໑໐. ຊາຄຣິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໗. ທສເມ ຊາຄໂຣຕິ ຊາຄຣໂກ ວິຄຕນິທ຺ໂທ ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາເຣ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຸພ຺ພຣຕ຺ຕາປຣຣຕ຺ຕໍ ຊາຄຣິຍານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ? ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ທິວສໍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ, ຣຕ຺ຕິຍາ ປຐມໍ ຍາມໍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ, ຣຕ຺ຕິຍາ ມຊ຺ຌິມໍ ຍາມໍ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ ປາເທ ປາທໍ ອຈ຺ຈາຘາຍ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ອຸຏ຺ຐານສຎ຺ຎໍ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ, ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຉິມໍ ຍາມໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ. ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸ ປຸພ຺ພຣຕ຺ຕາປຣຣຕ຺ຕໍ ຊາຄຣິຍານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໑໙).

ຈສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ, ເຕນ ວກ຺ຂມາເນ ສຕາທິຠາເວ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ອສ຺ສາຕິ ສິຍາ, ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຊາຄໂຣ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ວິຫເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈ ປຐນ຺ຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ສພ຺ພທາ ຈ ກມ຺ມຏ຺ຐານາວິຊຫນວເສນ ສຕິອວິປ຺ປວາເສນ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນຕິ ສຕ຺ຕຏ຺ຐານິຍສ຺ສ ຈຕຸພ຺ພິຘສ຺ສປິ ສມ຺ປຊຎ຺ຎສ຺ສ ວເສນ ສມ຺ປຊາໂນ. ສມາຫິໂຕຕິ ອຸປຈາຣສມາຘິນາ ອປ຺ປນາສມາຘິນາ ຈ ສມາຫິໂຕ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ. ປມຸທິໂຕຕິ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອານິສໍສທສ຺ສເນນ ອຸຕ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣິ ວິເສສາຘິຄເມນ ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ ຈ ອໂມຆຠາວທສ຺ສເນນ ປມຸທິໂຕ ປາໂມຊ຺ຊພຫຸໂລ. ວິປ຺ປສນ຺ໂນຕິ ຕໂຕ ເອວ ປຏິປຕ຺ຕິຠູຕາສຸ ຕີສຸ ສິກ຺ຂາສຸ ປຏິປຕ຺ຕິເທສເກ ຈ ສຕ຺ຖຣິ ສທ຺ຘາພຫຸລຕາຍ ສຸຏ຺ຐຸ ປສນ຺ໂນ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ອສ຺ສາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ວິຫເຣຍ຺ຍາຕິ ວາ.

ຕຕ຺ຖ ກາລວິປສ຺ສີ ຈ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ວິປສ຺ສໂກ, ຕຕ຺ຖ ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານານຸໂຍເຄ ກາລວິປສ຺ສີ ກາລານຸຣູປໍ ວິປສ຺ສໂກ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ກລາປສມ຺ມສນາທິວເສນ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ອາວາສາທິເກ ສຕ຺ຕ ອສປ຺ປາເຍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສປ຺ປາເຍ ເສວນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາ ໂວສານໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສມາຫິຕາກາຣໍ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທິໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕໍ ລີນໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິຈຍວີຣິຍປີຕິສງ຺ຂາເຕສຸ, ຍສ຺ມິໍ ປນ ກາເລ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປສ຺ສທ຺ຘິສມາຘິອຸເປກ຺ຂາສງ຺ຂາເຕສຸ ກຸສເລສຸ ອນວຊ຺ເຊສຸ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຘມ຺ເມສູຕິ ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານານຸໂຍເຄ ກາລານຸຣູປໍ ວິປສ຺ສໂກ ອສ຺ສາຕິ. ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ປນ ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ສຕິຎ຺ຈ ຂ຺ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ພຕ຺ຖິກໍ ວທາມີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໓໔; ມິ. ປ. ໒.໑.໑໓). ເອຕ຺ຕາວຕາ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ເທສນາຍ ຊາຄຣິຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຊາຄຣິຍານຸໂຍໂຄ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕ ປກາເສຕິ.

