນ຺ທໍ ວາ ມຄ຺ຄາຘິຄມສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍຠູຕໍ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ, ຕສ຺ສ ລິງ຺ຄານີຕິປິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ‘‘ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ອນຎ຺ຎາຕໍ ອນຘິຄຕໍ ອມຕປທໍ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມເມວ ວາ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ອິມິນາ ປຸພ຺ພຠາເຄນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄປຎ຺ຎາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ອາຊານນອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ – ອາຊານາຕິ ປຐມມຄ຺ຄຎາເຓນ ທິຏ຺ຐມຣິຍາທໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາວ ຊານາຕີຕິ ອຎ຺ຎາ. ຍເຖວ ຫິ ປຐມມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍາທິວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕເຖວ ອຍມ຺ປິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຎ຺ຎາ ຈ ສາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນຏ຺ເຐນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຈາຕິ ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ອາຊານນຏ຺ເຐເນວ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຉສຸ ຐາເນສຸ ຎາຓສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາຕາວິໂນ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ນິຏ຺ຐິຕຎາຓກິຈ຺ຈສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຏ຺ຐສມ຺ຠວໂຕ ຈ ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຐມປຈ຺ຉິມານິ ປຐມມຄ຺ຄຈຕຸຕ຺ຖຜລວເສນ ເອກຏ຺ຐານິການິ, ອິຕຣໍ ອິຕຣມຄ຺ຄຜລວເສນ ຉຏ຺ຐານິກນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຄາຖາສຸ ສິກ຺ຂມານສ຺ສາຕິ ອຘິສີລສິກ຺ຂາທໂຍ ສິກ຺ຂມານສ຺ສ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ. ອຸຊຸມຄ຺ຄານຸສາຣິໂນຕິ ອຸຊຸມຄ຺ໂຄ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ, ອນ຺ຕທ຺ວຍວິວຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ອນຸສ຺ສຣຓໂຕ ອຸຊຸມຄ຺ຄານຸສາຣິໂນ, ປຏິປາຏິຍາ ມຄ຺ເຄ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂຍສ຺ມິນ຺ຕິ ອນວເສສກິເລສານໍ ເຂປນໂຕ ຂຍສງ຺ຂາເຕ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄ ຎາຓໍ ປຐມໍ ປຸເຣເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕໂຕ ອຎ຺ຎາ ອນນ຺ຕຣາຕິ ຕໂຕ ມຄ຺ຄຎາຓໂຕ ອນນ຺ຕຣາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຖ ວາ ອຸຊຸມຄ຺ຄານຸສາຣິໂນຕິ ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈປຕິຏ຺ຐານາຍູຫນາທິເກ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສມຖວິປສ຺ສນໍ ຍຸຄນທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ຠາວນາວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ປຸພ຺ພຠາຄມຄ຺ຄໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສ ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓານນ຺ຕຣໍ ທິຏ຺ເຐກຏ຺ຐານໍ ກິເລສານໍ ເຂປນໂຕ ຂຍສ຺ມິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄ ປຐມໍ ຎາຓໍ ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕໂຕ ອຎ຺ຎາ ອນນ຺ຕຣາຕິ ຕໂຕ ປຐມຎາຓໂຕ ອນນ຺ຕຣາ ອນນ຺ຕຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄາ ອຎ຺ຎາ ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ຕໂຕ ອຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຕໂຕ ອຎ຺ຎາ ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໂຕ ປຈ຺ຉາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓານນ຺ຕຣາ ອຣຫຕ຺ຕຜເລນ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ. ຎາຓໍ ເວ ໂຫຕິ ຕາທິໂນຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣກາເລ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາທີສຸ ຕາທິລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ກຖໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອກຸປ຺ປາ ເມ ວິມຸຕ຺ຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ອກຸປ຺ປຠາວສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຠວສໍໂຍຊນກ຺ຂຍາ’’ຕິ.

