໒. ທຸຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ວິຕກ຺ກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໘. ທຸຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ຕຖາຄຕໍ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຖາຄຕ-ສທ຺ໂທ ຕາວ ສຕ຺ຕໂວຫາຣສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາທີສຸ ທິສ຺ສຕິ. ຕຖາ ເຫສ ‘‘ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໖໕) ສຕ຺ຕໂວຫາເຣ.

‘‘ຕຖາຄຕໍ ເທວມນຸສ຺ສປູຊິຕໍ,

ພຸທ຺ຘໍ ນມສ຺ສາມ ສຸວຕ຺ຖິ ໂຫຕູ’’ຕິ. (ຂຸ. ປາ. ໖.໑໖) –

ອາທີສຸ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ.

‘‘ຕຖາຄຕໍ ເທວມນຸສ຺ສປູຊິຕໍ,

ຘມ຺ມໍ ນມສ຺ສາມ ສຸວຕ຺ຖິ ໂຫຕູ’’ຕິ. (ຂຸ. ປາ. ໖.໑໗) –

ອາທີສຸ ຘມ຺ເມ.

‘‘ຕຖາຄຕໍ ເທວມນຸສ຺ສປູຊິຕໍ,

ສງ຺ຆໍ ນມສ຺ສາມ ສຸວຕ຺ຖິ ໂຫຕູ’’ຕິ. (ຂຸ. ປາ. ໖.໑໘) –

ອາທີສຸ ສງ຺ເຆ. ອິຘ ປນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ. ຕສ຺ມາ ຕຖາຄຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫິ ຠຄວາ ຕຖາຄໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຕເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ? ຕຖາ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖລກ຺ຂຓໍ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖຘມ຺ເມ ຍາຖາວໂຕ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖທສ຺ສິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖວາທິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາກາຣິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ, ອຠິຠວນຏ຺ເຐນ ຕຖາຄໂຕຕິ.

ກຖໍ ຠຄວາ ຕຖາ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຍຖາ ເຍນ ອຠິນີຫາເຣນ ທານປາຣມິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ສີລເນກ຺ຂມ຺ມປຎ຺ຎາວີຣິຍຂນ຺ຕິສຈ຺ຈອຘິຏ຺ຐານເມຕ຺ຕາອຸເປກ຺ຂາປາຣມິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອິມາ ທສ ປາຣມິໂຍ, ທສ ອຸປປາຣມິໂຍ, ທສ ປຣມຕ຺ຖປາຣມິໂຍຕິ ສມຕິໍສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ອງ຺ຄປຣິຈ຺ຈາຄໍ, ອຕ຺ຕປຣິຈ຺ຈາຄໍ, ຘນປຣິຈ຺ຈາຄໍ, ທາຣປຣິຈ຺ຈາຄໍ, ຣຊ຺ຊປຣິຈ຺ຈາຄນ຺ຕິ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ມຫາປຣິຈ຺ຈາຄານິ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ຍຖາ ວິປສ຺ສິອາທໂຍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ອາຄຕາ, ຕຖາ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວາປິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ຍຖາຫ –

‘‘ຍເຖວ ໂລກມ຺ຫິ ວິປສ຺ສິອາທໂຍ,

ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາວໍ ມຸນໂຍ ອິຘາຄຕາ;

ຕຖາ ອຍໍ ສກ຺ຍມຸນີປິ ອາຄໂຕ,

ຕຖາຄໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຕນ ຈກ຺ຂຸມາ’’ຕິ. –

ເອວໍ ຕຖາ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຍຖາ ສມ຺ປຕິຊາຕາວ ວິປສ຺ສິອາທໂຍ ສເມຫິ ປາເທຫິ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸຂາ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາເຣນ ຄຕາ, ຕຖາ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວາປິ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ຍຖາຫຸ –

‘‘ມຸຫຸຕ຺ຕຊາໂຕວ ຄວໍປຕີ ຍຖາ,

ສເມຫິ ປາເທຫິ ຜຸສີ ວສຸນ຺ຘຣໍ;

ໂສ ວິກ຺ກມີ ສຕ຺ຕ ປທານິ ໂຄຕໂມ,

ເສຕຎ຺ຈ ຉຕ຺ຕໍ ອນຸຘາຣຍຸໍ ມຣູ.

‘‘ຄນ຺ຕ຺ວານ ໂສ ສຕ຺ຕ ປທານິ ໂຄຕໂມ,

ທິສາ ວິໂລເກສິ ສມາ ສມນ຺ຕໂຕ;

ອຏ຺ຐງ຺ຄຸເປຕໍ ຄິຣມພ຺ຠຸທີຣຍິ,

ສີໂຫ ຍຖາ ປພ຺ພຕມຸທ຺ຘນິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ. –

ເອວໍ ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖລກ຺ຂຓໍ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ສພ຺ເພສໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ສລກ຺ຂຓໍ, ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓໍ, ຕຖໍ, ອວິຕຖໍ, ຎາຓຄຕິຍາ ອາຄໂຕ, ອວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຕ຺ໂຕ, ອນຸພຸທ຺ໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ. ຍຖາຫ –

‘‘ສພ຺ເພສໍ ປນ ຘມ຺ມານໍ, ສກສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓໍ;

ຕຖເມວາຄໂຕ ຍສ຺ມາ, ຕສ຺ມາ ນາໂຖ ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ. –

ເອວໍ ຕຖລກ຺ຂຓໍ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖຘມ຺ເມ ຍາຖາວໂຕ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຕຖຘມ຺ມາ ນາມ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ. ຍຖາຫ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖເມຕໍ ອວິຕຖເມຕໍ ອນຎ຺ຎຖເມຕ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໙໐) ວິຕ຺ຖາໂຣ. ຕານິ ຈ ຠຄວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຕສ຺ມາປິ ຕຖານໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຕຖາຄໂຕ. ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ໂຖ ຫິ ເອຕ຺ຖ ຄຕ-ສທ຺ໂທ. ເອວໍ ຕຖຘມ຺ເມ ຍາຖາວໂຕ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖທສ຺ສິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ? ຍໍ ສເທວເກ ໂລເກ…ເປ… ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ປຊາຍ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ອປຣິມາຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ຠຄວາ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ຊານາຕິ ປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ຈາເນນ ຕໍ ອິຏ຺ຐາທິວເສນ ວາ ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕວິຎ຺ຎາເຕສຸ ລພ຺ຠມານປທວເສນ ວາ ‘‘ກຕມໍ ຕໍ ຣູປໍ ຣູປາຍຕນໍ, ຍໍ ຣູປໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍ ວຓ຺ຓນິຠາ ສນິທສ຺ສນໍ ສປ຺ປຏິຆໍ ນີລໍ ປີຕກ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໖໑໖) ນເຍນ ອເນເກຫິ ນາເມຫິ ເຕຣສຫິ ວາເຣຫິ ທ຺ເວປຎ຺ຎາສາຍ ນເຍຫິ ວິຠຊ຺ຊມານໍ ຕຖເມວ ໂຫຕິ, ວິຕຖໍ ນຕ຺ຖິ. ເອສ ນໂຍ ໂສຕທ຺ວາຣາທີສຸ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ສທ຺ທາທີສຸ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ…ເປ… ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ, ຕມຫໍ ຊານາມິ…ເປ… ຕມຫໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ຕໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວິທິຕໍ, ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ນ ອຸປຏ຺ຐາສີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໔).

ເອວໍ ຕຖທສ຺ສິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຕຖທສ຺ສິອຕ຺ເຖ ຕຖາຄໂຕຕິ ປທສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ກຖໍ ຕຖວາທິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ? ຍໍ ຣຕ຺ຕິໍ ຠຄວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຍຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສວສ຺ສປຣິມາຓກາເລ ຍໍ ຠຄວຕາ ຠາສິຕໍ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ຣາຄມທາທິນິມ຺ມທນໍ ເອກສທິສໍ ຕຖໍ ອວິຕຖໍ. ເຕນາຫ –

‘‘ຍຎ຺ຈ, ຈຸນ຺ທ, ຣຕ຺ຕິໍ ຕຖາຄໂຕ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌຕິ, ຍຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ຍໍ ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ຠາສຕິ ລປຕິ ນິທ຺ທິສຕິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕເຖວ ໂຫຕິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ. ຕສ຺ມາ ‘ຕຖາຄໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໘໘; ອ. ນິ. ໔.໒໓).

ຄທອຕ຺ໂຖ ຫິ ເອຕ຺ຖ ຄຕສທ຺ໂທ. ເອວໍ ຕຖວາທິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ. ອປິຈ ອາຄທນໍ ອາຄໂທ, ວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຖ ອວິປຣີໂຕ ອາຄໂທ ອສ຺ສາຕິ ທກາຣສ຺ສ ຕກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຕຖາຄໂຕຕິ, ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ປທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ກຖໍ ຕຖາກາຣິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ? ຠຄວໂຕ ຫິ ວາຈາຍ ກາໂຍ ອນຸໂລເມຕິ, ກາຍສ຺ສປິ ວາຈາ. ຕສ຺ມາ ຍຖາວາທີ ຕຖາກາຣີ, ຍຖາກາຣີ ຕຖາວາທີ ຈ ໂຫຕິ. ເອວໍຠູຕສ຺ສ ຈສ຺ສ ຍຖາ ວາຈາ, ກາໂຍປິ ຕຖາ ຄໂຕ ປວຕ຺ໂຕ. ຍຖາ ຈ ກາໂຍ, ວາຈາປິ ຕຖາ ຄຕາຕິ ຕຖາຄໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາວາທີ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ຕຖາກາຣີ, ຍຖາກາຣີ ຕຖາວາທີ. ອິຕິ ຍຖາວາທີ ຕຖາກາຣີ, ຍຖາກາຣີ ຕຖາວາທີ. ຕສ຺ມາ ‘ຕຖາຄໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ຕຖາກາຣິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ອຠິຠວນຏ຺ເຐນ ຕຖາຄໂຕ? ຍສ຺ມາ ຠຄວາ ອຸປຣິ ຠວຄ຺ຄໍ ເຫຏ຺ຐາ ອວີຈິໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຣິຕ຺ວາ ຕິຣິຍໍ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ອຠິຠວຕິ ສີເລນປິ ສມາຘິນາປິ ປຎ຺ຎາຍປິ ວິມຸຕ຺ຕິຍາປິ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສເນນປິ, ນ ຕສ຺ສ ຕຸລາ ວາ ປມາຓໍ ວາ ອຕ຺ຖິ, ອຖ ໂຂ ອຕຸໂລ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ເທວານໍ ອຕິເທໂວ ສກ຺ການໍ ອຕິສກ຺ໂກ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ອຕິພ຺ຣຫ຺ມາ ສພ຺ພສຕ຺ຕຸຕ຺ຕໂມ, ຕສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕ. ເຕນາຫ –

‘‘ສເທວເກ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ…ເປ… ມນຸສ຺ສາຍ ຕຖາຄໂຕ ອຠິຠູ ອນຠິຠູໂຕ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ທໂສ ວສວຕ຺ຕີ, ຕສ຺ມາ ‘ຕຖາຄໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໘໘; ອ. ນິ. ໔.໒໓).

