໗. ສພ຺ພປຣິຎ຺ຎາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗. ສຕ຺ຕເມ ສພ຺ພນ຺ຕິ ອນວເສສໍ. ອນວເສສວາຈໂກ ຫິ ອຍໍ ສພ຺ພ-ສທ຺ໂທ. ໂສ ເຍນ ເຍນ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອນວເສສຕໍ ທີເປຕິ; ຍຖາ ‘‘ສພ຺ພໍ ຣູປໍ, ສພ຺ພາ ເວທນາ, ສພ຺ພສກ຺ກາຍປຣິຍາປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສູ’’ຕິ. ໂສ ປນາຍໍ ສພ຺ພ-ສທ຺ໂທ ສປ຺ປເທສນິປ຺ປເທສວິສຍຕາຍ ທຸວິໂຘ. ຕຖາ ເຫສ ສພ຺ພສພ຺ພໍ, ປເທສສພ຺ພໍ, ອາຍຕນສພ຺ພໍ, ສກ຺ກາຍສພ຺ພນ຺ຕິ ຈຕູສຸ ວິສເຍສຸ ທິຏ຺ຐປ຺ປໂຍໂຄ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ສພ຺ພາກາເຣນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຎາຓມຸເຂ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ຈູຬນິ. ໂມຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘໕) ສພ຺ພສພ຺ພສ຺ມິໍ ອາຄໂຕ. ‘‘ສພ຺ເພສໍ ໂວ, ສາຣິປຸຕ຺ຕາ, ສຸຠາສິຕໍ ປຣິຍາເຍນາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໔໕) ປເທສສພ຺ພສ຺ມິໍ. ‘‘ສພ຺ພໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມິ, ຈກ຺ຂຸຎ຺ເຈວ ຣູປຎ຺ຈ…ເປ…. ມນຎ຺ເຈວ ຘມ຺ເມ ຈາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໓-໒໕) ເອຕ຺ຖ ອາຍຕນສພ຺ພສ຺ມິໍ. ‘‘ສພ຺ພຘມ຺ມມູລປຣິຍາຍໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑) ສກ຺ກາຍສພ຺ພສ຺ມິໍ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພສພ຺ພສ຺ມິໍ ອາຄໂຕ ນິປ຺ປເທສວິສໂຍ, ອິຕເຣສຸ ຕີສຸປິ ອາຄໂຕ ສປ຺ປເທສວິສໂຍ. ອິຘ ປນ ສກ຺ກາຍສພ຺ພສ຺ມິໍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວິປສ຺ສນາຍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ ເຕຠູມກຘມ຺ມາ ຫິ ອິຘ ‘‘ສພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອນວເສສໂຕ ຄຫິຕາ.

ອນຠິຊານນ຺ຕິ ‘‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ, ອິເມ ອກຸສລາ, ອິເມ ສາວຊ຺ຊາ, ອິເມ ອນວຊ຺ຊາ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ອິເມ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ, ອິມານິ ທ຺ວາທສາຍຕນານິ, ອິມາ ອຏ຺ຐາຣສ ຘາຕຸໂຍ, ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ ອຣິຍສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ຈ ອາທິນາ ສພ຺ເພ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ເຍ ຘມ຺ເມ ອວິປຣີຕສຠາວໂຕ ອນຠິຊານນ຺ໂຕ ອຠິວິສິຏ຺ເຐນ ຎາເຓນ ນ ຊານນ຺ໂຕ. ອປຣິຊານນ຺ຕິ ນ ປຣິຊານນ຺ໂຕ. ໂຍ ຫິ ສພ຺ພໍ ເຕຠູມກຘມ຺ມຊາຕໍ ປຣິຊານາຕິ, ໂສ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຊານາຕິ – ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຍ, ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍ, ປຫານປຣິຎ຺ຎາຍ. ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ? ສພ຺ພໍ ເຕຠູມກໍ ນາມຣູປໍ – ‘‘ອິທໍ ຣູປໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ຣູປໍ, ນ ອິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍ. ອິທໍ ນາມໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ນາມໍ, ນ ອິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍ’’ຕິ ຠູຕປ຺ປສາທາທິປ຺ປເຠທໍ ຣູປໍ, ຜສ຺ສາທິປ຺ປເຠທໍ ນາມຎ຺ຈ, ລກ຺ຂຓຣສປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານໂຕ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ຕສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາທິກຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຍໍ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ. ກຕມາ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ? ເອວໍ ຎາຕໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ສພ຺ພໍ ຕີເຣຕິ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ໂຣຄໂຕຕິ ທ຺ວາຈຕ຺ຕາລີສາຍ ອາກາເຣຫິ. ອຍໍ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ. ກຕມາ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ? ເອວໍ ຕີຣຍິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ຉນ຺ທຣາຄໍ ປຊຫຕິ. ອຍໍ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ.

ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິໂຍປິ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ. ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິໂຍ ກລາປສມ຺ມສນາທິອນຸໂລມປຣິໂຍສານາ ວາ ປຎ຺ຎາ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ. ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ປຊຫນໍ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ. ໂຍ ສພ຺ພໍ ປຣິຊານາຕິ, ໂສ ອິມາຫິ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຊານາຕິ. ອິຘ ປນ ວິຣາຄປ຺ປຫານານໍ ປຏິກ຺ເຂປວເສນ ວິສຸໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຍ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍ ຈ ວເສນ ປຣິຊານນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ໂຍ ປເນວໍ ນ ປຣິຊານາຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອປຣິຊານ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິຣາຊຍນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍວິເສເສ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ເຍ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ນ ວິຣາຊຍໍ, ນ ວິຣຊ຺ຊນ຺ໂຕ; ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ຣາໂຄ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ວິຣາຄານຸປສ຺ສນໍ ນ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປຊຫນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາສຫິຕາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ຕຕ຺ຖ ປຫາຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ກິເລສວຏ຺ຏໍ ອນວເສສໂຕ ນ ປຊຫນ຺ໂຕ. ຍຖາ ເຈຕໍ, ເອວໍ ອຠິຊານນາທໂຍປິ ມິສ຺ສກມຄ຺ຄວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຸພ຺ພຠາເຄ ຫິ ນານາຈິຕ຺ຕວເສນ ຎາຕຕີຣຓປຫານປຣິຎ຺ຎາຫິ ກເມນ ອຠິຊານນາທີນິ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ມຄ຺ຄກາເລ ເອກກ຺ຂເຓເນວ ກິຈ຺ຈວເສນ ຕໍ ສພ຺ພໍ ນິປ຺ຜາເທນ຺ຕໍ ເອກເມວ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ. ອຠພ຺ໂພ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາຕິ ນິພ຺ພານາຍ ສກລສ຺ສ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ເຂປນາຍ ນ ຠພ຺ໂພ, ນາລໍ ນ ສມຕ຺ໂຖຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສພ຺ພຎ຺ຈ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ໂທ ພ຺ຍຕິເຣເກ, ໂຂ-ສທ຺ໂທ ອວຘາຣເຓ. ຕທຸຠເຍນ ອຠິຊານນາທິໂຕ ລທ຺ຘພ຺ພໍ ວິເສສໍ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍສ຺ສ ຈ ເອກນ຺ຕກາຣຓໍ ທີເປຕິ. ອຠິຊານນາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ຕຕ຺ຖ ປນ ປຏິກ຺ເຂປວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ວິຘານວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍເມວ ວິເສໂສ. ອປິຈ ອຠິຊານນ຺ຕິ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກສງ຺ຂາຕໍ ສກ຺ກາຍສພ຺ພໍ ສຣູປໂຕ ປຈ຺ຈຍໂຕ ຈ ຎາຓສ຺ສ ອຠິມຸຂີກຣຓວເສນ ອຠິຊານນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວາກາຣາທິປຣິຄ຺ຄເຫນ ຕໍ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂເຓຫິ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊມານວເສນ ປຣິຊານນ຺ໂຕ. ວິຣາຊຍນ຺ຕິ ສມ຺ມເທວສ຺ສ ອນິຈ຺ຈຕາທິອວໂພເຘນ ອຸປ຺ປນ຺ນຠຍາທີນວນິພ຺ພິທາທິຎາຓານຸຠາເວນ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຣຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ອຓຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ຣາຄໍ ອນຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ. ປຊຫນ຺ຕິ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາສຫິຕາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ສມຸທຍປກ຺ຂິຍໍ ກິເລສວຏ຺ຏໍ ປຊຫນ຺ໂຕ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ. ຠພ຺ໂພ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາຕິ ເອວໍ ກິເລສມລປ຺ປຫາເນເນວ ສພ຺ພສ຺ສ ກມ຺ມວຏ຺ຏສ຺ສ ປຣິກ຺ຂີຓຕ຺ຕາ ອນວເສສວິປາກວຏ຺ຏເຂປນາຍ ສກລສໍສາຣວຏ຺ຏທຸກ຺ຂປຣິກ຺ຂຍຠູຕາຍ ວາ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ຠພ຺ໂພ ເອກນ຺ເຕເນຕໍ ປາປຸຓິຕຸນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ໂຍ ສພ຺ພໍ ສພ຺ພໂຕ ຎຕ຺ວາຕິ ໂຍ ຍຸຕ຺ຕໂຍໂຄ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສໂກ ສພ຺ພໍ ເຕຠູມກຘມ຺ມຊາຕໍ ສພ຺ພໂຕ ສພ຺ພຠາເຄນ ກຸສລາທິກ຺ຂນ຺ຘາທິວິຠາຄໂຕ ທຸກ຺ຂາທິປີຬນາທິວິຠາຄໂຕ ຈ. ອຖ ວາ ສພ຺ພໂຕຕິ ສພ຺ພສ຺ມາ ກກ຺ຂຬຜຸສນາທິລກ຺ຂຓາທິໂຕ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ຈາຕິ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ຊານິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄເມນ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ, ວິປສ຺ສນາຎາເຓເນວ ວາ ຊານນເຫຕຸ. ສພ຺ພຕ຺ເຖສຸ ນ ຣຊ຺ຊຕີຕິ ສພ຺ເພສຸ ອຕີຕາທິວເສນ ອເນກເຠທຠິນ຺ເນສຸ ສກ຺ກາຍຘມ຺ເມສຸ ນ ຣຊ຺ຊຕິ, ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ຣາຄໍ ນ ຊເນຕິ. ອິມິນາສ຺ສ ຕຓ຺ຫາຄາຫສ຺ສ ອຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐມານຄ຺ຄາຫານໍ ‘‘ເອຕໍ ມມ ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ມິຈ຺ຉາຄາຫຕ຺ຕຍສ຺ສປິ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ສ ເວຕິ ເອຕ຺ຖ ສ-ອິຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ເວ-ຕິ ພ຺ຍຕ຺ຕໍ, ເອກໍເສນາຕິ ວາ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ສພ຺ພປຣິຎ຺ຎາຕິ ສພ຺ພປຣິຊານນໂຕ, ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສ ອຠິສມຍວເສນ ປຣິຊານນໂຕ. ໂສຕິ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ໂຍຄາວຈໂຣ, ອຣິໂຍ ເອວ ວາ. ສພ຺ພທຸກ຺ຂມຸປຈ຺ຈຄາຕິ ສພ຺ພໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ອຈ຺ຈຄາ ອຕິກ຺ກມິ, ສມຕິກ຺ກມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຕ຺ຕມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.