ເອວໍ ຠຄວາ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສງ຺ເຂເປເນວ ສທ຺ຘິໍ ອຸປກາຣກຘມ຺ເມຫິ ສມ຺ມສນຈາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອວຎ຺ຌຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຊາຄຣສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຊາຄຣິຍານຸໂຍເຄ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎສມາທານານິ ສພ຺ພຕ຺ຖການິ ສມ຺ໂມທປສາທາວຫານິ, ຕຕ຺ຖ ກາລວິປສ຺ສນາ ນາມ ວິປສ຺ສນາຍ ຄພ຺ຠຄ຺ຄຫຓໍ ປຣິປາກຄຕໍ. ອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ເຕ ຫິ ວີຖິປຏິປນ຺ເນ ວິປສ຺ສນາຎາເຓ ຕິກ຺ເຂ ສູເຣ ວຫນ຺ເຕ ໂຍຄິໂນ ອຸຬາຣໍ ປາໂມຊ຺ຊໍ ປສາໂທ ຈ ໂຫຕິ, ເຕຫິ ຈ ວິເສສາຘິຄມສ຺ສ ສນ຺ຕິເກເຍວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຍໂຕ ຍໂຕ ສມ຺ມສຕິ, ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ;

ລຠຕີ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ, ອມຕໍ ຕໍ ວິຊານຕໍ.

‘‘ປາໂມຊ຺ຊພຫຸໂລ ຠິກ຺ຂຸ, ປສນ຺ໂນ ພຸທ຺ຘສາສເນ;

ອຘິຄຈ຺ເຉ ປທໍ ສນ຺ຕໍ, ສງ຺ຂາຣູປສມໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໗໔, ໓໘໑);

ຄາຖາສຸ ຊາຄຣນ຺ຕາ ສຸຓາເຖຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ມມ ວຈນໍ ເອກນ຺ເຕເນວ ປມາທນິທ຺ທາຍ ອວິຊ຺ຊານິທ຺ທາຍ ປໂພຘນຕ຺ຖໍ ຊາຄຣນ຺ຕາ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎາທິຘມ຺ມສມາໂຍເຄນ ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕາ ສຸຓາຖ. ເຍ ສຸຕ຺ຕາ ເຕ ປພຸຊ຺ຌຖາຕິ ເຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕນິທ຺ທາຍ ສຸຕ຺ຕາ ສຸປນໍ ອຸປຄຕາ, ເຕ ຕຸມ຺ເຫ ຊາຄຣິຍານຸໂຍຄວເສນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພລໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ສງ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປນ຺ຕາ ອປ຺ປມາທປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຕໂຕ ປພຸຊ຺ຌຖ ອຖ ວາ ຊາຄຣນ຺ຕາຕິ ຊາຄຣນິມິຕ຺ຕາ. ‘‘ສຸຓາເຖຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເອຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິໍ ຕໍ ວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຍ ສຸຕ຺ຕາ ເຕ ປພຸຊ຺ຌຖາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ສຸຕ຺ຕາຕິ ເຍ ກິເລສນິທ຺ທາຍ ສຸຕ຺ຕາ, ເຕ ຕຸມ຺ເຫ ອຣິຍມຄ຺ຄປຏິໂພເຘນ ປພຸຊ຺ຌຖ. ສຸຕ຺ຕາ ຊາຄຣິຕໍ ເສຍ຺ໂຍຕິ ອິທໍ ປໂພຘສ຺ສ ກາຣຓວຈນໍ. ຍສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ຕສຸປໂຕ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ຊາຄຣິຕໍ ຊາຄຣຓໍ ອຕ຺ຖກາມສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍ ປາສໍສຕໂຣ ຫິຕສຸຂາວໂຫ, ຕສ຺ມາ ປພຸຊ຺ຌຖ. ນຕ຺ຖິ ຊາຄຣໂຕ ຠຍນ຺ຕິ ອິທໍ ຕຕ຺ຖ ອານິສໍສທສ຺ສນໍ. ໂຍ ຫິ ສທ຺ຘາທີຫິ ຊາຄຣຓຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄເມນ ຊາຄໂຣ ຊຄ຺ຄຕິ, ປມາທນິທ຺ທໍ ນ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕານຸວາທຠຍໍ ປຣານຸວາທຠຍໍ ທຓ຺ຑຠຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິຠຍໍ ຊາຕິອາທິນິມິຕ຺ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ວຏ຺ຏຠຍໍ ນຕ຺ຖິ.