ຕຕ຺ຣາຍໍ ປທສິທ຺ຘິ – ອຄໂທ ວິຍ ອຄໂທ, ເທສນາວິລາໂສ ເຈວ ປຸຎ຺ຎຸສ຺ສໂຍ ຈ. ເຕນ ເຫສ ມຫານຸຠາໂວ ຠິສກ຺ໂກ ວິຍ ທິພ຺ພາຄເທນ ສປ຺ເປ, ສພ຺ພປຣປ຺ປວາທິໂນ ສເທວກຎ຺ຈ ໂລກໍ ອຠິຠວຕິ. ອິຕິ ສພ຺ພໂລກາຠິຠວເນ ຕໂຖ ອວິປຣີໂຕ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ອຄໂທ ເອຕສ຺ສາຕິ ທກາຣສ຺ສ ຕກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຕຖາຄໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ອຠິຠວນຏ຺ເຐນ ຕຖາຄໂຕ.

ອປິຈ ຕຖາຍ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖໍ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ຕຕ຺ຖ ສກລໂລກໍ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍ ຕຖາຍ ຄໂຕ ອວຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ໂລກສມຸທຍໍ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຍ ຕຖາຍ ຄໂຕ ອຕີໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ໂລກນິໂຣຘໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ຕຖາຍ ຄໂຕ ອຘິຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ໂລກນິໂຣຘຄາມິນິໍ ປຏິປທໍ ຕຖໍ ຄໂຕ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ຕຖາຄໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ໂລໂກ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ໂລກສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ. ໂລກສມຸທໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ໂລກສມຸທໂຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຫີໂນ. ໂລກນິໂຣໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ໂລກນິໂຣໂຘ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກໂຕ. ໂລກນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ໂລກນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຠາວິຕາ. ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສເທວກສ຺ສ…ເປ… ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘໍ. ຕສ຺ມາ ‘ຕຖາຄໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໓).

ອປເຣຫິປິ ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫິ ຠຄວາ ຕຖາຄໂຕ. ຕຖາຍ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາຍ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖານິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາວິໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາປວຕ຺ຕິໂກຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕເຖຫິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາ ຄຕຠາເວນ ຕຖາຄໂຕຕິ.

ກຖໍ ຕຖາຍ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຍາ ສາ ຠຄວຕາ ສຸເມຘຠູເຕນ ທີປງ຺ກຣທສພລສ຺ສ ປາທມູເລ –

‘‘ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ລິງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິ, ເຫຕຸ ສຕ຺ຖາຣທສ຺ສນໍ;

ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິ, ອຘິກາໂຣ ຈ ຉນ຺ທຕາ;

ອຏ຺ຐຘມ຺ມສໂມຘານາ, ອຠິນີຫາໂຣ ສມິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໒.໕໙) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຠິນີຫາຣໍ ສມ຺ປາເທນ຺ເຕນ ‘‘ອຫໍ ສເທວກໍ ໂລກໍ ຕິຓ຺ໂຓ ຕາເຣສ຺ສາມິ, ມຸຕ຺ໂຕ ໂມເຈສ຺ສາມິ, ທນ຺ໂຕ ທເມສ຺ສາມິ, ອສ຺ສຕ຺ໂຖ ອສ຺ສາເສສ຺ສາມິ, ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ປຣິນິພ຺ພາເປສ຺ສາມິ, ສຸທ຺ໂຘ ໂສເຘສ຺ສາມິ, ພຸທ຺ໂຘ ໂພເຘສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຫາປຏິຎ຺ຎາ ປວຕ຺ຕິຕາ. ວຸຕ຺ຕໍ ເຫຕໍ –

‘‘ກິໍ ເມ ເອເກນ ຕິຓ຺ເຓນ, ປຸຣິເສນ ຖາມທສ຺ສິນາ;

ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ, ສນ຺ຕາເຣສ຺ສໍ ສເທວກໍ.

‘‘ອິມິນາ ເມ ອຘິກາເຣນ, ກເຕນ ປຸຣິສຸຕ຺ຕເມ;

ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ, ຕາເຣມິ ຊນຕໍ ພຫຸໍ.

‘‘ສໍສາຣໂສຕໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ, ວິທ຺ຘໍເສຕ຺ວາ ຕໂຍ ຠເວ;

ຘມ຺ມນາວໍ ສມາຣຸຍ຺ຫ, ສນ຺ຕາເຣສ຺ສໍ ສເທວກໍ.

‘‘ກິໍ ເມ ອຎ຺ຎາຕເວເສນ, ຘມ຺ມໍ ສຈ຺ຉິກເຕນິຘ;

ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ, ພຸທ຺ໂຘ ເຫສ຺ສໍ ສເທວເກ’’ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໕໕-໕໘);

ຕໍ ປເນຕໍ ມຫາປຏິຎ຺ຎໍ ສກລສ຺ສປິ ພຸທ຺ຘກຣຘມ຺ມສມຸທາຍສ຺ສ ປວິຈຍປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສມາທານານໍ ກາຣຓຠູຕໍ ອວິສໍວາເທນ຺ໂຕ ໂລກນາໂຖ ຍສ຺ມາ ມຫາກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ນິຣວເສສໂຕ ທານປາຣມິອາທໂຍ ສມຕິໍສປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ, ອງ຺ຄປຣິຈ຺ຈາຄາທໂຍ ປຎ຺ຈ ມຫາປຣິຈ຺ຈາເຄ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ, ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຘິຏ຺ຐານານິ ປຣິພ຺ຣູເຫຕ຺ວາ, ປຸຎ຺ຎຎາຓສມ຺ຠາເຣ ສມ຺ຠຣິຕ຺ວາ ປຸພ຺ພໂຍຄປຸພ຺ພຈຣິຍຘມ຺ມກ຺ຂານຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍາທໂຍ ອຸກ຺ກໍສາເປຕ຺ວາ, ພຸທ຺ຘິຈຣິຍໍ ປຣມໂກຏິໍ ປາເປຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິ; ຕສ຺ມາ ຕສ຺ເສວ ສາ ມຫາປຏິຎ຺ຎາ ຕຖາ ອວິຕຖາ ອນຎ຺ຎຖາ, ນ ຕສ຺ສ ວາລຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ວິຕຖໍ ອຕ຺ຖິ. ຕຖາ ຫິ ທີປງ຺ກໂຣ ທສພໂລ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ, ມງ຺ຄໂລ…ເປ… ກສ຺ສໂປ ຠຄວາຕິ ອິເມ ຈຕຸວີສຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ປຏິປາຏິຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນໍ ພ຺ຍາກຣິໍສຸ. ເອວໍ ຈຕຸວີສຕິຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິເກ ລທ຺ຘພ຺ຍາກຣໂຓ ເຍ ເຕ ກຕາຠິນີຫາເຣຫິ ໂພຘິສຕ຺ເຕຫິ ລທ຺ຘພ຺ພາ ອານິສໍສາ, ເຕ ລຠິຕ຺ວາວ ອາຄໂຕຕິ ຕາຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ມຫາປຏິຎ຺ຎາຍ ຕຖາຍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຠາວໍ ອາຄໂຕ ອຘິຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ເອວໍ ຕຖາຍ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖາຍ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຍາຍໍ ມຫາກຣຸຓາ ໂລກນາຖສ຺ສ, ຍາຍ ມຫາທຸກ຺ຂສມ຺ພາຘປ຺ປຏິປນ຺ນໍ ສຕ຺ຕນິກາຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ປຏິສຣຓໍ, ອຫເມວ ນໍ ອິໂຕ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໂຕ ມຸຕ຺ໂຕ ໂມເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ສມຸສ຺ສາຫິຕມານໂສ ມຫາຠິນີຫາຣໍ ອກາສິ. ກຕ຺ວາ ຈ ຍຖາປຓິຘານໍ ສກລໂລກຫິຕສມ຺ປາທນາຍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກມາປນ຺ໂນ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍຊີວິຕນິຣເປກ຺ໂຂ ປເຣສໍ ໂສຕປຖຄມນມຕ຺ເຕນປິ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາສສມຸປ຺ປາທິກາ ອຕິທຸກ຺ກຣາ ທຸກ຺ກຣຈຣິຍາ ສມາຈຣນ຺ໂຕ ຍຖາ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ປຏິປຕ຺ຕິ ຫານຠາຄິຍາ ສໍກິເລສຠາຄິຍາ ຐິຕິຠາຄິຍາ ວາ ນ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ອຸຕ຺ຕຣິ ວິເສສຠາຄິຍາວ ໂຫຕິ, ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ອນຸປຸພ຺ເພນ ນິຣວເສເສ ໂພຘິສມ຺ຠາເຣ ສມາເນຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ໂພຘິໍ ປາປຸຓິ. ຕໂຕ ປຣຎ຺ຈ ຕາເຍວ ມຫາກຣຸຓາຍ ສຎ຺ໂຈທິຕມານໂສ ປວິເວກຣຕິໍ ປຣມຎ຺ຈ ສນ຺ຕໍ ວິໂມກ຺ຂສຸຂໍ ປຫາຍ ພາລຊນພຫຸເລ ໂລເກ ເຕຫິ ສມຸປ຺ປາທິຕໍ ສມ຺ມານາວມານວິປ຺ປກາຣໍ ອຄເຓຕ຺ວາ ເວເນຍ຺ຍຊນວິນຍເນນ ນິຣວເສສໍ ພຸທ຺ຘກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐເປສິ. ຕຕ຺ຣ ໂຍ ຠຄວໂຕ ສຕ຺ເຕສຸ ມຫາກຣຸຓາຍ ສໂມກ຺ກມນາກາໂຣ, ໂສ ປຣໂຕ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ຍຖາ ພຸທ຺ຘຠູຕສ຺ສ ໂລກນາຖສ຺ສ ສຕ຺ເຕສຸ ມຫາກຣຸຓາ, ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູຕສ຺ສປິ ມຫາຠິນີຫາຣກາລາທີສູຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສພ຺ພທາ ຈ ເອກສທິສຕາຍ ຕຖາວ ສາ ອວິຕຖາ ອນຎ຺ຎຖາ. ຕສ຺ມາ ຕີສຸປິ ອວຕ຺ຖາສຸ ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ສມານຣສາຍ ຕຖາຍ ມຫາກຣຸຓາຍ ສກລໂລກຫິຕາຍ ຄໂຕ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ຕຖາຄໂຕ. ເອວໍ ຕຖາຍ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖານິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຕຖານິ ນາມ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາຓານິ. ຕານິ ຫິ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’’ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພເຎຍ຺ຍສງ຺ຄາຫການໍ ປວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕິຕທຸຠຍເຫຕຸຠູຕານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປີຬນຏ຺ໂຐ ສງ຺ຂຕຏ຺ໂຐ ສນ຺ຕາປຏ຺ໂຐ ວິປຣິຓາມຏ຺ໂຐ, ສມຸທຍສ຺ສ ອາຍູຫນຏ຺ໂຐ ນິທານຏ຺ໂຐ ສໍໂຍຄຏ຺ໂຐ ປລິໂພຘຏ຺ໂຐ, ນິໂຣຘສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓຏ຺ໂຐ ວິເວກຏ຺ໂຐ ອສງ຺ຂຕຏ຺ໂຐ ອມຕຏ຺ໂຐ, ມຄ຺ຄສ຺ສ ນິຍ຺ຍານຏ຺ໂຐ ເຫຕ຺ວຏ຺ໂຐ ທສ຺ສນຏ຺ໂຐ ອຘິປເຕຍ຺ຍຏ຺ໂຐຕິອາທີນໍ ຕພ຺ພິຠາຄານຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕສຠາວາວໂພຘວິພນ຺ຘກສ຺ສ ສໍກິເລສປກ຺ຂສ຺ສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທເນນ ປຏິລທ຺ຘາຍ ຕຕ຺ຖ ອສມ຺ໂມຫາຠິສມຍສງ຺ຂາຕາຍ ອວິປຣີຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຘມ຺ມານໍ ສຠາວສຣສລກ຺ຂຓສ຺ສ ອວິສໍວາທນໂຕ ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ, ຕານິ ຠຄວາ ອນຎ຺ຎເນຍ຺ໂຍ ສຍເມວ ອາຄໂຕ ອຘິຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕຖານິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ຍຖາ ຈ ມຄ຺ຄຎາຓານິ, ເອວໍ ຠຄວໂຕ ຕີສຸ ກາເລສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓານິ ຈຕຸປຏິສມ຺ຠິທາຎາຓານິ ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊຎາຓານິ ປຎ຺ຈຄຕິປຣິຈ຺ເຉທຎາຓານິ ຉອສາຘາຣຓຎາຓານິ ສຕ຺ຕໂພຊ຺ຌງ຺ຄວິຠາວນຎາຓານິ ອຏ຺ຐມຄ຺ຄງ຺ຄວິຠາວນຎາຓານິ ນວານຸປຸພ຺ພວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຎາຓານິ ທສພລຎາຓານິ ຈ ວິຠາເວຕພ຺ພານິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິຠາວນາ – ຍຎ຺ຫິ ກິຎ຺ຈິ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ອປຣິມາຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຫີນາທິເຠທຠິນ຺ນານໍ ຫີນາທິເຠທຠິນ຺ນາສຸ ອຕີຕາສຸ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕູສຸ ສຠາວກິຈ຺ຈາທິ ອວຕ຺ຖາວິເສສາທິ ຂນ຺ຘປຏິພທ຺ຘນາມໂຄຕ຺ຕາທິ ຈ ຊານິຕພ຺ພໍ. ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ເຘສຸ ຈ ອຕິສຸຂຸມຕິໂຣຫິຕວິທູຣເທເສສຸ ຣູປຘມ຺ເມສຸ ໂຍ ຕໍຕໍປຈ຺ຈຍວິເສເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນານໍ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານຄນ຺ຘຣສຜສ຺ສາທິວິເສໂສ, ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ຫຕ຺ຖຕເລ ຐປິຕອາມລໂກ ວິຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ອສງ຺ຄມປ຺ປຏິຫຕໍ ຠຄວໂຕ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕຖາ ອນາຄຕາສຸ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາສຸ ຈາຕິ ອິມານິ ຕີສຸ ກາເລສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓານິ ນາມ. ຍຖາຫ –