ອິທານິ ຕາທິສໍ ຂີຓາສວໍ ໂຖເມນ຺ໂຕ ‘‘ສ ເວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ຕີຫິ ໂລກຸຕ຺ຕຣິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ສຸທ຺ເຘຫິປິ ວາ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິລທ຺ເຘຫິ ສທ຺ຘາທີຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ, ຕໂຕ ເອວ ຈກ຺ຂາທີຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ວູປສນ຺ເຕຫິ ນິພ຺ພິເສວເນຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ສນ຺ໂຕ’’ຕິ, ສພ຺ພກິເລສປຣິຬາຫວູປສເມນ ອຸປສນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສນ຺ຕິປເທ ຣໂຕຕິ ນິພ຺ພາເນ ອຠິຣໂຕ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ເອເຕນ ຠາວິຕມຄ຺ຄຕາ, ປຣິຎ຺ຎາຕກ຺ຂນ຺ຘຕາ ຈສ຺ສ ທສ຺ສິຕາ. ‘‘ສນ຺ໂຕ’’ຕິ ເອເຕນ ປຫີນກິເລສຕາ, ‘‘ສນ຺ຕິປເທ ຣໂຕ’’ຕິ ເອເຕນ ສຈ຺ຉິກຕນິໂຣຘຕາຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ຕຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ອທ຺ຘາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໓. ຈຕຸຕ຺ເຖ ອທ຺ຘາຕິ ກາລາ. ອຕີໂຕ ອທ຺ຘາຕິອາທີສຸ ທ຺ເວ ປຣິຍາຍາ – ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາໂຍ, ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ ຈ. ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຕີໂຕ ອທ຺ຘາ ນາມ, ຈຸຕິໂຕ ປຈ຺ຉາ ອນາຄໂຕ ອທ຺ຘາ ນາມ, ສຫ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘີຫິ ຕທນນ຺ຕຣໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ອທ຺ຘາ ນາມ. ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ ອຸປ຺ປາໂທ, ຐິຕິ, ຠງ຺ໂຄຕິ ອິເມ ຕໂຍ ຂເຓ ປຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ຘຘມ຺ມາ ອຕີໂຕ ອທ຺ຘາ ນາມ, ຕໂຍປິ ຂເຓ ອສມ຺ປຕ຺ຕາ ອນາຄໂຕ ອທ຺ຘາ ນາມ, ຂຓຕ຺ຕຍສມງ຺ຄິໂນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ອທ຺ຘາ ນາມ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ອຍຎ຺ຫິ ອຕີຕາທິວິຠາໂຄ ອທ຺ຘາສນ຺ຕຕິສມຍຂຓວເສນ ຈຕຸຘາ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕສຸ ອທ຺ຘາວິຠາໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ. ສນ຺ຕຕິວເສນ ສຠາຄາ ເອກອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານາ, ເອກາຫາຣສມຸຏ຺ຐານາ ຈ ປຸພ຺ພາປຣິຍວເສນ ວຕ຺ຕມານາປິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ. ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ວິສຠາຄອຸຕຸອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານາ ອຕີຕາ ປຈ຺ຉາ ອນາຄຕາ. ຈິຕ຺ຕຊາ ເອກວີຖິເອກຊວນເອກສມາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐານາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ນາມ, ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຕີຕາ, ປຈ຺ຉາ ອນາຄຕາ. ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານານໍ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ສນ຺ຕຕິວເສນ ອຕີຕາທິເຠໂທ ນຕ຺ຖິ, ເຕສໍເຍວ ປນ ອຸຕຸອາຫາຣຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກວເສນ ຕສ຺ສ ອຕີຕາທິຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສມຍວເສນ ເອກມຸຫຸຕ຺ຕປຸພ຺ພຓ຺ຫສາຍນ຺ຫຣຕ຺ຕິທິວາທີສຸ ສມເຍສຸ ສນ຺ຕານວເສນ ປວຕ຺ຕມານາ ຕໍຕໍສມເຍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ນາມ, ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຕີຕາ, ປຈ຺ຉາ ອນາຄຕາ. ອຍໍ ຕາວ ຣູປຘມ຺ເມສຸ ນໂຍ. ອຣູປຘມ຺ເມສຸ ປນ ຂຓວເສນ ອຸປ຺ປາທາທິກ຺ຂຓຕ຺ຕຍປຣິຍາປນ຺ນາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຕີຕາ, ປຈ຺ຉາ ອນາຄຕາ. ອປິຈ ອຕິກ຺ກນ຺ຕເຫຕຸປຈ຺ຈຍກິຈ຺ຈາ ອຕີຕາ, ນິຏ຺ຐິຕເຫຕຸກິຈ຺ຈາ ອນິຏ຺ຐິຕປຈ຺ຈຍກິຈ຺ຈາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ, ອຸຠຍກິຈ຺ຈໍ ອສມ຺ປຕ຺ຕາ ອນາຄຕາ. ອຕ຺ຕໂນ ວາ ກິຈ຺ຈກ຺ຂເຓ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຕີຕາ, ປຈ຺ຉາ ອນາຄຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຂຓາທິກຖາວ ນິປ຺ປຣິຍາຍາ, ເສສາ ປຣິຍາຍາ. ອຍຎ຺ຫິ ອຕີຕາທິເຠໂທ ນາມ ຘມ຺ມານໍ ໂຫຕິ, ນ ກາລສ຺ສ. ອຕີຕາທິເຠເທ ປນ ຘມ຺ເມ ອຸປາທາຍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊມາໂນປິ ກາໂລ ອິຘ ເຕເນວ ໂວຫາເຣນ ອຕີໂຕຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຄາຖາສຸ ອກ຺ເຂຍ຺ຍສຎ຺ຎິໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ອກ຺ຂາຍຕິ, ກຖີຍຕິ, ປຎ຺ຎາປີຍຕີຕິ ອກ຺ເຂຍ຺ຍໍ, ກຖາວຕ຺ຖຸ, ອຕ຺ຖໂຕ ຣູປາທໂຍ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອຕີຕໍ ວາ ອທ຺ຘານໍ ອາຣພ຺ຠ ກຖໍ ກເຖຍ຺ຍ, ອນາຄຕໍ ວາ…ເປ… ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ວາ ອທ຺ຘານໍ ອາຣພ຺ຠ ກຖໍ ກເຖຍ຺ຍາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໐໕).

