໑໐. ໂສມນສ຺ສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໗. ທສເມ ສຸຂໂສມນສ຺ສພຫຸໂລຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຂນ຺ຕິ ກາຍິກໍ ສຸຂໍ, ໂສມນສ຺ສນ຺ຕິ ເຈຕສິກໍ. ຕສ຺ມາ ຍສ຺ສ ກາຍິກໍ ເຈຕສິກຎ຺ຈ ສຸຂໍ ອຠິຓ຺ຫໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ໂສ ສຸຂໂສມນສ຺ສພຫຸໂລຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂຍນີຕິ ‘‘ຈຕສ຺ໂສ ໂຂ ອິມາ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ໂຍນິໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑໕໒) ຂນ຺ຘໂກຏ຺ຐາໂສ ໂຍນີຕິ ອາຄໂຕ. ‘‘ໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໒໒໖) ກາຣຓໍ.

‘‘ນ ຈາຫໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ພ຺ຣູມິ, ໂຍນິຊໍ ມຕ຺ຕິສມ຺ຠວ’’ນ຺ຕິ ຈ. (ມ. ນິ. ໒.໔໕໗; ຘ. ປ. ໓໙໖; ສຸ. ນິ. ໖໒໕);

‘‘ຕເມນໍ ກມ຺ມຊາ ວາຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘໍປາທໍ ອໂຘສິຣໍ ສມ຺ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ມາຕຸ ໂຍນິມຸເຂ ສມ຺ປຏິປາເທນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ອາທີສຸ ປສ຺ສາວມຄ຺ໂຄ. ອິຘ ປນ ກາຣຓໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອສ຺ສາຕິ ອເນນ. ອາຣທ຺ຘາຕິ ປຏ຺ຐປິຕາ ປຄ຺ຄຫິຕາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ສມ຺ປາທິຕາ ວາ.

ອາສວານໍ ຂຍາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາສວນ຺ຕີຕິ ອາສວາ, ຈກ຺ຂຸໂຕປິ…ເປ… ມນໂຕປິ ສວນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຘມ຺ມໂຕ ຍາວ ໂຄຕ຺ຣຠູ, ໂອກາສໂຕ ຍາວ ຠວຄ຺ຄາ ສວນ຺ຕີຕິ ວາ ອາສວາ. ເອເຕ ຘມ຺ເມ ເອຕຎ຺ຈ ໂອກາສໍ ອນ຺ໂຕ ກຣິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ໂຕກຣຓຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍໍ ອາກາໂຣ. ຈິຣປາຣິວາສິຍຏ຺ເຐນ ມທິຣາທໂຍ ອາສວາ ວິຍາຕິປິ ອາສວາ. ໂລເກ ຫິ ຈິຣປາຣິວາສິກາ ມທິຣາທໂຍ ອາສວາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍທິ ຈ ຈິຣປາຣິວາສິຍຏ຺ເຐນ ອາສວາ, ເອເຕ ເອວ ຠວິຕຸໍ ອຣຫນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕໍ ເຫຕໍ – ‘‘ປຸຣິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກຏິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ, ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອວິຊ຺ຊາ ນາໂຫສີ’’ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໑໐.໖໑). ອາຍຕໍ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ ສວນ຺ຕິ ປສວນ຺ຕີຕິປິ ອາສວາ. ປຸຣິມານິ ເຈຕ຺ຖ ນິພ຺ພຈນານິ ຍຕ຺ຖ ກິເລສາ ອາສວາຕິ ອາຄຕາ, ຕຕ຺ຖ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ; ປຈ຺ຉິມໍ ກມ຺ເມປິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ກມ຺ມກິເລສາ ເອວ ອາສວາ, ອປິຈ ໂຂ ນານປ຺ປກາຣາ ອຸປທ຺ທວາປິ. ອຠິຘມ຺ເມ ຫິ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສວາ – ກາມາສໂວ, ຠວາສໂວ, ທິຏ຺ຐາສໂວ, ອວິຊ຺ຊາສໂວ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໑໐໒) ກາມຣາຄາທໂຍ ກິເລສາ ອາສວາຕິ ອາຄຕາ. ສຸຕ຺ເຕປິ ‘‘ນາຫໍ, ຈຸນ຺ທ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍເຍວ ອາສວານໍ ສໍວຣາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສມີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໘໒) ເອຕ຺ຖ ວິວາທມູລຠູຕາ ກິເລສາ ອາສວາຕິ ອາຄຕາ.