‘‘ອຕີຕໍເສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອປ຺ປຏິຫຕໍ ຎາຓໍ, ອນາຄຕໍເສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອປ຺ປຏິຫຕໍ ຎາຓໍ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍເສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອປ຺ປຏິຫຕໍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໕).

ຕານິ ປເນຕານິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມານໍ ສຠາວສຣສລກ຺ຂຓສ຺ສ ອວິສໍວາທນໂຕ ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ, ຕານິ ຠຄວາ ສຍມ຺ຠຸຎາເຓນ ອຘິຄຎ຺ຉິ. ເອວໍ ຕຖານິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ຕຖາ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ, ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ, ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ, ປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາຕິ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖປເຠທສ຺ສ ສລ຺ລກ຺ຂຓວິຠາວນວວຕ຺ຖານກຣຓສມຕ຺ຖໍ ອຕ຺ເຖ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ. ຘມ຺ມປເຠທສ຺ສ ສລ຺ລກ຺ຂຓວິຠາວນວວຕ຺ຖານກຣຓສມຕ຺ຖໍ ຘມ຺ເມ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ. ນິຣຸຕ຺ຕິປເຠທສ຺ສ ສລ຺ລກ຺ຂຓວິຠາວນວວຕ຺ຖານກຣຓສມຕ຺ຖໍ ນິຣຸຕ຺ຕາຠິລາເປ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ. ປຏິຠານປເຠທສ຺ສ ສລ຺ລກ຺ຂຓວິຠາວນວວຕ຺ຖານກຣຓສມຕ຺ຖໍ ປຏິຠາເນ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອຕ຺ເຖ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ, ຘມ຺ເມ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ, ຕຕ຺ຣ ຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕາຠິລາເປ ຎາຓໍ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ, ຎາເຓສຸ ຎາຓໍ ປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໑໘).

ເອຕ຺ຖ ຈ ເຫຕຸອນຸສາເຣນ ອຣຓີຍໂຕ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ ຈ ສງ຺ເຂປໂຕ ເຫຕຸຜລໍ ອຕ຺ໂຖ ນາມ. ປເຠທໂຕ ປນ ຍໍກິຎ຺ຈິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ, ນິພ຺ພານໍ, ຠາສິຕຕ຺ໂຖ, ວິປາໂກ, ກິຣິຍາຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ. ຘມ຺ໂມຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ປຈ຺ຈໂຍ. ໂສ ຫິ ຍສ຺ມາ ຕໍ ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ວິທຫຕິ ປວຕ຺ເຕຕິ ເຈວ ປາເປຕິ ຈ, ຕສ຺ມາ ຘມ຺ໂມຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປເຠທໂຕ ປນ ໂຍ ໂກຈິ ຜລນິພ຺ພຕ຺ຕໂກ ເຫຕຸ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ, ຠາສິຕໍ, ກຸສລໍ, ອກຸສລນ຺ຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ຘມ຺ໂມ, ຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ທຸກ຺ເຂ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ, ທຸກ຺ຂສມຸທເຍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ, ທຸກ຺ຂນິໂຣເຘ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ, ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນິຍາ ປຏິປທາຍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໑໙).

ອຖ ວາ ເຫຕຸມ຺ຫິ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ, ເຫຕຸຜເລ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ. ເຍ ຘມ຺ມາ ຊາຕາ ຠູຕາ ສຎ຺ຊາຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາ ປາຕຸຠູຕາ, ອິເມສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ. ຍມ຺ຫາ ຘມ຺ມາ ເຕ ຘມ຺ມາ ຊາຕາ ຠູຕາ ສຎ຺ຊາຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາ ປາຕຸຠູຕາ, ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ. ຊຣາມຣເຓ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ, ຊຣາມຣຓສມຸທເຍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ. ຊຣາມຣຓນິໂຣເຘ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ, ຊຣາມຣຓນິໂຣຘຄາມິນິຍາ ປຏິປທາຍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ. ຊາຕິຍາ, ຠເວ, ອຸປາທາເນ, ຕຓ຺ຫາຍ, ເວທນາຍ, ຜສ຺ເສ, ສຬາຍຕເນ, ນາມຣູເປ, ວິຎ຺ຎາເຓ, ສງ຺ຂາເຣສຸ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ, ສງ຺ຂາຣສມຸທເຍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ. ສງ຺ຂາຣນິໂຣເຘ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ, ສງ຺ຂາຣນິໂຣຘຄາມິນິຍາ ປຏິປທາຍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ.

‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ຊານາຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ…ເປ… ເວທລ຺ລໍ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ. ໂສ ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ – ‘ອຍໍ ອິມສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ, ອຍໍ ອິມສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ (ວິຠ. ໗໒໔).

‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ? ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາມາວຈຣໍ ກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕໍ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວາ…ເປ… ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ວາ ຍໍ ຍໍ ວາ ປນາຣພ຺ຠ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຜສ຺ໂສ ໂຫຕິ…ເປ… ອວິກ຺ເຂໂປ ໂຫຕິ. ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ. ອິເມສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ, ເຕສໍ ວິປາເກ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິອາທິ ວິຕ຺ຖາໂຣ (ວິຠ. ໗໒໕).

ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ຈ ຘມ຺ເມ ຈ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິ ອພ຺ຍຠິຈາຣໂວຫາໂຣ ອຠິລາໂປ, ຕສ຺ມິໍ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕາຠິລາເປ ມາຄຘິກາຍ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ມູລຠາສາຍ ‘‘ອຍໍ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິ, ອຍໍ ນ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕີ’’ຕິ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ເຕສຸ ຎາເຓສຸ ໂຄຈຣກິຈ຺ຈາທິວເສນ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປວຕ຺ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຎາຓມາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ຎາເຓ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາ. ອິຕິ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຏິສມ຺ຠິທາຎາຓານິ ສຍເມວ ຠຄວຕາ ອຘິຄຕານິ ອຕ຺ຖຘມ຺ມາທິເກ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕໂນ ວິສເຍ ອວິສໍວາທນວເສນ ອວິປຣີຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ. ເອວມ຺ປິ ຠຄວາ ຕຖານິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ຕຖາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເຎຍ຺ຍໍ ນາມ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຠຄວຕາ ສພ຺ພາກາເຣນ ຎາຕໍ ທິຏ຺ຐໍ ອຘິຄຕໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘໍ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໂຕ ພຸທ຺ຘາ, ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຘມ຺ມາ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໂຕ ພຸທ຺ຘາ, ປຫາຕພ຺ພາ ຘມ຺ມາ ປຫາຕພ຺ພໂຕ ພຸທ຺ຘາ, ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ ຘມ຺ມາ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໂຕ ພຸທ຺ຘາ, ຠາເວຕພ຺ພາ ຘມ຺ມາ ຠາເວຕພ຺ພໂຕ ພຸທ຺ຘາ, ຍໂຕ ນໍ ໂກຈິ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເທໂວ ວາ ມາໂຣ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ‘‘ອິເມ ນາມ ເຕ ຘມ຺ມາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ສຫ ຘມ຺ເມນ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ.

ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຫາຕພ຺ພໍ ນາມ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຠຄວຕາ ອນວເສສໂຕ ໂພຘິມູເລເຍວ ປຫີນໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມໍ, ນ ຕສ຺ສ ປຫານາຍ ອຸຕ຺ຕຣິ ກຣຓີຍໍ ອຕ຺ຖິ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ ໂລຠໂທສໂມຫວິປຣີຕມນສິກາຣອຫິຣິກາໂນຕ຺ຕປ຺ປຖິນມິທ຺ຘ- ໂກຘູປນາຫມກ຺ຂປລາສອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍ- ມາຍາສາເຐຍ຺ຍຖມ຺ຠສາຣມ຺ຠມານາຕິມານມທປມາທຕິວິຘາກຸສລມູລທຸຈ຺ຈຣິຕ- ວິສມສຎ຺ຎາມລວິຕກ຺ກປປຎ຺ຈເອສນາຕຓ຺ຫາຈຕຸພ຺ພິຘວິປຣິເຍສອາສວ- ຄນ຺ຖໂອຆໂຍຄາຄຕິຕຓ຺ຫຸປາທານປຎ຺ຈາຠິນນ຺ທນນີວຣຓ- ເຈໂຕຂິລເຈຕໂສວິນິພນ຺ຘຉວິວາທມູລສຕ຺ຕານຸສຍ- ອຏ຺ຐມິຈ຺ຉຕ຺ຕນວອາຆາຕວຕ຺ຖຸຕຓ຺ຫາມູລກທສອກຸສລ- ກມ຺ມປຖເອກວີສຕິອເນສນທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິຄຕອຏ຺ຐສຕຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕາທິປ຺ປເຠທໍ ທິຍຑ຺ຒກິເລສສຫສ຺ສໍ ສຫ ວາສນາຍ ປຫີນໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນໍ ສມູຫຕໍ, ຍໂຕ ນໍ ໂກຈິ ສມໂຓ ວາ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ‘‘ອິເມ ນາມ ເຕ ກິເລສາ ອປ຺ປຫີນາ’’ຕິ ສຫ ຘມ຺ເມນ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ.

ເຍ ຈິເມ ຠຄວຕາ ກມ຺ມວິປາກກິເລສູປວາທອາຓາວີຕິກ຺ກມປ຺ປເຠທາ ອນ຺ຕຣາຍິກາ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ, ອລເມວ ເຕ ເອກນ຺ເຕນ ອນ຺ຕຣາຍາຍ, ຍໂຕ ນໍ ໂກຈິ ສມໂຓ ວາ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ‘‘ນາລໍ ເຕ ປຏິເສວໂຕ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’’ຕິ ສຫ ຘມ຺ເມນ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ.

ໂຍ ຈ ຠຄວຕາ ນິຣວເສສວຏ຺ຏທຸກ຺ຂນິສ຺ສຣຓາຍ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາສງ຺ຄໂຫ ສຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາສິໂກ ສຕ຺ຕຕິໍສປ຺ປເຠໂທ ອຣິຍມຄ຺ຄປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ນິຍ຺ຍານຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ໂສ ເອກນ຺ເຕເນວ ນິຍ຺ຍາຕິ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ, ຍໂຕ ນໍ ໂກຈິ ສມໂຓ ວາ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ‘‘ນິຍ຺ຍານຘມ຺ໂມ ຕຍາ ເທສິໂຕ ນ ນິຍ຺ຍາຕີ’’ຕິ ສຫ ຘມ຺ເມນ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເຕ ປຏິຊານໂຕ ອິເມ ຘມ຺ມາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໕໐) ວິຕ຺ຖາໂຣ. ເອວເມຕານິ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓປ຺ປຫານເທສນາວິເສສານໍ ອວິຕຖຠາວາວໂພຘນໂຕ ອວິປຣີຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕານິ ຠຄວໂຕ ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊຎາຓານິ ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ. ເອວມ຺ປິ ຠຄວາ ຕຖານິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ຕຖາ ນິຣຍຄຕິ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິ, ເປຕຄຕິ, ມນຸສ຺ສຄຕິ, ເທວຄຕີຕິ ປຎ຺ຈ ຄຕິໂຍ. ຕາສຸ ສຎ຺ຊີວາທໂຍ ອຏ຺ຐ ມຫານິຣຍາ, ກຸກ຺ກຸຬາທໂຍ ໂສຬສ ອຸສ຺ສທນິຣຍາ, ໂລກນ຺ຕຣິກນິຣໂຍ ຈາຕິ ສພ຺ເພປິເມ ເອກນ຺ຕທຸກ຺ຂຕາຍ ນິຣສ຺ສາທຏ຺ເຐນ ນິຣຍາ ຈ, ສກກມ຺ມຸນາ ຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ ຄຕິ ຈາຕິ ນິຣຍຄຕິ. ຕິພ຺ພນ຺ຘກາຣສີຕນຣກາປິ ເອເຕສ຺ເວວ ອນ຺ໂຕຄຘາ ກິມິກີຏປຏງ຺ຄສຣີສປປກ຺ຂິໂສຓສິງ຺ຄາລາທໂຍ ຕິຣິຍໍ ອຎ຺ຉິຕຠາເວນ ຕິຣຈ຺ຉານາ ນາມ. ເຕ ເອວ ຄຕີຕິ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິ. ຂຸປ຺ປິປາສິຕປຣທຕ຺ຕູປຊີວິນິຊ຺ຌາມຕຓ຺ຫິກາທໂຍ ທຸກ຺ຂພຫຸລຕາຍ ປກຏ຺ຐສຸຂໂຕ ອິຕາ ວິຄຕາຕິ ເປຕາ, ເຕ ເອວ ຄຕີຕິ ເປຕຄຕິ. ກາລກຎ຺ຈິກາທິອສຸຣາປິ ເອເຕສ຺ເວວ ອນ຺ໂຕຄຘາ. ປຣິຕ຺ຕທີປວາສີຫິ ສທ຺ຘິໍ ຊມ຺ພຸທີປາທິຈຕຸມຫາທີປວາສິໂນ ມນໂສ ອຸສ຺ສນ຺ນຕາຍ ມນຸສ຺ສາ, ເຕ ເອວ ຄຕີຕິ ມນຸສ຺ສຄຕິ. ຈາຕຸມຫາຣາຊິກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນູປຄາຕິ ອິເມ ຉພ຺ພີສຕິ ເທວນິກາຍາ ທິພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອິທ຺ຘານຸຠາເວນ ກີຬນ຺ຕິ ໂຊເຕນ຺ຕິ ຈາຕິ ເທວາ, ເຕ ເອວ ຄຕີຕິ ເທວຄຕິ.

ຕາ ປເນຕາ ຄຕິໂຍ ຍສ຺ມາ ຕໍຕໍກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອຸປປຕ຺ຕິຠວວິເສໂສ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຖໂຕ ວິປາກກ຺ຂນ຺ຘາ ກຏຕ຺ຕາ ຈ ຣູປໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຍໍ ນາມ ຄຕິ ນາມ ອິມິນາ ກມ຺ມຸນາ ຊາຍຕິ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍວິເສເສຫິ ເອວໍ ວິຠາຄຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ວິສຸໍ ເອເຕ ສຕ຺ຕນິກາຍາ ເອວໍ ວິຠາຄຠິນ຺ນາ’’ຕິ ຍຖາສກໍເຫຕຸຜລວິຠາຄປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນວເສນ ຐານໂສ ເຫຕຸໂສ ຠຄວໂຕ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ປຎ຺ຈ ໂຂ ອິມາ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຄຕິໂຍ. ກຕມາ ປຎ຺ຈ? ນິຣໂຍ, ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ, ເປຕ຺ຕິວິສໂຍ, ມນຸສ຺ສາ, ເທວາ. ນິຣຍຎ຺ຈາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຊານາມິ, ນິຣຍຄາມິຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ, ນິຣຍຄາມິນິຎ຺ຈ ປຏິປທໍ; ຍຖາ ປຏິປນ຺ໂນ ຈ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຊານາມີ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໑.໑໕໓).

ຕານິ ປເນຕານິ ຠຄວໂຕ ຎາຓານິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ວິສເຍ ອວິປຣີຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອວິສໍວາທນໂຕ ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ. ເອວມ຺ປິ ຠຄວາ ຕຖານິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ຕຖາ ຍໍ ສຕ຺ຕານໍ ສທ຺ຘາທິໂຍຄວິກລຠາວາວໂພເຘນ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂມຫາຣຊກ຺ຂຕາທິວິເສສວິຠາວນໍ ປຎ຺ຎາສາຍ ອາກາເຣຫິ ປວຕ຺ຕໍ ຠຄວໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕຎາຓໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ສທ຺ໂຘ ປຸຄ຺ຄໂລ ອປ຺ປຣຊກ຺ໂຂ, ອສ຺ສທ຺ໂຘ ປຸຄ຺ຄໂລ ມຫາຣຊກ຺ໂຂ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໑) ວິຕ຺ຖາໂຣ.