ຕຖາ –

‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປໍ ອຕີຕໍ ນິຣຸທ຺ຘໍ ວິປຣິຓຕໍ, ‘ອໂຫສີ’ຕິ ຕສ຺ສ ສງ຺ຂາ, ‘ອໂຫສີ’ຕິ ຕສ຺ສ ສມຎ຺ຎາ, ‘ອໂຫສີ’ຕິ ຕສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ; ນ ຕສ຺ສ ສງ຺ຂາ ອຕ຺ຖີຕິ, ນ ຕສ຺ສ ສງ຺ຂາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໖໒) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕນ ນິຣຸຕ຺ຕິປຖສຸຕ຺ເຕນປິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທີເປຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ກຖາວຕ຺ຖຸຠາເວນ ອກ຺ເຂຍ຺ຍສງ຺ຂາເຕ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈເກ ອຫນ຺ຕິ ຈ ມມນ຺ຕິ ຈ ເທໂວຕິ ຈ ມນຸສ຺ໂສຕິ ຈ ອິຕ຺ຖີຕິ ຈ ປຸຣິໂສຕິ ຈ ອາທິນາ ປວຕ຺ຕສຎ຺ຎາວເສນ ອກ຺ເຂຍ຺ຍສຎ຺ຎິໂນ, ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ສຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລາທິສຎ຺ຎິໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອກ຺ເຂຍ຺ຍສ຺ມິໍ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິຄ຺ຄາຫວເສນ ປຕິຏ຺ຐິຕາ, ຣາຄາທິວເສນ ວາ ອຏ຺ຐຫາກາເຣຫິ ປຕິຏ຺ຐິຕາ. ຣຕ຺ໂຕ ຫິ ຣາຄວເສນ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ, ທຸຏ຺ໂຐ ໂທສວເສນ, ມູຬ຺ໂຫ ໂມຫວເສນ, ປຣາມຏ຺ໂຐ ທິຏ຺ຐິວເສນ, ຖາມຄໂຕ ອນຸສຍວເສນ, ວິນິພທ຺ໂຘ ມານວເສນ, ອນິຏ຺ຐງ຺ຄໂຕ ວິຈິກິຈ຺ຉາວເສນ, ວິກ຺ເຂປຄໂຕ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈວເສນ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕີຕິ.

ອກ຺ເຂຍ຺ຍໍ ອປຣິຎ຺ຎາຍາຕິ ຕໍ ອກ຺ເຂຍ຺ຍໍ ເຕຠູມກຘມ຺ເມ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ອປຣິຊານິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອປຣິຊານນເຫຕຸ. ໂຍຄມາຍນ຺ຕິ ມຈ຺ຈຸໂນຕິ ມຣຓສ຺ສ ໂຍຄໍ ເຕນ ສໍໂຍຄໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນ ວິສໍໂຍຄນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຖ ວາ ໂຍຄນ຺ຕິ ອຸປາຍໍ, ເຕນ ໂຍຊິຕໍ ປສາຣິຕໍ ມາຣເສນຏ຺ຐານິຍໍ ອນຕ຺ຖຊາລໍ ກິເລສຊາລຎ຺ຈ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ນ ຫິ ໂນ ສງ຺ຄຣໍ ເຕນ, ມຫາເສເນນ ມຈ຺ຈຸນາ’’ຕິ. (ມ. ນິ. ໓.໒໗໒; ຊາ. ໒.໒໒.໑໒໑; ເນຕ຺ຕິ. ໑໐໓);