‘‘ເຍນ ເທວູປປຕ຺ຍສ຺ສ, ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ວາ ວິຫງ຺ຄໂມ;

ຍກ຺ຂຕ຺ຕໍ ເຍນ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ມນຸສ຺ສຕ຺ຕຎ຺ຈ ອພ຺ພເຊ;

ເຕ ມຍ຺ຫໍ, ອາສວາ ຂີຓາ, ວິທ຺ຘສ຺ຕາ ວິນຬີກຕາ’’ຕິ. (ອ. ນິ. ໔.໓໖) –

ເອຕ຺ຖ ເຕຠູມກໍ ກມ຺ມໍ ອວເສສາ ຈ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ. ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍ ອາສວານໍ ສໍວຣາຍ ສມ຺ປຣາຍິການໍ ອາສວານໍ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໙) ເອຕ຺ຖ ປຣູປຆາຕວິປ຺ປຏິສາຣວຘພນ຺ຘາທໂຍ ເຈວ ອປາຍທຸກ຺ຂຠູຕາ ນານປ຺ປກາຣາ ອຸປທ຺ທວາ ຈ.

ເຕ ປເນເຕ ອາສວາ ວິນເຍ ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍ ອາສວານໍ ສໍວຣາຍ, ສມ຺ປຣາຍິການໍ ອາສວານໍ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິ ທ຺ເວຘາ ອາຄຕາ. ສຬາຍຕເນ ‘‘ຕໂຍເມ, ອາວຸໂສ, ອາສວາ – ກາມາສໂວ, ຠວາສໂວ, ອວິຊ຺ຊາສໂວ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໒໑) ຕິຘາ ອາຄຕາ. ຕຖາ ອຎ຺ເຎສຸ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ. ອຠິຘມ຺ເມ ເຕເຍວ ທິຏ຺ຐາສເວນ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸຘາ ອາຄຕາ. ນິພ຺ເພຘິກປຣິຍາເຍ ປນ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ນິຣຍຄມນີຍາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຄມນີຍາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ເປຕ຺ຕິວິສຍຄມນີຍາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ມນຸສ຺ສໂລກຄມນີຍາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ເທວໂລກຄມນີຍາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໖.໖໓) ປຎ຺ຈຘາ ອາຄຕາ. ກມ຺ມເມວ ເຈຕ຺ຖ ອາສວາຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຉກ຺ກນິປາເຕ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ສໍວຣາ ປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໖.໕໘) ນເຍນ ຉຘາ ອາຄຕາ. ສພ຺ພາສວປຣິຍາເຍ ເຕເຍວ ທສ຺ສນປຫາຕພ຺ເພຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຕຘາ ອາຄຕາ. ອິຘ ປນ ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສວາ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຂຍາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ໂຍ ອາສວານໍ ຂໂຍ ວໂຍ ເຠໂທ ປຣິເຠໂທ ອນິຈ຺ຈຕາ ອນ຺ຕຣຘານ’’ນ຺ຕິ ອາສວານໍ ສຣສເຠໂທ ອາສວານໍ ຂໂຍຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ຊານໂຕ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປສ຺ສໂຕ ອາສວານໍ ຂຍໍ ວທາມີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໕) ເອຕ຺ຖ ອາສວານໍ ຂີຓາກາໂຣ ນຕ຺ຖິຠາໂວ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ອສມຸປ຺ປາໂທ ອາສວກ຺ຂໂຍຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

‘‘ເສຂສ຺ສ ສິກ຺ຂມານສ຺ສ, ອຸຊຸມຄ຺ຄານຸສາຣິໂນ;

ຂຍສ຺ມິໍ ປຐມໍ ຎາຓໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎາ ອນນ຺ຕຣາ’’ຕິ. (ອິຕິວຸ. ໖໒) –

ເອຕ຺ຖ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ອາສວກ຺ຂໂຍຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ອາສວານໍ ຂຍາ ສມໂຓ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໓໘) ເອຕ຺ຖ ຜລໍ.

‘‘ປຣວຊ຺ຊານຸປສ຺ສິສ຺ສ, ນິຈ຺ຈໍ ອຸຊ຺ຌານສຎ຺ຎິໂນ;

ອາສວາ ຕສ຺ສ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ອາຣາ ໂສ ອາສວກ຺ຂຍາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໕໓) –