ຍຎ຺ຈ ‘‘ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອປ຺ປຣຊກ຺ໂຂ, ອຍໍ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິໂກ, ອຍໍ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິໂກ, ອຍໍ ອນຸໂລມິກາຍໍ ຂນ຺ຕິຍໍ ຐິໂຕ, ອຍໍ ຍຖາຠູຕຎາເຓ ຐິໂຕ, ອຍໍ ກາມາສໂຍ, ນ ເນກ຺ຂມ຺ມາທິອາສໂຍ, ອຍໍ ເນກ຺ຂມ຺ມາສໂຍ, ນ ກາມາທິອາສໂຍ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ອິມສ຺ສ ກາມຣາໂຄ ອຕິວິຍ ຖາມຄໂຕ, ນ ປຏິຆາທິໂກ, ອິມສ຺ສ ປຏິໂຆ ອຕິວິຍ ຖາມຄໂຕ, ນ ກາມຣາຄາທິໂກ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ອິມສ຺ສ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ ອຘິໂກ, ນ ອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ ນ ອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາໂຣ, ອິມສ຺ສ ອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ ອຘິໂກ, ນ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ ນ ອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາໂຣ, ອິມສ຺ສ ອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາໂຣ ອຘິໂກ, ນ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ ນ ອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ. ອິມສ຺ສ ກາຍສຸຈຣິຕໍ ອຘິກໍ, ອິມສ຺ສ ວຈີສຸຈຣິຕໍ, ອິມສ຺ສ ມໂນສຸຈຣິຕໍ. ອຍໍ ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິໂກ, ອຍໍ ປຓີຕາຘິມຸຕ຺ຕິໂກ, ອຍໍ ກມ຺ມາວຣເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອຍໍ ກິເລສາວຣເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອຍໍ ວິປາກາວຣເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອຍໍ ນ ກມ຺ມາວຣເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ນ ກິເລສາວຣເຓນ, ນ ວິປາກາວຣເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິອາທິນາ ຈ ສຕ຺ຕານໍ ອາສຍາທີນໍ ຍຖາຠູຕໍ ວິຠາວນາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕໍ ຠຄວໂຕ ອາສຍານຸສຍຎາຓໍ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ອາສຍໍ ຊານາຕິ, ອນຸສຍໍ ຊານາຕິ, ຈຣິຕໍ ຊານາຕິ, ອຘິມຸຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ຠພ຺ພາຠພ຺ເພ ສຕ຺ເຕ ຊານາຕີ’’ຕິອາທິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໓).

ຍຎ຺ຈ ອຸປຣິມເຫຏ຺ຐິມປຸຣຕ຺ຖິມປຈ຺ຉິມກາເຍຫິ ທກ຺ຂິຓວາມອກ຺ຂິກຓ຺ຓໂສຕນາສິກາໂສຕອໍສກູຏປສ຺ສຫຕ຺ຖປາເທຫິ ອງ຺ຄຸລງ຺ຄຸລນ຺ຕເຣຫິ ໂລມໂລມກູເປຫິ ຈ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘູທກຘາຣາປວຕ຺ຕນໍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓໍ ວິວິຘວິກຸພ຺ພນິທ຺ຘິນິມ຺ມາປນກໍ ຠຄວໂຕ ຍມກປາຏິຫາຣິຍຎາຓໍ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ກໂຣຕິ ອສາຘາຣຓໍ ສາວເກຫິ. ອຸປຣິມກາຍໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປວຕ຺ຕຕິ, ເຫຏ຺ຐິມກາຍໂຕ ອຸທກຘາຣາ ປວຕ຺ຕຕິ. ເຫຏ຺ຐິມກາຍໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປວຕ຺ຕຕິ, ອຸປຣິມກາຍໂຕ ອຸທກຘາຣາ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິອາທິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໖).

ຍຎ຺ຈ ຣາຄາທີຫິ ຊາຕິອາທີຫິ ຈ ອເນເກຫິ ທຸກ຺ຂຘມ຺ເມຫິ ອຸປທ຺ທຸຕໍ ສຕ຺ຕນິກາຍໍ ຕໂຕ ນີຫຣິຕຸກາມຕາວເສນ ນານານເຍຫິ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ມຫາກຣຸໂຓກ຺ກມນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ມຫາກຣຸຓາສມາປຕ຺ຕິຎາຓໍ. ຍຖາຫ –

‘‘ກຕມໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ມຫາກຣຸຓາສມາປຕ຺ຕິຎາຓໍ? ພຫຸເກຫິ ອາກາເຣຫິ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ສຕ຺ເຕສຸ ມຫາກຣຸຓາ ໂອກ຺ກມຕິ, ອາທິຕ຺ໂຕ ໂລກສນ຺ນິວາໂສຕິ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ສຕ຺ເຕສຸ ມຫາກຣຸຓາ ໂອກ຺ກມຕີ’’ຕິ. –

ອາທິນາ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໗) ເອກູນນວຸຕິຍາ ອາກາເຣຫິ ວິຠຊນໍ ກຕໍ.

ຍໍ ປນ ຍາວຕາ ຘມ຺ມຘາຕຸ, ຍຕ຺ຕກໍ ຎາຕພ຺ພໍ ສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕາທິ, ຕສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສ ປໂຣປເທເສນ ວິນາ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ປຏິຊານນສມຕ຺ຖໍ ອາກງ຺ຂາມຕ຺ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓໍ ຠຄວໂຕ ຎາຓໍ ສພ຺ພຖາ ອນວເສສສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈາວໂພຘໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ, ຕຕ຺ຖາວຣຓາຠາວໂຕວ ນິສ຺ສງ຺ຄປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ອຸປາທາຍ ອນາວຣຓຎາຓນ຺ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ປຣໂຕ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ເອວເມຕານິ ຠຄວໂຕ ຉ ອສາຘາຣຓຎາຓານິ ອວິປຣີຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຍຖາສກໍວິສຍສ຺ສ ອວິສໍວາທນໂຕ ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ. ເອວມ຺ປິ ຠຄວາ ຕຖານິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ຕຖາ ‘‘ສຕ຺ຕິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ – ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໒.໑໗; ສໍ. ນິ. ໕.໑໘໕) ເອວໍ ສຣູປໂຕ ຍາຍໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈປຕິຏ຺ຐານາຍູຫນກາມສຸຂຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄອຸຈ຺ເຉທສສ຺ສຕາຠິນິເວສາທີນໍ ອເນເກສໍ ອຸປທ຺ທວານໍ ປຏິປກ຺ຂຠູຕາ ສຕິອາທິເຠທາ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄີ, ຍາຍ ອຣິຍສາວໂກ ພຸຊ຺ຌຕິ, ກິເລສນິທ຺ທາຍ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ວາ ສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ນິພ຺ພານເມວ ວາ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ, ສາ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄີ ‘‘ໂພຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສາ ໂພຘິຍາ ອງ຺ຄາຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ. ອຣິຍສາວໂກ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄິຍາ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ໂພຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສ ໂພຘິສ຺ສ ອງ຺ຄາຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິ ເອວໍ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓໂຕ, ອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂໂຓ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ປວິຈຍລກ຺ຂໂຓ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ປຄ຺ຄຫລກ຺ຂໂຓ ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ຜຣຓລກ຺ຂໂຓ ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ອຸປສມລກ຺ຂໂຓ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂໂຓ ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ປຏິສງ຺ຂານລກ຺ຂໂຓ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄຕິ ເອວໍ ວິເສສລກ຺ຂຓໂຕ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ? ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ສຕິມາ ໂຫຕິ ປຣເມນ ສຕິເນປກ຺ເກນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ຈິຣກຕມ຺ປິ ຈິຣຠາສິຕມ຺ປິ ສຣິຕາ ໂຫຕິ ອນຸສ຺ສຣິຕາ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໔໖໗) ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎູປກາຣວເສນ ເອກກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນໂຕ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ? ອຕ຺ຖິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຘມ຺ເມສຸ ສຕິ, ອຕ຺ຖິ ພຫິທ຺ຘາ ຘມ຺ເມສຸ ສຕີ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໔໖໙) ເຕສໍ ວິສຍວິຠາວນາປວຕ຺ຕິທສ຺ສນໂຕ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ, ວິຣາຄນິສ຺ສິຕໍ, ນິໂຣຘນິສ຺ສິຕໍ, ໂວສຄ຺ຄປຣິຓາມິ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໔໗໑) ຠາວນາວິຘິທສ຺ສນໂຕ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕເມ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ? ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ຌານໍ ຠາເວຕິ…ເປ… ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ໂຫນ຺ຕິ, ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ. ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ? ຍາ ສຕິ ອນຸສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໔໗໘) ຉນວຸຕິຍາ ນຍສຫສ຺ສວິຠາເຄຫີຕິ ເອວໍ ນານາກາຣໂຕ ປວຕ຺ຕານິ ຠຄວໂຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄວິຠາວນຎາຓານິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອວິສໍວາທນໂຕ ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ. ເອວມ຺ປິ ຠຄວາ ຕຖານິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ຕຖາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ? ອຍເມວ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ…ເປ… ສມ຺ມາສມາຘີ’’ຕິ (ວິຠ. ໒໐໕) ເອວໍ ສຣູປໂຕ. ສພ຺ພກິເລເສຫິ ອາຣກຕ຺ຕາ ອຣິຍຠາວກຣຕ຺ຕາ ອຣິຍຜລປຏິລາຠກຣຕ຺ຕາ ຈ ອຣິໂຍ. ອຣິຍານໍ ອຏ຺ຐວິຘຕ຺ຕາ ນິພ຺ພານາຘິຄມາຍ ເອກນ຺ຕກາຣຓຕ຺ຕາ ຈ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ. ກິເລເສ ມາເຣນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຕ຺ຖິເກຫິ ມຄ຺ຄີຍຕິ, ສຍໍ ວາ ນິພ຺ພານໍ ມຄ຺ຄຍຕີຕິ ມຄ຺ໂຄຕິ ເອວໍ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓໂຕ. ‘‘ສມ຺ມາທສ຺ສນລກ຺ຂຓາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ສມ຺ມາອຠິນິໂຣປນລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ, ສມ຺ມາປຣິຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓາ ສມ຺ມາວາຈາ, ສມ຺ມາສມຸຏ຺ຐາປນລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ, ສມ຺ມາໂວທານລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາອາຊີໂວ, ສມ຺ມາປຄ຺ຄຫລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາວາຍາໂມ, ສມ຺ມາອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂຓາ ສມ຺ມາສຕິ, ສມ຺ມາອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາສມາຘີ’’ຕິ ເອວໍ ວິເສສລກ຺ຂຓໂຕ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ຕາວ ອຎ຺ເຎຫິປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈນີກກິເລເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ປຊຫຕິ, ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ, ຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກໂມຫວິຘມເນນ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຈ ປສ຺ສຕິ, ຕຖາ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາທໂຍປິ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາທີນິ ປຊຫນ຺ຕິ, ນິໂຣຘຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ສຫຊາຕຘມ຺ມານໍ ສມ຺ມາອຠິນິໂຣປນປຣິຄ຺ຄຫຓສມຸຏ຺ຐາປນໂວທານປຄ຺ຄຫອຸປຏ຺ຐານສມາທຫນານິ ຈ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ກິຈ຺ຈວິຠາຄໂຕ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານກ຺ຂຓາ ວິສຸໍ ທຸກ຺ຂາທິອາຣມ຺ມຓາ ຫຸຕ຺ວາ ມຄ຺ຄກາເລ ເອກກ຺ຂຓາ ນິພ຺ພານເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ກິຈ຺ຈໂຕ ‘‘ທຸກ຺ເຂ ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ນາມານິ ລຠຕິ. ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາທໂຍປິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານກ຺ຂຓາ ນານາຣມ຺ມຓາ, ມຄ຺ຄກາເລ ເອກກ຺ຂຓາ ເອກາຣມ຺ມຓາ, ເຕສຸ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ກິຈ຺ຈໂຕ ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ກປ຺ໂປ’’ຕິອາທີນິ ຕີຓິ ນາມານິ ລຠຕິ. ສມ຺ມາວາຈາທໂຍ ຕໂຍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ‘‘ມຸສາວາທາ ເວຣມຓີ’’ຕິອາທິວິຠາຄາ ວິຣຕິໂຍປິ ເຈຕນາໂຍປິ ຫຸຕ຺ວາ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ວິຣຕິໂຍວ, ສມ຺ມາວາຍາມສຕິໂຍ ກິຈ຺ຈໂຕ ສມ຺ມປ຺ປຘານສຕິປຏ຺ຐານວເສນ ຈຕ຺ຕາຣິ ນາມານິ ລຠນ຺ຕິ. ສມ຺ມາສມາຘິ ປນ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປິ ປຐມຊ຺ຌານາທິວເສນ ນານາ ເອວາຕິ ເອວໍ ປຸພ຺ພຠາຄາປຣຠາເຄສຸ ປວຕ຺ຕິວິຠາຄໂຕ. ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ຠາເວຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໔໘໙) ຠາວນາວິຘິໂຕ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂຸ, ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ຌານໍ ຠາເວຕິ…ເປ… ທຸກ຺ຂປຏິປທໍ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎໍ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ – ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໔໙໙) ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ນຍສຫສ຺ສວິຠາເຄຫີຕິ ເອວໍ ອເນກາກາຣໂຕ ປວຕ຺ຕານິ ຠຄວໂຕ ອຣິຍມຄ຺ຄວິຠາວນຎາຓານິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອວິສໍວາທນໂຕ ສພ຺ພານິປິ ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ ເອວມ຺ປິ ຠຄວາ ຕຖານິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ຕຖາ ປຐມຊ຺ຌານສມາປຕ຺ຕິຍາ ຈ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕີຕິ ເອຕາສຸ ອນຸປຏິປາຏິຍາ ວິຫຣິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ຈ ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີສຸ ສມ຺ປາທນປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາທິວເສນ ຍຖາຣຫໍ ສມ຺ປໂຍຄວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕານິ ຠຄວໂຕ ຎາຓານິ ຕທຕ຺ຖສິທ຺ຘິຍາ ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ. ເອວມ຺ປິ ຠຄວາ ຕຖານິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ຕຖາ ‘‘ອິທໍ ອິມສ຺ສ ຐານໍ, ອິທໍ ອຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ອວິປຣີຕໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຜລສ຺ສ ກາຣຓາກາຣຓຊານນໍ, ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຕີຕາທິເຠທຠິນ຺ນສ຺ສ ກມ຺ມສມາທານສ຺ສ ອນວເສສໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ວິປາກນ຺ຕຣຊານນໍ, ອາຍູຫນກ຺ຂເຓເຍວ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ‘‘ອຍໍ ນິຣຍຄາມິນີ ປຏິປທາ…ເປ… ອຍໍ ນິພ຺ພານຄາມິນີ ປຏິປທາ’’ຕິ ຍາຖາວໂຕ ສາສວານາສວກມ຺ມວິຠາຄຊານນໍ, ຂນ຺ຘາຍຕນານໍ ອຸປາທິນ຺ນານຸປາທິນ຺ນາທິອເນກສຠາວໍ ນານາສຠາວຎ຺ຈ ຕສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ‘‘ອິມາຍ ນາມ ຘາຕຸຍາ ອຸສ຺ສນ຺ນຕ຺ຕາ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມປ຺ປພນ຺ເຘ ອຍໍ ວິເສໂສ ຊາຍຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຍຖາຠູຕໍ ຘາຕຸນານຕ຺ຕຊານນໍ, ສທ຺ຘາທິອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ຕິກ຺ຂມຸທຸຕາຊານນໍ ສໍກິເລສາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ຌານວິໂມກ຺ຂາທິຊານນໍ, ສຕ຺ຕານໍ ອປຣິມາຓາສຸ ຊາຕີສຸ ຕປ຺ປຏິພນ຺ເຘນ ສທ຺ຘິໍ ອນວເສສໂຕ ປຸພ຺ເພນິວຸຕ຺ຖກ຺ຂນ຺ຘສນ຺ຕຕິຊານນໍ ຫີນາທິວິຠາເຄຫິ ສທ຺ຘິໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິຊານນໍ, ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຈຕຸສຈ຺ຈຊານນນ຺ຕິ ອິມານິ ຠຄວໂຕ ທສພລຎາຓານິ ອວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຍຖາສກໍວິສຍາວຄາຫນໂຕ ຍຖາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖສາຘນໂຕ ຈ ຍຖາຠູຕວຸຕ຺ຕິຍາ ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ຐານຎ຺ຈ ຐານໂຕ ອຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອຏ຺ຐານໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີ’’ຕິອາທິ (ວິຠ. ໘໐໙; ອ. ນິ. ໑໐.໒໑).