ເອຕ຺ຕາວຕາ ວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ວິວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອກ຺ເຂຍ຺ຍຎ຺ຈ ປຣິຎ຺ຎາຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ໂທ ພ຺ຍຕິເຣເກ, ເຕນ ອກ຺ເຂຍ຺ຍປຣິຊານເນນ ລທ຺ຘພ຺ພໍ ວກ຺ຂມານເມວ ວິເສສໍ ໂຊເຕຕິ. ປຣິຎ຺ຎາຍາຕິ ວິປສ຺ສນາສຫິຕາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຊານິຕ຺ວາ, ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘກິເລສປ຺ປຫາເນນ ວາ ຕໍ ສມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕິສ຺ສນ຺ນມ຺ປິ ປຣິຎ຺ຎານໍ ກິຈ຺ຈໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ. ອກ຺ຂາຕາຣໍ ນ ມຎ຺ຎຕີຕິ ສພ຺ພໂສ ມຎ຺ຎນານໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ຂີຓາສໂວ ອກ຺ຂາຕາຣໍ ນ ມຎ຺ຎຕິ, ກາຣກາທິສຠາວໍ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕານໍ ນ ປຈ຺ເຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຜຸຏ຺ໂຐ ວິໂມກ຺ໂຂ ມນສາ, ສນ຺ຕິປທມນຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ສພ຺ພສງ຺ຂຕວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ວິໂມກ຺ໂຂ’’ຕິ ສພ຺ພກິເລສສນ຺ຕາປວູປສມນຏ຺ຐານຕາຍ ‘‘ສນ຺ຕິປທ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ນິພ຺ພານຘມ຺ໂມ ຜຸຏ຺ໂຐ ຜຸສິໂຕ ປຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ອກ຺ຂາຕາຣໍ ນ ມຎ຺ຎຕີຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ປຣິຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ປເທນ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍໍ ສມຸທຍສຈ຺ຈສ຺ສ ປຫານາຠິສມຍຎ຺ຈ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ‘‘ຜຸຏ຺ໂຐ ວິໂມກ຺ໂຂ ມນສາ, ສນ຺ຕິປທມນຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ມຄ຺ຄນິໂຣຘານໍ ຠາວນາສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠິສມຍໍ ວທຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ສພ຺ພກິເລເສຫິ ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ວິໂມກ຺ໂຂ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ໂສ ປນສ຺ສ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ເຕນ ຜຸຏ຺ໂຐ ຜຸສິໂຕ ຠາວິໂຕ, ເຕເນວ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສນ຺ຕິປທໍ ນິພ຺ພານໍ ຜຸຏ຺ຐໍ ຜຸສິຕໍ ສຈ຺ຉິກຕນ຺ຕິ.

ອກ຺ເຂຍ຺ຍສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອກ຺ເຂຍ຺ຍນິມິຕ຺ຕໍ ວິວິຘາຫິ ວິປຕ຺ຕີຫິ ອຸປທ຺ທຸເຕ ໂລເກ ປຫີນວິປລ຺ລາສຕາຍ ຕໂຕ ສຸປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອກ຺ເຂຍ຺ຍປຣິຎ຺ຎາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາຫິ ສມ຺ປຕ຺ຕີຫິ ສມ຺ປນ຺ໂນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສງ຺ຂາຍ ເສວີຕິ ປຎ຺ຎາເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈີວຣາທິປຈ຺ຈເຍ ສງ຺ຂາຍ ປຣິຕຸເລຕ຺ວາວ ເສວນສີໂລ, ສງ຺ຂາຕຘມ຺ມຕ຺ຕາ ຈ ອາປາຖຄຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ວິສຍໍ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາວເສນ ສງ຺ຂາຍ ເສວນສີໂລ. ຘມ຺ມຏ຺ໂຐຕິ ອເສກ຺ຂຘມ຺ເມສຸ ນິພ຺ພານຘມ຺ເມ ເອວ ວາ ຐິໂຕ. ເວທຄູຕິ ເວທິຕພ຺ພສ຺ສ ຈຕຸສຈ຺ຈສ຺ສ ປາຣງ຺ຄຕຕ຺ຕາ ເວທຄູ. ເອວໍຄຸໂຓ ອຣຫາ ຠວາທີສຸ ກຕ຺ຖຈິ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠາວໂຕ ມນຸສ຺ສເທວາຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ອຸເປຕິ, ອປຎ຺ຎຕ຺ຕິກຠາວເມວ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພາເນນ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ.