ເອຕ຺ຖ ນິພ຺ພານໍ. ອິຘ ປນ ຜລໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອາສວານໍ ຂຍາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຣຫຕ຺ຕຜລຕ຺ຖາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສໍເວຊນີເຍສຸ ຐາເນສູຕິ ສໍເວຄຊນເກສຸ ຊາຕິອາທີສຸ ສໍເວຄວຕ຺ຖູສຸ. ຊາຕິ, ຊຣາ, ພ຺ຍາຘິ, ມຣຓໍ, ອປາຍທຸກ຺ຂໍ, ອຕີເຕ ວຏ຺ຏມູລກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອນາຄເຕ ວຏ຺ຏມູລກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ອາຫາຣປຣິເຍຏ຺ຐິມູລກໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອິມານິ ຫິ ສໍເວຄວຕ຺ຖູນິ ສໍເວຊນີຍຏ຺ຐານານິ ນາມ. ອປິຈ ‘‘ອາທິຕ຺ໂຕ ໂລກສນ຺ນິວາໂສ ອຸຍ຺ຍຸຕ຺ໂຕ ປຍາໂຕ ກຸມ຺ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ, ອຸປນີຍຕິ ໂລໂກ ອທ຺ຘຸໂວ, ອຕາໂຓ ໂລໂກ ອນຠິສ຺ສໂຣ, ອສ຺ສໂກ ໂລໂກ, ສພ຺ພໍ ປຫາຍ ຄມນີຍໍ, ອູໂນ ໂລໂກ ອຕິຕ຺ໂຕ ຕຓ຺ຫາທາໂສ’’ຕິເອວມາທີນິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໗) ເຈຕ຺ຖ ສໍເວຊນີຍຏ຺ຐານານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ສໍເວຊເນນາຕິ ຊາຕິອາທິສໍເວຄວຕ຺ຖູນິ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນຠຍສງ຺ຂາເຕນ ສໍເວຊເນນ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ສໂຫຕ຺ຕປ຺ປຎາຓໍ ສໍເວໂຄ ນາມ.

ສໍວິຄ຺ຄສ຺ສາຕິ ຄພ຺ໂຠກ຺ກນ຺ຕິກາທິວເສນ ອເນກວິເຘຫິ ຊາຕິອາທິທຸກ຺ເຂຫິ ສໍເວຄຊາຕສ຺ສ. ‘‘ສໍເວຊິຕ຺ວາ’’ຕິ ຈ ປຐນ຺ຕິ. ໂຍນິໂສ ປຘາເນນາຕິ ອຸປາຍປຘາເນນ, ສມ຺ມາວາຍາເມນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ຫິ ຍຖາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຫີຍນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວໍ ປທຫນໂຕ ອຸຕ຺ຕມຠາວສາຘນໂຕ ຈ ‘‘ປຘານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕ຺ຖ ສໍເວເຄນ ຠວາທີສຸ ກິຎ຺ຈິ ຕາຓໍ ເລຓໍ ປຏິສຣຓໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ອໂນລີຍນ຺ໂຕ ອລຄ຺ຄມານໂສ ຕປ຺ປຏິປກ຺ເຂນ ຈ ວິນິວຕ຺ຕິຕວິສຎ຺ຎິໂຕ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ນິພ຺ພານນິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ນິພ຺ພານໂປໂຓ ນິພ຺ພານປພ຺ຠາໂຣ. ໂສ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສເຍນ ໂຍນິໂສມນສິກາຣພຫຸໂລ ວິສຸທ຺ຘາສຍປ຺ປໂຍໂຄ ສມຖວິປສ຺ສນາສຸ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ສພ຺ພສ຺ມິມ຺ປິ ສງ຺ຂາຣຄເຕ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ ວິຣຊ຺ຊຕິ, ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍທິທໍ ໂຍນິໂສມນສິກາຣພຫຸໂລ ວິສຸທ຺ຘາສຍປ຺ປໂຍໂຄ ສມຖວິປສ຺ສນາສຸ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ, ເຕນສ຺ສ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຸຂໂສມນສ຺ສພຫຸລຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍໍ ປນາຍໍ ສມເຖ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ວິປສ຺ສນາຍ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ສພ຺ພສ຺ມິມ຺ປິ ສງ຺ຂາຣຄເຕ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ ວິຣຊ຺ຊຕິ, ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕິ, ເຕນສ຺ສ ໂຍນິ ອາຣທ຺ຘາ ອາສວານໍ ຂຍາຍາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຄາຖາສຸ ສໍວິຊ຺ເຊເຖວາຕິ ສໍວິຊ຺ເຊຍ຺ຍ ເອວ ສໍເວຄໍ ກເຣຍ຺ຍ ເອວ. ‘‘ສໍວິຊ຺ຊິຕ຺ວານາ’’ຕິ ຈ ປຐນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສໍວິຄ຺ໂຄ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ສປ຺ປຎ຺ໂຎ, ຕິເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຎ຺ຎາຍ ສມເວກ຺ຂິຍາຕິ ສໍເວຄວຕ຺ຖູນິ ສໍວິຊ຺ຊນວເສນ ປຎ຺ຎາຍ ສມ຺ມາ ອເວກ຺ຂິຍ. ອຖ ວາ ປຎ຺ຎາຍ ສມ຺ມາ ອເວກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ທສມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອິຕິ ປຣມຕ຺ຖທີປນິຍາ ອິຕິວຸຕ຺ຕກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ທຸກນິປາເຕ ປຐມວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.