ກາເລນາຕິ ອາວາສສປ຺ປາຍາທີນໍ ລທ຺ຘກາເລນ. ໂສຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ສມ຺ມາ ຘມ຺ມໍ ປຣິວີມໍສມາໂນຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕໍ ເຕຠູມກຘມ຺ມໍ ສມ຺ມາ ຎາເຍນ ຍຖາ ນິພ຺ພິນ຺ທນວິຣຊ຺ຊນາທໂຍ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ເອວໍ ປຣິໂຕ ວີມໍສນ຺ໂຕ, ສພ຺ພາກາເຣນ ວິປສ຺ສນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອໂກທິຠູໂຕຕິ ເອໂກ ເສຏ຺ໂຐ ຫຸຕ຺ວາ ອຸເທຕີຕິ ເອໂກທິ, ສມາຘິ. ໂສ ເອໂກທິ ຠູໂຕ ຊາໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ເອຕສ຺ສາຕິ ເອໂກທິຠູໂຕ. ອຄ຺ຄິອາຫິຕາທິສທ຺ທານໍ ວິຍ ເອຕ຺ຖ ຠູຕສທ຺ທສ຺ສ ປຣວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອໂກທິໍ ວາ ຠູໂຕ ປຕ຺ໂຕຕິ ເອໂກທິຠູໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເອໂກທີຕິ ມຄ຺ຄສມາຘິ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ‘‘ສມາຫິໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ປາທກຊ຺ຌານສມາຘິນາ ສທ຺ຘິໍ ວິປສ຺ສນາສມາຘິ. ອຖ ວາ ກາເລນາຕິ ມຄ຺ຄປຏິເວຘກາເລນ. ສມ຺ມາ ຘມ຺ມໍ ປຣິວີມໍສມາໂນຕິ ສມ຺ມເທວ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍາທິວເສນ ວີມໍສນ຺ໂຕ, ເອກາຠິສມເຍນ ອຠິສເມນ຺ໂຕ. ເອໂກທິຠູໂຕຕິ ເອໂກ ເສຏ຺ໂຐ ອສຫາໂຍ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸເທຕີຕິ ເອໂກທິ, ຈຕຸກິຈ຺ຈສາຘໂກ ສມ຺ມປ຺ປຘາໂນ. ໂສ ເອໂກທິ ຠູໂຕ ຊາໂຕຕິ ສພ຺ພໍ ປຸຣິມສທິສເມວ. ວິຫເນ ຕມໍ ໂສຕິ ໂສ ເອວໍຠູໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ອວິຊ຺ຊາຕມໍ ອນວເສສໂຕ ວິຫເນຍ຺ຍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ.

ອິຕິ ຠຄວາ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອໂມຆຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕຕ຺ຖ ທຬ຺ຫໍ ນິໂຍເຊນ຺ໂຕ ‘‘ຕສ຺ມາ ຫເວ’’ຕິ ໂອສານຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຊາຄຣໂຕ ສຕິອວິປ຺ປວາສາທິນາ ສມຖວິປສ຺ສນາຠາວນາ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອນຸກ຺ກເມນ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ປາຕຸຠວຕິ, ຕໂຕ ຈສ຺ສ ສພ຺ພໍ ວຏ຺ຏຠຍໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ. ຫເວຕິ ເອກໍເສນ ທຬ຺ຫໍ ວາ. ຠເຊຖາຕິ ຠເຊຍ຺ຍ. ເອວໍ ຊາຄຣິຍໍ ຠຊນ຺ໂຕ ຈ ອາຕາປິຠາວາທິຄຸຓຍຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສໍໂຍຊນານິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຜລຎາຓສງ຺ຂາຕໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ອຸຕ຺ຕຣຣຫິຕໍ ສມ຺ໂພຘິໍ ຜຸເສ ປາປຸເຓຍ຺ຍ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ທສມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.