ຈຕຸຕ຺ຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ທຸຈ຺ຈຣິຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໔. ປຎ຺ຈເມ ທຸຏ຺ຐຸ ຈຣິຕານິ, ທຸຏ຺ຐານິ ວາ ຈຣິຕານິ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ. ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ກາຍໂຕ ວາ ປວຕ຺ຕໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິມານິ ຈ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວາ ກເຖຕພ຺ພານິ ກມ຺ມປເຖຫິ ວາ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຕາວ ກາຍທ຺ວາເຣ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ວີຕິກ຺ກໂມ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ວຈີທ຺ວາເຣ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ວີຕິກ຺ກໂມ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ອຸຠຍຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສ຺ສ ວີຕິກ຺ກໂມ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ອຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິກຖາ. ປາຓາຕິປາຕາທໂຍ ປນ ຕິສ຺ໂສ ເຈຕນາ ກາຍທ຺ວາເຣປິ, ວຈີທ຺ວາເຣປິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ຕຖາ ຈຕສ຺ໂສ ມຸສາວາທາທິເຈຕນາ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ອຠິຊ຺ຌາ, ພ຺ຍາປາໂທ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີຕິ ຕໂຍ ເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ອຍໍ ກມ຺ມປຖກຖາ.

ຄາຖາຍໍ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ໂຕເຍວ ປາປຘມ຺ໂມ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິຠາເວນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ຕທຎ຺ຎໍ ປາປຘມ຺ມໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ‘‘ຍຎ຺ຈຎ຺ຎໍ ໂທສສຎ຺ຫິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂທສສຎ຺ຫິຕນ຺ຕິ ຣາຄາທິກິເລສສໍຫິຕໍ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ປຎ຺ຈມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ສຸຈຣິຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໕. ຉຏ຺ເຐ ສຸຏ຺ຐຸ ຈຣິຕານິ, ສຸນ຺ທຣານິ ວາ ຈຣິຕານິ ສຸຈຣິຕານິ. ກາເຍນ ສຸຈຣິຕໍ, ກາຍໂຕ ວາ ປວຕ຺ຕໍ ສຸຈຣິຕໍ ກາຍສຸຈຣິຕໍ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຘາປິ ປນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ, ກມ຺ມປຖວເສນ ຈາຕິ ທຸວິຘາ ກຖາ. ຕຕ຺ຖ ກາຍທ຺ວາເຣ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ອວີຕິກ຺ກໂມ ກາຍສຸຈຣິຕໍ, ວຈີທ຺ວາເຣ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ອວີຕິກ຺ກໂມ ວຈີສຸຈຣິຕໍ, ອຸຠຍຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສ຺ສ ອວີຕິກ຺ກໂມ ມໂນສຸຈຣິຕນ຺ຕິ ອຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິກຖາ. ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ປນ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຕິສ຺ໂສ ເຈຕນາປິ ວິຣຕິໂຍປິ ກາຍສຸຈຣິຕໍ, ມຸສາວາທາທີຫິ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ຈຕສ຺ໂສ ເຈຕນາປິ ວິຣຕິໂຍປິ ວຈີສຸຈຣິຕໍ, ອນຠິຊ຺ຌາ, ອພ຺ຍາປາໂທ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ຕໂຍ ເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ມໂນສຸຈຣິຕນ຺ຕິ ອຍໍ ກມ຺ມປຖກຖາ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ຉຏ຺ຐສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ໂສເຈຍ຺ຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໖. ສຕ຺ຕເມ ໂສເຈຍ຺ຍານີຕິ ສຸຈິຠາວາ. ກາຍໂສເຈຍ຺ຍນ຺ຕິ ກາຍສຸຈຣິຕໍ, ວຈີມໂນໂສເຈຍ຺ຍານິປິ ວຈີມໂນສຸຈຣິຕາເນວ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ກາຍໂສເຈຍ຺ຍໍ? ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓີ’’ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໓.໑໒໑-໑໒໒).

ຄາຖາຍໍ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຫີນສພ຺ພກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕຕ຺ຕາ ກາເຍນ ສຸຈີຕິ ກາຍສຸຈິ. ໂສເຈຍ຺ຍສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘກິເລສຕ຺ຕາ ສຸປຣິສຸທ຺ຘາຍ ໂສເຈຍ຺ຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸເປຕໍ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ສຕ຺ຕມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ໂມເນຍ຺ຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໗. ອຏ຺ຐເມ ໂມເນຍ຺ຍານີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຘໂລກປຣໂລກໍ ອຕ຺ຕຫິຕປຣຫິຕຎ຺ຈ ມຸນາຕີຕິ ມຸນິ, ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊເນນ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຕ ເສກ຺ຂາ ອຣຫາ ຈ. ອິຘ ປນ ອຣຫາວ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ມຸນິໂນ ຠາວາຕິ ໂມເນຍ຺ຍານິ, ອຣຫໂຕ ກາຍວຈີມໂນສມາຈາຣາ.

