໖. ອຊາຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໓. ຉຏ຺ເຐ ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ເອກທິວສໍ ກິຣ ຠຄວຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ສໍສາເຣ ອາທີນວໍ ປກາເສຕ຺ວາ ຕທຸປສມນາທິວເສນ ນິພ຺ພານປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ກຕາຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ອຍໍ ສໍສາໂຣ ຠຄວຕາ ອວິຊ຺ຊາທີຫິ ກາຣເຓຫິ ສເຫຕຸໂກ ວຸຕ຺ໂຕ, ນິພ຺ພານສ຺ສ ປນ ຕທຸປສມສ຺ສ ນ ກິຎ຺ຈິ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຍິທໍ ອເຫຕຸກໍ ກຖໍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນ ອຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິ. ອຖ ຠຄວາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວິມຕິວິຘມນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ, ‘‘ອິຘ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ‘ນິພ຺ພານໍ ນິພ຺ພານ’ນ຺ຕິ ວາຈາວຕ຺ຖຸມຕ຺ຕເມວ, ນຕ຺ຖິ ຫິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ນິພ຺ພານໍ ນາມ ອນຸປລພ຺ຠມານສຠາວຕ຺ຕາ’’ຕິ ໂລກາຍຕິກາທໂຍ ວິຍ ວິປ຺ປຏິປນ຺ນານໍ ພຫິທ຺ຘາ ຈ ປຸຖຸທິຏ຺ຐິຄຕິການໍ ມິຈ຺ຉາວາທຠຎ຺ຊນຕ຺ຖຎ຺ຈ, ອມຕມຫານິພ຺ພານສ຺ສ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຕ຺ຖິຠາວທີປນຕ຺ຖໍ ຕສ຺ສ ຈ ນິສ຺ສຣຓຠາວາທິອານຸຠາວວນ຺ຕຕາທີປນຕ຺ຖໍ ປີຕິເວເຄນ ອຸທານວເສນ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອຠາສິ. ຕຖາ ຫິ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອຸທາເນປິ (ອຸທາ. ໗໒-໗໔) ສງ຺ຄີຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ວິຊ຺ຊຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຸປລພ຺ຠຕິ. ອຊາຕໍ ອຠູຕໍ ອກຕໍ ອສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ສພ຺ພານິປິ ປທານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເວວຈນານິ. ອຖ ວາ ເວທນາທໂຍ ວິຍ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍສມວາຍສງ຺ຂາຕາຍ ກາຣຓສາມຄ຺ຄິຍາ ນ ຊາຕໍ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຊາຕໍ. ກາຣເຓນ ວິນາ ສຍເມວ ນ ຠູຕໍ ນ ປາຕຸຠູຕໍ ນ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ອຠູຕໍ. ເອວໍ ອຊາຕຕ຺ຕາ ອຠູຕຕ຺ຕາ ຈ ເຍນ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ນ ກຕນ຺ຕິ ອກຕໍ. ຊາຕຠູຕກຕສຠາໂວ ຈ ນາມຣູປາທີນໍ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ໂຫຕິ, ນ ອສງ຺ຂຕສຠາວສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິໂລມໂຕ ວາ ສເມຈ຺ຈ ສມ຺ຠຸຍ຺ຍ ປຈ຺ຈເຍຫິ ກຕນ຺ຕິ ສງ຺ຂຕໍ, ຕຖາ ນ ສງ຺ຂຕໍ, ສງ຺ຂຕລກ຺ຂຓຣຫິຕນ຺ຕິ ຈ ອສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ເອວໍ ອເນເກຫິ ກາຣເຓຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຠາເວ ປຏິສິທ຺ເຘ ‘‘ສິຍາ ນຸ ໂຂ ເອເກເນວ ກາຣເຓນ ກຕ’’ນ຺ຕິ ອາສງ຺ກາຍໍ ‘‘ນ ເກນຈິ ກຕ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ອປ຺ປຈ຺ຈຍມ຺ປິ ສມານໍ ‘‘ສຍເມວ ນຸ ໂຂ ອິທໍ ຠູຕໍ ປາຕຸຠູຕ’’ນ຺ຕິ ອາສງ຺ກາຍໍ ຕນ຺ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ອຠູຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍຎ຺ຈ ເອຕສ຺ສ ອສງ຺ຂຕາກຕາຠູຕຠາໂວ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອຊາຕິຘມ຺ມຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຊາຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອວເມເຕສໍ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ປທານໍ ສາຕ຺ຖກຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອິຕິ ຠຄວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊາຕໍ ອຠູຕໍ ອກຕໍ ອສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ເຫຕຸໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂນ ເຈຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສາຍໍ ສງ຺ເຂໂປ – ຠິກ຺ຂເວ, ຍທິ ອຊາຕາທິສຠາວາ ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕຸ ນ ອຠວິສ຺ສ ນ ສິຍາ, ອິຘ ໂລເກ ຊາຕາທິສຠາວສ຺ສ ຣູປາທິກ຺ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສງ຺ຂາຣຄຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓໍ ອນວເສສວຏ຺ຏຸປສໂມ ນ ປຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍ ນ ອຸປລພ຺ເຠຍ຺ຍ ນ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍ. ນິພ຺ພານຎ຺ຫິ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມານາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທໂຍ ອຣິຍມຄ຺ຄຘມ຺ມາ ອນວເສສໂຕ ກິເລເສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ເຕເນຕ຺ຖ ສພ຺ພສ຺ສປິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ ອປຄໂມ ນິສ຺ສຣຓໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ.

