໑. ມູລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໐. ຕິກນິປາຕສ຺ສ ປຐເມ ຕີຓີຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ. ອິມານີຕິ ອຠິມຸຂີກຣຓໍ. ອກຸສລມູລານີຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຘມ຺ມນິທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ອກຸສລານິ ຈ ຕານິ ມູລານິ ຈາຕິ ອກຸສລມູລານິ. ອຖ ວາ ອກຸສລານໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍປຠວຊນກສມຸຏ຺ຐາປກນິພ຺ພຕ຺ຕກຏ຺ເຐນ ມູລານິ ຈາຕິ ອກຸສລມູລານິ, ອກຸສລຘມ຺ມານໍ ກາຣຓານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາຣຓຎ຺ຫິ ຍຖາ ຫິໂນຕິ ເອຕສ຺ມາ ຜລໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ເຫຕຸ, ປຏິຈ຺ຈ ເອຕສ຺ມາ ເອຕີຕິ ປຈ຺ຈໂຍ, ປຠວຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ປຠໂວ, ອຕ຺ຕໂນ ຜລໍ ຊເນຕີຕິ ຊນກໍ, ສມຸຏ຺ຐາເປຕີຕິ ສມຸຏ຺ຐາປກໍ, ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕກນ຺ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ປຕິຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ມູລນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອກຸສລມູລານີຕິ ອກຸສລານໍ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວສາຘນານິ, ກາຣຓານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ເກຈິ ປນ ‘‘ສາລິອາທີນໍ ສາລິພີຊາທີນິ ວິຍ ມຓິປ຺ປຠາທີນໍ ມຓິວຓ຺ຓາທໂຍ ວິຍ ຈ ອກຸສລານໍ ອກຸສລຠາວສາຘໂກ ໂລຠາທີນໍ ມູລຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອກຸສລຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູເປສຸ ເຕສໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນ ສິຍາ. ນ ຫິ ຕານິ ເຕສໍ ອກຸສລຠາວໍ ສາເຘນ຺ຕິ, ນ ຈ ປຈ຺ຈຍາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ເຫຕູ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ຘມ຺ມານໍ ຕໍສມຸຏ຺ຐານານຎ຺ຈ ຣູປານໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.ປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສ.໑).

ອເຫຕຸກສ຺ສ ຈ ໂມຫສ຺ສ ອກຸສລຠາໂວ ນ ສິຍາ ອກຸສລຠາວສາຘກສ຺ສ ມູລນ຺ຕຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ອຖາປິ ສິຍາ ໂລຠາທີນໍ ສຠາວສິທ຺ໂຘ ອກຸສລາທິຠາໂວ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ປນ ໂລຠາທິປຏິພທ຺ໂຘຕິ. ເອວມ຺ປິ ຍຖາ ໂລຠາທີນໍ, ເອວໍ ອໂລຠາທີນມ຺ປິ ສຠາວສິທ຺ໂຘ ກຸສລາທິຠາໂວຕິ ອໂລຠາທໂຍ ກຸສລາ ເອວ ສິຍຸໍ, ນ ອພ຺ຍາກຕາ, ນ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ, ເອວໍ ມູເລສຸປິ ກຸສລາທິຠາໂວ ປຣິເຍສິຕພ຺ໂພ. ໂຍນິໂສມນສິກາຣາທິໂກ ວິຍ ຫິ ກຸສລຠາວສ຺ສ, ອໂຍນິໂສມນສິກາຣາທິໂກ ອກຸສລຠາວສ຺ສ ກາຣຓນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ອກຸສລຠາວສາຘນວເສນ ໂລຠາທີນໍ ມູລຏ຺ຐໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວສາຘນວເສນ ຄຍ຺ຫມາເນ ນ ໂກຈິ ໂທໂສ. ລທ຺ຘເຫຕຸປຈ຺ຈຍາ ຫິ ຘມ຺ມາ ວິຣູຬ຺ຫມູລາ ວິຍ ປາທປາ ຖິຣາ ໂຫນ຺ຕິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາ, ເຫຕຸຣຫິຕາ ປນ ຕິລພີຊກາທິເສວາລາ ວິຍ ນ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາຕິ ເຫຕຸອາທິອຕ຺ເຖນ ອກຸສລານໍ ອຸປກາຣກຕ຺ຕາ ມູລານີຕິ ອກຸສລມູລານິ. ຍສ຺ມາ ປນ ມູເລນ ມຸຕ຺ໂຕ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຕີຫິ ມູເລຫິ ສພ຺ໂພ ອກຸສລຣາສິ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ທສ຺ສິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຕານິ ອກຸສລມູລານິ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂລໂຠ ອກຸສລມູລ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂລຠາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ຕຕ຺ຖ ປນ ຕຕິຍມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ ໂລຠາທໂຍ ອາຄຕາ, ອິຘ ປນ ອນວເສສາຕິ ອຍເມວ ວິເສໂສ.

ຄາຖາຍໍ ປາປເຈຕສນ຺ຕິ ອກຸສລຘມ຺ມສມາໂຍຄໂຕ ລາມກຈິຕ຺ຕໍ. ຫິໍສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ອາຍຕິໍ ວິປາກກ຺ຂເຓ ຈ ວິພາເຘນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕສມ຺ຠູຕາຕິ ອຕ຺ຕນິ ຊາຕາ. ຕຈສາຣນ຺ຕິ ຄຓ຺ຐິຕໍ, ເວຬຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ຜລນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຜລໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຂທິຣສີສປາທໂຍ ວິຍ ອນ຺ໂຕສາໂຣ ອຫຸຕ຺ວາ ພຫິສາຣຕາຍ ຕຈສາຣນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ເວຬຸອາທິໍ ຍຖາ ອຕ຺ຕສມ຺ຠູຕເມວ ຜລໍ ຫິໍສຕິ ວິນາເສຕິ, ເອວເມວ ອນ຺ໂຕ ສີລາທິສາຣຣຫິຕໍ ລາມກຈິຕ຺ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອຕ຺ຕສມ຺ຠູຕາເຍວ ໂລຠາທໂຍ ວິນາເສນ຺ຕີຕິ.

ປຐມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.