ອຖ ວາ ມຸນິຠາວກຣາ ໂມເນຍ຺ຍປຏິປທາຘມ຺ມາ ໂມເນຍ຺ຍານິ. ເຕສມຍໍ ວິຕ຺ຖາໂຣ –

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ກາຍໂມເນຍ຺ຍໍ? ຕິວິຘກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ປຫານໍ ກາຍໂມເນຍ຺ຍໍ, ຕິວິຘໍ ກາຍສຸຈຣິຕໍ ກາຍໂມເນຍ຺ຍໍ, ກາຍາຣມ຺ມເຓ ຎາຓໍ ກາຍໂມເນຍ຺ຍໍ, ກາຍປຣິຎ຺ຎາ ກາຍໂມເນຍ຺ຍໍ, ປຣິຎ຺ຎາສຫຄໂຕ ມຄ຺ໂຄ ກາຍໂມເນຍ຺ຍໍ, ກາຍສ຺ມິໍ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານໍ ກາຍໂມເນຍ຺ຍໍ, ກາຍສງ຺ຂາຣນິໂຣຘາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາປຕ຺ຕິ ກາຍໂມເນຍ຺ຍໍ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ວຈີໂມເນຍ຺ຍໍ? ຈຕຸພ຺ພິຘວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ປຫານໍ ວຈີໂມເນຍ຺ຍໍ, ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ວຈີສຸຈຣິຕໍ, ວາຈາຣມ຺ມເຓ ຎາຓໍ, ວາຈາປຣິຎ຺ຎາ, ປຣິຎ຺ຎາສຫຄໂຕ ມຄ຺ໂຄ, ວາຈາຍ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານໍ, ວຈີສງ຺ຂາຣນິໂຣຘາ ທຸຕິຍຊ຺ຌານສມາປຕ຺ຕິ ວຈີໂມເນຍ຺ຍໍ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ມໂນໂມເນຍ຺ຍໍ? ຕິວິຘມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ປຫານໍ ມໂນໂມເນຍ຺ຍໍ, ຕິວິຘໍ ມໂນສຸຈຣິຕໍ, ມນາຣມ຺ມເຓ ຎາຓໍ, ມໂນປຣິຎ຺ຎາ, ປຣິຎ຺ຎາສຫຄໂຕ ມຄ຺ໂຄ, ມນສ຺ມິໍ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານໍ, ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣນິໂຣຘາ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ ມໂນໂມເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ມຫານິ. ໑໔; ຈູຬນິ. ເມຕ຺ຕຄູມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໒໑).

ນິນ຺ຫາຕປາປກນ຺ຕິ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຊເລນ ສຸຏ຺ຐຸ ວິກ຺ຂາລິຕປາປມລໍ.