ເອວໍ ພ຺ຍຕິເຣກວເສນ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອນ຺ວຍວເສນປິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍສ຺ມາ ‘‘ອປຈ຺ຈຍາ ຘມ຺ມາ, ອສງ຺ຂຕາ ຘມ຺ມາ (ຘ. ສ. ທຸກມາຕິກາ ໗, ໘). ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕທາຍຕນໍ, ຍຕ຺ຖ ເນວ ປຖວີ (ອຸທາ. ໗໑). ອິທມ຺ປິ ໂຂ ຐານໍ ທຸທ຺ທສໍ ຍທິທໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ (ມຫາວ. ໗; ມ. ນິ. ໑.໒໘໑). ອສງ຺ຂຕຎ຺ຈ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມິ ອສງ຺ຂຕຄາມິນິຎ຺ຈ ປຏິປທ’’ນ຺ຕິອາທີຫິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໖໖) ອເນເກຫິ ສຸຕ຺ຕປເທຫິ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊາຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາປິ ສຸຕ຺ເຕນ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ສພ຺ຠາໂວ ສພ຺ພໂລກໍ ອນຸກມ຺ປມາເນນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ເທສິໂຕ, ຕສ຺ມາ ນ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂກາຣີນມ຺ປິ ວິຎ຺ຎູນໍ ກງ຺ຂາ ວາ ວິມຕິ ວາ ນຕ຺ຖິ ເອວ. ເຍ ປນ ອພຸທ຺ຘິປຸຄ຺ຄລາ, ເຕສໍ ວິມຕິວິໂນທນຕ຺ຖໍ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາຍນິທ຺ຘາຣຓມຸເຂນ ຍຸຕ຺ຕິວິຈາຣຓາ – ຍຖາ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາຍ ສອຸຕ຺ຕຣານໍ ກາມານໍ ຣູປານຎ຺ຈ ປຏິປກ຺ຂຠູຕໍ ຕພ຺ພິຘຸຣສຠາວໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ຕໍສຠາວານໍ ສພ຺ເພສໍ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ປຏິປກ຺ຂຠູເຕນ ຕພ຺ພິຘຸຣສຠາເວນ ນິສ຺ສຣເຓນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຍຎ຺ເຈຕໍ ນິສ຺ສຣຓໍ, ສາ ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕຸ. ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ, ສງ຺ຂຕຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ອປິ ອນຸໂລມຎາຓໍ ກິເລເສ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຊຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕຖາ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈາຣມ຺ມຓໍ ປຐມຊ຺ຌານາທີສຸ ຎາຓໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສເນວ ກິເລເສ ປຊຫຕິ, ນ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ. ອິຕິ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມາຣມ຺ມຓສ຺ສ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຈ ຎາຓສ຺ສ ກິເລສານໍ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫາເນ ອສມຕ຺ຖຠາວໂຕ ເຕສໍ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານກຣສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ຕທຸຠຍວິປຣີຕສຠາເວນ ອາຣມ຺ມເຓນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ສາ ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕຸ. ຕຖາ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊາຕໍ ອຠູຕໍ ອກຕໍ ອສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຕ຺ຖິຠາວໂຊຕກວຈນໍ ອວິປຣີຕຕ຺ຖໍ ຠຄວຕາ ຠາສິຕຕ຺ຕາ. ຍຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ ຠາສິຕໍ, ຕໍ ອວິປຣີຕຕ຺ຖໍ ປຣມຕ຺ຖນ຺ຕິ ຍຖາ ຕໍ ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ, ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ທຸກ຺ຂາ, ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໒໗໗-໒໗໙; ຈູຬນິ. ເຫມກມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໕໖). ຕຖາ ນິພ຺ພານສທ຺ໂທ ກຕ຺ຖຈິ ວິສເຍ ຍຖາຠູຕປຣມຕ຺ຖວິສໂຍ ອຸປຈາຣວຸຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕ ເສຍ຺ຍຖາປິ ສີຫສທ຺ໂທ. ອຖ ວາ ອຕ຺ເຖວ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອສງ຺ຂຕາຘາຕຸ ອິຕຣຕພ຺ພິປຣີຕວິນິມຸຕ຺ຕສຠາວຕ຺ຕາ ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຖວີຘາຕຸ ເວທນາຕິ. ເອວມາທີຫິ ນເຍຫິ ຍຸຕ຺ຕິໂຕປິ ອສງ຺ຂຕາຍ ຘາຕຸຍາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຕ຺ຖິຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຄາຖາສຸ ຊາຕນ຺ຕິ ຊາຍນຏ຺ເຐນ ຊາຕໍ, ຊາຕິລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠູຕນ຺ຕິ ຠວນຏ຺ເຐນ ຠູຕໍ, ອຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ຠູຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ສຫິຕຠາເວນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ສຫິເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕນ຺ຕິ ກາຣຓຠູເຕຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍ. ສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ເຕຫິເຍວ ສເມຈ຺ຈ ສມ຺ຠຸຍ຺ຍ ກຕນ຺ຕິ ສງ຺ຂຕໍ, ສພ຺ພເມຕໍ ປຈ຺ຈຍນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ອຘິວຈນໍ. ນິຈ຺ຈສາຣາທິວິຣຫິຕໂຕ ອທ຺ຘຸວໍ. ຊຣາຍ ມຣເຓນ ຈ ເອກນ຺ເຕເນວ ສງ຺ຆຏິຕໍ ສໍສຏ຺ຐນ຺ຕິ ຊຣາມຣຓສງ຺ຆາຕໍ. ‘‘ຊຣາມຣຓສງ຺ຆຏ຺ຏ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ຊຣາຍ ມຣເຓນ ຈ ອຸປທ຺ທຸຕໍ ປີຬິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອກ຺ຂິໂຣຄາທີນໍ ອເນເກສໍ ໂຣຄານໍ ນີຬໍ ກຸລາວກນ຺ຕິ ໂຣຄນີຬໍ. ສຣສໂຕ ອຸປກ຺ກມໂຕ ຈ ປຠງ຺ຄຸປຣມສີລຕາຍ ປຠງ຺ຄຸຣໍ.

ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ອາຫາໂຣ ຈ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາຕາ ເນຕ຺ຕິ ຈ ປຠໂວ ສມຸຏ຺ຐານໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອາຫາຣເນຕ຺ຕິປ຺ປຠວໍ. ສພ຺ໂພປິ ວາ ປຈ຺ຈໂຍ ອາຫາໂຣ. ອິຘ ປນ ຕຓ຺ຫາຍ ເນຕ຺ຕິຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫາວຊ຺ຊາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕສ຺ມາ ອາຫາໂຣ ຈ ເນຕ຺ຕິ ຈ ປຠໂວ ເອຕສ຺ສາຕິ ອາຫາຣເນຕ຺ຕິປ຺ປຠວໍ. ອາຫາໂຣ ເອວ ວາ ນຍນຏ຺ເຐນ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ເນຕ຺ຕີຕິ ເອວມ຺ປິ ອາຫາຣເນຕ຺ຕິປ຺ປຠວໍ. ນາລໍ ຕທຠິນນ຺ທິຕຸນ຺ຕິ ຕໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ເອວໍ ປຈ຺ຈຍາຘີນວຸຕ຺ຕິກໍ, ຕໂຕ ເອວ ອນິຈ຺ຈໍ, ທຸກ຺ຂຎ຺ຈ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ອຠິນນ຺ທິຕຸໍ ອສ຺ສາເທຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ.

ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ‘‘ຊາຕໍ ຠູຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສກ຺ກາຍສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓໍ ນິກ຺ກໂມ ອນຸປສນ຺ຕສຠາວສ຺ສ ຣາຄາທິກິເລສສ຺ສ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສ຺ສ ຈ ອຠາເວນ ຕທຸປສມຠາເວນ ປສຕ຺ຖຠາເວນ ຈ ສນ຺ຕໍ, ຕກ຺ກຎາຓສ຺ສ ອໂຄຈຣຠາວໂຕ ອຕກ຺ກາວຈຣໍ, ນິຈ຺ຈຏ຺ເຐນ ຘຸວໍ, ຕໂຕ ເອວ ອຊາຕໍ ອສມຸປ຺ປນ຺ນໍ, ໂສກເຫຕູນໍ ອຠາວໂຕ ອໂສກໍ, ວິຄຕຣາຄາທິຣຊຕ຺ຕາ ວິຣຊໍ, ສໍສາຣທຸກ຺ຂຏ຺ຏິເຕຫິ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ປທໍ, ຊາຕິອາທິທຸກ຺ຂຘມ຺ມານໍ ນິໂຣຘເຫຕຸຕາຍ ນິໂຣໂຘ ທຸກ຺ຂຘມ຺ມານໍ, ສພ຺ພສງ຺ຂາຣານໍ ອຸປສມເຫຕຸຕາຍ ສງ຺ຂາຣູປສໂມ, ຕໂຕ ເອວ ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຂຕາຍ ສຸໂຂຕິ ສພ຺ພປເທຫິ ອມຕມຫານິພ຺ພານເມວ ໂຖເມຕິ. ເອວໍ ຠຄວາ ປຐມຄາຖາຍ ພ຺ຍຕິເຣກວເສນ, ທຸຕິຍຄາຖາຍ ອນ຺ວຍວເສນ ຈ ນິພ຺ພານໍ ວິຠາເວສິ.

ຉຏ຺ຐສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.