ເອວມ຺ປິ ຠຄວາ ຕຖານິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ຍຖາ ເຈເຕສມ຺ປິ ຎາຓານໍ ວເສນ, ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ສຕິປຏ຺ຐານສມ຺ມປ຺ປຘານາທິວິຠາວນຎາຓາທິອນນ຺ຕາປຣິເມຍ຺ຍເຠທານໍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓານໍ ປຎ຺ຎາວິເສສານໍ ວເສນ ຠຄວາ ຕຖານິ ຎາຓານິ ອາຄໂຕ ອຘິຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ເອວມ຺ປິ ຕຖານິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຍາ ຕາ ຠຄວໂຕ ອຠິຊາຕິອຠິສມ຺ໂພຘິຘມ຺ມວິນຍປຎ຺ຎາປນອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານຘາຕຸໂຍ, ຕາ ຕຖາ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ຍທຕ຺ຖໍ ຕາ ໂລກນາເຖນ ອຠິປຕ຺ຖິຕາ ປວຕ຺ຕິຕາ ຈ, ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ເອກນ຺ຕສິທ຺ຘິຍາ ອວິສໍວາທນໂຕ ອວິປຣີຕຕ຺ຖວຸຕ຺ຕິຍາ ຕຖາ ອວິຕຖາ ອນຎ຺ຎຖາ. ຕຖາ ຫິ ອຍໍ ຠຄວາ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູໂຕ ສມຕິໍສປາຣມິປຣິປູຣຓາທິກໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ສພ຺ພພຸທ຺ຘຕ຺ຕເຫຕຸໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕຸສິຕປຸເຣ ຐິໂຕ ພຸທ຺ຘໂກລາຫລໍ ສຸຕ຺ວາ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬເທວຕາຫິ ເອກໂຕ ສນ຺ນິປຕິຕາຫິ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ –

‘‘ກາໂລ ໂຂ ເຕ ມຫາວີຣ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ;

ສເທວກໍ ຕາຣຍນ຺ໂຕ, ພຸຊ຺ຌສ຺ສຸ ອມຕໍ ປທ’’ນ຺ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໑.໖໗) –

ອາຍາຈິໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພນິມິຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈ ມຫາວິໂລກນານິ ວິໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ອຫໍ ມນຸສ຺ສໂຍນິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມາຍໍ ສກ຺ຍຣາຊກຸເລ ມຫາມາຍາຍ ເທວິຍາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທສ ມາເສ ເທວມນຸສ຺ເສຫິ ມຫຕາ ປຣິຫາເຣນ ປຣິຫຣິຍມາໂນ ວິສາຂປຸຓ຺ຓມາຍໍ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ອຠິຊາຕິໍ ປາປຸຓິ.

ອຠິຊາຕິກ຺ຂເຓ ປນສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓກ຺ຂເຓ ວິຍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ປາຕຸຣເຫສຸໍ, ອຍໍ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ສໍກມ຺ປິ ສມ຺ປກມ຺ປິ ສມ຺ປເວຘິ, ທສສຸ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສສຸ ອປຣິມາໂຓ ໂອຠາໂສ ຜຣິ, ຕສ຺ສ, ຕໍ ສິຣິໍ ທຏ຺ຐຸກາມາ ວິຍ ອນ຺ຘາ ຈກ຺ຂູນິ ປຏິລຠິໍສຸ, ພຘິຣາ ສທ຺ທໍ ສຸຓິໍສຸ, ມູຄາ ສມາລປິໍສຸ, ຂຸຊ຺ຊາ ອຸຊຸຄຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ, ປງ຺ຄຸລາ ປທສາ ຄມນໍ ປຏິລຠິໍສຸ, ພນ຺ຘນຄຕາ ສພ຺ພສຕ຺ຕາ ອນ຺ທຸພນ຺ຘນາທີຫິ ມຸຈ຺ຈິໍສຸ, ສພ຺ພນຣເກສຸ ອຄ຺ຄິ ນິພ຺ພາຍິ, ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ຂຸປ຺ປິປາສາ ວູປສມິ, ຕິຣຈ຺ຉານານໍ ຠຍໍ ນາໂຫສິ, ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ໂຣໂຄ ວູປສມິ, ສພ຺ພສຕ຺ຕາ ປິຍໍວທາ ອເຫສຸໍ, ມຘຸເຣນາກາເຣນ ອສ຺ສາ ຫສິໍສຸ, ວາຣຓາ ຄຊ຺ຊິໍສຸ, ສພ຺ພຕູຣິຍານິ ສກສກນິນ຺ນາທໍ ມຸຎ຺ຈິໍສຸ, ອຆຏ຺ຏິຕານິ ເອວ ມນຸສ຺ສານໍ ຫຕ຺ຖູປຄາທີນິ ອາຠຣຓານິ ມຘຸເຣນາກາເຣນ ສທ຺ທໍ ມຸຎ຺ຈິໍສຸ, ສພ຺ພທິສາ ວິປ຺ປສນ຺ນາ ອເຫສຸໍ, ສຕ຺ຕານໍ ສຸຂໍ ອຸປ຺ປາທຍມາໂນ ມຸທຸສີຕລວາໂຕ ວາຍິ, ອກາລເມໂຆ ວສ຺ສິ, ປຖວິໂຕປິ ອຸທກໍ ອຸພ຺ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິສ຺ສນ຺ທິ, ປກ຺ຂິໂນ ອາກາສຄມນໍ ວິຊຫິໍສຸ, ນທິໂຍ ອສນ຺ທມານາ ອຏ຺ຐໍສຸ, ມຫາສມຸທ຺ເທ ມຘຸຣໍ ອຸທກໍ ອໂຫສິ, ອຸປກ຺ກິເລສວິນິມຸຕ຺ເຕ ສູຣິເຍ ທິປ຺ປມາເນ ເອວ ອາກາສຄຕາ ສພ຺ພາ ໂຊຕິໂຍ ໂຊຕິໍສຸ, ຐເປຕ຺ວາ ອຣູປາວຈເຣ ເທເວ ອວເສສາ ສພ຺ເພ ເທວາ ສພ຺ເພ ຈ ເນຣຍິກາ ທິສ຺ສມານຣູປາ ອເຫສຸໍ, ຕຣຸກຸຏ຺ຏກວາຏເສລາທໂຍ ອນາວຣຓຠູຕາ ອເຫສຸໍ, ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕູປປາຕາ ນາເຫສຸໍ, ສພ຺ພໍ ອນິຏ຺ຐຄນ຺ຘໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ທິພ຺ພຄນ຺ໂຘ ປວາຍິ, ສພ຺ເພ ຜລູປຄາ ຣຸກ຺ຂາ ຜລຘຣາ ສມ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ປຎ຺ຈວຓ຺ເຓຫິ ປທຸເມຫິ ສຎ຺ຉນ຺ນຕໂລ ອໂຫສິ, ຖລຊຊລຊາທີນິ ສພ຺ພປຸປ຺ຜານິ ປຸປ຺ຜິໍສຸ, ຣຸກ຺ຂານໍ ຂນ຺ເຘສຸ ຂນ຺ຘປທຸມານິ, ສາຂາສຸ ສາຂາປທຸມານິ, ລຕາສຸ ລຕາປທຸມານິ, ປຸປ຺ຜິໍສຸ, ມຫີຕລສິລາຕລານິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸປຣູປຣິ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕ ຫຸຕ຺ວາ ທຓ຺ຑປທຸມານິ ນາມ ນິກ຺ຂມິໍສຸ, ອາກາເສ ໂອລມ຺ພກປທຸມານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ, ສມນ຺ຕໂຕ ປຸປ຺ຜວສ຺ສໍ ວສ຺ສິ ອາກາເສ ທິພ຺ພຕູຣິຍານິ ວຊ຺ຊິໍສຸ, ສກລທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ວິສ຺ສຏ຺ຐມາລາຄຸຬໍ ວິຍ, ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມາລາກລາໂປ ວິຍ, ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕໍ ມາລາສນໍ ວິຍ ຈ ເອກມາລາມາລິນີ ວິປ຺ຜຸຣນ຺ຕວາຬພີຊນີ ປຸປ຺ຜຘູປຄນ຺ຘປຣິວາສິຕາ ປຣມໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ ອໂຫສິ, ຕານິ ຈ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ອຸປຣິ ອຘິຄຕານໍ ອເນເກສໍ ວິເສສາຘິຄມານໍ ນິມິຕ຺ຕຠູຕານິ ເອວ ອເຫສຸໍ. ເອວໍ ອເນກຈ຺ຉຣິຍປາຕຸຠາວາ ອຍໍ ອຠິຊາຕິ ຍທຕ຺ຖໍ ເຕນ ອຠິປຕ຺ຖິຕາ, ຕສ຺ສາ ອຠິສມ຺ໂພຘິຍາ ເອກນ຺ຕສິທ຺ຘິຍາ ຕຖາວ ອໂຫສິ ອວິຕຖາ ອນຎ຺ຎຖາ.

ຕຖາ ເຍ ພຸທ຺ຘເວເນຍ຺ຍາ ໂພຘເນຍ຺ຍພນ຺ຘວາ, ເຕ ສພ຺ເພປິ ອນວເສສໂຕ ສຍເມວ ຠຄວຕາ ວິນີຕາ. ເຍ ຈ ສາວກເວເນຍ຺ຍາ ຘມ຺ມເວເນຍ຺ຍາ ຈ, ເຕປິ ສາວກາທີຫິ ວິນີຕາ ວິນຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ ຈາຕິ ຍທຕ຺ຖໍ ຠຄວຕາ ອຠິສມ຺ໂພຘິ ອຠິປຕ຺ຖິຕາ, ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ເອກນ຺ຕສິທ຺ຘິຍາ ອຠິສມ຺ໂພຘິ ຕຖາ ອວິຕຖາ ອນຎ຺ຎຖາ.

ອປິຈ ຍສ຺ສ ຍສ຺ສ ເຎຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ໂຍ ໂຍ ສຠາໂວ ພຸຊ຺ຌິຕພ຺ໂພ, ໂສ ໂສ ຫຕ຺ຖຕເລ ຐປິຕອາມລກໍ ວິຍ ອາວຊ຺ຊນມຕ຺ຕປຏິພທ຺ເຘນ ອຕ຺ຕໂນ ຎາເຓນ ອວິປຣີຕໍ ອນວເສສໂຕ ຠຄວຕາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ເອວມ຺ປິ ອຠິສມ຺ໂພຘິ ຕຖາ ອວິຕຖາ ອນຎ຺ຎຖາ.

ຕຖາ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ຕຖາ ຕຖາ ເທເສຕພ຺ພປ຺ປກາຣໍ, ເຕສໍ ເຕສຎ຺ຈ ສຕ຺ຕານໍ ອາສຍານຸສຍຈຣິຍາຘິມຸຕ຺ຕິໍ ສມ຺ມເທວ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຘມ຺ມຕໍ ອວິຊຫນ຺ເຕເນວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິນຍໍ ໂວຫາຣມຕ຺ຕໍ ອນຕິຘາວນ຺ເຕເນວ ຈ ຘມ຺ມຕໍ ວິຠາເວນ຺ເຕນ ຍຖາປຣາຘໍ ຍຖາຊ຺ຌາສຍໍ ຍຖາຘມ຺ມຎ຺ຈ ອນຸສາສນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ເວເນຍ຺ຍາ ວິນີຕາ ອຣິຍຠູມິໍ ສມ຺ປາປິຕາຕິ ຘມ຺ມວິນຍປຎ຺ຎາປນາປິສ຺ສ ຕທຕ຺ຖສິທ຺ຘິຍາ ຍຖາຠູຕວຸຕ຺ຕິຍາ ຈ ຕຖາ ອວິຕຖາ ອນຎ຺ຎຖາ.

ຕຖາ ຍາ ສາ ຠຄວຕາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ ປຖວິຍາທິຜສ຺ສເວທນາທິຣູປາຣູປສຠາວນິມຸຕ຺ຕາ ລຸຊ຺ຊນປລຸຊ຺ຊນຠາວາຠາວໂຕ ໂລກສຠາວາຕີຕາ ຕມສາ ວິສໍສຏ຺ຐຕ຺ຕາ ເກນຈິ ອໂນຠາສນີຍາ ໂລກສຠາວາຠາວໂຕ ເອວ ຄຕິອາທິຠາວຣຫິຕາ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐາ ອນາຣມ຺ມຓາ ອມຕມຫານິພ຺ພານຘາຕຸ ຂນ຺ຘສງ຺ຂາຕານໍ ອຸປາທີນໍ ເລສມຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອຠາວໂຕ ‘‘ອນຸປາທິເສສາ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕທາຍຕນໍ, ຍຕ຺ຖ ເນວ ປຖວີ ນ ອາໂປ ນ ເຕໂຊ ນ ວາໂຍ ນ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ນ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ນ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ນ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ນາຍໍ ໂລໂກ ນ ປໂຣ ໂລໂກ ນ ຈ ອຸໂຠ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ. ຕມຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເນວ ອາຄຕິໍ ວທາມິ ນ ຄຕິໍ ນ ຐິຕິໍ ນ ຈຸຕິໍ ນ ອຸປປຕ຺ຕິໍ; ອປ຺ປຕິຏ຺ຐໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕໍ ອນາຣມ຺ມຓເມເວຕໍ ເອເສວນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂສ຺ສາ’’ຕິ (ອຸທາ. ໗໑).

ສາ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣານໍ ສມໂຖ, ສພ຺ພູປຘີນໍ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂານໍ ວູປສໂມ, ສພ຺ພາລຍານໍ ສມຸຄ຺ຆາໂຕ, ສພ຺ພວຏ຺ຏານໍ ອຸປຈ຺ເຉໂທ, ອຈ຺ຈນ຺ຕສນ຺ຕິລກ຺ຂຓາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສຠາວສ຺ສ ກທາຈິປິ ອວິສໍວາທນໂຕ ຕຖາ ອວິຕຖາ ອນຎ຺ຎຖາ. ເອວເມຕາ ອຠິຊາຕິອາທິກາ ຕຖາ ຄໂຕ ອຸປຄໂຕ ອຘິຄໂຕ ປຏິປນ຺ໂນ ປຕ຺ໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ເອວໍ ຠຄວາ ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖາວິໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຍຖາວິຘາ ປຸຣິມກາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ອຍມ຺ປິ ຠຄວາ ຕຖາວິໂຘ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ຍຖາວິຘາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ມຄ຺ຄສີເລນ, ຜລສີເລນ, ສພ຺ເພນປິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣສີເລນ, ມຄ຺ຄສມາຘິນາ, ຜລສມາຘິນາ, ສພ຺ເພນປິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣສມາຘິນາ, ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ, ຜລປຎ຺ຎາຍ, ສພ຺ພາຍປິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣປຎ຺ຎາຍ, ເທວສິກໍ ວຬຎ຺ຊິຕພ຺ເພຫິ ຈຕຸວີສຕິໂກຏິສຕສຫສ຺ສສມາປຕ຺ຕິວິຫາເຣຫິ, ຕທງ຺ຄວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສມຸຈ຺ເຉທວິມຸຕ຺ຕິຍາ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິມຸຕ຺ຕິຍາ ນິສ຺ສຣຓວິມຸຕ຺ຕິຍາຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ອນນ຺ຕາປຣິມາຓເຠເທຫິ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍານຸຠາເວຫິ ສກລສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸເຓຫິ, ອຍມ຺ປິ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວາ ຕຖາວິໂຘ. ສພ຺ເພສຎ຺ຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ອາຍຸເວມຕ຺ຕໍ, ສຣີຣປ຺ປມາຓເວມຕ຺ຕໍ, ກຸລເວມຕ຺ຕໍ, ທຸກ຺ກຣຈຣິຍາເວມຕ຺ຕໍ, ຣສ຺ມິເວມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ເວມຕ຺ເຕຫິ ສິຍາ ເວມຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ສີລວິສຸທ຺ຘິອາທີສຸ ວິສຸທ຺ຘີສຸ ສມຖວິປສ຺ສນາປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ອຕ຺ຕນາ ປຏິວິທ຺ຘຄຸເຓສຸ ຈ ກິຎ຺ຈິ ນານາກຣຓໍ ອຕ຺ຖິ, ອຖ ໂຂ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ນສຸວຓ຺ຓໍ ວິຍ ອຎ຺ຎໍມຎ຺ຎໍ ນິພ຺ພິເສສາ ເຕ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ. ຕສ຺ມາ ຍຖາວິຘາ ປຸຣິມກາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ອຍມ຺ປິ ຠຄວາ ຕຖາວິໂຘ. ເອວໍ ຕຖາວິໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ. ວິຘຕ຺ໂຖ ເຈຕ຺ຖ ຄຕສທ຺ໂທ. ຕຖາ ຫິ ໂລກິຍາ ວິຘຍຸຕ຺ຕຄຕສທ຺ເທ ປກາຣຕ຺ເຖ ວທນ຺ຕິ.