ອຏ຺ຐມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ປຐມຣາຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໘. ນວເມ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈີຕິ ອນິຍມິຕວຈນໍ, ຕສ຺ມາ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຄຫຏ຺ຐສ຺ສ ວາ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ວາ. ຣາໂຄ ອປ຺ປຫີໂນຕິ ຣຎ຺ຊນຏ຺ເຐນ ຣາໂຄ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ນ ປຫີໂນ, ມຄ຺ເຄນ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕໍ ນ ອາປາທິໂຕ. ໂທສໂມເຫສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ອປາຍຄມນີຍາ ຣາຄໂທສໂມຫາ ປຐມມຄ຺ເຄນ, ໂອຬາຣິກາ ກາມຣາຄໂທສາ ທຸຕິຍມຄ຺ເຄນ, ເຕເຍວ ອນວເສສາ ຕຕິຍມຄ຺ເຄນ, ຠວຣາໂຄ ອວສິຏ຺ຐໂມໂຫ ຈ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ເຄນ ປຫີຍນ຺ຕິ. ເອວເມເຕສຸ ປຫີຍນ຺ເຕສຸ ຕເທກຏ຺ຐໂຕ ສພ຺ເພປິ ກິເລສາ ປຫີຍນ຺ເຕວ. ເອວເມເຕ ຣາຄາທໂຍ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ອຸປາສກສ຺ສ ວາ ອຸປາສິກາຍ ວາ ມຄ຺ເຄນ ອປ຺ປຫີນາ. ພທ຺ໂຘ ມາຣສ຺ສາຕິ ກິເລສມາເຣນ ພທ຺ໂຘຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍທຄ຺ເຄນ ຈ ກິເລສມາເຣນ ພທ຺ໂຘ, ຕທຄ຺ເຄນ ອຠິສງ຺ຂາຣມາຣາທີຫິປິ ພທ຺ໂຘເຍວ ໂຫຕິ. ປຏິມຸກ຺ກສ຺ສ ມາຣປາໂສຕິ ປຏິມຸກ຺ໂກ ອສ຺ສ ອເນນ ອປ຺ປຫີນກິເລເສນ ປຸຄ຺ຄເລນ ຕາເຍວ ອປ຺ປຫີນກິເລສຕາຍ ມາຣປາສສງ຺ຂາໂຕ ກິເລໂສ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ປຏິມຸກ຺ໂກ ປເວສິໂຕ, ເຕນ ສຍໍ ພນ຺ຘາປິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ປຏິມຸກ຺ໂກ ອສ຺ສ ຠເວຍ຺ຍ ມາຣປາໂສ. ສຸກ຺ກປກ຺ເຂ ໂອມຸກ຺ກສ຺ສາຕິ ອວມຸກ຺ໂກ ໂມຈິໂຕ ອປນີໂຕ ອສ຺ສ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິຘ ຄາຖາ ສຸກ຺ກປກ຺ຂວເສເນວ ອາຄຕາ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ສ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຣາຄໂທສາວິຊ຺ຊາ ວິຣາຊິຕາ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ ນິໂຣຘິຕາ, ຕໍ ຠາວິຕກາຍສີລຈິຕ຺ຕປຎ຺ຎຕາຍ ຠາວິຕຕ຺ເຕສຸ ອຣຫນ຺ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ເອກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຠູຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມໍ ວາ ເສຏ຺ຐໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ປຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ອຎ຺ເຎ ຂີຓາສວາ ປຸພ຺ພູປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິສມນ຺ນາຄຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອາຄຕາ, ຍຖາ ຈ ເຕ ອນ຺ຕທ຺ວຍຣຫິຕາຍ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘສຫຄຕາຍ ມຊ຺ຌິມາຍ ປຏິປທາຍ ນິພ຺ພານໍ ຄຕາ ອຘິຄຕາ. ຍຖາ ວາ ເຕ ຂນ຺ຘາທີນໍ ຕຖລກ຺ຂຓໍ ຍາຖາວໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌິໍສຸ, ຍຖາ ຈ ເຕ ຕຖຘມ຺ເມ ທຸກ຺ຂາທໂຍ ອວິປຣີຕໂຕ ອພ຺ຠຎ຺ຎິໍສຸ, ຣູປາທິເກ ຈ ວິສເຍ ຍຖາ ເຕ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕາທິວເສເນວ ປສ຺ສິໍສຸ, ຍຖາ ວາ ປນ ເຕ ອຏ຺ຐ ອນຣິຍໂວຫາເຣ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຣິຍໂວຫາຣວເສເນວ ປວຕ຺ຕວາຈາ, ວາຈານຸຣູປຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕກາຍາ, ກາຍານຸຣູປຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕວາຈາ, ຕຖາ ອຍມ຺ປິ ອຣິຍປຸຄ຺ຄໂລຕິ ຕຖາຄຕໍ, ຈຕຸສຈ຺ຈພຸທ຺ຘຕາຍ ພຸທ຺ຘໍ, ປຸຄ຺ຄລເວຣໍ ກິເລສເວຣໍ ອຕ຺ຕານຸວາທາທິຠຍຎ຺ຈ ອຕິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ເວຣຠຍາຕີຕໍ. ສພ຺ເພສໍ ກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣາທີນໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ສພ຺ພປ຺ປຫາຍິນໍ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ອຣິຍາ ອາຫຸ ກເຖນ຺ຕິ ກິຕ຺ເຕນ຺ຕີຕິ.

ນວມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ທຸຕິຍຣາຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໙. ທສເມ ອຕຣີຕິ ຕິຓ຺ໂຓ, ນ ຕິຓ຺ໂຓ ອຕິຓ຺ໂຓ. ສມຸທ຺ທນ຺ຕິ ສໍສາຣສມຸທ຺ທໍ, ຈກ຺ຂາຍຕນາທິສມຸທ຺ທໍ ວາ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ທຸປ຺ປູຣຓຏ຺ເຐນ ສມຸທ຺ໂທ ວິຍາຕິ ສມຸທ຺ທໍ. ອຖ ວາ ສມຸທ຺ທນຏ຺ເຐນ ສມຸທ຺ທໍ, ກິເລສວສ຺ສເນນ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານສ຺ສ ກິເລສສທນໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສວີຈິນ຺ຕິ ໂກຘູປາຍາສວີຈີຫິ ສວີຈິໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ວີຈິຠຍນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ໂກຘູປາຍາສສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ (ອິຕິວຸ. ໑໐໙; ມ. ນິ. ໒.໑໖໒). ສາວຏ຺ຏນ຺ຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓາວຏ຺ເຏຫິ ສຫ ອາວຏ຺ຏໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ອາວຏ຺ຏຠຍນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ປຎ຺ຈນ຺ເນຕໍ ກາມຄຸຓານໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ (ອິຕິວຸ. ໑໐໙; ມ. ນິ. ໒.໑໖໔; ອ. ນິ. ໔.໑໒໒). ສຄຫໍ ສຣກ຺ຂສນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ໂຄຈຣຄຕານໍ ອນຕ຺ຖຊນນໂຕ ຈຓ຺ຑມກຣມຈ຺ຉກຈ຺ຉປຣກ຺ຂສສທິເສຫິ ວິສຠາຄປຸຄ຺ຄເລຫິ ສຫິຕໍ. ຕຖາ ຈາຫ ‘‘ສຄຫໍ ສຣກ຺ຂສນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ມາຕຸຄາມສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ (ອິຕິວຸ. ໑໐໙). ອຕຣີຕິ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎານາວາຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ສມຸທ຺ທໍ ອຸຕ຺ຕຣິ. ຕິຓ຺ໂຓຕິ ນິຕ຺ຕິຓ຺ໂຓ. ປາຣງ຺ຄໂຕຕິ ຕສ຺ສ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ປາຣໍ ປຣຕີຣໍ ນິໂຣຘໍ ອຸປຄໂຕ. ຖເລ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຕໂຕ ເອວ ສໍສາຣມໂຫຆໍ ກາມາທິມໂຫຆຎ຺ຈ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຖເລ ປຣຕີເຣ ນິພ຺ພາເນ ພາຫິຕປາປພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອິຘາປິ ຄາຖາ ສຸກ຺ກປກ຺ຂວເສເນວ ອາຄຕາ. ຕຕ຺ຖ ອູມິຠຍນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕອູມິຠຍໍ, ຠາຍິຕພ຺ພໍ ເອຕສ຺ມາຕິ ຕໍ ອູມິ ຠຍໍ. ທຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ທຸຣຕິກ຺ກມໍ. ອຈ຺ຈຕາຣີຕິ ອຕິກ຺ກມິ.

ສງ຺ຄາຕິໂຄຕິ ຣາຄາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສງ຺ຄານໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາ ປຫີນຕ຺ຕາ ສງ຺ຄາຕິໂຄ. ອຕ຺ຖງ຺ຄໂຕ ໂສ ນ ປມາຓເມຕີຕິ ໂສ ເອວໍຠູໂຕ ອຣຫາ ຣາຄາທີນໍ ປມາຓກຣຘມ຺ມານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ອຕ຺ຖໍ ຄຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂຕ, ຕໂຕ ເອວ ສີລາທິຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘປາຣິປູຣິຍາ ຈ ‘‘ເອທິໂສ ສີເລນ ສມາຘິນາ ປຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ເກນຈິ ປມິຓິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ ປມາຓໍ ນ ເອຕິ, ອຖ ວາ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ຄໂຕ ໂສ ອຣຫາ ‘‘ອິມາຍ ນາມ ຄຕິຍາ ຐິໂຕ, ເອທິໂສ ຈ ນາມໂຄຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ປມິຓິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ປມາຓໍ ນ ເອຕິ ນ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ຕໂຕ ເອວ ອໂມຫຍິ ມຈ຺ຈຸຣາຊໍ, ເຕນ ອນຸພນ຺ຘິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍຕິ ວທາມີຕິ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານຘາຕຸຍາວ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ວຄ຺ເຄ ປຐມປຎ຺ຈມຉຏ຺ເຐສຸ ວຏ຺ຏໍ ກຖິຕໍ, ທຸຕິຍສຕ຺ຕມອຏ຺ຐເມສຸ ວິວຏ຺ຏໍ, ເສເສສຸ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏໍ ກຖິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ທສມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທຸຕິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.