ກຖໍ ຕຖາປວຕ຺ຕິໂກຕິ ຕຖາຄໂຕ? ອນຎ຺ຎສາຘາຣເຓນ ອິທ຺ຘານຸຠາເວນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາທີນໍ ອຸກ຺ກໍສປາຣມິປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນາວຣຓຎາຓປຏິລາເຠນ ຈ ຠຄວໂຕ ກາຍປ຺ປວຕ຺ຕິຍາທີນໍ ກຕ຺ຖຈິ ປຏິຆາຕາຠາວໂຕ ຍຖາຣຸຈິ ຕຖາ ຄຕໍ ຄຕິ ຄມນໍ ກາຍວຈີຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕຖາຄໂຕ. ເອວໍ ຕຖາປວຕ຺ຕິໂກຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕເຖຫິ ອຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ໂພຘິສມ຺ຠາຣສມ຺ຠຣເຓ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂປ຺ປວຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ຄຕນ຺ຕິ ອຄໂຕ. ໂສ ປນສ຺ສ ອຄຕຠາໂວ ມຈ຺ເຉຣທານປາຣມິອາທີສຸ ອວິປຣີຕໍ ອາທີນວານິສໍສປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາທິນຍປ຺ປວຕ຺ເຕຫິ ຎາເຓຫີຕິ ຕເຖຫິ ຎາເຓຫິ ອຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ອຖ ວາ ກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣປ຺ປວຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ຂນ຺ຘປ຺ປວຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕເມວ ວາ ປຎ຺ຈສຸປິ ຄຕີສຸ ຄຕໍ ຄມນໍ ເອຕສ຺ສ ນຕ຺ຖີຕິ ອຄໂຕ. ສອຸປາທິເສສອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສ຺ວາຍມສ຺ສ ອຄຕຠາໂວ ຕເຖຫິ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາເຓຫີຕິ ເອວມ຺ປິ ຠຄວາ ຕເຖຫິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖາຄຕຠາເວນ ຕຖາຄໂຕ? ຕຖາຄຕຠາເວນາຕິ ຈ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສພ຺ຠາເວນ, ອຕ຺ຖິຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂກ ປເນສ ຕຖາຄໂຕ, ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍ ຠຄວາ ຕຖາຄໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ? ສທ຺ຘມ຺ໂມ. ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຫິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຕາວ ຍຖາ ຍຸຄນທ຺ຘສມຖວິປສ຺ສນາພເລນ ອນວເສສກິເລສປກ຺ຂໍ ສມູຫນນ຺ເຕນ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານວເສນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ຕຖາ ຄໂຕ. ຜລຘມ຺ໂມ ຍຖາ ອຕ຺ຕໂນ ມຄ຺ຄານຸຣູປໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປ຺ປຫານວເສນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ຕຖາ ຄໂຕ ປວຕ຺ໂຕ. ນິພ຺ພານຘມ຺ໂມ ປນ ຍຖາ ຄໂຕ ປຎ຺ຎາຍ ປຏິວິທ຺ໂຘ ສກລວຏ຺ຏທຸກ຺ຂວູປສມາຍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ພຸທ຺ຘາທີຫິ ຕຖາ ຄໂຕ ສຈ຺ຉິກໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມປິ ຍຖາ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘຫິ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິອາທິປ຺ປກາສນວເສນ ຈ ເວເນຍ຺ຍານໍ ອາສຍາທິອນຸຣູປໍ ປວຕ຺ຕິໂຕ, ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ຠຄວຕາ ຕຖາ ຄໂຕ ຄທິໂຕ ປວຕ຺ຕິໂຕຕິ ວາ ຕຖາຄໂຕ. ຍຖາ ຠຄວຕາ ເທສິໂຕ, ຕຖາ ຠຄວໂຕ ສາວເກຫິ ຄໂຕ ອວຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ເອວໍ ສພ຺ໂພປິ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຕຖາຄໂຕ. ເຕນາຫ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ‘‘ຕຖາຄຕໍ ເທວມນຸສ຺ສປູຊິຕໍ, ຘມ຺ມໍ ນມສ຺ສາມ ສຸວຕ຺ຖິ ໂຫຕູ’’ຕິ (ຂຸ. ປາ. ໖.໑໗; ສຸ. ນິ. ໒໔໐). ສ຺ວາສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຠຄວາ ຕຖາຄໂຕ.

ຍຖາ ຈ ຘມ຺ໂມ, ເອວໍ ອຣິຍສງ຺ໂຆປິ, ຍຖາ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ປຣຫິຕາຍ ຈ ປຏິປນ຺ເນຫິ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ປຸພ຺ພຠາຄສມຖວິປສ຺ສນາປຏິປທໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ເຕນ ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ຕໍ ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ຍຖາ ວາ ຠຄວຕາ ສຈ຺ຈປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາທິນໂຍ ເທສິໂຕ, ຕຖາ ຈ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຕຖາ ຄທນໂຕ ຈ ຕຖາຄໂຕ. ເຕນາຫ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ – ‘‘ຕຖາຄຕໍ ເທວມນຸສ຺ສປູຊິຕໍ, ສງ຺ຆໍ ນມສ຺ສາມ ສຸວຕ຺ຖິ ໂຫຕູ’’ຕິ (ຂຸ. ປາ. ໖.໑໘; ສຸ. ນິ. ໒໔໑), ສ຺ວາສ຺ສ ສາວກຠູໂຕ ອຕ຺ຖີຕິ ຠຄວາ ຕຖາຄໂຕ. ເອວໍ ຕຖາຄຕຠາເວນ ຕຖາຄໂຕ.

ອິທມ຺ປິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕຠາວທີປເນ ມຸຂມຕ຺ຕກເມວ, ສພ຺ພາກາເຣນ ປນ ຕຖາຄໂຕວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕຠາວໍ ວຓ຺ເຓຍ຺ຍ. ອິທຎ຺ຫິ ຕຖາຄຕປທໍ ມຫຕ຺ຖໍ, ມຫາຄຕິກໍ, ມຫາວິສຍໍ, ຕສ຺ສ ອປ຺ປມາທປທສ຺ສ ວິຍ ເຕປິຏກມ຺ປິ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ອຕ຺ຖຠາເວນ ອາຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ອຕິຕ຺ເຖນ ຘມ຺ມກຖິໂກ ປກ຺ຂນ຺ໂທ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ.

ຕຕ຺ເຖຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ຍເຖວ ໂລເກ ປຸຣິມາ ມເຫສິໂນ,

ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາວໍ ມຸນໂຍ ອິຘາຄຕາ;

ຕຖາ ອຍໍ ສກ຺ຍມຸນີປິ ອາຄໂຕ,

ຕຖາຄໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຕນ ຈກ຺ຂຸມາ.

‘‘ປຫາຍ ກາມາທິມເລ ອເສສໂຕ,

ສມາຘິຎາເຓຫິ ຍຖາ ຄຕາ ຊິນາ;

ປຸຣາຕນາ ສກ຺ຍມຸນີ ຊຸຕິນ຺ຘໂຣ,

ຕຖາ ຄໂຕ ເຕນ ຕຖາຄໂຕ ມໂຕ.

‘‘ຕຖຎ຺ຈ ຘາຕາຍຕນາທິລກ຺ຂຓໍ,

ສຠາວສາມຎ຺ຎວິຠາຄເຠທໂຕ;

ສຍມ຺ຠຸຎາເຓນ ຊິໂນຍມາຄໂຕ,

ຕຖາຄໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ ສກ຺ຍປຸງ຺ຄໂວ.

‘‘ຕຖານິ ສຈ຺ຈານິ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸນາ,

ຕຖາ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ ຈ ສພ຺ພໂສ;

ອນຎ຺ຎເນຍ຺ຍາ ນຍໂຕ ວິຠາວິຕາ,

ຕຖາ ຄໂຕ ເຕນ ຊິໂນ ຕຖາຄໂຕ.

‘‘ອເນກເຠທາສຸປິ ໂລກຘາຕຸສຸ,

ຊິນສ຺ສ ຣູປາຍຕນາທິໂຄຈເຣ;

ວິຈິຕ຺ຕເຠເທ ຕຖເມວ ທສ຺ສນໍ,

ຕຖາຄໂຕ ເຕນ ສມນ຺ຕໂລຈໂນ.

‘‘ຍໂຕ ຈ ຘມ຺ມໍ ຕຖເມວ ຠາສຕິ,

ກໂຣຕິ ວາຈາຍນຸຣູປມຕ຺ຕໂນ;

ຄຸເຓຫິ ໂລກໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍິຣີຍຕິ,

ຕຖາຄໂຕ ເຕນປິ ໂລກນາຍໂກ.

‘‘ຕຖາ ປຣິຎ຺ຎາຍ ຕຖາຍ ສພ຺ພໂສ,

ອເວທິ ໂລກໍ ປຠວໍ ອຕິກ຺ກມິ;

ຄໂຕ ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂກິຣິຍາຍ ນິພ຺ພຸຕິໍ,

ອຣິຍມຄ຺ຄຎ຺ຈ ຄໂຕ ຕຖາຄໂຕ.

‘‘ຕຖາ ປຏິຎ຺ຎາຍ ຕຖາຍ ສພ຺ພໂສ,

ຫິຕາຍ ໂລກສ຺ສ ຍໂຕຍມາຄໂຕ;

ຕຖາຍ ນາໂຖ ກຣຸຓາຍ ສພ຺ພທາ,

ຄໂຕ ຈ ເຕນາປິ ຊິໂນ ຕຖາຄໂຕ.